Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Test

2009-10-02T09:56:31Z

Sfreyr: Ný síða: '''Test''' Testið virkaði vel

'''Test'''

Testið virkaði vel

Blik

2009-10-02T09:54:13Z

Sfreyr: /* Blik á Heimaslóð */

Blik var blað málfundafélags [[Gagnfræðaskóli Vestmannaeyja|Gagnfræðaskólans í Vestmannaeyjum]]. Það var fyrst gefið út árið 1936 og hélt útgáfa þess áfram með stuttum hléum, stundum annað hvert ár, en á stundum árlega til ársins 1980.

Athafnamaðurinn og skólastjóri Gagnfræðaskólans, [[Þorsteinn Víglundsson]], var stofnandi þess og ritstjóri og urðu árgangarnir alls 34 á 45 árum. Hann lét af störfum sem skólastjóri árið 1963 og þar eftir tók hann að mestu við skrifunum í Blik og nefndist þá ritið ársrit Vestmannaeyja. Þorsteinn var kosinn, einróma af [[bæjarstjórn|bæjarstjórninni]], [[heiðursborgarar|heiðursborgari]] í Vestmannaeyjum árið 1978 fyrir framlag sitt til menningarmála.

== Greinar ==
Greinar í Bliki voru um menningarmál af fjölbreyttum toga, en endurspegluðu þó áhugamál Þorsteins vel, og í fyrstu tölublöðunum fékk Þorsteinn góða aðstoð frá nemendum sínum með skriftir. Greinarnar fjölluðu m.a. um einstaklinga, merka atburði, daglegt líf, atvinnumál, sögu, safnamál, spaug og spé, bindindismál og efnisyfirlit byggðasafnsmuna.

== Blik á Heimaslóð ==
* [[Blik 1936]]
* [[Blik 1937]]
* [[Blik 1938.]]
* [[Blik 1967]]
* [[Blik 1969]]
* [[Blik 1974]]
* [[Blik 1976]]
* [[Blik 1978]]
* [[Blik 1980]]

{{Blik}}

Blik

2009-10-02T09:53:31Z

Sfreyr: /* Blik á Heimaslóð */

Blik var blað málfundafélags [[Gagnfræðaskóli Vestmannaeyja|Gagnfræðaskólans í Vestmannaeyjum]]. Það var fyrst gefið út árið 1936 og hélt útgáfa þess áfram með stuttum hléum, stundum annað hvert ár, en á stundum árlega til ársins 1980.

Athafnamaðurinn og skólastjóri Gagnfræðaskólans, [[Þorsteinn Víglundsson]], var stofnandi þess og ritstjóri og urðu árgangarnir alls 34 á 45 árum. Hann lét af störfum sem skólastjóri árið 1963 og þar eftir tók hann að mestu við skrifunum í Blik og nefndist þá ritið ársrit Vestmannaeyja. Þorsteinn var kosinn, einróma af [[bæjarstjórn|bæjarstjórninni]], [[heiðursborgarar|heiðursborgari]] í Vestmannaeyjum árið 1978 fyrir framlag sitt til menningarmála.

== Greinar ==
Greinar í Bliki voru um menningarmál af fjölbreyttum toga, en endurspegluðu þó áhugamál Þorsteins vel, og í fyrstu tölublöðunum fékk Þorsteinn góða aðstoð frá nemendum sínum með skriftir. Greinarnar fjölluðu m.a. um einstaklinga, merka atburði, daglegt líf, atvinnumál, sögu, safnamál, spaug og spé, bindindismál og efnisyfirlit byggðasafnsmuna.

== Blik á Heimaslóð ==
* [[Blik 1936]]
* [[Blik 1937]]
* [[Blik 1938]]
* [[Blik 1967]]
* [[Blik 1969]]
* [[Blik 1974]]
* [[Blik 1976]]
* [[Blik 1978]]
* [[Blik 1980]]

{{Blik}}

Test, Test.

2009-10-02T09:52:42Z

Sfreyr: Ný síða: Hér er: Test Um Test Frá Testi Til Tests

Hér er: Test
Um Test
Frá Testi
Til Tests

Blik

2009-10-02T09:47:48Z

Sfreyr: /* Blik á Heimaslóð */

Blik var blað málfundafélags [[Gagnfræðaskóli Vestmannaeyja|Gagnfræðaskólans í Vestmannaeyjum]]. Það var fyrst gefið út árið 1936 og hélt útgáfa þess áfram með stuttum hléum, stundum annað hvert ár, en á stundum árlega til ársins 1980.

Athafnamaðurinn og skólastjóri Gagnfræðaskólans, [[Þorsteinn Víglundsson]], var stofnandi þess og ritstjóri og urðu árgangarnir alls 34 á 45 árum. Hann lét af störfum sem skólastjóri árið 1963 og þar eftir tók hann að mestu við skrifunum í Blik og nefndist þá ritið ársrit Vestmannaeyja. Þorsteinn var kosinn, einróma af [[bæjarstjórn|bæjarstjórninni]], [[heiðursborgarar|heiðursborgari]] í Vestmannaeyjum árið 1978 fyrir framlag sitt til menningarmála.

== Greinar ==
Greinar í Bliki voru um menningarmál af fjölbreyttum toga, en endurspegluðu þó áhugamál Þorsteins vel, og í fyrstu tölublöðunum fékk Þorsteinn góða aðstoð frá nemendum sínum með skriftir. Greinarnar fjölluðu m.a. um einstaklinga, merka atburði, daglegt líf, atvinnumál, sögu, safnamál, spaug og spé, bindindismál og efnisyfirlit byggðasafnsmuna.

