Blik 1971/Páll Bjarnason, skólastjóri, fyrri hluti - Breytingaskrá

Viglundur á 17. febrúar 2017 kl. 14:14

2017-02-17T14:14:58Z

Viglundur á 26. september 2010 kl. 16:23

2010-09-26T16:23:17Z

Viglundur á 26. september 2010 kl. 15:00

2010-09-26T15:00:43Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 26. september 2010 kl. 15:00
Lína 5:		Lína 5:


	[[Þorsteinn Þ. Víglundsson\|ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON]]:		<center>[[Þorsteinn Þ. Víglundsson\|ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON]]:</center>


			<big><big><big><big><center>Páll Bjarnason, skólastjóri</center> </big></big>


			<center>''Starfssaga hans í Vestmannaeyjum</center>
			<center>''er þáttur í menningarsögu kaupstaðarins</center></big>


	~~=Páll Bjarnason=~~
	~~=skólastjóri=~~
	~~<big><big>''Starfssaga hans í Vestmannaeyjum<br>~~
	~~''er þáttur í menningarsögu kaupstaðarins</big>~~
	~~<br>~~
	~~<br>~~
	[[Mynd: 1939 b 1 A.jpg\|thumb\|350px\|''Páll Bjarnason, skólastjóri.'']]		[[Mynd: 1939 b 1 A.jpg\|thumb\|350px\|''Páll Bjarnason, skólastjóri.'']]
	Dregizt hefur úr hömlu fyrir mér árum saman að láta Blik mitt geyma nokkur minningarorð um Pál Bjarnason, skólastjóra barnaskóla Vestmannaeyja um nær tveggja áratuga skeið. Jafnframt vann hann að því árum saman að koma hér á stofn föstum ungmennaskóla, framhaldsskóla, sem honum reyndist þó ekki kleift. Æskti hann þá hjálpar valdamanna í fræðslumálum landsins. <br>		Dregizt hefur úr hömlu fyrir mér árum saman að láta Blik mitt geyma nokkur minningarorð um Pál Bjarnason, skólastjóra barnaskóla Vestmannaeyja um nær tveggja áratuga skeið. Jafnframt vann hann að því árum saman að koma hér á stofn föstum ungmennaskóla, framhaldsskóla, sem honum reyndist þó ekki kleift. Æskti hann þá hjálpar valdamanna í fræðslumálum landsins. <br>
Lína 23:		Lína 25:
	Með sanni má fullyrða, að starfssaga okkar Páls skólastjóra tvinnaðist mjög saman á þessum árum. Og margt lærði ég og gat lært af skólastjóra barnaskólans á þessum fyrstu starfsárum mínum, því að ég uppgötvaði bráðlega, að hann var afburða stjórnandi og skólamaður í heild, svo að ég dáðist að oft og tíðum. <br>		Með sanni má fullyrða, að starfssaga okkar Páls skólastjóra tvinnaðist mjög saman á þessum árum. Og margt lærði ég og gat lært af skólastjóra barnaskólans á þessum fyrstu starfsárum mínum, því að ég uppgötvaði bráðlega, að hann var afburða stjórnandi og skólamaður í heild, svo að ég dáðist að oft og tíðum. <br>

	:::::::::::----		:::::::::::::----

	Um það bil sem fimmtungur lifði 19. aldarinnar bjuggu merk hjón í Götu í Stokkseyrarhreppi. Þau hétu Bjarni Pálsson og Margrét Gísladóttir bónda í Hafliðakoti Einarssonar. <br>		Um það bil sem fimmtungur lifði 19. aldarinnar bjuggu merk hjón í Götu í Stokkseyrarhreppi. Þau hétu Bjarni Pálsson og Margrét Gísladóttir bónda í Hafliðakoti Einarssonar. <br>
Lína 58:		Lína 60:
	Prentvélinni var komið fyrir á háalofti Edinborgarverzlunarinnar, sem G.J.J. var eigandi að, og þar var þá fyrsta blaðið prentað í Eyjum. Það hlaut nafnið Skeggi, og kom fyrsta blað þess út 27. okt. 1917. <br>		Prentvélinni var komið fyrir á háalofti Edinborgarverzlunarinnar, sem G.J.J. var eigandi að, og þar var þá fyrsta blaðið prentað í Eyjum. Það hlaut nafnið Skeggi, og kom fyrsta blað þess út 27. okt. 1917. <br>
	Ritstjórinn Páll Bjarnason reyndist brátt slyngur penni, rökfastur og hugmyndaríkur. Hann vakti fljótlega máls á mörgu, sem betur mátti fara í hinum verðandi kaupstað í Vestmannaeyjum, þar sem fólksfjöldi hafði fjórfaldast á nokkrum árum sökum hins hraðvaxandi sjávarútvegs, eftir að vélbátarnir komu til sögunnar. Báðir voru þeir eigandi blaðsins og ritstjórinn Heimastjórnarmenn, svo að ekki bar neitt teljandi á milli í landsmálunum, enda fór alltaf vel á með þeim. <br>		Ritstjórinn Páll Bjarnason reyndist brátt slyngur penni, rökfastur og hugmyndaríkur. Hann vakti fljótlega máls á mörgu, sem betur mátti fara í hinum verðandi kaupstað í Vestmannaeyjum, þar sem fólksfjöldi hafði fjórfaldast á nokkrum árum sökum hins hraðvaxandi sjávarútvegs, eftir að vélbátarnir komu til sögunnar. Báðir voru þeir eigandi blaðsins og ritstjórinn Heimastjórnarmenn, svo að ekki bar neitt teljandi á milli í landsmálunum, enda fór alltaf vel á með þeim. <br>


	'''Mörg reyndust áhugamálin.'''		'''Mörg reyndust áhugamálin.'''
Lína 71:		Lína 74:
	Í þessari þéttbyggð voru ýmis vandkvæði á stjórnarháttum, svo að þau stóðu mörgum framfaramálum fyrir heilbrigðri og eðlilegri þróun. Tvö voru öflin í valdasessinum eða þá, að valdastólarnir voru tveir, ef við viljum orða það heldur þannig: Sýslunefnd og hreppsnefnd, sýslumaður og oddviti. Og tveir voru sjóðirnir, sem almenningur greiddi í: Sýslusjóður og hreppssjóður. Greindi þessum öflum á um hinar opinberu framkvæmdir, varð heldur lítið úr þeim. Allt lenti í togstreytu. Hér þurfti því gagngerð breyting á að verða um stjórnarhættina.<br>		Í þessari þéttbyggð voru ýmis vandkvæði á stjórnarháttum, svo að þau stóðu mörgum framfaramálum fyrir heilbrigðri og eðlilegri þróun. Tvö voru öflin í valdasessinum eða þá, að valdastólarnir voru tveir, ef við viljum orða það heldur þannig: Sýslunefnd og hreppsnefnd, sýslumaður og oddviti. Og tveir voru sjóðirnir, sem almenningur greiddi í: Sýslusjóður og hreppssjóður. Greindi þessum öflum á um hinar opinberu framkvæmdir, varð heldur lítið úr þeim. Allt lenti í togstreytu. Hér þurfti því gagngerð breyting á að verða um stjórnarhættina.<br>

	'''Kaupstaður-bæjarstjórn'''
			'''Kaupstaður — bæjarstjórn'''

