Heimaslóð - Breytingar notanda [is]

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T16:44:22Z

Birna:

'''Sér grefur gröf, þótt grafi'''

Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófust umræður í bænum um þessi viðskiptamál þingmannsins og fyrirtækja hans i höfuðstaðnum. „Háttvirtir kjósendur“ stefnanda, þingmannsins, ræddu þau líka, en þó mest í „hálfum hljóðum“. Þeir stungu nánast saman nefjum um þau innan veggja heimilanna eða í saumaklúbbum og svo yfir ölskutlum innan veggja Samkomuhússins og á „leynifundum“ broddborgaranna í samkomuhúsi þeirra neðst við Heimagötuna, þar sem fundarmenn komu til móts og skeggræðna í „sjakket“ með gljáandi silkipípuhatta. Flestum fór búningurinn vel nema þeim, sem voru of þrýstnir um þjóhnappana eins og Siggi bonn og Guffi gossi! 
Ekki fór þessi andi hinna lágrödduðu viðræðna fram hjá „upplesara“ skattsvikabréfsins. Sá hann sér ekki slag á borði? -Til þess að leikurinn sá mætti takast, þurfti að tryggja sér vináttu og fylgispekt vissra manna í fulltrúaráði Flokksins. Sjálfsagt hlaut það að taka nokkurn tíma. Fyrst og fremst þurfti að geta gert einlægum fylgifiskum sínum vel til og hamla því á sama tíma, að ýmsir aðrir næðu tangarhaldi eða valdaaðstöðu í metorðastiganum. 
Og allt tókst þetta smám saman. Og vinátta þingmannsins var nýtt út í yztu æsar, þó að honum sjálfum væri það algjörlega hulið að hverju var stefnt og hvað skrafað var að tjaldabaki. Og í fyllingu tímans birtist árangurinn af starfi þessu. 
Meistararnir Þórbergur Þórðarson og Einar ríki Sigurðsson segja svo frá í 2. bindi af ævisögu athafnamannsins, Fagur fiskur í sjó, bls. 283-284: 
„Þegar Guðlaugur komst í framboð til alþingis í fyrsta sinn, hafði hann undirbúið framboð sitt í fulltrúaráði flokksins í Eyjum á bak við þáverandi þingmann [[Jóhann Þ. Jósefsson]]. En þessu var haldið svo vandlega leyndu, að J. Þ. J. hafði engar njósnir af. Þingmaðurinn var kominn til Vestmannaeyja með konu sinni til þess að sitja þar árshátíð Flokksins. Þá var alþingismanninum fært bréf þangað, þar sem hjónin voru að búa sig til hátíðarhaldanna. Bréfið var frá fulltrúaráðinu. Í bréfinu stóð skýrum stöfum, að þess væri ekki óskað, að hann yrði áfram þingmaður Vestmannaeyinga. 
Þegar hjónin höfðu lesið bréfið, var þeim ríkast i huga að hætta við að taka þátt í skemmtuninni. Þó gerðu þau það og létu sem ekkert væri.“ 
Svo mörg eru þau orð meistaranna og miklu fleiri. 
Fulltrúaráð Flokksins hafði afráðið, að „upplesari skattsvikabréfsins“ skyldi erfa þingsætið. Og það gerði hann.

'''Hvers vegna svo að halda'''
'''þessari sögu við lýði?'''

Ég hneykslast ekki á þessari spurningu. Hvað er okkur dýrmætara en óskert mannorð? Ég hef fundið mig knúðan til að hnekkja þessum lygum og óskað þess, að svör mín geymist í Bliki ,þar sem ég hef birt nokkra smákafla úr ævi og starfssögu minni á undanförnum árum. 
Og viltu svara mér, vinur minn? Hvers vegna erum við að láta söguna geyma nöfn þeirra manna, sem beittu sér fyrir galdrabrennunum á 17. öldinni hér á landi? Hvort kysir þú heldur að verða brenndur lifandi með óskert mannorð en að látast á sóttarsæng ærulaus, stimplaður svikari, lygari og þjófur? 
Í hvert sinn, sem trúarjátningin er lesin, minnir hin kristna kirkja á þátt Pontíusar heitins í píslarsögu Krists. Enginn álasar kristinni kirkju það. 
Það tók mig um það bil tvo áratugi að uppræta úr sálarlífinu beiskju þá, sem allar þessar mannskemmdir ollu mér. Nú brosi ég að þessu öllu saman og vildi ekki hafa verið án þessara átaka fyrir nokkurn mun. Sending hinna duldu afla hugsjónamálum mínum til framdráttar! 
Ég finn þó til. Ég finn til með þjóð minni, þegar trúnaðarmenn hennar og þjónar bregðast henni, verða sér og henni til minnkunar eða jafnvel svívirðingar sökum þroskaleysis eða skorts á manndómi, svo að ekki sé grófara til orða tekið. 
Þegar ég er hingað kominn í þessum skrifum mínum, heyri ég, að biskupinn er að flytja ræðu í Útvarpið um séra Hallgrím Pétursson í tilefni þrjú hundruð ára ártíðar hans. Ég hætti að skrifa og hlusta af áhuga, eins og ávallt, þegar ég á þess kost að heyra hann flytja ræðu. Hann er líka embættismaður ríkisins. 
Þegar biskupinn hefur flutt ræðu sína og lagt Guðríði húsfreyju gott orð, farið um nafn hennar hlýjum viðurkennandi orðum, kemst ég við og setzt á ný við skrifborðið. Ég er hrærður. Og hvers vegna það? Af því að þjóð mín hefur níðzt á nafni þessarar blessaðrar konu um aldir. Hún hefur í ræðu og riti verið dregin í svaðið sem hvert annað úrþvætti. Og enn eru sum skáld okkar „að slá sig til riddara“ með þeirri kenningu, að hún hafi verið lauslætiskvendi. Það er skepnunum óvirðing og níð að kalla slíkan skáldskap skepnuskap. Þar hæfir grófara orð um það andans sorp. 
Já, ég hrærist af gleði, þegar níðingslundin er kveðin í kútinn.
 
