85.079
breytingar
„Blik 1978/Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum“: Munur á milli breytinga
Fara í flakk
Fara í leit
Blik 1978/Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum (skoða efni)
Útgáfa síðunnar 22. nóvember 2023 kl. 17:50
, 22. nóvember 2023ekkert breytingarágrip
Ekkert breytingarágrip |
Ekkert breytingarágrip |
||
| Lína 37: | Lína 37: | ||
nettóarði undanfarins árs. Sjóði þessum skal varið til eflingar og styrktar verkalýðssamtökunum samkvæmt ráðstöfunum stjórnarinnar, enda gefi hún árlega skýrslu um það, hvernig fé sjóðsins hefur verið varið og leiti til þess samþykkis fundarins. Sá fundur tekur ákvörðun um það, á hvern hátt fé sjóðsins skuli varið næsta ár.“ (21. gr. kaupfélagslaganna).<br> | nettóarði undanfarins árs. Sjóði þessum skal varið til eflingar og styrktar verkalýðssamtökunum samkvæmt ráðstöfunum stjórnarinnar, enda gefi hún árlega skýrslu um það, hvernig fé sjóðsins hefur verið varið og leiti til þess samþykkis fundarins. Sá fundur tekur ákvörðun um það, á hvern hátt fé sjóðsins skuli varið næsta ár.“ (21. gr. kaupfélagslaganna).<br> | ||
Úr sjóði þessum var t.d. sjómönnum og verkamönnum veittur styrkur í kaupdeilu, sem þeir áttu í árið 1932.<br> | Úr sjóði þessum var t.d. sjómönnum og verkamönnum veittur styrkur í kaupdeilu, sem þeir áttu í árið 1932.<br> | ||
Stofnendur Kaupfélags verkamanna voru um 80 talsins. Það opnaði búð um það bil mánuði eftir stofnfundinn eða 1. marz 1931. Þá hafði það fengið inni á [[Þorvaldseyri]] (nr. 35) við [[Vestmannabraut]] fyrir búð og skrifstofu. Eigandi húss þessa var þá [[Einar Lárusson|Einar]] málarameistari Lárusson. — Sölubúðin var í kjallara hússins og skrifstofan á aðalhæð.<br> | Stofnendur Kaupfélags verkamanna voru um 80 talsins. Það opnaði búð um það bil mánuði eftir stofnfundinn eða 1. marz 1931. Þá hafði það fengið inni á [[Þorvaldseyri]] (nr. 35) við [[Vestmannabraut]] fyrir búð og skrifstofu. Eigandi húss þessa var þá [[Einar Lárusson (málarameistari)|Einar]] málarameistari Lárusson. — Sölubúðin var í kjallara hússins og skrifstofan á aðalhæð.<br> | ||
Í fyrstu stjórn Kaupfélags verkamanna voru kosnir þessir menn: Ísleifur Högnason, kaupfélagsstjóri, [[Haraldur Jónasson]] verkamaður í [[Garðshorn|Garðshorni]] (nr. 40) við [[Heimagata|Heimagötu]], [[Ingibergur Hannesson]], verkamaður í [[Hjálmholt|Hjálmholti]] (nr. 34) við [[Urðavegur|Urðaveg]], [[Gunnar Marel Jónsson]], skipasmíðameistari í [[Brúarhús|Brúarhúsi]] (nr. 1) við [[Vestmannabraut]], og [[Guðmundur Gíslason | Í fyrstu stjórn Kaupfélags verkamanna voru kosnir þessir menn: Ísleifur Högnason, kaupfélagsstjóri, [[Haraldur Jónasson]] verkamaður í [[Garðshorn|Garðshorni]] (nr. 40) við [[Heimagata|Heimagötu]], [[Ingibergur Hannesson]], verkamaður í [[Hjálmholt|Hjálmholti]] (nr. 34) við [[Urðavegur|Urðaveg]], [[Gunnar Marel Jónsson]], skipasmíðameistari í [[Brúarhús|Brúarhúsi]] (nr. 1) við [[Vestmannabraut]], og [[Guðmundur Gíslason (verslunarmaður)|Guðmundur Gíslason]], sem gerðist starfsmaður kaupfélagsins, — búðarmaður, og vann því að trúnaði og dyggð meðan hann dvaldist í Eyjum. Að baki verzlunarsamtökum þessum stóð hópur verkamanna og verkakvenna, „sem hertur var í eldi stéttabaráttunnar,“ eins og komizt er að orði í frumheimild. Jafnframt segir þar: „Var þetta fólk ákveðið í því að standa vörð um verzlunarsamtök sín ... Vert er að minnast þess með þakklæti og aðdáun, hve skilningur fólksins á þessum samtökum var mikill.“<br> | ||