	Áður en Páll ritstjóri vakti fyrst máls á því, að nauðsyn bæri til að breyta stjórnarháttum í Vestmannaeyjum, þar sem risið hafði eitt mesta þéttbýli landsins á örfáum árum og stærsta fiskiþorpið. Hafði verið um þetta rætt manna á milli. En 2. febrúar 1918 birti Skeggi fyrstu grein ritstjórans um nauðsynina á breytingunni. Þar skrifar ritstjórinn m.a.: „Vestmannaeyjar eru eitt af þeim plássum, sem tekið hafa á móti mörgu fólki víðsvegar að síðustu árin. Staðhættirnir eru að ýmsu leyti öðruvísi en annars staðar á landinu. Einkennilegust er þó héraðsstjórnin, þar sem sami hreppurinn er bæði hreppsfélag og sýslufélag og hefur sinn sjóðinn hvort, en gjaldendur allir þeir sömu. Þetta virðist í fljótu bragði vera óeðlileg tvískipting ... Það er eins og menn dreymi fyrir því, að hér verði að koma bæjarstjórn ... Skeggi mun fara nánar út í þetta mál og reyna að skýra það eftir föngum.“ <br>		Áður en Páll ritstjóri vakti fyrst máls á því, að nauðsyn bæri til að breyta stjórnarháttum í Vestmannaeyjum, þar sem risið hafði eitt mesta þéttbýli landsins á örfáum árum og stærsta fiskiþorpið. Hafði verið um þetta rætt manna á milli. En 2. febrúar 1918 birti Skeggi fyrstu grein ritstjórans um nauðsynina á breytingunni. Þar skrifar ritstjórinn m.a.: „Vestmannaeyjar eru eitt af þeim plássum, sem tekið hafa á móti mörgu fólki víðsvegar að síðustu árin. Staðhættirnir eru að ýmsu leyti öðruvísi en annars staðar á landinu. Einkennilegust er þó héraðsstjórnin, þar sem sami hreppurinn er bæði hreppsfélag og sýslufélag og hefur sinn sjóðinn hvort, en gjaldendur allir þeir sömu. Þetta virðist í fljótu bragði vera óeðlileg tvískipting ... Það er eins og menn dreymi fyrir því, að hér verði að koma bæjarstjórn ... Skeggi mun fara nánar út í þetta mál og reyna að skýra það eftir föngum.“ <br>
Lína 86:		Lína 90:
	Boðað var til fundar Alþingis apríl 1918. Þá var kostað kapps um að koma bæjarstjórnarmáli Vestmannaeyinga inn á þingið. Karli Einarssyni, alþingismanni, var falið að flytja þetta velferðar og framfaramál Eyjabúa á þinginu. <br>		Boðað var til fundar Alþingis apríl 1918. Þá var kostað kapps um að koma bæjarstjórnarmáli Vestmannaeyinga inn á þingið. Karli Einarssyni, alþingismanni, var falið að flytja þetta velferðar og framfaramál Eyjabúa á þinginu. <br>
	Hinn 24. apríl 1918 var haldinn sameiginlegur fundur í sýslunefnd og hreppsnefnd Vestmannaeyja um bæjarstjórnarmálið. Þar var samþykkt í einu hljóði að skora á alþingi að samþykkja lög um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum, „og verði byggðin óskipt í bæjarfélaginu,“ stóð þar í samþykktinni. <br>		Hinn 24. apríl 1918 var haldinn sameiginlegur fundur í sýslunefnd og hreppsnefnd Vestmannaeyja um bæjarstjórnarmálið. Þar var samþykkt í einu hljóði að skora á alþingi að samþykkja lög um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum, „og verði byggðin óskipt í bæjarfélaginu,“ stóð þar í samþykktinni. <br>
	¹ <small>Árið 1917 var jafnað niður útsvörum í Vestmannaeyjum kr. 36.050,00. Þar af var Gísla J. Johnsen ætlað að greiða kr. 8.000,00. Árið 1918 nam upphæð útsvaranna kr. 47.865,00. Þar af greiddi G. J.J. kr. 9.000,00.</small>
			¹ <small>Árið 1917 var jafnað niður útsvörum í Vestmannaeyjum kr. 36.050,00. Þar af var Gísla J. Johnsen ætlað að greiða kr. 8.000,00.<br>
			Árið 1918 nam upphæð útsvaranna kr. 47.865,00. Þar af greiddi G.J.J. kr. 9.000,00.</small><br>

	Og bæjarstjórnarmálinu þokaði áleiðis í þingi þjóðarinnar. Í maímánuði 1918 var frumvarp um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum tekið fyrir til 3. umræðu í Efri deild þingsins og lagði þingnefndin þar til, að frumvarpið yrði samþykkt. (Lög um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum nr. 26, 22. nóv. 1918). <br>		Og bæjarstjórnarmálinu þokaði áleiðis í þingi þjóðarinnar. Í maímánuði 1918 var frumvarp um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum tekið fyrir til 3. umræðu í Efri deild þingsins og lagði þingnefndin þar til, að frumvarpið yrði samþykkt. (Lög um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum nr. 26, 22. nóv. 1918). <br>
Lína 110:		Lína 116:
	Þann 14. maí 1921 giftist hún Páli Bjarnasyni, sem þá hafði verið skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja einn vetur. Þeim varð ekki barna auðið, en þau ólu upp dóttur hjónanna í Vinaminni í Eyjum, [[Sigmundur Jónsson í Vinaminni\|Sigmundar smiðs Jónssonar]] og [[Sólbjörg Jónsdóttir\|Sólbjargar Jónsdóttur]], [[Hrefna Sigmundsdóttir\|Hrefnu]] (f. 26. febr. 1922), sem gift er Karli Guðmundssyni verkstjóra í Reykjavík. <br>		Þann 14. maí 1921 giftist hún Páli Bjarnasyni, sem þá hafði verið skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja einn vetur. Þeim varð ekki barna auðið, en þau ólu upp dóttur hjónanna í Vinaminni í Eyjum, [[Sigmundur Jónsson í Vinaminni\|Sigmundar smiðs Jónssonar]] og [[Sólbjörg Jónsdóttir\|Sólbjargar Jónsdóttur]], [[Hrefna Sigmundsdóttir\|Hrefnu]] (f. 26. febr. 1922), sem gift er Karli Guðmundssyni verkstjóra í Reykjavík. <br>
	Heimili frú Dýrfinnu er að Sundlaugarvegi 7 í Reykjavík.		Heimili frú Dýrfinnu er að Sundlaugarvegi 7 í Reykjavík.


	'''Samgöngumálin'''		'''Samgöngumálin'''

	Á styrjaldarárunum 1914-1918 voru allar samgöngur við Vestmannaeyjar mjög í molum og ófremdarástandi. Þau vandræði stóðu vissulega öllu atvinnulífi í Eyjum mjög fyrir þrifum. Páll ritstjóri Skeggja(1917-1920) skrifaði snjallar greinar um þörfina á auknum samgöngum milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur og benti á margar vanrækslur í þeim efnum og hirðuleysi. Sumt, sem hann skrifaði um þau efni, gefur glöggum lesanda og fróðleiksfúsum nokkra hugmynd um þau vandræði, sem Eyjafólk átti við að stríða að fá póst fluttan til Eyja eða frá þeim og svo vörur til daglegra nota bæði í heimilunum og atvinnulífinu í heild. Nokkrar glefsur óska ég að birta úr þessum skrifum ritstjórans til íhugunar og fróðleiks. <br>		Á styrjaldarárunum 1914-1918 voru allar samgöngur við Vestmannaeyjar mjög í molum og ófremdarástandi. Þau vandræði stóðu vissulega öllu atvinnulífi í Eyjum mjög fyrir þrifum. Páll ritstjóri Skeggja (1917-1920) skrifaði snjallar greinar um þörfina á auknum samgöngum milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur og benti á margar vanrækslur í þeim efnum og hirðuleysi. Sumt, sem hann skrifaði um þau efni, gefur glöggum lesanda og fróðleiksfúsum nokkra hugmynd um þau vandræði, sem Eyjafólk átti við að stríða að fá póst fluttan til Eyja eða frá þeim og svo vörur til daglegra nota bæði í heimilunum og atvinnulífinu í heild. Nokkrar glefsur óska ég að birta úr þessum skrifum ritstjórans til íhugunar og fróðleiks. <br>
	Í 11. tbl. 5. jan 1918 skrifar ritstjórinn grein, sem hann nefnir ''Samgöngur''. Þar lýsir hann erfiðleikunum og skeytingarleysinu eða tillitsleysinu, sem Eyjabúar áttu þá við að búa í samgöngumálunum. Hann tekur dæmi: <br>		Í 11. tbl. 5. jan 1918 skrifar ritstjórinn grein, sem hann nefnir ''Samgöngur''. Þar lýsir hann erfiðleikunum og skeytingarleysinu eða tillitsleysinu, sem Eyjabúar áttu þá við að búa í samgöngumálunum. Hann tekur dæmi: <br>
	„„Íslands Falk“ fer hér fram hjá og tekur ekki póst til Reykjavíkur, og var þá orðin full þörf (þá höfðu liðið vikur án ferða) ... <br>		„„Íslands Falk“ fer hér fram hjá og tekur ekki póst til Reykjavíkur, og var þá orðin full þörf (þá höfðu liðið vikur án ferða) ... <br>
Lína 121:		Lína 128:
	Mönnum hérna er kappsmál að koma frá sér póstinum og ná í hásetana að austan, svo að bátarnir þurfi ekki að liggja á höfninni í bezta veðri, þegar afli býðst nógur. Atvinnumálastjórnin í landinu reynist ekki þefvís á gagn Vestmannaeyja til lands eða sjávar, sú góða bústýra. Eyjarnar vantar tilfinnanlega salt og eldsneyti og pósturinn liggur vikum saman ... Þrátt fyrir þetta ástand sem hér er lýst, eru skipin látin renna hér hjá í landsýn, svo sem til storkunar og koma hér ekki við ... Síðustu dagana hefur það kvisast, að „Lagarfoss“ eigi að fara með vörur austur um land og norður, en ''eigi ekki að koma hér við''. (Leturbreyting höfundar). Þessu una menn illa, sem vonlegt er, því að margt þarf hingað að flytja. Kaupmönnum þykir þetta harður kostur, því að flestir eða allir eiga þeir vörur í Reykjavík.“ <br>		Mönnum hérna er kappsmál að koma frá sér póstinum og ná í hásetana að austan, svo að bátarnir þurfi ekki að liggja á höfninni í bezta veðri, þegar afli býðst nógur. Atvinnumálastjórnin í landinu reynist ekki þefvís á gagn Vestmannaeyja til lands eða sjávar, sú góða bústýra. Eyjarnar vantar tilfinnanlega salt og eldsneyti og pósturinn liggur vikum saman ... Þrátt fyrir þetta ástand sem hér er lýst, eru skipin látin renna hér hjá í landsýn, svo sem til storkunar og koma hér ekki við ... Síðustu dagana hefur það kvisast, að „Lagarfoss“ eigi að fara með vörur austur um land og norður, en ''eigi ekki að koma hér við''. (Leturbreyting höfundar). Þessu una menn illa, sem vonlegt er, því að margt þarf hingað að flytja. Kaupmönnum þykir þetta harður kostur, því að flestir eða allir eiga þeir vörur í Reykjavík.“ <br>
	Þessi grein lýsir vel þeim erfiðleikum og því afskiptaleysi, sem Eyjafólk átti við að búa á þessum tímum og hindraði oft þjóðnýtar athafnir og stóð öllu atvinnulífi Eyjabúa fyrir vexti og þrifum. Þetta var aðeins ein kvörtunin í þessum efnum. En dropinn holaði steininn og með tíð og tíma breyttist þetta ástand til batnaðar, því að Eyjafólkið allt sem einn maður fylkti sér um hugsjónina: Bættar samgöngur við Eyjar. Og á það var hlustað og úr þessu bætt eftir því, sem efni stóðu til, enda styrjaldarlok skammt undan þá.		Þessi grein lýsir vel þeim erfiðleikum og því afskiptaleysi, sem Eyjafólk átti við að búa á þessum tímum og hindraði oft þjóðnýtar athafnir og stóð öllu atvinnulífi Eyjabúa fyrir vexti og þrifum. Þetta var aðeins ein kvörtunin í þessum efnum. En dropinn holaði steininn og með tíð og tíma breyttist þetta ástand til batnaðar, því að Eyjafólkið allt sem einn maður fylkti sér um hugsjónina: Bættar samgöngur við Eyjar. Og á það var hlustað og úr þessu bætt eftir því, sem efni stóðu til, enda styrjaldarlok skammt undan þá.


