Viglundur á 1. september 2010 kl. 22:22

2010-09-01T22:22:31Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 1. september 2010 kl. 22:22
Lína 31:		Lína 31:

	<center>[[Mynd: 1962 b 140 A.jpg\|ctr\|400px]]</center>		<center>[[Mynd: 1962 b 140 A.jpg\|ctr\|400px]]</center>


	<center>''Fiskþvottur á þeim árum, sem grein F.F. greinir frá.''</center>		<center>''Fiskþvottur á þeim árum, sem grein F.F. greinir frá.''</center>

Viglundur á 25. ágúst 2010 kl. 17:05

2010-08-25T17:05:02Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 25. ágúst 2010 kl. 17:05
Lína 27:		Lína 27:
	Það er sannfæring mín, að öryggið mesta til að koma lífsfleyi sínu heilu í höfn gegnum brim og boðaföll lífsins sé trúin á almáttugan guð. Ekkert af því, sem okkur var kennt í æsku og hér hefir verið drepið á, mun tækni nútímans hafa fellt úr gildi, nema síður sé. Einnig er það sannfæring mín, að hamingja mannanna sé nú sem fyrr fólgin í því að njóta þess eins, sem unnið er fyrir í sveita síns andlitis. <br>		Það er sannfæring mín, að öryggið mesta til að koma lífsfleyi sínu heilu í höfn gegnum brim og boðaföll lífsins sé trúin á almáttugan guð. Ekkert af því, sem okkur var kennt í æsku og hér hefir verið drepið á, mun tækni nútímans hafa fellt úr gildi, nema síður sé. Einnig er það sannfæring mín, að hamingja mannanna sé nú sem fyrr fólgin í því að njóta þess eins, sem unnið er fyrir í sveita síns andlitis. <br>

	::::::::::'''~~Árleg störf á Ofanleitisbæjum~~.'''<br>		:::::::::'''ÁRLEG STÖRF Á OFANLEITISBÆJUM.'''<br>
	:::::::::::::'''1.		:::::::::::::'''1.

Viglundur á 25. ágúst 2010 kl. 17:02

2010-08-25T17:02:43Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 25. ágúst 2010 kl. 17:02
Lína 5:		Lína 5:


	[[Friðfinnur Finnsson\|FRIÐFINNUR FINNSSON]]:		<center>[[Friðfinnur Finnsson\|FRIÐFINNUR FINNSSON]]:</center>

	=Ofanbyggjarar=
	==á fyrstu árum tuttugustu aldar==		<big><big><big><big><big><center>Ofanbyggjarar</center></big>
	~~== — hugsun~~, störf og strit==		<center>á fyrstu árum tuttugustu aldar</center>
			<center>—hugsun, störf og strit</center></big></big>
	<br>		<br>
	<br>		<br>
	~~:::::::::~~'''HUGLEIÐINGAR OG LÍFSREYNSLA.<BR>		<center>'''HUGLEIÐINGAR OG LÍFSREYNSLA.</center></big>


	Því er víst mjög oft þannig varið, er menn fara að eldast, að minningarnar frá æskuárunum og æskustöðvunum verða áleitnar, og þá gera menn ósjálfrátt samanburð á því, sem var, og því, sem er, um dagleg störf og lífsvenjur. Um þetta tala eldri menn og kunningjar, þegar þeir hittast á förnum vegi. Hjá eldri kynslóðinni geymist samanburðurinn hverju sinni. <br>		Því er víst mjög oft þannig varið, er menn fara að eldast, að minningarnar frá æskuárunum og æskustöðvunum verða áleitnar, og þá gera menn ósjálfrátt samanburð á því, sem var, og því, sem er, um dagleg störf og lífsvenjur. Um þetta tala eldri menn og kunningjar, þegar þeir hittast á förnum vegi. Hjá eldri kynslóðinni geymist samanburðurinn hverju sinni. <br>
	Ég hét í sumar ritstjóra þessa rits að segja lesendum þess eilítið frá lífi fólks og heimilisháttum, störfum og lífsbaráttu á bæjunum „fyrir ofan Hraun“, þ.e. Ofanleitisbæjunum, þegar ég var að alast þar upp fyrir 40—50 árum með þeirri kynslóð, sem síðust mun hafa búið við þau frumstæðu lífsskilyrði, sem hér höfðu verið ríkjandi um langa tíð og jafnframt átt sinn þátt í að skjóta styrkum stoðum undir þær miklu framfarir, sem nú hafa átt sér stað með öllum þeim lífsþægindum, sem þeim eru samfara. <br>		Ég hét í sumar ritstjóra þessa rits að segja lesendum þess eilítið frá lífi fólks og heimilisháttum, störfum og lífsbaráttu á bæjunum „fyrir ofan Hraun“, þ.e. Ofanleitisbæjunum, þegar ég var að alast þar upp fyrir 40—50 árum með þeirri kynslóð, sem síðust mun hafa búið við þau frumstæðu lífsskilyrði, sem hér höfðu verið ríkjandi um langa tíð og jafnframt átt sinn þátt í að skjóta styrkum stoðum undir þær miklu framfarir, sem nú hafa átt sér stað með öllum þeim lífsþægindum, sem þeim eru samfara. <br>
Lína 27:		Lína 30:
	:::::::::::::'''1.		:::::::::::::'''1.