== Blik á Heimaslóð ==
* [[Blik 1936]]
* [[Blik 1937]]
* [[Blik 1938*]]
* [[Blik 1967]]
* [[Blik 1969]]
* [[Blik 1974]]
* [[Blik 1976]]
* [[Blik 1978]]
* [[Blik 1980]]

{{Blik}}

Blik 1976

2009-08-27T11:50:30Z

Sfreyr: /* Efnisyfirlit */

{{Blik}}
==Efnisyfirlit==

* [[Minnisstæð prestshjón að Ofanleiti]] (Þ. Þ. V.)
* [[Vestmanneyskar blómarósir]]
* [[Byggðarsafninu færðar góðar gjafir]] (Þ. Þ. V.)
* [[Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum]] (framhald)
* [[Þrír piparsveinar, saga]] ( Austfirðingur)
* [[Atorku- og gæðakonu minnzt]] (Þ. Þ. V.)
* [[Bréf til vinar míns og frænda (1976)]] ( Þ. Þ. V.)
* [[Vélbátar í Vestmannaeyjum]] ([[20 myndir af gömlum Eyjabátum]])
* [[Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk]] (Þ. Þ. V.)
* [[Ástleitni á hestbaki]] (listaverk eftir [[Halldór Pétursson]])
* [[Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga]]
* [[Skýrsla Rauða Kross Íslands og Hjálparstofnunar kirkjunnar um öflun fjár og framlög til uppbyggingar Eyjabyggðar]]
* [[Akurdraugurinn og forirnar í Eyjum]] (Bréf héraðslæknis ársett 1864) (Þ. Þ. V.)
* [[Þá mundi ég það, saga]] (Þ. Þ. V.)
* [[Jóhannes J. Albertsson, lögregluþjónn]] (E. T. H.)
* [[Dyrhólaey]]
* [[Sýningin Íslendingar og hafið]] (Þ. Þ. V.)
* [[Háöldruð heiðurshjón]] (Þ. Þ. V.)
* [[Eiðið í Eyjum]]
* [[Tvær heimasætur í Eyjum]]
* [[Brjóstmyndin í Gagnfræðaskólanum]] (V. Ó., skólastjóri)
* [[Hjónin í Klöpp]] (Þ. Þ. V.)
* [[Auglýsingar]]
* [[Fjölmargar myndir eldri og yngri prýða ritið.]] ([[Manna-, húsa- og bátamyndir]])
*[[Kirkjubæjarjarðirnar, mynd.]]

Blik 1976/Akurdraugurinn og forirnar í Eyjum

2009-08-27T11:47:32Z

Sfreyr: Akurdraugurinn og forirnar í Eyjum

'''Akurdraugurinn og forirnar í Eyjum'''

„Margir voru vættarstaðir í Eyjum“, segir [[Sigfús M. Johnsen]] í bók sinni Yfir fold og flæði. - Einn draugur á Heimaey var hinn svokallaði Akurdraugur. [[Sigfúsi M. Johnsen]] og Sigga Fúsa ([[Sigurði Vigfússyni]] tómthúsmanni á [[Fögruvöllum]]) ber saman um það, að þar hafi skapmikill drykkjusvoli gengið aftur, augafullur ólánspési, sem drukknað hafi í hlandfor austur á Gjábakka, eins og komizt er að orði í heimildum. „Nokkrum dögum síðar fannst hann fljótandi í hlandforinni á Miðhúsum“. segir í frásögn Sigga Fúsa. (Sögur og sagnir úr Vestmannaeyjum. bls. 74, 2. útgáfa).

Þessi drukknun Þorsteins drykkjusvola og skapofsamanns í forinni á Miðhúsum nálægt ártalinu 1800, hefur vakið mig til íhugunar, af því að þær minna á vissar staðreyndir, vissa þætti í sögu byggðarlagsins.
Eftir gosið ber öllum málsmetandi mönnum, sem skrifuðu um Vestmannaeyjakaupstað, saman um, að bærinn sá hafi verið einhver hreinlegasti bær á öllu landinu með hreinar malbikaðar götur, vel hirtar húslóðir og snyrtileg hús.
Vegna skrifa þessara mætu manna og eigin reynslu og vitundar, þá dirfist ég að minnast á þann óskaplega sóðaskap, sem líklega um aldir var ríkjandi í verstöð þessari, þó að ávallt fyndust þar og væru myndarheimili innan um og saman við og hreinlæti ríkjandi utan veggja sem innan.
Öðrum þræði átti einangrunin sinn þátt í óhreinlætinu, vatnsskorturinn og fátæktin, þar sem engan var auðveldara að kúga fjárhagslega en hið einangraða fólk.
Þegar hér er komið máli mínu, leyfi ég mér að birta orðrétta heimild, sem segir sína sögu og ekki verður véfengd. Það er bréf hins setta héraðslæknis í Vestmannaeyjum, Magnúsar Stephensen, sem gegndi héraðslæknisembættinu í Eyjum frá 11. okt- 1863 til 12. febr. 1865, en þá lézt hann.
Bréf frá Magnúsi Stephensen héraðslækni í Vestmannaeyjum til [[Jóns Hjaltalíns]] landlæknis.

„Vestmannaeyjum, 24. sept. 1864.

Háttvirti herra jústizráð.