	'''Birkibeinar'''<br>		'''Birkibeinar'''<br>
Lína 142:		Lína 150:
	Víst er um það, að þetta félag megnaði að hjálpa mörgum Eyjabúa þraut og neyð, veitti honum fjárhagslega aðstoð og sumum hjúkrun á óvenjulegum sjúkdóma og krankleikatímum. Og margur alþýðumaðurinn og fátæklingurinn þakkaði Birkibeinunum drengilega liðveizlu, enda þótt sumir oddborgararnir löstuðu þá og rægðu, af því að þeir óttuðust, að áhrif félagsins drægju úr eiginhagsmunaaðstöðu annars vegar og þröngvuðu til framfara og framtaks hins vegar í bæjarfélaginu, og þar með hækkandi útsvör á hinum betur megandi.		Víst er um það, að þetta félag megnaði að hjálpa mörgum Eyjabúa þraut og neyð, veitti honum fjárhagslega aðstoð og sumum hjúkrun á óvenjulegum sjúkdóma og krankleikatímum. Og margur alþýðumaðurinn og fátæklingurinn þakkaði Birkibeinunum drengilega liðveizlu, enda þótt sumir oddborgararnir löstuðu þá og rægðu, af því að þeir óttuðust, að áhrif félagsins drægju úr eiginhagsmunaaðstöðu annars vegar og þröngvuðu til framfara og framtaks hins vegar í bæjarfélaginu, og þar með hækkandi útsvör á hinum betur megandi.

	Sjúkrasamlag Vestmannaeyja<br>
			'''Sjúkrasamlag Vestmannaeyja'''<br>
	<small>(Hið fyrsta)</small><br>		<small>(Hið fyrsta)</small><br>

Viglundur á 15. september 2010 kl. 18:09

2010-09-15T18:09:44Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 15. september 2010 kl. 18:09
Lína 13:		Lína 13:
	<br>		<br>
	<br>		<br>
	[[Mynd: ~~1971~~ b 5.jpg\|thumb\|350px\|''Páll Bjarnason, skólastjóri.'']]		[[Mynd: 1939 b 1 A.jpg\|thumb\|350px\|''Páll Bjarnason, skólastjóri.'']]
	Dregizt hefur úr hömlu fyrir mér árum saman að láta Blik mitt geyma nokkur minningarorð um Pál Bjarnason, skólastjóra barnaskóla Vestmannaeyja um nær tveggja áratuga skeið. Jafnframt vann hann að því árum saman að koma hér á stofn föstum ungmennaskóla, framhaldsskóla, sem honum reyndist þó ekki kleift. Æskti hann þá hjálpar valdamanna í fræðslumálum landsins. <br>		Dregizt hefur úr hömlu fyrir mér árum saman að láta Blik mitt geyma nokkur minningarorð um Pál Bjarnason, skólastjóra barnaskóla Vestmannaeyja um nær tveggja áratuga skeið. Jafnframt vann hann að því árum saman að koma hér á stofn föstum ungmennaskóla, framhaldsskóla, sem honum reyndist þó ekki kleift. Æskti hann þá hjálpar valdamanna í fræðslumálum landsins. <br>
	Jafnframt beitti skólastjórinn sér fyrir framgangi margvíslegra menningarmála á ýmsum sviðum, svo að saga hans hér er merkur þáttur menningarsögu byggðarlagsins. <br>		Jafnframt beitti skólastjórinn sér fyrir framgangi margvíslegra menningarmála á ýmsum sviðum, svo að saga hans hér er merkur þáttur menningarsögu byggðarlagsins. <br>

Viglundur: Verndaði „Blik 1971/Páll Bjarnason, skólastjóri, fyrri hluti“ [edit=sysop:move=sysop]

2010-04-20T21:00:51Z

Verndaði „Blik 1971/Páll Bjarnason, skólastjóri, fyrri hluti“ [edit=sysop:move=sysop]

←Fyrri útgáfa	Útgáfa síðunnar 20. apríl 2010 kl. 21:00
(Enginn munur)

Viglundur á 20. apríl 2010 kl. 21:00

2010-04-20T21:00:35Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 20. apríl 2010 kl. 21:00
Lína 165:		Lína 165:
	Þannig sá Páll skólastjóri þessa hugsjón sína rætast og þróast öðrum til styrktar og ómetanlegrar hjálpar þau þrjú síðustu árin, er hann þá átti eftir ólifuð hér í heimi.		Þannig sá Páll skólastjóri þessa hugsjón sína rætast og þróast öðrum til styrktar og ómetanlegrar hjálpar þau þrjú síðustu árin, er hann þá átti eftir ólifuð hér í heimi.

	[[Blik 1971/Páll Bjarnason, skólastjóri, ~~seinni~~ hluti\|~~Seinni~~ hluti]]		[[Blik 1971/Páll Bjarnason, skólastjóri, síðari hluti\|Síðari hluti]]


	{{Blik}}		{{Blik}}

Viglundur á 20. apríl 2010 kl. 20:11

2010-04-20T20:11:10Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 20. apríl 2010 kl. 20:11
Lína 1:		Lína 1:
	[[Blik ~~1965~~\|Efnisyfirlit ~~1965~~]]		[[Blik 1971\|Efnisyfirlit 1971]]

Viglundur: Ný síða: Efnisyfirlit 1965 ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON: =Páll Bjarnason= =skólastjóri= ''Starfssaga hans í Vestmannaeyjum
''e...

2010-04-20T20:09:40Z

Ný síða: Efnisyfirlit 1965 ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON: =Páll Bjarnason= =skólastjóri= <big><big>''Starfssaga hans í Vestmannaeyjum<br> ''e...