	[[Mynd: 1962~~, bls.~~ 140.jpg\|ctr\|400px\|]]		<center>[[Mynd: 1962 b 140 A.jpg\|ctr\|400px]]</center>

			<center>''Fiskþvottur á þeim árum, sem grein F.F. greinir frá.''</center>

	~~''Fiskþvottur á þeim árum, sem grein F.F. greinir frá.''~~

	Eftir áramót hófst vertíð eins og nú oftast, en öll var hún þá í smærri stíl. Vélbátaútvegurinn var að hefjast og bátarnir þetta 6—8 smálestir. Flest heimili fyrir ofan hraun stóðu í einhverjum tengslum við útgerðina.		Eftir áramót hófst vertíð eins og nú oftast, en öll var hún þá í smærri stíl. Vélbátaútvegurinn var að hefjast og bátarnir þetta 6—8 smálestir. Flest heimili fyrir ofan hraun stóðu í einhverjum tengslum við útgerðina.
	Flestir bændurnir áttu hlut í bát, margir 1/6 hluta. Einnig áttu flestir bændurnir fiskkró niðri við Sand, þ.e. niðri í bæ, og gerðu sjálfir að afla sínum þar, en daglegum afla var eins og áður, meðan opnu skipin voru gerð út, skipt á bryggju. Bændur og búaliðar, konur sem karlar, unnu að bátshlutnum. Bændur beittu sjálfir og réru, eða þá útgerðarmenn þeirra, en svo voru vertíðar-eða sjómenn þeirra kallaðir þá, sem réru á þeirra vegum vegna eignarhluta þeirra í bát eða bátum. Mjög algengt var, að kvenfólk ynni að fiskaðgerðinni. Þetta fólk gekk svo götutroðninginn „upp fyrir Hraun“ að verki loknu. <br>		Flestir bændurnir áttu hlut í bát, margir 1/6 hluta. Einnig áttu flestir bændurnir fiskkró niðri við Sand, þ.e. niðri í bæ, og gerðu sjálfir að afla sínum þar, en daglegum afla var eins og áður, meðan opnu skipin voru gerð út, skipt á bryggju. Bændur og búaliðar, konur sem karlar, unnu að bátshlutnum. Bændur beittu sjálfir og réru, eða þá útgerðarmenn þeirra, en svo voru vertíðar- eða sjómenn þeirra kallaðir þá, sem réru á þeirra vegum vegna eignarhluta þeirra í bát eða bátum. Mjög algengt var, að kvenfólk ynni að fiskaðgerðinni. Þetta fólk gekk svo götutroðninginn „upp fyrir Hraun“ að verki loknu. <br>
	Krakkar höfðu líka sitt hlutverk að inna af hendi. Þeir færðu fólkinu mat og kaffi niður í bæ. Alltaf þurfti að flýta sér í þeim sendiferðum, svo að maturinn eða kaffið kólnaði ekki um of á leiðinni, því að þá voru ekki svo mikil þægindi sem hitaflöskur til að halda kaffinu heitu á. <br>		Krakkar höfðu líka sitt hlutverk að inna af hendi. Þeir færðu fólkinu mat og kaffi niður í bæ. Alltaf þurfti að flýta sér í þeim sendiferðum, svo að maturinn eða kaffið kólnaði ekki um of á leiðinni, því að þá voru ekki svo mikil þægindi sem hitaflöskur til að halda kaffinu heitu á. <br>
	Það fólk, sem heima var alltaf, svo sem konan og sumir liðléttingar, hugsuðu um og hirtu skepnurnar, meðan vertíð stóð yfir. Áttu bændur 1—2 kýr og 10—20 kindur á fóðrum, og margir 1 hest. Hesturinn var eina farartækið til mann- og vöruflutninga. Á honum var mest allt flutt að og frá heimilinu. En margir báru að og frá heimilinu á sjálfum sér meira og minna. Áhald, sem kallað var burðarskrína, var þá til á hverjum bæ, að ég bezt man, og jafnvel tvær, þar sem margt var heimilisfólkið. Þessar skrínur voru með bandi, sem brugðið var venjulega um hægri öxl. Þær þóttu þægilegar til að bera í soðfisk, sundmaga o.fl. þessháttar. Einnig vöruúttekt úr búð, ef lítil var. Allt stærra var flutt á hestum. Sumir áttu laupa, sem festir voru á klakkinn á reiðingshestunum. Á botni laupsins voru lamir öðru megin og hespa á frambrún botnsins, svo að auðvelt var fyrir liðléttinga að losa burðinn af hestinum, þegar heim var komið. <br>		Það fólk, sem heima var alltaf, svo sem konan og sumir liðléttingar, hugsuðu