Úr þessum asnakjálka ætla ég til gamans að hripa yður fáeinar línur.
Fréttirnar eru héðan engar, eins og lög gera ráð fyrir, því að hér er ekki hugsað um annað en fýl og lunda, og svo að sóðast áfram eins og bezt má. - Já, svínaríið hérna, það tekur í hnúkana, að dónarnir skulu halda heilsu í þessum kofum og ódaun, það gengur yfir mig. Forirnar eru rétt við bæjardyrnar og fýlan úr þeim leggur svo inn í bæinn, sem undir er fullur af fýladaun og allskonar óþverra. En þarna hýrast þeir í þessum kompum og líður vel, nema hvað lúsin ónáðar þá. Ef maður kemur nærri þeim, á maður á hættu að fá þess konar fénað. Og ég hefi auðgazt þannig eða réttara sagt fengið þær í honorar'''''1'''''.
Ég er búinn að biðja sýslumanninn að skipa þeim að færa forirnar, en hvort þeir hlýða því, er nú eftir að vita, því að engin eru hér lög um óþverraskap og þess háttar, - því síður um, að þeir ekki megi búa í hvaða kompu sem er. Einn býr hér í gömlum hænsnakofa og þykir veglegt.
Af mér er ekki annað að segja, en heilsan er hin sama, þó ekki verri, og mér dauðleiðist innan um þetta, og svo heimska, indbildska kaupmenn, sem drekka og ráða hér öllu, því að allur helmingur bænda er svo skuldugur, að þeir hafa pantsett allt sitt til þeirra og lifa svo á þeirra náð.
Af því að ég er sendur héraðslæknir, og hér við embættið ekki nokkur stafur skrifaður, vildi ég biðja yður að segja mér lauslega, hvaða skýrsur ég á að senda og hvort indberetningen'''''2''''' um heilsu manna á að vera á dönsku? Forlátið þér nú þetta bull og sendið mér með ferð þessari fáeinar línur.

Ég bið kærlega að heilsa frú yðar og óska yður alls góðs.

Með vinsemd og virðingu

''yðar [[Magnús Stephensen]]."''

Það er vitað af traustum heimildum, að lýsing læknisins á þrifnaði Eyjafólks i heild er ekki að öllu leyti réttmæt. Í Eyjum voru ávallt nokkur þrifnaðar- og myndarheimili á öllum tímum. Flest [[tómthúsheimilin]] voru vissulega óskaplega bágborin og svo fátækustu bændaheimilin. Eldsneytisskorturinn og vatnsleysið annars vegar og efnahagskúgunin hins vegar átt mestan þátt í þvi.
Skorturinn á þessum nauðþurftum var tilfinnanlegri í Vestmannaeyjum en annars staðar á landinu.
Hinar opnu forir við heimilin voru einna hvimleiðastar. Öllu var i þær dengt. Þar sem rennandi lækir voru jafnan notaðir til að flytja saur og þvag, skólp og skít í ýmsum myndum frá heimilum víðs vegar í byggðum lanndsins, þá var ekki slíku til að dreifa í Eyjum.
[[Dr. Schleisner]] dvaldist í Eyjum við [[ginklofarannsóknir]] árið 1847. Hann skrifaði bók um dvöl sína í Eyjum og reynslu sína af daglegu lifi Eyjafólks, húsakynnum og þrifnaði. Þar er að ýmsu leyti jafn djúpt tekið í árinni og gert er í bréfi læknisins hér að framan. Og þetta er kafli úr sögu byggðarlagsins. Þess vegna er fjallað um hann hér í ritinu að þessu sinni.

1 Lækningalaun. 2 Skýrsla.

Þ.Þ.V.

Blik 1976/Atorku- og gæðakonu minnzt

2009-08-13T11:46:03Z

Sfreyr: /* '''Atorku og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975''' */

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Atorku- og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975''' ==

Víst er það tilhlýðilegt, að ársrit Vestmannaeyja, [[Blik]], velji sér konu kvennaársins og birti nokkur orð um æviferil hennar, þó að þetta gerist ári eftir hið eiginlega kvennaár. þar sem dýrtíðin varð þess valdandi, að [[Blik]] gat ekki komið út á fyrra ári.

Þessi kona er frú [[Katrín Unadóttir]] frá Hólakoti undir Eyjafjöllum. Hún átti sérstæða sögu. Þess vegna er hún kona Bliks á kvennaárinu; hún var sérstæð kona.
Frú [[Katrín Unadóttir]] var kona atorku og hugrekkis, kona gleði og sorgar, kona trúar og trausts á guðlega tilveru, kona mikilla mannkosta í einu orði sagt.

Frú Katrín Unadóttir fæddist að Hólakoti undir Eyjafjöllum 13. sept. 1878. Foreldrar hennar voru bóndahjónin fátæku í Hólakoti, [[Uni Runólfsson]] og frú [[Elín Skúladóttir]] frá Skeiðflöt í Skaftafellssýslu. Frú Katrín var yngsta barn þeirra hjóna, en þau áttu tíu börn. Jörðin var rýrðarkot, svo að fátækt og sultur í búi var svo að segja árlegt fyrirbæri.

Já, við förum nærri um það. hvernig afkoma þessarar tólf manna fjölskyldu hefur verið á koti þessu á síðari hluta síðustu aldar, og þá sérstaklega, þegar aldrei gaf á sjó svo að vikum skipti, engan afla að fá nema það litla, sem rak á fjörur í aftökum á vetrardegi, þegar nógur var fiskurinn upp við sandströndina hafnlausu, þó að hann næðist ekki af gildum ástæðum. Búsvelta á vissum tima árs var ekki óþekkt fyrirbrigði undir Eyjafjöllum og víðar þar um slóðir á þeim árum. Alltof oft hættu bændur og búaliðar lífi sínu við það bjargræðisbasl að ná fiski úr sjó við hafnleysu þá, brim og boðaföll. Sjósókn sú var ekki heiglum hend.