Sýna breytingar

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 17. febrúar 2017 kl. 14:14
Lína 49:		Lína 49:
	Snemma bar á ríkri bókhneigð hjá Páli Bjarnasyni. Hann þráði mest á unga aldri að geta veitt sér menntun, afla sér menntunar, svo sem hann gat mest og bezt gert á þeim tímum. Hann lauk kennaraprófi frá Kennaraskólanum í Flensborg í Hafnarfirði vorið 1907. Síðar naut hann fræðslu á tveim kennaranámskeiðum við Kennaraskóla Íslands í Reykjavík, eftir að skólinn tók þar til starfa. Þá stundaði hann einnig um skeið nám við lýðháskóla í Danmörku. <br>		Snemma bar á ríkri bókhneigð hjá Páli Bjarnasyni. Hann þráði mest á unga aldri að geta veitt sér menntun, afla sér menntunar, svo sem hann gat mest og bezt gert á þeim tímum. Hann lauk kennaraprófi frá Kennaraskólanum í Flensborg í Hafnarfirði vorið 1907. Síðar naut hann fræðslu á tveim kennaranámskeiðum við Kennaraskóla Íslands í Reykjavík, eftir að skólinn tók þar til starfa. Þá stundaði hann einnig um skeið nám við lýðháskóla í Danmörku. <br>
	Haustið 1907 gerðist Páll Bjarnason barnakennari austur í Grímsnesi. Árið eftir stundaði hann kennslu sína í námunda við æskustöðvarnar, Sandvíkurhreppnum. <br>		Haustið 1907 gerðist Páll Bjarnason barnakennari austur í Grímsnesi. Árið eftir stundaði hann kennslu sína í námunda við æskustöðvarnar, Sandvíkurhreppnum. <br>
	Haustið 1909 réðst Páll Bjarnason skólastjóri barnaskólans á Stokkseyri. Þar var hann síðan skólastjóri 8 ár (1909-1917), eða þar til hann réðst ritstjóri í Vestmannaeyjum við [[~~Blaðið~~ Skeggi\|blaðið Skeggja]], er [[Gísli J. Johnsen]], kaupmaður þar, hafði þá stofnað og hóf útgáfu á. <br>		Haustið 1909 réðst Páll Bjarnason skólastjóri barnaskólans á Stokkseyri. Þar var hann síðan skólastjóri 8 ár (1909-1917), eða þar til hann réðst ritstjóri í Vestmannaeyjum við [[Skeggi,blað\|blaðið Skeggja]], er [[Gísli J. Johnsen]], kaupmaður þar, hafði þá stofnað og hóf útgáfu á. <br>
	Á síðari skólastjóraárum Páls Bjarnasonar á Stokkseyri, gáfu nokkrir Eyrbekkingar út vikublað, sem þeir nefndu Suðurland. Aðalstarfskraftur þess var um skeið Jón Jónatansson, búfræðingur og alþingismaður Árnesinga. <br>		Á síðari skólastjóraárum Páls Bjarnasonar á Stokkseyri, gáfu nokkrir Eyrbekkingar út vikublað, sem þeir nefndu Suðurland. Aðalstarfskraftur þess var um skeið Jón Jónatansson, búfræðingur og alþingismaður Árnesinga. <br>
	Með 25. tbl. 5. árgangs 12. júlí 1915 gerðist Páll skólastjóri Bjarnason ritstjóri Suðurlands og ábyrgarmaður. Ritstjórnarstörf þessi annaðist hann aðeins nokkra mánuði eða fram í jan. 1916. Þau störf hans leiddu þó til þess, að Gísli J. Johnsen réð hann ritstjóra blaðs síns Skeggja. <br>		Með 25. tbl. 5. árgangs 12. júlí 1915 gerðist Páll skólastjóri Bjarnason ritstjóri Suðurlands og ábyrgarmaður. Ritstjórnarstörf þessi annaðist hann aðeins nokkra mánuði eða fram í jan. 1916. Þau störf hans leiddu þó til þess, að Gísli J. Johnsen réð hann ritstjóra blaðs síns Skeggja. <br>
Lína 98:		Lína 98:
	Alls komu fram 7 listar yfir fulltrúaefni til bæjarstjórnarkosninganna. Á nokkrum listanna voru sömu mennirnir. T.d. var Páll ristjóri á 4 listum og efstur á D-listanum með [[Gísli Lárusson\|Gísla Lárussyni]] útgerðarmanni og kaupfélagsstjóra, og [[Árni Filippusson\|Árna Filippussyni]] gjaldkera í Ásgarði. Þá var Páll Bjarnason þriðji maður á E-listanum, þar sem Gísli J. Johnsen var efstur og [[Magnús Guðmundsson (Vesturhúsum)\|Magnús Guðmundsson]] á Vesturhúsum í öðru sæti. <br>		Alls komu fram 7 listar yfir fulltrúaefni til bæjarstjórnarkosninganna. Á nokkrum listanna voru sömu mennirnir. T.d. var Páll ristjóri á 4 listum og efstur á D-listanum með [[Gísli Lárusson\|Gísla Lárussyni]] útgerðarmanni og kaupfélagsstjóra, og [[Árni Filippusson\|Árna Filippussyni]] gjaldkera í Ásgarði. Þá var Páll Bjarnason þriðji maður á E-listanum, þar sem Gísli J. Johnsen var efstur og [[Magnús Guðmundsson (Vesturhúsum)\|Magnús Guðmundsson]] á Vesturhúsum í öðru sæti. <br>
	Samtals hlaut Páll Bjarnason 155 atkvæði. Fleiri atkvæði hlutu þeir [[Jóhann Þ. Jósefsson]],184 atkvæði, og Gísli J. Johnsen, 162 atkvæði. Verkamenn áttu engan sérstakan lista við fyrstu bæjarstjórnarkosningarnar í Vestmannaeyjum, en þrír af forgöngumönnum þeirra í hagsmunabaráttunni, sem þá var býsna skammt á veg komin í Vestmannaeyjum, voru við miðju á tveim listunum. Það voru þeir [[Guðlaugur Hansson]] á Fögruvöllum, [[Eiríkur Ögmundsson]] í Dvergasteini og		Samtals hlaut Páll Bjarnason 155 atkvæði. Fleiri atkvæði hlutu þeir [[Jóhann Þ. Jósefsson]],184 atkvæði, og Gísli J. Johnsen, 162 atkvæði. Verkamenn áttu engan sérstakan lista við fyrstu bæjarstjórnarkosningarnar í Vestmannaeyjum, en þrír af forgöngumönnum þeirra í hagsmunabaráttunni, sem þá var býsna skammt á veg komin í Vestmannaeyjum, voru við miðju á tveim listunum. Það voru þeir [[Guðlaugur Hansson]] á Fögruvöllum, [[Eiríkur Ögmundsson]] í Dvergasteini og
	[[Guðmundur Sigurðsson]], sem þá bjó í Birtingarholti, síðar í Heiðardal. <br>		[[Guðmundur Sigurðsson (Heiðardal)\|Guðmundur Sigurðsson]], sem þá bjó í Birtingarholti, síðar í Heiðardal. <br>
	Hugsjón Páls Bjarnasonar um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum og þar með breytta stjórnarhætti í byggðinni til framfara og alhliða hagsbóta, var orðin að veruleika. <br>		Hugsjón Páls Bjarnasonar um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum og þar með breytta stjórnarhætti í byggðinni til framfara og alhliða hagsbóta, var orðin að veruleika. <br>
	Þá verður hér drepið á fleiri hugsjónamál hans og gerð nokkur grein fyrir örlögum þeirra, sigrum eða ósigrum. <br>		Þá verður hér drepið á fleiri hugsjónamál hans og gerð nokkur grein fyrir örlögum þeirra, sigrum eða ósigrum. <br>
Lína 114:		Lína 114:
	Vorið 1914 var haldið kennaranámskeið við Kennaraskóla Íslands, og sótti frú Dýrfinna það. Haustið 1915 gerðist hún farkennari í Austur-Landeyjum. Því starfi gegndi hún þrjá vetur. Haustið 1918 bauð Björn H. Jónsson, barnaskólastjóri í Vestmannaeyjum, henni kennarastöðu við skólann þar. Því boði tók hún. Vori5 1920 fór Dýrfinna Gunnarsdóttir, kennslukona í Vestmannaeyjum, til Danmerkur og dvaldist meginið af sumrinu við nám í Lýðháskólanum í Friðriksborg og sat norræna kennaraþingið, sem þá var haldið í Ósló það sumar. <br>		Vorið 1914 var haldið kennaranámskeið við Kennaraskóla Íslands, og sótti frú Dýrfinna það. Haustið 1915 gerðist hún farkennari í Austur-Landeyjum. Því starfi gegndi hún þrjá vetur. Haustið 1918 bauð Björn H. Jónsson, barnaskólastjóri í Vestmannaeyjum, henni kennarastöðu við skólann þar. Því boði tók hún. Vori5 1920 fór Dýrfinna Gunnarsdóttir, kennslukona í Vestmannaeyjum, til Danmerkur og dvaldist meginið af sumrinu við nám í Lýðháskólanum í Friðriksborg og sat norræna kennaraþingið, sem þá var haldið í Ósló það sumar. <br>
	Alls var frú Dýrfinna kennari í Vestmannaeyjum 4 vetur. <br>		Alls var frú Dýrfinna kennari í Vestmannaeyjum 4 vetur. <br>
	Þann 14. maí 1921 giftist hún Páli Bjarnasyni, sem þá hafði verið skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja einn vetur. Þeim varð ekki barna auðið, en þau ólu upp dóttur hjónanna í Vinaminni í Eyjum, [[Sigmundur Jónsson í Vinaminni\|Sigmundar smiðs Jónssonar]] og [[Sólbjörg Jónsdóttir\|Sólbjargar Jónsdóttur]], [[Hrefna Sigmundsdóttir\|Hrefnu]] (f. 26. febr. 1922), sem gift er Karli Guðmundssyni verkstjóra í Reykjavík. <br>		Þann 14. maí 1921 giftist hún Páli Bjarnasyni, sem þá hafði verið skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja einn vetur. Þeim varð ekki barna auðið, en þau ólu upp dóttur hjónanna í Vinaminni í Eyjum, [[Sigmundur Jónsson (Vinaminni)\|Sigmundar smiðs Jónssonar]] og [[Sólbjörg Jónsdóttir (Vinaminni)\|Sólbjargar Jónsdóttur]], [[Hrefna Sigmundsdóttir (Vinaminni)\|Hrefnu]] (f. 26. febr. 1922), sem gift er Karli Guðmundssyni verkstjóra í Reykjavík. <br>
	Heimili frú Dýrfinnu er að Sundlaugarvegi 7 í Reykjavík.		Heimili frú Dýrfinnu er að Sundlaugarvegi 7 í Reykjavík.