<center>'''Önnur lota'''</center>

'''Kaup kaups'''

Þegar Flokksforustan uppgötvaði, hversu auðvelt var að fá mig sektaðan, þar sem ég var dæmdur til '''AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR''' fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum, þá afréð Flokksforustan, að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum. Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar. 
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins, eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn, meðan þeir höfðu þar völdin, mennirnir sem skipuðu forustuna. Grein þessa kallaði ég ''Óhappamenn -niðurrifsmenn''. Án efa átti hún nokkurn þátt i kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar. -Nú sá .,upplesari skattsvikabréfsins“, sem orðinn var forustumaður Flokksins, sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins. Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði, sem rétt væri að fá dóm fyrir. Síðan stefndi Guðlaugur. „upplesari skattsvikabréfsins“, mér fyrir þau. Þá hófst önnur lota þessara málaferla.br>
Héraðsdómslögmaðurinn, sjálfur skattstjórinn ,sótti mál þetta fyrir „upplesarann“ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja. Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju. Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli, bæjarfógetasetrinu í Eyjum. Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt, að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum, þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi, svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins, þegar t. d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu, fulltrúa íslenzka ríkisins. Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja, í hinni nýju byggingu hans, fyrir atbeina minn. Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir, enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati. En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar. 
Þegar hér var komið sögu, hafði ég þjálfast þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði, þó að skömm sé frá að segja, býsna mikla ánægju af henni. Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum. Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum. Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn, sænska konsúlinn, við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka, sem ekki kunni fótum sínum forráð. 
Klögumálin gengu á víxl, eins og segir í sögunum okkar. Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur. Málin sótt og varin, færð fram sök og gagnsök, því að ég gagnstefndi [[Guðlaugur Gíslason|Guðlaugi Gíslasyni]] fyrir að lesa bréfið, skattsvikabréfið, í eyru almennings. Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu. Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins, því að „upplesarinn“ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því, að hann gæti lagt fram „Skattsvikabréfið“, og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda!: 
„''Við athugun kemur í ljós, að í skjölum þeim, sem ég enn á eflir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l., fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal, sem gæti verið það, sem um ræðir í stefnu. Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans.“'' 
Í málsvörn þessara undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann, vinsemd hans, samúð og flokkslega fylgispekt. Og vissulega brást hann ekki. Hann tók það gott og gilt, að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því, sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum. Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin. Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta. Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn. 
Í þessari lotu varð útkoman „kaup kaups“, eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það. Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00. Þarna fannst fólki, að dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við. 
Ekki minnist ég þess. að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar. Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann, upplesara skattsvikabréfsins?
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>
'''Fyrsta stefna. Hóskólapróf í lögfræði er ekki einhlítt'''

Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „Faktúruna í tunnunni“, kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi. Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt, og okkur kom þar býsna vel saman. Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. (1950). 
Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Fyrir fundi þessum lá m. a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns. Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna. Þó að hann væri bindindismaður, sem ég taldi veigamikla kosti, hafði ég ekki persónulega trú á því, að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu, því að meira þurfti með, svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega. Ég lagðist þess vegna gegn því, að hann yrði ráðinn í stöðuna. 
Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér, að mér fannst. Hann var býsna kerskinn. Hann sagði það skjóta dálítið skökku við, að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs, þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari. Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður, eins og ég vissi, og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu, að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna. Mér varð á að svara honum á þá lund, að þess væru dæmin, þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar, að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring, gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu. En sá, sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum, þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki, þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna. 
Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna.
Næsta dag þinguðu menn á „sjakketum“ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á. Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum, þó að lágt færi. 
Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini, íbúðarhúsi okkar hjóna (nr. 11 við Kirkjubæjabraut). Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum. Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu, sem hún kvittaði fyrir. Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn í bænum ,hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda, brauðgerðarmeistarann. Tilefni stefnunnar var það, að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið. Já, meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Þannig átti sökin a. m. k. að vera borin fram, og sótt skyldi til þeirrar sakar. En annað varð uppi á teningnum, þegar á hólminn kom. 
Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd, svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið. Þess vegna þurfti að stefna mér aftur. 
Þegar ég las stefnuna, sá ég mér strax slag á borði. Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér. 
Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa: „. . þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag ..." Og taktu vel eftir: Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni, ''sem sé mín eigin orð um sjálfan mig.''Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu. Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta: 
„Í sáttarkæru, réttarskjali nr. 2. hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa: ''„Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag.“'' Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig. Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra. Ég fæ ekki annað skilið, en að hin tilgreindu orð eigi við ''sjálfan mig'', eins og þau eru sett fram í sáttakærunni, og ég mótmæli því, að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann. 
Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum, sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig, eins og þau eru sett fram í sáttakærunni. Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar, og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina. 
Í réttarhaldi, sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi, að hann (þá hann sjálfur) væri „fullur“ hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag. Þá koma sem sé fram nýjar sakir, en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft, sem sett er fram í sáttakæru, þ. e. ''„sjálfsásökunarorðin“.'' 
Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu, og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings, sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann. 
Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu, að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar. Þá gerðist atburður, sem ég gleymi aldrei: 
Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn [[Jón Eiríksson]], lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann, svo að botninn blasti við mér. Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja! 
Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að hér væri um skjala fölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum, þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því, sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu. Hér væri um skjalafölsun að ræða, sem ég gerði kröfu til, að umboðsmaður stefnanda, hinn vísi héraðsdómslögmaður, yrði dæmdur í sektir fyrir, skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum. Jafnframt krafðist ég þess, að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það, að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap, sjálfur bindindismaðurinn! Nú fann ég, að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu. Þá byrsti dómarinn sig, varð hryssingslegur í minn garð, kuldalegur og nánast ruddalegur. Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „skattsvikamálinu“, svo að mér kom hún ekki á óvart. Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir. Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa. Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg. Enn skyldi til stáls sverfa. Það hafði ég afráðið. Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð, hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér. Jafnframt tilkynnti ég hon
um þá ætlan mína. að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því, hverju ég hefði orðið vitni að. þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum, að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum, hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta, ef vildarvinir dómarans, lögfræðingar að hans skapi, ættu þar hlut að máli. 
Þegar ég hafði þannig létt á mér, sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti. Það vissi ég að var ,,kápan á báðum öxlum“.<br<
Málalyktir urðu þær, að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi. Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina. Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega. kunningjarnir.<br<
Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum. Greinina kallaði ég: Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun. (Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951).
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Önnur stefna. Og aftur geigaði'''

Eins og ég hef tekið fram, frændi minn, þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt. Það skal ég nú aftur sanna þér. 
Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu. Mig langar til að leggja á það áherzlu, frændi minn góður, að ég vissi aldrei til þess, að stefnandi. brauðgerðarmeistarinn, umbjóðandi héraðsdómslögmannsins, væri teljandi vínneytandi, og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð. Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega, því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel. En nú var það pólitíkin, sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950. 
Í trausti þess, að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu, þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf. Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar, þegar stefnuvottana bar að garði. Og þeir höfðu orð á því síðar, hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust, því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku, svo að ekki sé meira sagt. 
Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn. Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f. h. umbjóðenda síns, brauðgerðarmeistarans. Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega. Þarna stóðu þessi orð í stefnunni: „. . og í þriðja lagi, að þau eru töluð í þeim tóni,
''að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður''“'. 
Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans, héraðsdómslösrmaðurinn, skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans. Þar með væri það hann sjálfur, sem stefndi mér í máli þessu, þ. e., að þau orð, sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt i fyrri stefnu, að ég hefði sagt um sjálfan mig, fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón, að hann, hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur, hefði vansa af drykkjuskap sínum, og hann væri ofdrykkjumaður. 
Ég krafðist þess, að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi, þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum. væri uppspuni frá rótum, væri algjörlega út í hött. Nú var úr vöndu að ráða. Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f. h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans. En nú var það ekki vogandi, því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu. Héraðsdómslögmaðurinn vissi, að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu. 
Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn, að vísa máli þessu frá bæjarþinginu. Þá var vissulega hlegið í borg og bæ. Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu i kaupstaðnum. Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum! Ég dró dár að öllu saman. Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum.
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Þriðja stefna. Ósannindi staðfest með eiði'''

Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans. Ég hafði átt að fullyrða, að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður. sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. 
Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins, eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar. Ég ætlaðist satt að segja til þess, að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis. Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar. 
Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn. Vörnin ber það auðvitað með sér, að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur:
„Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni, sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir. Þau fullyrða og sverja, að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag allt árið. Þetta er i rauninni það eina, sem vitnunum ber saman um, enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili. Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda . . .“ 
Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans. Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín. frændi minn góður. 
Og þá minnist ég broslegs atviks, þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að [[Tindastóll|Tindastóli]] við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni! Lokið var við að pumpa eitt vitni, góðan Flokksmann, sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar. 
Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins. Ég krafðist þess, að pumpaða vitnið yrði geymt i eins konar stofufangelsi, þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður, svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman. Þeirri kröfu minni var fullnægt. Einnig var héraðsd.l. geymdur. 
Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt. Og allt þetta mála stapp væri orðið að leikriti, ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning. 
Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo. Þá hló mér hugur í brjósti. Vitnið hafði ekki fundizt heima við. Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um [[Heimaey]] suður og norður, austur og vestur. Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni. Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína, ályktaði ég og brosti svona innra með mér. Ég gerði þessu skóna: Á ég? Á ég ekki? Nú, en fyrst þeir fundu hann, varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel. Það er stundum erfitt að hemja neistann, sem liggur innst eða hafa vald á honum! 
Hitt vitnið, sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum, síðan geymt í búrinu nær tvo tíma, var góður Flokksmaður, einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins. 
Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni. Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „íslenzk fyndni“. sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni. -Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi: 

„Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það, sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga, hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik. Vitnið ,... . kvaðst halda . . .“, „. . . kvaðst halda .. .“, „. . . heldur minni hann . . .“, „. . . kvaðst hann ekki muna . . .”, „. . .kvaðst ekki muna . . .“, „. . . hann heldur . . .“, „. . . að því er vitnið minnir . . .“, „... og kvaðst hann halda . ..“,. . gæti vel verið, að hann . . .“,.. ekki væri sér unnt að sanna .“, „. . . hann kvaðst ekki muna
.“, „. .. hann kvaðst ekki muna . . .“, „. .. hann kvaðst halda . . .“, „.. . ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu . . .“ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum. Vill dómarinn segja mér hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni'? Virðist ekki dómaranum, að minni vitnisins sé æði gloppótt? 
En svo allt í einu fær vitnið gott minni, svo að það fullyrðir: „Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið, að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnar kosningar“. Þessa lexíu mundi vitnið, hann Sócial Demó, vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði.“ 
Mér er enn í fersku minni, hversu vitninu brá, þegar ég krafðist þess, að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði. 
Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina, eiðinn. 
„Ert þú í þjóðkirkjunni?" spyr dómarinn. Vitnið vissi það ekki vel, hélt það þó eftir nokkra íhugun. „Trúir þú á guð?" spyr dómarinn. Steinhljóð. Og svo: „Jú, ég geri það. Hann er þó líklega ekki sá sami og þú trúir á,“ svarar vitnið og beinir orðum sinum að dómaranum. Dómarinn anzar því engu. 
Síðan vann vitnið eið að því, að ég hafi fullyrt á bæjarstjórnarfundinum, að hrúgað hafi verið saman fyllibyttum á lista sjálfstæðisflokksins við síðustu bæjarstjórnarkosningar. Mér ofbauð. Og svo var guð kallaður til vitnis! 
Dómarinn vissi það vel sjálfur, að hér voru hin grófustu ósannindi staðfest með eiði. 
Þegar svo hitt vitnið stefnandans, brauðgerðarmeistarans, mætti fyrir réttinum, vann það eið að þeim framburði sínum, að ég hafi sagt stefnanda fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Hins vegar kvað vitnið sig ekki hafa heyrt mig nefna „fyllibyttur“ á bæjarstjórnarfundinum. -Vitnið var flokksbróðir stefnanda og átti sem sé sæti í fulltrúaráði Flokksins. 
Svo féll dómur í máli þessu. Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 400,00 í sekt fyrir illmælgi, sem ég hafði sem sé aldrei sagt og hugsunin aldrei átt sér stað í hugskoti mínu. Jafnframt skyldi ég greiða stefnanda kr. 250,00 í málskostnað. Að öðrum kosti skyldi ég sæta fimm daga fangelsi. 
Ég greiddi hvorki sektina né málskostnaðinn. Ég krafðist þess að fá að sitja hvorttveggja af mér í fangageymslunni í kaupstaðnum eða annars staðar, þar sem dómsvaldinu þóknaðist að geyma mig. 
Geturðu gert þér í hugarlund, hvernig þér mundi líða þá stundina, sem dæmd væri af þér æran fyrir hugsanir, sem þú hefur aldrei hugsað, og orð, sem þú hefur aldrei sagt? 
Ég stóð við þær hótanir mínar að kæra framkomu dómarans gagnvart mér í réttarhöldunum, hlutdrægni hans í orðum, hryssing í tali og andblæ í málafylgju. Jafnframt kærði ég héraðsdómslögmanninn fyrir tilraun til skjalafölsunar og það fyrir framan nefið á sjálfum dómaranum. 
Nokkru síðar barst mér bréf frá bæjarfógetanum. Með því var afrit af bréfi Dóms og kirkjumálaráðuneytisins dags. 21. júní 1951, svo hljóðandi: 
„Eftir viðtöku bréfs yðar, herra bæjarfógeti, dags. 11. f. m„ er fylgdi útskrift úr réttarrannsókn vegna kæru [[Þorsteinn Víglundsson|Þorsteins Víglundssonar]] á hendur Jóni Eiríkssyni, héraðsdómslögmanni, tekur ráðuneytið fram, að það fyrirskipar ekki frekari aðgerðir í máli þessu. Ráðuneytið telur hins vegar eðlilegt, að héraðsdómslögmaðurinn verði áminntur vegna óviðeigandi háttar hans við leiðréttingu á réttarskjali.