Um aldamótin bjuggu foreldrar frú Katrínar Unadóttur að Moldnúp undir Eyjafjöllum. Þar var þá Katrín dóttir þeirra hjá þeim um tvítugt.
Liðið var fram á vetrarvertíð. Tíð hafði verið suðlæg með brimi og boðaföllum við Eyjafjallasand, svo að sjaldan gaf á sjó.
Heimilið að Moldnúp, heimili Una og Elínar, var bjargarlítið. Búsvelta, búsvelta. Katrín heimasæta fann til með foreldrum sínum, sem bjuggu við sult og seyru, og faðirinn nær sjötugur að aldri. svo að hæpið var það. að hann fengi að fljóta með hinum harðsæknu á hafið, þegar gæfi. Hvað var til ráða?

Hannes, sonur Sigurðar bónda á Seljalandi, hafði ákveðið að stunda sjósókn út frá Eyjafjallasandi þessa vetrarvertíð. Bátur hans var jul, svo að þeir fóru þar fjórir á með handfærin
sín. Þeir stunduðu sjóinn frá Holtsvör. Voru líkur til þess, að Hannes á Seljalandi vildi lofa stúlku að fljóta með í fiskiróður? Heimasætan á Moldnúp afréð að finna [[Hannes Sigurðsson]] að máli og bera fram þessa bón sína. Ef hún yrði heppin, gat það lánast henni að færa drjúga björg í bú foreldra sinna til þess að bæta úr sárustu neyð. Þannig gæti hún létt foreldrum sínum daglegar áhyggjur. draga úr sultinum og seyrunni, seðja sárasta hungrið.
Bóndasonurinn á Seljalandi tók vel málaleitan heimasætunnar á Moldnúp, svo að afráðið var, að hún fengi kall, þegar á sjó gæfi. Og Hannes velti vöngum yfir þessari beiðni. Hún var sjaldgæf. ef ekki einsdæmi.

Hann lagði á ráðin við heimasætuna um sjóbúnað allan. Góða skinnbrók varð hún að hafa, vel gerðan skinnstakk og sjóhatt. Handfærið varð einnig að vera í góðu lagi. Annars varð ekki erindi sem erfiði við færaskakið. Heimasætan gerði sitt ýtrasta til þess að útvega sér að láni allt sem með þurfti, en sumt varð vandfengið, því að fátítt var, að menn ættu skinnklæði til skiptanna, og flestir vildu freista gæfunnar með færið sitt, þegar fram liði.

Svo var heimasætan á Moldnúp kölluð til skips. því að róður var fyrirhugaður. Og nú gerðist kraftaverkið, eins og það var jafnan kallað, þegar atburðinn bar á góma. Hvaða atburður?
Hér kemur sagan um kraftaverkið. Sem gerðist, þegar [[Katrínu Unadóttur]] var vísað frá sökum skorts á viðhlítandi sjóverjum.

Heimasætan hafði fengið lánaða skinnbrók til þess að róa í, en stakk hafði ekki lánast að fá léðan, hvernig sem á var sótt. Ekki kom til mála að lofa henni að róa stakklausri. Það gat kostað hana lífið, ef illa rættist úr veðri. Hattlaus var hún einnig. Hvað var nú til ráða fyrir hinni hugrökku heimasætu, hjartahlýju og tilfinninganæmu. Heimilið bjargarlaust og hún ráðalaus.
Brimsúgur var við sandinn, svo að sjómennirnir í Holtsvör voru í vomum. Þeir drógu það við sig að ýta. Þeir tóku til að „bræð'ann", eins og stundum var komizt að orði.
Á meðan varð heimasætunni á Moldnúpi reikað austur með sjávarströndinni. Hún var í öngum sínum. Vonbrigðin voru sár. Eins og hún hafði þó hlakkað til að geta innt þetta starf af hendi. Það var nánast líknarstarf, þó að til þess þyrfti óvenjulegt hugrekki og mikinn dugnað.
Hún var heittrúuð, þessi unga heimasæta á Moldnúpi, og nú bað hún til guðs. Það hafði móðir hennar kennt henni.

Hvað var þetta gula, sem blasti þarna við í hallanum suður af sjávarkambinum? Hún nálgaðist það á styrkum fótum. Og svo sannarlega var það sjóstakkur, gulur og olíuborinn en ekki gjörður úr íslenzku skinni. Og meira fann hún þarna. Nokkru austar kom hún auga á annað, lítið, gult. Það reyndist vera sjóhattur. Hvernig gat annars á þessu staðið? Og einmitt nú, þegar hún þurfti þessa svo sannarlega með, svo að nauðsyn knúði. Nei, þetta var næstum óskiljanlegt, nema hér hafi kraftaverk átt sér stað.

Katrín heimasæta kom arkandi vestur eftir fjörukambinum með stakkinn og sjóhattinn og sýndi skipshöfninni, hvað hún hefði fundið. Þeir stóðu þarna undrandi og orðlausir. Svo ýttu þeir, og auðvitað fékk heimasætan að fljóta með.
Brátt sannaðist, að hún var í rauninni lúsfiskin. Hún dró og dró og hlutur hennar var sízt minni en þeirra á bátnum, sem mest drógu. Hún færði foreldrum sínum verulega björg í bú eftir róðurinn. Og marga róðra áttu hún þá ófarna.
Eftir þetta réri [[Katrín Unadóttir]] tvær vorvertíðir og eina vetrarvertíð frá Eyjafjallasandi og þótti jafnan liðtæk í því starfi. Víst hafði það miklar hættur í för með sér að stunda sjó frá þessari sendnu og hafnlausu strönd og það að vetrinum, þar sem brimið og boðaföllin gerðu oft lendinguna tvísýna. Hin miklu slys sönnuðu hættuna miklu.