Lína 157:		Lína 157:
	,,Enginn auðmaður er svo ríkur, að hann vilji ekki gefa öll sín auðæfi fyrir góða heilsu, ef hann annars vantar hana. Ekkert er mönnum sárara um að missa ... Dýrmætust er heilsan þó daglaunafólkinu, sem byggir alla framtíð sína á góðri heilsu og vinnuþreki. Nú gerast þau dæmin mörg, að fólk fatlast af sjúkdómum og slysum og fær engar bætur neinstaðar frá, nema kannske gjafir góðra manna, ef nauðsyn þykir nógu sár; annars engar bætur. Öreigar eiga þá ekki á öðru völ en að leita á náðir sveitarinnar ... Slysatryggingar tíðkast ekki hér á landi nema fyrir sjómenn, og því síður sjúkratryggingar fyrir daglaunamenn, nema samlögin, sem komin eru á fót á fáeinum stöðum á landinu ... Nágrannaþjóðirnar hafa komið öllu þess háttar í gott horf hjá sér ... Slíkar stofnanir greiða legukostnað sjúklinga, læknishjálp og lyf. Munar það ekki allsmáu fyrir fátæklinga. Þar að auki gjalda þær (Sjúkrasamlagsstofnanirnar) sjúklingunum dagkaup, meðan þeir eru frá verki, ef sérstakt iðgjald er greitt fyrir það ...“ <br>		,,Enginn auðmaður er svo ríkur, að hann vilji ekki gefa öll sín auðæfi fyrir góða heilsu, ef hann annars vantar hana. Ekkert er mönnum sárara um að missa ... Dýrmætust er heilsan þó daglaunafólkinu, sem byggir alla framtíð sína á góðri heilsu og vinnuþreki. Nú gerast þau dæmin mörg, að fólk fatlast af sjúkdómum og slysum og fær engar bætur neinstaðar frá, nema kannske gjafir góðra manna, ef nauðsyn þykir nógu sár; annars engar bætur. Öreigar eiga þá ekki á öðru völ en að leita á náðir sveitarinnar ... Slysatryggingar tíðkast ekki hér á landi nema fyrir sjómenn, og því síður sjúkratryggingar fyrir daglaunamenn, nema samlögin, sem komin eru á fót á fáeinum stöðum á landinu ... Nágrannaþjóðirnar hafa komið öllu þess háttar í gott horf hjá sér ... Slíkar stofnanir greiða legukostnað sjúklinga, læknishjálp og lyf. Munar það ekki allsmáu fyrir fátæklinga. Þar að auki gjalda þær (Sjúkrasamlagsstofnanirnar) sjúklingunum dagkaup, meðan þeir eru frá verki, ef sérstakt iðgjald er greitt fyrir það ...“ <br>
	Hér vekur Páll Bjarnason máls á markverðri hugsjón, sem almenningur hér á landi bar lítið skyn á þá. Hann var hér á undan samtíð sinni í hugsun, hugmyndum og þekkingu, því að fyrstu lög um sjúkrasamlög á Íslandi voru ekki samþykkt á Alþingi fyrr en 28. nóvember 1919. <br>		Hér vekur Páll Bjarnason máls á markverðri hugsjón, sem almenningur hér á landi bar lítið skyn á þá. Hann var hér á undan samtíð sinni í hugsun, hugmyndum og þekkingu, því að fyrstu lög um sjúkrasamlög á Íslandi voru ekki samþykkt á Alþingi fyrr en 28. nóvember 1919. <br>
	Páll fékk ýmsa mæta borgara í Vestmannaeyjum til samvinnu við sig um stofnun sjúkrasamlags í bænum, svo sem [[Sigurður Sigurðsson lyfsali\|Sigurð lyfsala Sigurðsson]], nokkra útgerðarmenn og svo fyrst og fremst nokkra verkalýðsforingja, en [[Verkamannafélagið Drífandi]] stofnaði brátt [[Sjúkrasjóður verkamanna\|Sjúkrasjóð verkamanna]], eftir að félagið var stofnað árið 1917. <br>		Páll fékk ýmsa mæta borgara í Vestmannaeyjum til samvinnu við sig um stofnun sjúkrasamlags í bænum, svo sem [[Sigurður Sigurðsson (lyfsali)\|Sigurð lyfsala Sigurðsson]], nokkra útgerðarmenn og svo fyrst og fremst nokkra verkalýðsforingja, en [[Verkamannafélagið Drífandi]] stofnaði brátt [[Sjúkrasjóður verkamanna\|Sjúkrasjóð verkamanna]], eftir að félagið var stofnað árið 1917. <br>
	Sjúkrasamlagshugsjónin hélzt við lýði, þó að ekkert yrði úr framkvæmdum fyrstu árin, eftir að hún var vakin. <br>		Sjúkrasamlagshugsjónin hélzt við lýði, þó að ekkert yrði úr framkvæmdum fyrstu árin, eftir að hún var vakin. <br>
	Loks 6. desember 1926 var haldinn undirbúningsfundur að stofnun [[Sjúkrasamlag Vestmannaeyja hið fyrsta\|Sjúkrasamlags Vestmannaeyja]]. Boðað var til hans í [[Nýjabíó]] (að Vestmannabraut nr. 28). Í bráðabirgðastjórn Sjúkrasamlagsins voru kosnir þeir Páll Bjarnason, skólastjóri, [[Antoníus Baldvinsson]], verkamaður í Byggðarholti, [[Jón Jónsson (Hlíð)\|Jón Jónsson]], útgerðarmaður í Hlíð, [[Auðunn Oddsson]], skipstjóri í Sólheimum, og [[Steinn Ingvarsson]], verkamaður, til heimilis þá að Gunnarshólma við Vestmannabraut. Á fundi þessum var afráðið að sníða lög Samlagsins eftir lögum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, sem þá hafði verið stofnað og starfrækt um nokkurt skeið. <br>		Loks 6. desember 1926 var haldinn undirbúningsfundur að stofnun [[Sjúkrasamlag Vestmannaeyja hið fyrsta\|Sjúkrasamlags Vestmannaeyja]]. Boðað var til hans í [[Nýjabíó]] (að Vestmannabraut nr. 28). Í bráðabirgðastjórn Sjúkrasamlagsins voru kosnir þeir Páll Bjarnason, skólastjóri, [[Antoníus Baldvinsson]], verkamaður í Byggðarholti, [[Jón Jónsson (Hlíð)\|Jón Jónsson]], útgerðarmaður í Hlíð, [[Auðunn Oddsson]], skipstjóri í Sólheimum, og [[Steinn Ingvarsson]], verkamaður, til heimilis þá að Gunnarshólma við Vestmannabraut. Á fundi þessum var afráðið að sníða lög Samlagsins eftir lögum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, sem þá hafði verið stofnað og starfrækt um nokkurt skeið. <br>
Lína 163:		Lína 163:
	Að lokum segir hugsjónamaðurinn : „Með einlægum áhuga almennings á slíku máli sem þessu, er allt fengið. ''Fé kemur þá af sjálfu sér''. (Leturbr. hans) ... Þau fyrirtæki skortir ekki fé, sem allir vilja hlynna að eftir megni.“ <br>		Að lokum segir hugsjónamaðurinn : „Með einlægum áhuga almennings á slíku máli sem þessu, er allt fengið. ''Fé kemur þá af sjálfu sér''. (Leturbr. hans) ... Þau fyrirtæki skortir ekki fé, sem allir vilja hlynna að eftir megni.“ <br>
	Miðvikudaginn 12. jan. 1927 var síðan boðað til hins eiginlega stofnfundar Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Þennan fund sátu 88 stofnendur, og virtist áhugi mikill fyrir stofnun Sjúkrasamlagsins. Meðan á fundinum stóð bættust um 30 manns inn á hann og óskuðu að fá að vera með		Miðvikudaginn 12. jan. 1927 var síðan boðað til hins eiginlega stofnfundar Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Þennan fund sátu 88 stofnendur, og virtist áhugi mikill fyrir stofnun Sjúkrasamlagsins. Meðan á fundinum stóð bættust um 30 manns inn á hann og óskuðu að fá að vera með
	sjúkrasamlagsstofnuninni. Þarna voru lög samlagsins endanlega samþykkt og kosin stjórn til frambúðar. Páll skólastjóri var kosinn formaður með 117 samhljóða atkvæðum. Meðstjórnarmenn voru Auðunn Oddsson, Antoníus Baldvinsson, Steinn Ingvarsson, Jón Jónsson í Hlíð, frú [[Jóhanna Linnet]], bæjarfógetafrú, og ungfrú [[Sesselja Kjærnested]], og til vara [[Brynjólfur Brynjólfsson]] og [[Katrín Gunnarsdóttir kennari\|Katrín Gunnarsdóttir]] kennslukona, mágkona skólastjóra. <br>		sjúkrasamlagsstofnuninni. Þarna voru lög samlagsins endanlega samþykkt og kosin stjórn til frambúðar. Páll skólastjóri var kosinn formaður með 117 samhljóða atkvæðum. Meðstjórnarmenn voru Auðunn Oddsson, Antoníus Baldvinsson, Steinn Ingvarsson, Jón Jónsson í Hlíð, frú [[Jóhanna Linnet (Tindastóli)\|Jóhanna Linnet]], bæjarfógetafrú, og ungfrú [[Sesselja Kjærnested]], og til vara [[Brynjólfur Brynjólfsson]] og [[Katrín Gunnarsdóttir kennari\|Katrín Gunnarsdóttir]] kennslukona, mágkona skólastjóra. <br>
	[[Hallgrímur Jónasson]], barnaskólakennari, var ráðinn gjaldkeri hins nýstofnaða Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Afráðið var einnig að semja við læknana um verðlag á læknishjálp til handa félagsfólki Sjúkrasamlagsins. Síðan var efnt til hlutaveltu til þess að afla Sjúkrasamlaginu tekna. <br>		[[Hallgrímur Jónasson (kennari)\|Hallgrímur Jónasson]], barnaskólakennari, var ráðinn gjaldkeri hins nýstofnaða Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Afráðið var einnig að semja við læknana um verðlag á læknishjálp til handa félagsfólki Sjúkrasamlagsins. Síðan var efnt til hlutaveltu til þess að afla Sjúkrasamlaginu tekna. <br>
	Lög þessa Sjúkrasamlags Vestmannaeyja hlutu staðfestingar stjórnarráðsins 14. marz 1927. <br>		Lög þessa Sjúkrasamlags Vestmannaeyja hlutu staðfestingar stjórnarráðsins 14. marz 1927. <br>
	Nú var unnið að því fram á sumar 1927 að fá fólk til þess að skrifa sig inn í Sjúkrasamlagið og gangast undir að hlíta lögum þess og skuldbindingum. <br>		Nú var unnið að því fram á sumar 1927 að fá fólk til þess að skrifa sig inn í Sjúkrasamlagið og gangast undir að hlíta lögum þess og skuldbindingum. <br>
Lína 171:		Lína 171:
	sjúkrasamlag í bænum, en aðeins 7 manns höfðu til þessa skráð sig lagalega inn í Sjúkrasamlagið, þrátt fyrir áróður, viðtöl, starf og strit. „Þar með var draumurinn búinn“. Hugsjón þessi varð ekki að veruleika í það sinn. <br>		sjúkrasamlag í bænum, en aðeins 7 manns höfðu til þessa skráð sig lagalega inn í Sjúkrasamlagið, þrátt fyrir áróður, viðtöl, starf og strit. „Þar með var draumurinn búinn“. Hugsjón þessi varð ekki að veruleika í það sinn. <br>
	En samt hélt þessi hugsjón Páls Bjarnasonar velli. Og 1. apríl 1935 var aftur hafizt handa um stofnun		En samt hélt þessi hugsjón Páls Bjarnasonar velli. Og 1. apríl 1935 var aftur hafizt handa um stofnun
	Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Og nú tókst það. Hinn 1. október um haustið hóf það sjúkrasamlag að greiða fé vegna veikinda félagsmanna, bæði innan bæjar og til lækna, sjúkrahúsa og lyfjabúða í Reykjavík. Á fyrstu starfsárum Sjúkrasamlags Vestmannaeyja annaðist [[Guðmundur Einarsson í Viðey\|Guðmundur Einarsson]] bóndi í Viðey í Eyjum rekstur hins nýstofnaða sjúkrasamlags af hinum alkunna dugnaði sínum og ósérplægni, og dafnaði það þá vel mörgum fátækum í Eyjum til styrktar og velfarnaðar. <br>		Sjúkrasamlags Vestmannaeyja. Og nú tókst það. Hinn 1. október um haustið hóf það sjúkrasamlag að greiða fé vegna veikinda félagsmanna, bæði innan bæjar og til lækna, sjúkrahúsa og lyfjabúða í Reykjavík. Á fyrstu starfsárum Sjúkrasamlags Vestmannaeyja annaðist [[Guðmundur Einarsson (Viðey)\|Guðmundur Einarsson]] bóndi í [[Viðey]] í Eyjum rekstur hins nýstofnaða sjúkrasamlags af hinum alkunna dugnaði sínum og ósérplægni, og dafnaði það þá vel mörgum fátækum í Eyjum til styrktar og velfarnaðar. <br>
	Þannig sá Páll skólastjóri þessa hugsjón sína rætast og þróast öðrum til styrktar og ómetanlegrar hjálpar þau þrjú síðustu árin, er hann þá átti eftir ólifuð hér í heimi.		Þannig sá Páll skólastjóri þessa hugsjón sína rætast og þróast öðrum til styrktar og ómetanlegrar hjálpar þau þrjú síðustu árin, er hann þá átti eftir ólifuð hér í heimi.