um og hirtu skepnurnar, meðan vertíð stóð yfir. Áttu bændur 1—2 kýr og 10—20 kindur á fóðrum, og margir 1 hest. Hesturinn var eina farartækið til mann- og vöruflutninga. Á honum var mest allt flutt að og frá heimilinu. En margir báru að og frá heimilinu á sjálfum sér meira og minna. Áhald, sem kallað var burðarskrína, var þá til á hverjum bæ, að ég bezt man, og jafnvel tvær, þar sem margt var heimilisfólkið. Þessar skrínur voru með bandi, sem brugðið var venjulega um hægri öxl. Þær þóttu þægilegar til að bera í soðfisk, sundmaga o.fl. þessháttar. Einnig vöruúttekt úr búð, ef lítil var. Allt stærra var flutt á hestum. Sumir áttu laupa, sem festir voru á klakkinn á reiðingshestunum. Á botni laupsins voru lamir öðru megin og hespa á frambrún botnsins, svo að auðvelt var fyrir liðléttinga að losa burðinn af hestinum, þegar heim var komið. <br>
Lína 48:		Lína 52:
	Um allan forarburð að vorinu ríkti mikil samhjálp á milli heimilanna og unnið að henni mikið í skiptivinnu. <br>		Um allan forarburð að vorinu ríkti mikil samhjálp á milli heimilanna og unnið að henni mikið í skiptivinnu. <br>
	Í úteyjar var farið í maímánuði til að setja fé í sumarhaga. Nokkru síðar var farin ein eftirlitsferð þangað, áður en allsherjar-rúningsferðin var farin, en hún var mjög háð veðurfari að vorinu.<br>		Í úteyjar var farið í maímánuði til að setja fé í sumarhaga. Nokkru síðar var farin ein eftirlitsferð þangað, áður en allsherjar-rúningsferðin var farin, en hún var mjög háð veðurfari að vorinu.<br>
	[[Mynd: 1962~~, bls.~~ 142.jpg\|350px\|thumb\|''Fuglaveiðimenn í Bjarnarey 1922. Þeir eru: [[Haraldur Eiríksson]], [[Sigurgeir Jónsson í Suðurgarði\|Sigurgeir Jónsson]], [[Kristmundur Sæmundsson]], [[Friðfinnur Finnsson]] og [[Árni Finnbogason]]. (Hjálmar Eiríksson tók myndina).'']]		[[Mynd: 1962 b 142 A.jpg\|350px\|thumb\|''Fuglaveiðimenn í Bjarnarey 1922. Þeir eru: [[Haraldur Eiríksson]], [[Sigurgeir Jónsson í Suðurgarði\|Sigurgeir Jónsson]], [[Kristmundur Sæmundsson]], [[Friðfinnur Finnsson]] og [[Árni Finnbogason]]. (Hjálmar Eiríksson tók myndina).'']]
	Í sjöundu viku sumars var farið til svartfuglaeggja, bæði í Bjarnareyjar- og Elliðaeyjarleigumála, en Ofanbyggjarar áttu í þeim báðum. Eggjatekjan og það mikla búsílag, sem hún var bændum, fór mikið eftir því, hvort komizt var í úteyjar á réttum tíma sökum brims. Það var mjög undir hælinn lagt. — Eggin voru „gefin niður“ á ýmsum stöðum á eyjunum og þurfti ládeyðu til, ef vel átti að takast. <br>		Í sjöundu viku sumars var farið til svartfuglaeggja, bæði í Bjarnareyjar- og Elliðaeyjarleigumála, en Ofanbyggjarar áttu í þeim báðum. Eggjatekjan og það mikla búsílag, sem hún var bændum, fór mikið eftir því, hvort komizt var í úteyjar á réttum tíma sökum brims. Það var mjög undir hælinn lagt. — Eggin voru „gefin niður“ á ýmsum stöðum á eyjunum og þurfti ládeyðu til, ef vel átti að takast. <br>
	Bjarnareyjarleigumálann, sem Smáeyjar fylgdu, höfðu þessar jarðir: [[Ofanleiti]], sem er fjórar jarðir og á nytjar af helmingi eyjarinnar, [[Gvendarhús]], [[Suðurgarður]] (áður [[Svaðkot]]), [[Draumbær]] og [[Brekkuhús\|Brekkhús]], sinn áttunda hlutann hver eða samtals helming. Hverri jörð fylgdi 12 kinda beit í eyjunni að vetrinum og 16 að sumrinu. <br>		Bjarnareyjarleigumálann, sem Smáeyjar fylgdu, höfðu þessar jarðir: [[Ofanleiti]], sem er fjórar jarðir og á nytjar af helmingi eyjarinnar, [[Gvendarhús]], [[Suðurgarður]] (áður [[Svaðkot]]), [[Draumbær]] og [[Brekkuhús\|Brekkhús]], sinn áttunda hlutann hver eða samtals helming. Hverri jörð fylgdi 12 kinda beit í eyjunni að vetrinum og 16 að sumrinu. <br>