Og sagan um „kraftaverkið" lifði á vörum og í huga bændafólksins undir Eyjafjöllum um tugi ára. Mér, sem þetta ritar, var sögð hún 75 árum eftir að hún gerðist. Og sá ,sem sagði mér, trúði því einlæglega, að kraftaverkið hefði raunverulega gerzt. Ég undraðist, en sá enga ástæðu til að rengja frásögn hans. Margt er svo óskiljanlegt í lífi okkar mannanna. Og ég finn jafnan til með þeim, sem ekkert undrast og engu trúa nema því, sem gómað verður.

Nokkru eftir að mér var tjáð þessi kraftaverkasaga, fann ég [[Hannes Sigurðsson]] að máli. Hann var furðu málhress svo aldraður, sem hann var, 94 ára. Hann mundi vel atburðinn þann, þegar „kraftaverkið" gjörðist. Hvernig gat það gerzt? Hvaðan bárust hlutirnir upp í hendurnar á hinni heittrúuðu og bænheitu heimasætu. ungu stúlkunni einlægu og hugrökku? Hannes sagði svo frá:

„Við skildum það strax, hvernig þetta gerðist.
Franskar skútur voru þarna úti fyrir á víð og dreif á færafiski, sumar djúpt úti, aðrar grynnra. Sunnan-átt var á. Frönsku skútukarlarnir hengdu oft sjóstakka sína og sjóhatta til þerris á slár eða í stög. Stakkur og sjóhattur fuku út á sjó fyrir sunnan vindinum og þá rak á land." Þetta sagði [[Hannes Sigurðsson]], fyrrv. formaður í Holtsvör og síðan bóndi á Steinsstöðum og svo Brimhólum í Vestmannaeyjum um tugi ára. Og svo gerðist þetta á hinu rétta augnabliki, að stakkurinn og sjóhatturinn fuku og þá bar að landi á þeirri stundu eða svo, þegar [[Katrín Unadóttir]] þurfti þeirra svo sárt með til þess að geta innt af hendi miskunnarverkið við foreldra sína. Tilviljun, segja sumir; kraftaverk, segja aðrir, sem trúa því að kraftaverk hafi gerzt og geti gerzt. Hverju trúir þú, lesari minn góður? Eg á mína sannfæringu.

Frú [[Katrín Unadóttir]] fluttist til Vestmannaeyja árið 1903 með systur sinni, frú [[Ingveldi Unadóttur]] húsfr. á Sandfelli (nr. 36) við Vestmannabraut, og manni hennar Guðjóni skipstjóra Jónssyni. En hjá þeim hjónum dvaldist hún síðustu árin undir Eyjafjöllum, áður en þau fluttust til Eyja. Faðir hennar, Uni Runólfsson, fluttist til Eyja árið 1907, þá nær 80 ára gamall, til þess að hinar góðu dætur hans þar gætu annast hann síðustu ævistundirnar. Það var þeim báðum hugleiknast, svo næmar, hugljúfar og ástríkar, sem þær voru af guði gerðar. Þá var kona hans fallin frá.

Frú [[Katrín Unadóttir]] giftist síðast á árinu 1917 Páli Einarssyni sjómanni frá Nýjabæ undir Eyjafjöllum. Hann var mikill dugnaðarmaður og þau unnust hugástum. En fljótlega bar skugga á. Hann olli sorg, sem entist það sem eftir var ævinnar.
Á vetrarvertíð 1918 réri [[Páll Einarsson]] á vélbátnum Adólf frá Vestmannaeyjum. Þessi bátur fórst með allri áhöfn 3. marz 1918. Þannig missti frú Katrín eiginmann sinn 2-3 mánuðum eftir brúðkaupið. Hér verður hver og einn að fara í eigin barm, leita og finna orð.

Þegar þetta hörmulega slys átti sér stað, gekk frú Katrín með barni þeirra hjóna. Það fæddi hún sex mánuðum eftir fráfall eiginmannsins. Hún ól meybarn, sem skírt var eftir föður sínum. Þetta var hún [[Pálína Pálsdóttir]], sem í fyllingu tímans giftist [[Haraldi Guðjónssyni]] frá Skaftafelli (nr. 62) við Vestmannabraut. Þau bjuggu í Keflavík, en þessi einkadóttir frú Katrínar er látin fyrir fám árum.
Hún var nemandi minn í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum. Betri nemanda og yndislegri stúlku á skólabekk er naumast hægt að hugsa sér. Þetta var dóttir frú Katrínar Unadóttur, og þær mæðgur skildu aldrei þau 32 ár, sem frú Katrín lifði, eftir að hún missti mann sinn og fæddi stúlkuna sína. Frú [[Katrín Unadóttir]] andaðist árið 1950.

[[Þórður H. Gíslason]], sem um árabil gegndi meðhjálparastarfi við Landakirkju í Vestmannaeyjum, þekkti mætavel frú [[Katrínu Unadóttur]], enda kvæntur systurdóttur hennar. Hann skrifaði þessi orð m. a. um frú Katrínu í minningargrein um hana:

„Katrín sáluga var í orðsins fyllsta skilningi góð kona og síglöð í lund. Góðvildin skein út úr hverjum drætti andlitsins, enda mátti hún ekkert aumt sjá án þess að bæta úr því á einhvern hátt ,ef hún mátti því við koma. Hún var umtalsfróm og síbætandi kona . . . Þó var hún alvörumanneskja. Þykir mér það líklegt, að reynslan á æskuárunum hafi markað djúp spor í skapgerð hennar . . . Hún var trúuð kona, sem bezt sást í daglegri breytni hennar við meðbræður sina . . . Það virðist hafa verið gefið Katrínu í vöggugjöf að miðla öllum. sem hún kynntist. af því bezta, sem hún átti til . . ."

Við segjum öll, sem kynntumst frú [[Katrínu Unadóttur]] og svo frú Pálínu dóttur hennar: Blessuð sé minning þeirra beggja.