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 26. september 2010 kl. 16:23
Lína 107:		Lína 107:
	Páll Bjarnason lét af ritstjórn vikublaðsins Skeggja í maí 1920. Þá hætti blað þetta að koma út í eigu Gísla J. Johnsens og dó þá drottni sínum. (En ég get skotið því hér inn, að [[Valdimar Hersir]], blaðamaður og prentari, reyndi að endurvekja það árið 1926 og gaf það út í 10 mánuði eða fram í febrúar 1927. Síðan hefur Skeggi ekki komið út). <br>		Páll Bjarnason lét af ritstjórn vikublaðsins Skeggja í maí 1920. Þá hætti blað þetta að koma út í eigu Gísla J. Johnsens og dó þá drottni sínum. (En ég get skotið því hér inn, að [[Valdimar Hersir]], blaðamaður og prentari, reyndi að endurvekja það árið 1926 og gaf það út í 10 mánuði eða fram í febrúar 1927. Síðan hefur Skeggi ekki komið út). <br>
	Áður en ég tek til að skilgreina önnur hugsjónamál Páls Bjarnasonar, sem nú var orðinn skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja, hlýt ég fyrst að koma hér að markverðum atburði í lífi hans. <br>		Áður en ég tek til að skilgreina önnur hugsjónamál Páls Bjarnasonar, sem nú var orðinn skólastjóri barnaskóla Vestmannaeyja, hlýt ég fyrst að koma hér að markverðum atburði í lífi hans. <br>
	[[Mynd: 1971 b 15.jpg\|350px\|thumb\|''Skólastjórahjónin Dýrfinna og Páll.'']]		[[Mynd: 1971 b 15 AA.jpg\|350px\|thumb\|''Skólastjórahjónin Dýrfinna og Páll.'']]
	Við barnaskólann var starfandi kennslukona, [[Dýrfinna Gunnarsdóttir]] frá Hólmum í Austur-Landeyjum. Skólastjóri felldi hug til hennar og kvæntist henni 14. maí 1921. Þar með má með miklum rétti segja eins og um okkur fleiri af ,,sterka kyninu“, að hann hafi eignazt sinn betri helming, því að erfitt er að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvaða áhrif eða hvaða hátt góð eiginkona á eða getur átt í hugsjónamálum maka síns, þegar vel tekst til eins og hér með þessum mætu og samhuga hjónum. <br>		Við barnaskólann var starfandi kennslukona, [[Dýrfinna Gunnarsdóttir]] frá Hólmum í Austur-Landeyjum. Skólastjóri felldi hug til hennar og kvæntist henni 14. maí 1921. Þar með má með miklum rétti segja eins og um okkur fleiri af ,,sterka kyninu“, að hann hafi eignazt sinn betri helming, því að erfitt er að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvaða áhrif eða hvaða hátt góð eiginkona á eða getur átt í hugsjónamálum maka síns, þegar vel tekst til eins og hér með þessum mætu og samhuga hjónum. <br>
	Frú Dýrfinna Gunnarsdóttir fæddist 3. júlí 1889 að Kúhól í Landeyjum. Foreldrar: Gunnar Andrésson bóndi og hreppstjóri frá Hemlu Vestur-Landeyjum og kona hans Katrín Sigurðardóttir frá Hvammi undir Eyjafjöllum. <br>		Frú Dýrfinna Gunnarsdóttir fæddist 3. júlí 1889 að Kúhól í Landeyjum. Foreldrar: Gunnar Andrésson bóndi og hreppstjóri frá Hemlu Vestur-Landeyjum og kona hans Katrín Sigurðardóttir frá Hvammi undir Eyjafjöllum. <br>
Lína 134:		Lína 134:
	Páll Bjarnason í fararbroddi</small>		Páll Bjarnason í fararbroddi</small>