F. h. r.e.u.

''Ragnar Bjarkan''.

Til bæjarfógetans í Vestm.eyjum.“ 

Vissulega var þetta bréf ráðuneytisins mér dálítil svölun. Og þó að dómarinn slyppi við opinbera áminningu, varð hann allt annar viðskiptis á eftir, svo að ég hafði ekki undan neinu að kvarta. Og héraðsdómslögmaðurinn fékk þarna verðskuldaða áminningu. Mér var efst í huga spurningin sú, hvernig farið er með þegnlegan rétt almennings við slíkar og þvílíkar réttarstofnanir eins og bæjarþing Vestmannaeyja var þá samkvæmt reynslu minni, þar sem lögfræðingasamfellan með allt sitt mikillæti þarf ekki að óttast andstöðu eða séð verður við brellum hennar, sem annars getur kostað hana mannorðsblett eða álitshnekki. 
Ekki er ýkjalangt síðan ég heyrði notuð stór orð í fjölmiðli um hið „illræmda embættismannakerfi landsins“, eins og komizt var að orði. Mér ofbuðu þessi stóryrði, þrátt fyrir þessa reynslu mína. Mér varð á að hvarfla huga til bæjarfógetanna tveggja í Vestmannaeyjum, sem ég reyndi alltaf að drengskap og velvild öll þau ár, sem þeir voru þar embættismenn íslenzka ríkisins. Það voru þeir [[Sigfús M. Johnsen]] og [[Torfi Jóhannsson]]. Ég kynntist þeim báðum mikið, hugsun þeirra og starfi, af sérstökum ástæðum. 
Líklega var það snemma á þessu ári (1975), að dagblaðið Vísir fór hörðum orðum um vissan hæstaréttardóm. Þar komst hann m. a. svo að orði: ,,. . Hitt er líklegra, að hér hafi embættismenn verið að sýkna embættismenn . . .“ 
Og svo: „Tímabært er orðið, að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu, ekki aðeins á þessu sviði, heldur ótal öðrum . . ." Eftir nokkurn tíma var ritstjórinn rekinn frá blaðinu.

'''Lokaþáttur þriðju lotu'''

Haustið 1951 fékk ég ársorlof frá starfi samkvæmt fræðslulögunum frá 1946. Liðið var fram í september, þegar ég fékk þetta leyfi menntamálaráðuneytisins í hendur. 
Ég hafði greitt allar opinberar skuldir mínar, svo sem útsvar og skatt, svo að ég gæti hindrunarlaust fengið vegabréfið til útlanda. Ég arkaði í skrifstofu bæjarfógetaembættisins og lagði fram kvittanir fyrir greiðslum þessum og æskti þess að fá vegabréfið. Þá urðu þeir eitthvað svo kindarlegir, starfsmennirnir þarna í skrifstofunni, og svöruðu engu fyrst í stað. 
Brátt kallaði einn starfsmaðurinn mig á eintal. Hann tjáði mér í hálfum hljóðum, að ég skuldaði sektir í ríkissjóð frá meiðyrðamáli brauðgerðarmeistarans og þeim væri bannað að afhenda mér vegabréfið fyrr en þær væru að fullu greiddar. 
Ég bað um viðtal við fógetann (dómarann). „Hvers vegna er mér neitað um vegabréf hér hjá ykkur?“ spurði ég. „Ógreiddar sektir,“ sagði hann. „Ég hef sagt þér það áður, bæjarfógeti, að ég greiði ekki þessar sektir öðruvísi en með tukthúsvist. Ég krefst þess að fá að sitja þær af mér strax, því að tími minn er naumur og það má ekki dragast. Vegabréf verð ég að fá, ella missi ég af orlofinu. Sé það ætlan ykkar að neita mér um vegabréfið, þá krefst ég þess að fá þá neitun skrifaða og staðfesta. Og ég endurtek þá kröfu mína, að þú fullnægir dómnum strax. Þið skuluð sannarlega hafa ánægju af því að geyma mig í fangelsinu hjá ykkur nokkra daga.“ „Við höfum enga ánægju af því,“ sagði valdsmaðurinn og var heldur svona niðurlágur. Ég dró það í efa. En nú var ekki hryssingurinn eða andblærinn í fasi og í orðum dómarans eins og þegar ég var í réttarhöldunm fyrr á árinu. 
Loks bauð hann einum starfsmanni sínum að afhenda mér vegabréfið. Aldrei var framar minnzt á þessar sektir eða málskostnaðinn. 
Allar þessar málsóknir og allt þetta málavafstur varð mér síðar í minni eitt af þessum kátbroslegu fyrirbærum tilverunnar í kaupstaðnum á þeim árum, sem baráttan stóð sem hæst og átakamest um tilveru og þróun gagnfræðaskólans í bænum undir minni stjórn. Ég veit, að minnin um þessi kæru málavafstursævintýri lengja líf mitt. Og einmitt vegna þeirra el ég með mér vonir um að geta gefið út eitt hefti enn af Bliki mínu, þó að aldraður sé orðinn. Þá færðu framhald þessara þátta. 
Ég kveð þig kærlega, góði vinur og frændi, með innilegum árnaðar óskum til þín og ungu konunnar þinnar.
Þ. Þ. V.
{{Blik}}