Blik 1976/Atorku- og gæðakonu minnzt

2009-08-13T11:37:20Z

Sfreyr: Atorku og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975

== ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON ==

== '''Atorku og gæðakonu minnzt í tilefni kvennaársins 1975''' ==

Víst er það tilhlýðilegt, að ársrit Vestmannaeyja, [[Blik]], velji sér konu kvennaársins og birti nokkur orð um æviferil hennar, þó að þetta gerist ári eftir hið eiginlega kvennaár. þar sem dýrtíðin varð þess valdandi, að [[Blik]] gat ekki komið út á fyrra ári.

Þessi kona er frú [[Katrín Unadóttir]] frá Hólakoti undir Eyjafjöllum. Hún átti sérstæða sögu. Þess vegna er hún kona Bliks á kvennaárinu; hún var sérstæð kona.
Frú [[Katrín Unadóttir]] var kona atorku og hugrekkis, kona gleði og sorgar, kona trúar og trausts á guðlega tilveru, kona mikilla mannkosta í einu orði sagt.

Frú Katrín Unadóttir fæddist að Hólakoti undir Eyjafjöllum 13. sept. 1878. Foreldrar hennar voru bóndahjónin fátæku í Hólakoti, [[Uni Runólfsson]] og frú [[Elín Skúladóttir]] frá Skeiðflöt í Skaftafellssýslu. Frú Katrín var yngsta barn þeirra hjóna, en þau áttu tíu börn. Jörðin var rýrðarkot, svo að fátækt og sultur í búi var svo að segja árlegt fyrirbæri.

Já, við förum nærri um það. hvernig afkoma þessarar tólf manna fjölskyldu hefur verið á koti þessu á síðari hluta síðustu aldar, og þá sérstaklega, þegar aldrei gaf á sjó svo að vikum skipti, engan afla að fá nema það litla, sem rak á fjörur í aftökum á vetrardegi, þegar nógur var fiskurinn upp við sandströndina hafnlausu, þó að hann næðist ekki af gildum ástæðum. Búsvelta á vissum tima árs var ekki óþekkt fyrirbrigði undir Eyjafjöllum og víðar þar um slóðir á þeim árum. Alltof oft hættu bændur og búaliðar lífi sínu við það bjargræðisbasl að ná fiski úr sjó við hafnleysu þá, brim og boðaföll. Sjósókn sú var ekki heiglum hend.

Um aldamótin bjuggu foreldrar frú Katrínar Unadóttur að Moldnúp undir Eyjafjöllum. Þar var þá Katrín dóttir þeirra hjá þeim um tvítugt.
Liðið var fram á vetrarvertíð. Tíð hafði verið suðlæg með brimi og boðaföllum við Eyjafjallasand, svo að sjaldan gaf á sjó.
Heimilið að Moldnúp, heimili Una og Elínar, var bjargarlítið. Búsvelta, búsvelta. Katrín heimasæta fann til með foreldrum sínum, sem bjuggu við sult og seyru, og faðirinn nær sjötugur að aldri. svo að hæpið var það. að hann fengi að fljóta með hinum harðsæknu á hafið, þegar gæfi. Hvað var til ráða?

Hannes, sonur Sigurðar bónda á Seljalandi, hafði ákveðið að stunda sjósókn út frá Eyjafjallasandi þessa vetrarvertíð. Bátur hans var jul, svo að þeir fóru þar fjórir á með handfærin
sín. Þeir stunduðu sjóinn frá Holtsvör. Voru líkur til þess, að Hannes á Seljalandi vildi lofa stúlku að fljóta með í fiskiróður? Heimasætan á Moldnúp afréð að finna [[Hannes Sigurðsson]] að máli og bera fram þessa bón sína. Ef hún yrði heppin, gat það lánast henni að færa drjúga björg í bú foreldra sinna til þess að bæta úr sárustu neyð. Þannig gæti hún létt foreldrum sínum daglegar áhyggjur. draga úr sultinum og seyrunni, seðja sárasta hungrið.
Bóndasonurinn á Seljalandi tók vel málaleitan heimasætunnar á Moldnúp, svo að afráðið var, að hún fengi kall, þegar á sjó gæfi. Og Hannes velti vöngum yfir þessari beiðni. Hún var sjaldgæf. ef ekki einsdæmi.

Hann lagði á ráðin við heimasætuna um sjóbúnað allan. Góða skinnbrók varð hún að hafa, vel gerðan skinnstakk og sjóhatt. Handfærið varð einnig að vera í góðu lagi. Annars varð ekki erindi sem erfiði við færaskakið. Heimasætan gerði sitt ýtrasta til þess að útvega sér að láni allt sem með þurfti, en sumt varð vandfengið, því að fátítt var, að menn ættu skinnklæði til skiptanna, og flestir vildu freista gæfunnar með færið sitt, þegar fram liði.

Svo var heimasætan á Moldnúp kölluð til skips. því að róður var fyrirhugaður. Og nú gerðist kraftaverkið, eins og það var jafnan kallað, þegar atburðinn bar á góma. Hvaða atburður?
Hér kemur sagan um kraftaverkið. Sem gerðist, þegar [[Katrínu Unadóttur]] var vísað frá sökum skorts á viðhlítandi sjóverjum.