	Síðast í desember þ.á. (1918) komu [[Birkibeinar]] saman og sömdu með sér stefnuskrá. Þeir vildu gera félagsskap þennan að ~~málfund~~ og framfarafélagi í þorpinu. Á stefnuskránni skyldu vera framfaramál, sem unnið yrði að að koma í framkvæmd eftir fyrstu bæjarstjórnarkosningarnar, sem framundan voru í Eyjum, eftir að Alþingi hafði gert að lögum frumvarp um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum. <br>		Síðast í desember þ.á. (1918) komu [[Birkibeinar]] saman og sömdu með sér stefnuskrá. Þeir vildu gera félagsskap þennan að málfunda- og framfarafélagi í þorpinu. Á stefnuskránni skyldu vera framfaramál, sem unnið yrði að að koma í framkvæmd eftir fyrstu bæjarstjórnarkosningarnar, sem framundan voru í Eyjum, eftir að Alþingi hafði gert að lögum frumvarp um bæjarstjórn í Vestmannaeyjum. <br>
	Þar segir í greinargerð, sem vekja má athygli okkar enn þann dag í dag, svo raunhugsuð var hún og skelegg: „Miðin umhverfis Eyjarnar eru einhver fiskisælasti bletturinn á öllum jarðarhnettinum. Vantar aðeins trygga hafskipahöfn, til þess að hér rísi upp ein hin mesta veiðistöð hinna fullkomnustu fiskiskipa, sem þekkjast. Höfnin þarf að geta hýst stór flutningaskip (með salt, kol og saltfisk) og afgreitt þau á skömmum tíma ...“ <br>		Þar segir í greinargerð, sem vekja má athygli okkar enn þann dag í dag, svo raunhugsuð var hún og skelegg: „Miðin umhverfis Eyjarnar eru einhver fiskisælasti bletturinn á öllum jarðarhnettinum. Vantar aðeins trygga hafskipahöfn, til þess að hér rísi upp ein hin mesta veiðistöð hinna fullkomnustu fiskiskipa, sem þekkjast. Höfnin þarf að geta hýst stór flutningaskip (með salt, kol og saltfisk) og afgreitt þau á skömmum tíma ...“ <br>
	Um bryggjuna: „Þrengslin á bryggjunni og grjótið kring um hana er svo mikið, að opinn voði stendur að. Ómögulegt að una árinu lengur við þetta ástand bryggjunnar.“ <br>		Um bryggjuna: „Þrengslin á bryggjunni og grjótið kring um hana er svo mikið, að opinn voði stendur að. Ómögulegt að una árinu lengur við þetta ástand bryggjunnar.“ <br>
Lína 146:		Lína 146:
	Um áramótin 1918/1919 ríkti víða á heimilum Eyjabúa krankleiki og fátækt eftir inflúensufaraldurinn það ár. Líklega olli hér miklu um skortur á fjölmörgum heimilum þar þá. <br>		Um áramótin 1918/1919 ríkti víða á heimilum Eyjabúa krankleiki og fátækt eftir inflúensufaraldurinn það ár. Líklega olli hér miklu um skortur á fjölmörgum heimilum þar þá. <br>
	Fyrir jólin 1918 efndu Birkibeinar til almennra samskota í Vestmannaeyjabyggð til styrktar fátæku fólki, og varð þeim mikið ágengt. Naut þar margur sárfátækur góðs af starfi því. Afleiðingar inflúensunnar þjökuðu enn margan Eyjabúann. <br>		Fyrir jólin 1918 efndu Birkibeinar til almennra samskota í Vestmannaeyjabyggð til styrktar fátæku fólki, og varð þeim mikið ágengt. Naut þar margur sárfátækur góðs af starfi því. Afleiðingar inflúensunnar þjökuðu enn margan Eyjabúann. <br>
	Ekki höfðu Birkibeinar lengi starfað að stefnuskrá sinni, er tekið var að amast við félaginu í þorpinu. Tortryggni og andúð vaknaði með ýmsum mönnum í þorpinu, sem til þessa höfðu haft þar tögl og hagldir um flesta eða alla hluti, er snertu almenningsheill. Rógur og níð varð hlutskipti félagsins, svo að ritstjóri Skeggja gerði þau fyrirbrigði að umræðuefni í blaðinu 8. jan. 1919. Þar segir m.a.: ,,Broslegust er tilraunin, sem gerð var til að óvirða félagið fyrir afskipti sín af hjúkrun, meðan sóttin gekk sem ~~mönguðust~~ ... „Klúbbar“ hafa stundum orðið drjúgir til áhrifa og yfirgangssömum oddborgurum óþægur ljár í þúfu.“ Ekki mýktu þessi síðustu orð Páls ritstjóra hugsun sumra oddborgara í Eyjum í garð Birkibeinanna. Þeir óttuðust þá og kölluðu þá „stráka“.<br>		Ekki höfðu Birkibeinar lengi starfað að stefnuskrá sinni, er tekið var að amast við félaginu í þorpinu. Tortryggni og andúð vaknaði með ýmsum mönnum í þorpinu, sem til þessa höfðu haft þar tögl og hagldir um flesta eða alla hluti, er snertu almenningsheill. Rógur og níð varð hlutskipti félagsins, svo að ritstjóri Skeggja gerði þau fyrirbrigði að umræðuefni í blaðinu 8. jan. 1919. Þar segir m.a.: ,,Broslegust er tilraunin, sem gerð var til að óvirða félagið fyrir afskipti sín af hjúkrun, meðan sóttin gekk sem mögnuðust ... „Klúbbar“ hafa stundum orðið drjúgir til áhrifa og yfirgangssömum oddborgurum óþægur ljár í þúfu.“ Ekki mýktu þessi síðustu orð Páls ritstjóra hugsun sumra oddborgara í Eyjum í garð Birkibeinanna. Þeir óttuðust þá og kölluðu þá „stráka“.<br>
	Margur Eyjabúi veitti Birkibeinum hjálp og drengilega aðstoð á erfiðleika tímum. Þess ber Skeggi vott frá þessu tímaskeiði. <br>		Margur Eyjabúi veitti Birkibeinum hjálp og drengilega aðstoð á erfiðleika tímum. Þess ber Skeggi vott frá þessu tímaskeiði. <br>
	Víst er um það, að þetta félag megnaði að hjálpa mörgum Eyjabúa þraut og neyð, veitti honum fjárhagslega aðstoð og sumum hjúkrun á óvenjulegum sjúkdóma og krankleikatímum. Og margur alþýðumaðurinn og fátæklingurinn þakkaði Birkibeinunum drengilega liðveizlu, enda þótt sumir oddborgararnir löstuðu þá og rægðu, af því að þeir óttuðust, að áhrif félagsins drægju úr eiginhagsmunaaðstöðu annars vegar og þröngvuðu til framfara og framtaks hins vegar í bæjarfélaginu, og þar með hækkandi útsvör á hinum betur megandi.		Víst er um það, að þetta félag megnaði að hjálpa mörgum Eyjabúa þraut og neyð, veitti honum fjárhagslega aðstoð og sumum hjúkrun á óvenjulegum sjúkdóma og krankleikatímum. Og margur alþýðumaðurinn og fátæklingurinn þakkaði Birkibeinunum drengilega liðveizlu, enda þótt sumir oddborgararnir löstuðu þá og rægðu, af því að þeir óttuðust, að áhrif félagsins drægju úr eiginhagsmunaaðstöðu annars vegar og þröngvuðu til framfara og framtaks hins vegar í bæjarfélaginu, og þar með hækkandi útsvör á hinum betur megandi.