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T15:31:40Z

Birna:

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T15:27:58Z

Birna:

'''Sér grefur gröf, þótt grafi'''

Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófust umræður í bænum um þessi viðskiptamál þingmannsins og fyrirtækja hans i höfuðstaðnum. „Háttvirtir kjósendur“ stefnanda, þingmannsins, ræddu þau líka, en þó mest í „hálfum hljóðum“. Þeir stungu nánast saman nefjum um þau innan veggja heimilanna eða í saumaklúbbum og svo yfir ölskutlum innan veggja Samkomuhússins og á „leynifundum“ broddborgaranna í samkomuhúsi þeirra neðst við Heimagötuna, þar sem fundarmenn komu til móts og skeggræðna í „sjakket“ með gljáandi silkipípuhatta. Flestum fór búningurinn vel nema þeim, sem voru of þrýstnir um þjóhnappana eins og Siggi bonn og Guffi gossi! 
Ekki fór þessi andi hinna lágrödduðu viðræðna fram hjá „upplesara“ skattsvikabréfsins. Sá hann sér ekki slag á borði? -Til þess að leikurinn sá mætti takast, þurfti að tryggja sér vináttu og fylgispekt vissra manna í fulltrúaráði Flokksins. Sjálfsagt hlaut það að taka nokkurn tíma. Fyrst og fremst þurfti að geta gert einlægum fylgifiskum sínum vel til og hamla því á sama tíma, að ýmsir aðrir næðu tangarhaldi eða valdaaðstöðu í metorðastiganum. 
Og allt tókst þetta smám saman. Og vinátta þingmannsins var nýtt út í yztu æsar, þó að honum sjálfum væri það algjörlega hulið að hverju var stefnt og hvað skrafað var að tjaldabaki. Og í fyllingu tímans birtist árangurinn af starfi þessu. 
Meistararnir Þórbergur Þórðarson og Einar ríki Sigurðsson segja svo frá í 2. bindi af ævisögu athafnamannsins, Fagur fiskur í sjó, bls. 283-284: 
„Þegar Guðlaugur komst í framboð til alþingis í fyrsta sinn, hafði hann undirbúið framboð sitt í fulltrúaráði flokksins í Eyjum á bak við þáverandi þingmann Jóhann Þ. Jósefsson. En þessu var haldið svo vandlega leyndu, að J. Þ. J. hafði engar njósnir af. Þingmaðurinn var kominn til Vestmannaeyja með konu sinni til þess að sitja þar árshátíð Flokksins. Þá var alþingismanninum fært bréf þangað, þar sem hjónin voru að búa sig til hátíðarhaldanna. Bréfið var frá fulltrúaráðinu. Í bréfinu stóð skýrum stöfum, að þess væri ekki óskað, að hann yrði áfram þingmaður Vestmannaeyinga. 
Þegar hjónin höfðu lesið bréfið, var þeim ríkast i huga að hætta við að taka þátt í skemmtuninni. Þó gerðu þau það og létu sem ekkert væri.“ 
Svo mörg eru þau orð meistaranna og miklu fleiri. 
Fulltrúaráð Flokksins hafði afráðið, að „upplesari skattsvikabréfsins“ skyldi erfa þingsætið. Og það gerði hann.

'''Hvers vegna svo að halda'''
'''þessari sögu við lýði?'''