Heimasætan hafði fengið lánaða skinnbrók til þess að róa í, en stakk hafði ekki lánast að fá léðan, hvernig sem á var sótt. Ekki kom til mála að lofa henni að róa stakklausri. Það gat kostað hana lífið, ef illa rættist úr veðri. Hattlaus var hún einnig. Hvað var nú til ráða fyrir hinni hugrökku heimasætu, hjartahlýju og tilfinninganæmu. Heimilið bjargarlaust og hún ráðalaus.
Brimsúgur var við sandinn, svo að sjómennirnir í Holtsvör voru í vomum. Þeir drógu það við sig að ýta. Þeir tóku til að „bræð'ann", eins og stundum var komizt að orði.
Á meðan varð heimasætunni á Moldnúpi reikað austur með sjávarströndinni. Hún var í öngum sínum. Vonbrigðin voru sár. Eins og hún hafði þó hlakkað til að geta innt þetta starf af hendi. Það var nánast líknarstarf, þó að til þess þyrfti óvenjulegt hugrekki og mikinn dugnað.
Hún var heittrúuð, þessi unga heimasæta á Moldnúpi, og nú bað hún til guðs. Það hafði móðir hennar kennt henni.

Hvað var þetta gula, sem blasti þarna við í hallanum suður af sjávarkambinum? Hún nálgaðist það á styrkum fótum. Og svo sannarlega var það sjóstakkur, gulur og olíuborinn en ekki gjörður úr íslenzku skinni. Og meira fann hún þarna. Nokkru austar kom hún auga á annað, lítið, gult. Það reyndist vera sjóhattur. Hvernig gat annars á þessu staðið? Og einmitt nú, þegar hún þurfti þessa svo sannarlega með, svo að nauðsyn knúði. Nei, þetta var næstum óskiljanlegt, nema hér hafi kraftaverk átt sér stað.

Katrín heimasæta kom arkandi vestur eftir fjörukambinum með stakkinn og sjóhattinn og sýndi skipshöfninni, hvað hún hefði fundið. Þeir stóðu þarna undrandi og orðlausir. Svo ýttu þeir, og auðvitað fékk heimasætan að fljóta með.
Brátt sannaðist, að hún var í rauninni lúsfiskin. Hún dró og dró og hlutur hennar var sízt minni en þeirra á bátnum, sem mest drógu. Hún færði foreldrum sínum verulega björg í bú eftir róðurinn. Og marga róðra áttu hún þá ófarna.
Eftir þetta réri [[Katrín Unadóttir]] tvær vorvertíðir og eina vetrarvertíð frá Eyjafjallasandi og þótti jafnan liðtæk í því starfi. Víst hafði það miklar hættur í för með sér að stunda sjó frá þessari sendnu og hafnlausu strönd og það að vetrinum, þar sem brimið og boðaföllin gerðu oft lendinguna tvísýna. Hin miklu slys sönnuðu hættuna miklu.

Og sagan um „kraftaverkið" lifði á vörum og í huga bændafólksins undir Eyjafjöllum um tugi ára. Mér, sem þetta ritar, var sögð hún 75 árum eftir að hún gerðist. Og sá ,sem sagði mér, trúði því einlæglega, að kraftaverkið hefði raunverulega gerzt. Ég undraðist, en sá enga ástæðu til að rengja frásögn hans. Margt er svo óskiljanlegt í lífi okkar mannanna. Og ég finn jafnan til með þeim, sem ekkert undrast og engu trúa nema því, sem gómað verður.

Nokkru eftir að mér var tjáð þessi kraftaverkasaga, fann ég [[Hannes Sigurðsson]] að máli. Hann var furðu málhress svo aldraður, sem hann var, 94 ára. Hann mundi vel atburðinn þann, þegar „kraftaverkið" gjörðist. Hvernig gat það gerzt? Hvaðan bárust hlutirnir upp í hendurnar á hinni heittrúuðu og bænheitu heimasætu. ungu stúlkunni einlægu og hugrökku? Hannes sagði svo frá:

„Við skildum það strax, hvernig þetta gerðist.
Franskar skútur voru þarna úti fyrir á víð og dreif á færafiski, sumar djúpt úti, aðrar grynnra. Sunnan-átt var á. Frönsku skútukarlarnir hengdu oft sjóstakka sína og sjóhatta til þerris á slár eða í stög. Stakkur og sjóhattur fuku út á sjó fyrir sunnan vindinum og þá rak á land." Þetta sagði [[Hannes Sigurðsson]], fyrrv. formaður í Holtsvör og síðan bóndi á Steinsstöðum og svo Brimhólum í Vestmannaeyjum um tugi ára. Og svo gerðist þetta á hinu rétta augnabliki, að stakkurinn og sjóhatturinn fuku og þá bar að landi á þeirri stundu eða svo, þegar [[Katrín Unadóttir]] þurfti þeirra svo sárt með til þess að geta innt af hendi miskunnarverkið við foreldra sína. Tilviljun, segja sumir; kraftaverk, segja aðrir, sem trúa því að kraftaverk hafi gerzt og geti gerzt. Hverju trúir þú, lesari minn góður? Eg á mína sannfæringu.

Frú [[Katrín Unadóttir]] fluttist til Vestmannaeyja árið 1903 með systur sinni, frú [[Ingveldi Unadóttur]] húsfr. á Sandfelli (nr. 36) við Vestmannabraut, og manni hennar Guðjóni skipstjóra Jónssyni. En hjá þeim hjónum dvaldist hún síðustu árin undir Eyjafjöllum, áður en þau fluttust til Eyja. Faðir hennar, Uni Runólfsson, fluttist til Eyja árið 1907, þá nær 80 ára gamall, til þess að hinar góðu dætur hans þar gætu annast hann síðustu ævistundirnar. Það var þeim báðum hugleiknast, svo næmar, hugljúfar og ástríkar, sem þær voru af guði gerðar. Þá var kona hans fallin frá.