Lína 157:		Lína 157:
	,,Enginn auðmaður er svo ríkur, að hann vilji ekki gefa öll sín auðæfi fyrir góða heilsu, ef hann annars vantar hana. Ekkert er mönnum sárara um að missa ... Dýrmætust er heilsan þó daglaunafólkinu, sem byggir alla framtíð sína á góðri heilsu og vinnuþreki. Nú gerast þau dæmin mörg, að fólk fatlast af sjúkdómum og slysum og fær engar bætur neinstaðar frá, nema kannske gjafir góðra manna, ef nauðsyn þykir nógu sár; annars engar bætur. Öreigar eiga þá ekki á öðru völ en að leita á náðir sveitarinnar ... Slysatryggingar tíðkast ekki hér á landi nema fyrir sjómenn, og því síður sjúkratryggingar fyrir daglaunamenn, nema samlögin, sem komin eru á fót á fáeinum stöðum á landinu ... Nágrannaþjóðirnar hafa komið öllu þess háttar í gott horf hjá sér ... Slíkar stofnanir greiða legukostnað sjúklinga, læknishjálp og lyf. Munar það ekki allsmáu fyrir fátæklinga. Þar að auki gjalda þær (Sjúkrasamlagsstofnanirnar) sjúklingunum dagkaup, meðan þeir eru frá verki, ef sérstakt iðgjald er greitt fyrir það ...“ <br>		,,Enginn auðmaður er svo ríkur, að hann vilji ekki gefa öll sín auðæfi fyrir góða heilsu, ef hann annars vantar hana. Ekkert er mönnum sárara um að missa ... Dýrmætust er heilsan þó daglaunafólkinu, sem byggir alla framtíð sína á góðri heilsu og vinnuþreki. Nú gerast þau dæmin mörg, að fólk fatlast af sjúkdómum og slysum og fær engar bætur neinstaðar frá, nema kannske gjafir góðra manna, ef nauðsyn þykir nógu sár; annars engar bætur. Öreigar eiga þá ekki á öðru völ en að leita á náðir sveitarinnar ... Slysatryggingar tíðkast ekki hér á landi nema fyrir sjómenn, og því síður sjúkratryggingar fyrir daglaunamenn, nema samlögin, sem komin eru á fót á fáeinum stöðum á landinu ... Nágrannaþjóðirnar hafa komið öllu þess háttar í gott horf hjá sér ... Slíkar stofnanir greiða legukostnað sjúklinga, læknishjálp og lyf. Munar það ekki allsmáu fyrir fátæklinga. Þar að auki gjalda þær (Sjúkrasamlagsstofnanirnar) sjúklingunum dagkaup, meðan þeir eru frá verki, ef sérstakt iðgjald er greitt fyrir það ...“ <br>
	Hér vekur Páll Bjarnason máls á markverðri hugsjón, sem almenningur hér á landi bar lítið skyn á þá. Hann var hér á undan samtíð sinni í hugsun, hugmyndum og þekkingu, því að fyrstu lög um sjúkrasamlög á Íslandi voru ekki samþykkt á Alþingi fyrr en 28. nóvember 1919. <br>		Hér vekur Páll Bjarnason máls á markverðri hugsjón, sem almenningur hér á landi bar lítið skyn á þá. Hann var hér á undan samtíð sinni í hugsun, hugmyndum og þekkingu, því að fyrstu lög um sjúkrasamlög á Íslandi voru ekki samþykkt á Alþingi fyrr en 28. nóvember 1919. <br>
	Páll fékk ýmsa mæta borgara Vestmannaeyjum til samvinnu við sig um stofnun sjúkrasamlags í bænum, svo sem [[Sigurður Sigurðsson lyfsali\|Sigurð lyfsala Sigurðsson]], nokkra útgerðarmenn og svo fyrst og fremst nokkra verkalýðsforingja, en [[Verkamannafélagið Drífandi]] stofnaði brátt [[Sjúkrasjóður verkamanna\|Sjúkrasjóð verkamanna]], eftir að félagið var stofnað árið 1917. <br>		Páll fékk ýmsa mæta borgara í Vestmannaeyjum til samvinnu við sig um stofnun sjúkrasamlags í bænum, svo sem [[Sigurður Sigurðsson lyfsali\|Sigurð lyfsala Sigurðsson]], nokkra útgerðarmenn og svo fyrst og fremst nokkra verkalýðsforingja, en [[Verkamannafélagið Drífandi]] stofnaði brátt [[Sjúkrasjóður verkamanna\|Sjúkrasjóð verkamanna]], eftir að félagið var stofnað árið 1917. <br>
	Sjúkrasamlagshugsjónin hélzt við lýði, þó að ekkert yrði úr framkvæmdum fyrstu árin, eftir að hún var vakin. <br>		Sjúkrasamlagshugsjónin hélzt við lýði, þó að ekkert yrði úr framkvæmdum fyrstu árin, eftir að hún var vakin. <br>
	Loks 6. desember 1926 var haldinn undirbúningsfundur að stofnun [[Sjúkrasamlag Vestmannaeyja hið fyrsta\|Sjúkrasamlags Vestmannaeyja]]. Boðað var til hans í [[Nýjabíó]] (að Vestmannabraut nr. 28). Í bráðabirgðastjórn Sjúkrasamlagsins voru kosnir þeir Páll Bjarnason, skólastjóri, [[Antoníus Baldvinsson]], verkamaður í Byggðarholti, [[Jón Jónsson (Hlíð)\|Jón Jónsson]], útgerðarmaður í Hlíð, [[Auðunn Oddsson]], skipstjóri í Sólheimum, og [[Steinn Ingvarsson]], verkamaður, til heimilis þá að Gunnarshólma við Vestmannabraut. Á fundi þessum var afráðið að sníða lög Samlagsins eftir lögum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, sem þá hafði verið stofnað og starfrækt um nokkurt skeið. <br>		Loks 6. desember 1926 var haldinn undirbúningsfundur að stofnun [[Sjúkrasamlag Vestmannaeyja hið fyrsta\|Sjúkrasamlags Vestmannaeyja]]. Boðað var til hans í [[Nýjabíó]] (að Vestmannabraut nr. 28). Í bráðabirgðastjórn Sjúkrasamlagsins voru kosnir þeir Páll Bjarnason, skólastjóri, [[Antoníus Baldvinsson]], verkamaður í Byggðarholti, [[Jón Jónsson (Hlíð)\|Jón Jónsson]], útgerðarmaður í Hlíð, [[Auðunn Oddsson]], skipstjóri í Sólheimum, og [[Steinn Ingvarsson]], verkamaður, til heimilis þá að Gunnarshólma við Vestmannabraut. Á fundi þessum var afráðið að sníða lög Samlagsins eftir lögum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, sem þá hafði verið stofnað og starfrækt um nokkurt skeið. <br>