Lína 79:		Lína 83:
	Næsta verk var að seila fiskinn á þar til gerðar seilanálar, sem voru venjulega um 20 sm á lengd með auga í aftari enda og tvöföldu snæri um 1 m á lengd. Væri um þorska að ræða, voru 4 settir á hverja seil og 4 seilar á hest eða alls 16 þorskar. Það var talinn hæfilegur hestburður. Oft kom það fyrir að fara varð tvær ferðir, þegar vel aflaðist. <br>		Næsta verk var að seila fiskinn á þar til gerðar seilanálar, sem voru venjulega um 20 sm á lengd með auga í aftari enda og tvöföldu snæri um 1 m á lengd. Væri um þorska að ræða, voru 4 settir á hverja seil og 4 seilar á hest eða alls 16 þorskar. Það var talinn hæfilegur hestburður. Oft kom það fyrir að fara varð tvær ferðir, þegar vel aflaðist. <br>
	Þegar aflinn hafði verið fluttur heim að bæ, var matast. Síðan var farið að gera að aflanum, sem venjulega var saltaður í tunnur eða stóra kassa. Allur smáfiskur var spyrtur og hengdur upp, — soðfiskur. Þar með var þessi dagur á enda. <br>		Þegar aflinn hafði verið fluttur heim að bæ, var matast. Síðan var farið að gera að aflanum, sem venjulega var saltaður í tunnur eða stóra kassa. Allur smáfiskur var spyrtur og hengdur upp, — soðfiskur. Þar með var þessi dagur á enda. <br>
	Alla árabáta þeirra Ofanbyggjara smíðaði Jón Pétursson bóndi í Þórlaugargerði. Hann var einn af þessum eðlisfæddu snillingum, sem allt geta gert. Bátasmíði sína stundaði hann og framkvæmdi við svokallaða [[Kattarklettar\|Kattarkletta]] austast í túni sínu, þar sem hann hafði hlaðið axlarháa tóft í kring til skjóls. Á seinni árum sínum smíðaði hann þarna líka marga skjögtbáta, sem svo voru nefndir, en þeir urðu að fylgja hverjum vélbáti, eins og allir vita, meðan þeim var lagt við festar á höfninni. <br>		Alla árabáta þeirra Ofanbyggjara smíðaði [[Jón Pétursson]] bóndi í Þórlaugargerði. Hann var einn af þessum eðlisfæddu snillingum, sem allt geta gert. Bátasmíði sína stundaði hann og framkvæmdi við svokallaða [[Kattarklettar\|Kattarkletta]] austast í túni sínu, þar sem hann hafði hlaðið axlarháa tóft í kring til skjóls. Á seinni árum sínum smíðaði hann þarna líka marga skjögtbáta, sem svo voru nefndir, en þeir urðu að fylgja hverjum vélbáti, eins og allir vita, meðan þeim var lagt við festar á höfninni. <br>
	Fiskurinn var býsna drjúgt búsílag Ofanbyggjurum, þegar vel aflaðist. Þar fengu þeir fyrst og fremst soðfisk til ársins, og svo sendu flest heimili nokkra hestburði til landsins, aðallega undir Eyjafjöll og í Landeyjar, og fengu kindur í staðinn sendar til Eyja. Þessi viðskipti og „vöruskipti“ héldust um áratugi. Ef til vill hafa þau átt sér stað frá upphafi byggðar í Eyjum. <br>		Fiskurinn var býsna drjúgt búsílag Ofanbyggjurum, þegar vel aflaðist. Þar fengu þeir fyrst og fremst soðfisk til ársins, og svo sendu flest heimili nokkra hestburði til landsins, aðallega undir Eyjafjöll og í Landeyjar, og fengu kindur í staðinn sendar til Eyja. Þessi viðskipti og „vöruskipti“ héldust um áratugi. Ef til vill hafa þau átt sér stað frá upphafi byggðar í Eyjum. <br>
	Sá fiskur, sem seldur var í verzlanir í bænum, var þveginn heima og þurrkaður á klöppum í hrauninu. Oft gátu heimilin lagt inn í verzlanir 3—5 skippund árlega (hvert skipd. er 320 pund eða 160 kg).<br>		Sá fiskur, sem seldur var í verzlanir í bænum, var þveginn heima og þurrkaður á klöppum í hrauninu. Oft gátu heimilin lagt inn í verzlanir 3—5 skippund árlega (hvert skipd. er 320 pund eða 160 kg).<br>

