Stórhöfði

Úr Heimaslóð, Sögusetri Vestmannaeyja
Stökkva á: flakk, leita

Stórhöfði er 122 metra hár og er syðsti hlutinn á Heimaey. Höfðinn myndaðist í gosi í sjó fyrir um 6 þúsund árum, og er samtengdur Heimaey um mjóa flá sem heitir Aur, en hann gengur til norðurs frá Stórhöfða og myndar þar Brimurð að austan og Vík og Klauf að vestan. Sunnan við Vík eru tóftaleifar eftir fiskikrær er nefnast Erlendarkrær. Ef haldið er áfram rangsælis hringinn í kringum höfðann má finna þessi örnefni: Sölvaflá, Valshilluhamar, Napi, Fjósin, Hvannstóð, Hánef, Ketilsker, Kaplapyttir, Grásteinn, Lambhilla, Hellutá, Súlukrókur, Höfðahellir og loks er Garðsendi. Mynd:Storhofdi ornefnakort.PNG

Vitinn

Sjá aðalgrein:Stórhöfðaviti

Viti var reistur í Stórhöfða árið 1906.

Veðurfar

Mynd:Vindros storhofdi.PNG Á Stórhöfða er veðurstöð sem fræg er fyrir afleit veðurskilyrði, enda er stöðin sú vindasamasta á Íslandi og almennt talin ein sú vindasamasta í Evrópu. Veðurstöðin er í 120 m hæð yfir sjávarmáli og opin fyrir öllum vindáttum. Þar hefur vindur mælst allt að 130 hnútar, eða um 67 metrar á sekúndu, og ölduhæð hefur mælst allt að 30 metrar. Meðalvindhraði yfir allt árið er 11 m/s, en talsverður munur er á vindhraða milli árstíða, í júlí er meðalvindhraði 8 m/s en 13.2 m/s í janúar. Sagt er að gluggarnir hafi verið svo illa farnir í vitanum á Stórhöfða vegna sandfoks að vitinn sjálfur hafi verið gagnslaus. Kofoed Hansen, skógræktarstjóri, lagði til að sáð væri melgresi og grasi í verstu sandbörðin til þess að minnka sandfokið, og hafði það mjög góð áhrif, þar sem landrof var orðið mikið:

Stórhöfði er með veðraverstu vitastöðum á landinu og kringum vitann hefur landið verið að blása upp.

Á Stórhöfða rignir að meðaltali um 129 mm á mánuði sem er mikið miðað við aðra landshluta. Heildar meðalúrkoma á ári var 1556 mm á tímabilinu 1961–2000. Þoka er að jafnaði 86 daga á ári en þar voru fleiri þokudagar en á nokkrum öðrum stað á Íslandi á tímabilinu 1961–1990. Þá eru að meðaltali aðeins fjórir logndagar á ári á Stórhöfða.


Aðrar byggingar

Útsýnispallurinn í Stórhöfða með Heimaey í bakgrunni
Norðvestan megin í Stórhöfða stóð Þorgerðarhjallur, ofan við Erlendarkrær. Þar vestan við var byggður útsýnispallur árið 2005 af Lions-mönnum, en hann var formlega tekinn í notkun þann 1. júlí 2005.

Lífríki

Lífríkið í Stórhöfða er talið mjög sérstætt, enda eru sum svæði þar óvenju tegundarík og er höfðinn talinn hafa alþjóðlegt náttúruverndargildi. Þá er svæðið skilgreint sem hverfisverndarsvæði (HV-7) í Aðalskipulagi Vestmannaeyja vegna þessarra sérstæðu eiginleika.

Húsdýr og fiskveiðar

Kindur í Stórhöfða
Fram á miðja 20. öld var stundaður smábúskapur á Stórhöfða og þaðan var gjarnan róið á miðin. Ein kýr og allmargar kindur voru þar lengi vel, en kúabúskapur lagðist af um 1960. Enn eru nokkrar kindur þar, en sá búskapur er smám saman að leggjast af. Áður fyrr var útræði frá Erlendarkróm, en þar sjást í dag rústir krónna og spilvindan sem notuð var til að draga bátana í land sést þar hjá, syðst í Víkinni.

Bjargfuglar

Áætlað er að um 700.000 lundar verpi í Stórhöfða árlega, en lundaveiði hefur mikið verið stunduð þar. Lundabyggðin í Stórhöfða er mestmegnis á ofanverðum höfðanum, en í þverhníptum hömrunum er mjög blönduð fuglabyggð þar sem má finna langvíu, álku, skúm og fleiri tegundir fugla.

Vaðfuglar og mófuglar

Stórhöfði, séður úr norðri
Stelkur og tjaldur verpa norðan til í Stórhöfða, nálægt Erlendarkróm. Varplendi hrossagauks má finna í nokkrum mæli í nánd við Höfðahelli.

Andfuglar

Á Stórhöfða verpir æðarfugl í grasþekju ofarlega í höfðanum. Hreiðrin eru fyrir ofan lundabyggðirnar og er löng leið að sjó fyrir ungann. Það er þeim til góðs að mannaferðir eru ekki miklar á svæðinu og er það vitavörður sem stundum aðstoðar ungana að komast niður að sjó.

Sporðdrekar

Í Stórhöfða finnast mosadrekar (Neobisium carcinoides), örsmáar lífverur af áttfætlukyni (Arachnida) sem minna helst á sporðdreka útlitslega, og eru gjarnan kallaðir gervisporðdrekar. Þeir verða allt að einum millimetra að lengd og eru meinlausir mönnum.

Myndir



Heimildir

  • Bjarmar yfir björgum, Gunnhildur Hrólfsdóttir.
  • Í sumarferð í Stórhöfða 1954, Sjómannadagsblaðið 1999, bls. 62-63.
  • Stórhöfðinn er hans heimur, Morgunblaðið, 19. september, 2004.
  • Saga Símans [1]
  • Aðalskipulag Vestmannaeyja 2002-2014.
  • Eldingu laust niður í Urðavita, mbl.is, 18. nóvember 2003. [2]
  • Vitar Íslands í 50 ár.
  • Eru til drekar á Íslandi?, Vísindavefurinn. [3]
  • Sjálfvirkar veðurathugunarstöðvar, Veðurstofa Íslands. [4]