Þess er að gæta, þegar hugleidd er tala félagsmanna, að nú hafði megn klofningur átt sér stað í hópi verkalýðsins í Vestmannaeyjum bæði til sjós og lands, þegar Kommúnistaflokkur Íslands var stofnaður. Þess vegna var allur helmingur verkalýðsins í kaupstaðnum andstæður því að efla þessi nýju verzlunarsamtök til þess að skapa ekki hinum nýstofnaða pólitíska flokki öflugt vígi og brautargengi. Það var sá armur verkalýðssamtakanna, sem enn hélt tryggð við Alþýðuflokkinn.<br> | Þess er að gæta, þegar hugleidd er tala félagsmanna, að nú hafði megn klofningur átt sér stað í hópi verkalýðsins í Vestmannaeyjum bæði til sjós og lands, þegar Kommúnistaflokkur Íslands var stofnaður. Þess vegna var allur helmingur verkalýðsins í kaupstaðnum andstæður því að efla þessi nýju verzlunarsamtök til þess að skapa ekki hinum nýstofnaða pólitíska flokki öflugt vígi og brautargengi. Það var sá armur verkalýðssamtakanna, sem enn hélt tryggð við Alþýðuflokkinn.<br> | ||
Ekki var starfslið hins nýstofnaða kaupfélags fjölmennt í fyrstu. Stúlka og karlmaður önnuðust afgreiðsluna í búðinni, og svo kaupfélagsstjórinn sjálfur, þegar mikið var þar að gera. Að öðru leyti annaðist hann skrifstofustörfin, vöruinnkaupin og dagleg viðskipti önnur út á við. Kaupfélagsstjórinn taldi ekki daglegu vinnustundirnar sínar. Kaupfélagið var hugsjón hans.<br> | Ekki var starfslið hins nýstofnaða kaupfélags fjölmennt í fyrstu. Stúlka og karlmaður önnuðust afgreiðsluna í búðinni, og svo kaupfélagsstjórinn sjálfur, þegar mikið var þar að gera. Að öðru leyti annaðist hann skrifstofustörfin, vöruinnkaupin og dagleg viðskipti önnur út á við. Kaupfélagsstjórinn taldi ekki daglegu vinnustundirnar sínar. Kaupfélagið var hugsjón hans.<br> | ||
Eftir nokkurn tíma stofnaði Kaupfélag verkamanna til útibús að Vestmannabraut 1, [[Brúarhús|Brúarhúsi]], til hagræðis þeim, sem bjuggu í austanverðum kaupstaðnum, því að erfitt var að senda hverjum einum vörur heim á þessum fjárkreppuárum. Þarna rak það útibúið í 12 ár, þó að verzlunarhúsnæðið væri þröngt og borulegt.<br> | Eftir nokkurn tíma stofnaði Kaupfélag verkamanna til útibús að Vestmannabraut 1, [[Brúarhús|Brúarhúsi]], til hagræðis þeim, sem bjuggu í austanverðum kaupstaðnum, því að erfitt var að senda hverjum einum vörur heim á þessum fjárkreppuárum. Þarna rak það útibúið í 12 ár, þó að verzlunarhúsnæðið væri þröngt og borulegt.<br> | ||
Fyrstu 7 árin verzlaði Kaupfélag verkamanna svo að segja einvörðungu með matvörur, hreinlætisvörur og búsáhöld. En árið 1937 opnaði kaupfélagið vefnaðarvörubúð í húseigninni [[Björk]] við Vestmannabraut (nr. 47). Þarna seldi það fyrst og fremst verkamannaföt, skófatnað og margskyns smávörur. Innflutningshöft voru þá mjög í tízku og innflutningsleyfi takmörkuð. Vörubirgðir þessarar verzlunar fullnægðu enganveginn þörfum félagsmanna á vörum þessum sökum haftanna. Þess vegna dundu tíðar áskoranir á innflutningsnefnd um aukin innflutningsleyfi til handa kaupfélaginu, en lítið dugði það á þeim erfiðu tímum.<br> | Fyrstu 7 árin verzlaði Kaupfélag verkamanna svo að segja einvörðungu með matvörur, hreinlætisvörur og búsáhöld. En árið 1937 opnaði kaupfélagið vefnaðarvörubúð í húseigninni [[Björk]] við Vestmannabraut (nr. 47). Þarna seldi það fyrst og fremst verkamannaföt, skófatnað og margskyns smávörur. Innflutningshöft voru þá mjög í tízku og innflutningsleyfi takmörkuð. Vörubirgðir þessarar verzlunar fullnægðu enganveginn þörfum félagsmanna á vörum þessum sökum haftanna. Þess vegna dundu tíðar áskoranir á innflutningsnefnd um aukin innflutningsleyfi til handa kaupfélaginu, en lítið dugði það á þeim erfiðu tímum.<br> | ||