Frú [[Katrín Unadóttir]] giftist síðast á árinu 1917 Páli Einarssyni sjómanni frá Nýjabæ undir Eyjafjöllum. Hann var mikill dugnaðarmaður og þau unnust hugástum. En fljótlega bar skugga á. Hann olli sorg, sem entist það sem eftir var ævinnar.
Á vetrarvertíð 1918 réri [[Páll Einarsson]] á vélbátnum Adólf frá Vestmannaeyjum. Þessi bátur fórst með allri áhöfn 3. marz 1918. Þannig missti frú Katrín eiginmann sinn 2-3 mánuðum eftir brúðkaupið. Hér verður hver og einn að fara í eigin barm, leita og finna orð.

Þegar þetta hörmulega slys átti sér stað, gekk frú Katrín með barni þeirra hjóna. Það fæddi hún sex mánuðum eftir fráfall eiginmannsins. Hún ól meybarn, sem skírt var eftir föður sínum. Þetta var hún [[Pálína Pálsdóttir]], sem í fyllingu tímans giftist [[Haraldi Guðjónssyni]] frá Skaftafelli (nr. 62) við Vestmannabraut. Þau bjuggu í Keflavík, en þessi einkadóttir frú Katrínar er látin fyrir fám árum.
Hún var nemandi minn í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum. Betri nemanda og yndislegri stúlku á skólabekk er naumast hægt að hugsa sér. Þetta var dóttir frú Katrínar Unadóttur, og þær mæðgur skildu aldrei þau 32 ár, sem frú Katrín lifði, eftir að hún missti mann sinn og fæddi stúlkuna sína. Frú [[Katrín Unadóttir]] andaðist árið 1950.

[[Þórður H. Gíslason]], sem um árabil gegndi meðhjálparastarfi við Landakirkju í Vestmannaeyjum, þekkti mætavel frú [[Katrínu Unadóttur]], enda kvæntur systurdóttur hennar. Hann skrifaði þessi orð m. a. um frú Katrínu í minningargrein um hana:

„Katrín sáluga var í orðsins fyllsta skilningi góð kona og síglöð í lund. Góðvildin skein út úr hverjum drætti andlitsins, enda mátti hún ekkert aumt sjá án þess að bæta úr því á einhvern hátt ,ef hún mátti því við koma. Hún var umtalsfróm og síbætandi kona . . . Þó var hún alvörumanneskja. Þykir mér það líklegt, að reynslan á æskuárunum hafi markað djúp spor í skapgerð hennar . . . Hún var trúuð kona, sem bezt sást í daglegri breytni hennar við meðbræður sina . . . Það virðist hafa verið gefið Katrínu í vöggugjöf að miðla öllum. sem hún kynntist. af því bezta, sem hún átti til . . ."

Við segjum öll, sem kynntumst frú [[Katrínu Unadóttur]] og svo frú Pálínu dóttur hennar: Blessuð sé minning þeirra beggja.

Blik 1976/Þrír piparsveinar, saga

2009-08-13T09:41:28Z

Sfreyr: Þrír piparsveinar

== AUSTFIRÐINGUR ==

== '''Þrír piparsveinar''' ==

Sveitarbæirnir stóðu í röð fram með klettóttri sjávarströndinni. Þó var æðispölur á milli þeirra. Sími var þar á hverjum bæ.
Bræðurnir Hávarður og Karl bjuggu í sambýli á einni jörðinni. Þeir voru lítið upp á kvenhöndina. en höfðu kvensaman hálfvita á framfæri sínu fyrir hreppinn.
Hávarður bróðir hafði frétt símleiðis, að bóksali væri á ferð um sveitina og gengi bæ frá bæ með bókatöskuna sína. Hávarður leit þögull í vesturátt og var á verði. Bóksalinn var væntanlegur á hverri stundu. Og svo sást hann á næsta leiti vestan við túnið.

„Hvað er nú til ráða til þess að snúa peyja af sér?" spurði Hávarður Karl bróður sinn.

„Láttu mig um það," sagði Karl.

Stúlka hafði slegizt í för með bóksalanum. Drepið var á dyr.

„Farðu til dyra," skipaði Karl hálfvitanum kvensama.
Þegar hálfvitinn sá stúlkuna standa þarna við hlið bóksalans, strunsaði hann til hennar og bjó sig til að strjúka henni um lífið. Bóksalinn klappaði á öxl hans og óskaði eftir ráðandi heilvita til viðtals.

„Gef mér tuttugu og fimm aura greyið," sagði hálfvitinn.

Þegar Karl bóndi varð þess áskynja, hvað gagntók allan hug hálfvitans, gekk hann til dyra.
Bóksalinn heilsaði blítt og kurteislega og bar upp erindið. Hávarður bróðir hans stóð að baki Karli. sem hafði svör á reiðum höndum:

„Hvern andsk.... hefur það heimili við bækur að gera, þar sem allir eru ólæsir?"

Bóksalinn varð hvumsa. Honum hnykkti við. Hann kvaddi kurteislega, og svo stúlkan. sem hafði varizt hálfvitanum af harðfylgi.
Svo héldu þau til næsta bæjar. Ljúfur og látlaus kom húsbóndinn þar til dyra og bauð bóksalanum inn ásamt fylginautnum. Og nú kom til Teiz og Siggu um verzlunina. Bóksalinn lagði hinar skrautbundnu bækur á stofuborðið, lofaði þær í hástert og höfundana.

„Hversu margar bækur keyptu þeir hérna á næsta bæ fyrir innan?" spurði bóndi.

„Minnstu ekki á það," sagði bóksalinn," þar reyndist hver hálfvitinn öðrum verri og einn þeirra þoldi naumast við fyrir kvensemi."

„Já, hálfvitar, já, ekki minna en það," sagði bóndi og varð dálítið kindarlegur á svipinn.

„Það er nú svo, það er nú svo. Bændurnir á Hólum eru bræður mínir og ég kýs þá að vera í hálfvitahóðpnum þeirra og kaupa engar bækur af þér heldur."