Viglundur: Verndaði „Blik 1962/Ofanbyggjarar“ [edit=sysop:move=sysop]

2010-03-06T15:16:18Z

Verndaði „Blik 1962/Ofanbyggjarar“ [edit=sysop:move=sysop]

←Fyrri útgáfa

Útgáfa síðunnar 6. mars 2010 kl. 15:16

Viglundur á 6. mars 2010 kl. 15:16

2010-03-06T15:16:03Z

←Fyrri útgáfa		Útgáfa síðunnar 6. mars 2010 kl. 15:16
Lína 7:		Lína 7:
	[[Friðfinnur Finnsson\|FRIÐFINNUR FINNSSON]]:		[[Friðfinnur Finnsson\|FRIÐFINNUR FINNSSON]]:

	=~~Ofanbyggjara~~=		=Ofanbyggjarar=
	==á fyrstu árum tuttugustu aldar==		==á fyrstu árum tuttugustu aldar==
	== — hugsun, störf og strit==		== — hugsun, störf og strit==

Viglundur: Ný síða: Efnisyfirlit 1962 FRIÐFINNUR FINNSSON: =Ofanbyggjara= ==á fyrstu árum tuttugustu aldar== == — hugsun, störf og strit==

:::::...

2010-02-26T18:08:36Z

Ný síða: Efnisyfirlit 1962 FRIÐFINNUR FINNSSON: =Ofanbyggjara= ==á fyrstu árum tuttugustu aldar== == — hugsun, störf og strit== <br> <br> :::::...

Sýna breytingar