Til þess að létta vesturbyggjurum kaupstaðarins viðskiptin við kaupfélagið, þar sem ekki fengust nauðsynleg leyfi, svo að tök væru á að senda vörur heim, þá stofnaði Kaupfélag verkamanna útibú að [[Hásteinsvegur|Hásteinsvegi]] 4. Sú verzlun var síðan flutt að [[Skólavegur|Skólavegi 13]], í hús hjónanna [[Ólafur Björnsson | Til þess að létta vesturbyggjurum kaupstaðarins viðskiptin við kaupfélagið, þar sem ekki fengust nauðsynleg leyfi, svo að tök væru á að senda vörur heim, þá stofnaði Kaupfélag verkamanna útibú að [[Hásteinsvegur|Hásteinsvegi]] 4. Sú verzlun var síðan flutt að [[Skólavegur|Skólavegi 13]], í hús hjónanna [[Ólafur R. Björnsson (Kirkjulandi)|Ólafs Björnssonar]] og frú [[Eygló Stefánsdóttir (Skuld)|Eyglóar Stefánsdóttur]].<br> | ||
Snemma á árinu 1939 eða í marzmánuði keypti Kaupfélag verkamanna vísi að verzlunarhúsi, sem [[Kaupfélag Eyjabúa]] hafði hafið byggingu á en orðið að leggja upp laupana, áður en það gat lokið byggingarframkvæmdum þessum og gert húsið nothæft.<br> | Snemma á árinu 1939 eða í marzmánuði keypti Kaupfélag verkamanna vísi að verzlunarhúsi, sem [[Kaupfélag Eyjabúa]] hafði hafið byggingu á en orðið að leggja upp laupana, áður en það gat lokið byggingarframkvæmdum þessum og gert húsið nothæft.<br> | ||
Um árabil hafði hústóftin staðið þarna við [[Bárustígur 6|Bárugötuna (nr. 6)]] án allra framkvæmda við hana. Útvegsbankinn í kaupstaðnum hafði lánað fé til þessara framkvæmda, enda var ekki vonlaust um, að efling þessa kaupfélags í bænum gæti eflt Flokkinn með tímanum. Þá var þó nokkuð unnið. En nú urðu þær vonir að engu. Og bankastjórinn reyndi eftir megni að gera sér sem gleggsta grein fyrir því, hvernig þessari hústóft yrði bezt ráðstafað, svo að bankinn hlyti sem minnstan skaða af hjálpsemi sinni við „Kaupfélag Flokksins.“<br> | Um árabil hafði hústóftin staðið þarna við [[Bárustígur 6|Bárugötuna (nr. 6)]] án allra framkvæmda við hana. Útvegsbankinn í kaupstaðnum hafði lánað fé til þessara framkvæmda, enda var ekki vonlaust um, að efling þessa kaupfélags í bænum gæti eflt Flokkinn með tímanum. Þá var þó nokkuð unnið. En nú urðu þær vonir að engu. Og bankastjórinn reyndi eftir megni að gera sér sem gleggsta grein fyrir því, hvernig þessari hústóft yrði bezt ráðstafað, svo að bankinn hlyti sem minnstan skaða af hjálpsemi sinni við „Kaupfélag Flokksins.“<br> | ||
| Lína 71: | Lína 71: | ||
''Þjóðhátíð Vestmannaeyja í Herjólfsdal. Líklega er þessi mynd tekin sumarið 1906. Eyjabúar höfðu þá ekki breytt tjörninni í dalnum. Hún sést á myndinni eins og hún var að öllum líkindum frá landnámstíð.''<br> | ''Þjóðhátíð Vestmannaeyja í Herjólfsdal. Líklega er þessi mynd tekin sumarið 1906. Eyjabúar höfðu þá ekki breytt tjörninni í dalnum. Hún sést á myndinni eins og hún var að öllum líkindum frá landnámstíð.''<br> | ||
''Mynd þessa sendi Byggðarsafni Vestmannaeyja frú [[Kristbjörg Ólafsdóttir Vilhjálmsson|Kristbjörg Vilhjálmsson]], yfirkennari í Kaupmannahöfn. Hún er dóttir [[Ólafur Sigurðsson | ''Mynd þessa sendi Byggðarsafni Vestmannaeyja frú [[Kristbjörg Ólafsdóttir Vilhjálmsson|Kristbjörg Vilhjálmsson]], yfirkennari í Kaupmannahöfn. Hún er dóttir [[Ólafur Sigurðsson (Vanangri)|Ólafs heitins Sigurðssonar]], skipstjóra, frá [[Vanangur|Vanangri]] í Eyjum. Tómthús það stóð, þar sem [[Sæberg]] stóð síðar, þ.e. að [[Urðavegur|Urðavegi]] 9. — Fr. [[Þórey Sigurjónsdóttir (læknir)|Þórey J. Sigurjónsdóttir]] [[Sigurjón Þorvaldur Árnason|prests Árnasonar]] að [[Ofanleiti]] fœrði okkur myndina frá gefanda. Hún er kunnur barnalæknir í Reykjavík.'' | ||