Ég hneykslast ekki á þessari spurningu. Hvað er okkur dýrmætara en óskert mannorð? Ég hef fundið mig knúðan til að hnekkja þessum lygum og óskað þess, að svör mín geymist í Bliki ,þar sem ég hef birt nokkra smákafla úr ævi og starfssögu minni á undanförnum árum. 
Og viltu svara mér, vinur minn? Hvers vegna erum við að láta söguna geyma nöfn þeirra manna, sem beittu sér fyrir galdrabrennunum á 17. öldinni hér á landi? Hvort kysir þú heldur að verða brenndur lifandi með óskert mannorð en að látast á sóttarsæng ærulaus, stimplaður svikari, lygari og þjófur? 
Í hvert sinn, sem trúarjátningin er lesin, minnir hin kristna kirkja á þátt Pontíusar heitins í píslarsögu Krists. Enginn álasar kristinni kirkju það. 
Það tók mig um það bil tvo áratugi að uppræta úr sálarlífinu beiskju þá, sem allar þessar mannskemmdir ollu mér. Nú brosi ég að þessu öllu saman og vildi ekki hafa verið án þessara átaka fyrir nokkurn mun. Sending hinna duldu afla hugsjónamálum mínum til framdráttar! 
Ég finn þó til. Ég finn til með þjóð minni, þegar trúnaðarmenn hennar og þjónar bregðast henni, verða sér og henni til minnkunar eða jafnvel svívirðingar sökum þroskaleysis eða skorts á manndómi, svo að ekki sé grófara til orða tekið. 
Þegar ég er hingað kominn í þessum skrifum mínum, heyri ég, að biskupinn er að flytja ræðu í Útvarpið um séra Hallgrím Pétursson í tilefni þrjú hundruð ára ártíðar hans. Ég hætti að skrifa og hlusta af áhuga, eins og ávallt, þegar ég á þess kost að heyra hann flytja ræðu. Hann er líka embættismaður ríkisins. 
Þegar biskupinn hefur flutt ræðu sína og lagt Guðríði húsfreyju gott orð, farið um nafn hennar hlýjum viðurkennandi orðum, kemst ég við og setzt á ný við skrifborðið. Ég er hrærður. Og hvers vegna það? Af því að þjóð mín hefur níðzt á nafni þessarar blessaðrar konu um aldir. Hún hefur í ræðu og riti verið dregin í svaðið sem hvert annað úrþvætti. Og enn eru sum skáld okkar „að slá sig til riddara“ með þeirri kenningu, að hún hafi verið lauslætiskvendi. Það er skepnunum óvirðing og níð að kalla slíkan skáldskap skepnuskap. Þar hæfir grófara orð um það andans sorp. 
Já, ég hrærist af gleði, þegar níðingslundin er kveðin í kútinn.
 
<center>'''Önnur lota'''</center>

'''Kaup kaups'''

Þegar Flokksforustan uppgötvaði, hversu auðvelt var að fá mig sektaðan, þar sem ég var dæmdur til '''AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR''' fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum, þá afréð Flokksforustan, að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum. Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar. 
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins, eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn, meðan þeir höfðu þar völdin, mennirnir sem skipuðu forustuna. Grein þessa kallaði ég ''Óhappamenn -niðurrifsmenn''. Án efa átti hún nokkurn þátt i kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar. -Nú sá .,upplesari skattsvikabréfsins“, sem orðinn var forustumaður Flokksins, sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins. Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði, sem rétt væri að fá dóm fyrir. Síðan stefndi Guðlaugur. „upplesari skattsvikabréfsins“, mér fyrir þau. Þá hófst önnur lota þessara málaferla.br>
Héraðsdómslögmaðurinn, sjálfur skattstjórinn ,sótti mál þetta fyrir „upplesarann“ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja. Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju. Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli, bæjarfógetasetrinu í Eyjum. Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt, að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum, þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi, svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins, þegar t. d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu, fulltrúa íslenzka ríkisins. Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja, í hinni nýju byggingu hans, fyrir atbeina minn. Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir, enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati. En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar. 
Þegar hér var komið sögu, hafði ég þjálfast þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði, þó að skömm sé frá að segja, býsna mikla ánægju af henni. Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum. Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum. Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn, sænska konsúlinn, við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka, sem ekki kunni fótum sínum forráð. 
Klögumálin gengu á víxl, eins og segir í sögunum okkar. Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur. Málin sótt og varin, færð fram sök og gagnsök, því að ég gagnstefndi [[Guðlaugur Gíslason|Guðlaugi Gíslasyni]] fyrir að lesa bréfið, skattsvikabréfið, í eyru almennings. Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu. Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins, því að „upplesarinn“ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því, að hann gæti lagt fram „Skattsvikabréfið“, og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda!: 
„''Við athugun kemur í ljós, að í skjölum þeim, sem ég enn á eflir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l., fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal, sem gæti verið það, sem um ræðir í stefnu. Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans.“'' 
Í málsvörn þessara undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann, vinsemd hans, samúð og flokkslega fylgispekt. Og vissulega brást hann ekki. Hann tók það gott og gilt, að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því, sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum. Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin. Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta. Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn. 
Í þessari lotu varð útkoman „kaup kaups“, eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það. Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00. Þarna fannst fólki, að dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við. 
Ekki minnist ég þess. að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar. Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann, upplesara skattsvikabréfsins?
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>
'''Fyrsta stefna. Hóskólapróf í lögfræði er ekki einhlítt'''

Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „Faktúruna í tunnunni“, kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi. Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt, og okkur kom þar býsna vel saman. Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. (1950). 
Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Fyrir fundi þessum lá m. a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns. Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna. Þó að hann væri bindindismaður, sem ég taldi veigamikla kosti, hafði ég ekki persónulega trú á því, að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu, því að meira þurfti með, svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega. Ég lagðist þess vegna gegn því, að hann yrði ráðinn í stöðuna. 
Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér, að mér fannst. Hann var býsna kerskinn. Hann sagði það skjóta dálítið skökku við, að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs, þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari. Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður, eins og ég vissi, og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu, að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna. Mér varð á að svara honum á þá lund, að þess væru dæmin, þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar, að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring, gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu. En sá, sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum, þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki, þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna. 
Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna.
Næsta dag þinguðu menn á „sjakketum“ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á. Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum, þó að lágt færi. 
Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini, íbúðarhúsi okkar hjóna (nr. 11 við Kirkjubæjabraut). Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum. Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu, sem hún kvittaði fyrir. Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn í bænum ,hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda, brauðgerðarmeistarann. Tilefni stefnunnar var það, að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið. Já, meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Þannig átti sökin a. m. k. að vera borin fram, og sótt skyldi til þeirrar sakar. En annað varð uppi á teningnum, þegar á hólminn kom. 
Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd, svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið. Þess vegna þurfti að stefna mér aftur. 
Þegar ég las stefnuna, sá ég mér strax slag á borði. Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér. 
Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa: „. . þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag ..." Og taktu vel eftir: Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni, ''sem sé mín eigin orð um sjálfan mig.''Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu. Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta: 
„Í sáttarkæru, réttarskjali nr. 2. hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa: ''„Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag.“'' Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig. Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra. Ég fæ ekki annað skilið, en að hin tilgreindu orð eigi við ''sjálfan mig'', eins og þau eru sett fram í sáttakærunni, og ég mótmæli því, að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann. 
Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum, sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig, eins og þau eru sett fram í sáttakærunni. Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar, og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina. 
Í réttarhaldi, sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi, að hann (þá hann sjálfur) væri „fullur“ hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag. Þá koma sem sé fram nýjar sakir, en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft, sem sett er fram í sáttakæru, þ. e. ''„sjálfsásökunarorðin“.'' 
Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu, og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings, sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann. 
Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu, að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar. Þá gerðist atburður, sem ég gleymi aldrei: 
Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn [[Jón Eiríksson]], lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann, svo að botninn blasti við mér. Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja! 
Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að hér væri um skjala fölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum, þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því, sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu. Hér væri um skjalafölsun að ræða, sem ég gerði kröfu til, að umboðsmaður stefnanda, hinn vísi héraðsdómslögmaður, yrði dæmdur í sektir fyrir, skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum. Jafnframt krafðist ég þess, að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það, að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap, sjálfur bindindismaðurinn! Nú fann ég, að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu. Þá byrsti dómarinn sig, varð hryssingslegur í minn garð, kuldalegur og nánast ruddalegur. Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „skattsvikamálinu“, svo að mér kom hún ekki á óvart. Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir. Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa. Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg. Enn skyldi til stáls sverfa. Það hafði ég afráðið. Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð, hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér. Jafnframt tilkynnti ég hon
um þá ætlan mína. að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því, hverju ég hefði orðið vitni að. þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum, að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum, hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta, ef vildarvinir dómarans, lögfræðingar að hans skapi, ættu þar hlut að máli. 
Þegar ég hafði þannig létt á mér, sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti. Það vissi ég að var ,,kápan á báðum öxlum“.<br<
Málalyktir urðu þær, að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi. Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina. Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega. kunningjarnir.<br<
Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum. Greinina kallaði ég: Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun. (Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951).
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Önnur stefna. Og aftur geigaði'''

Eins og ég hef tekið fram, frændi minn, þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt. Það skal ég nú aftur sanna þér. 
Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu. Mig langar til að leggja á það áherzlu, frændi minn góður, að ég vissi aldrei til þess, að stefnandi. brauðgerðarmeistarinn, umbjóðandi héraðsdómslögmannsins, væri teljandi vínneytandi, og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð. Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega, því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel. En nú var það pólitíkin, sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950. 
Í trausti þess, að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu, þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf. Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar, þegar stefnuvottana bar að garði. Og þeir höfðu orð á því síðar, hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust, því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku, svo að ekki sé meira sagt. 
Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn. Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f. h. umbjóðenda síns, brauðgerðarmeistarans. Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega. Þarna stóðu þessi orð í stefnunni: „. . og í þriðja lagi, að þau eru töluð í þeim tóni,
''að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður''“'. 
Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans, héraðsdómslösrmaðurinn, skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans. Þar með væri það hann sjálfur, sem stefndi mér í máli þessu, þ. e., að þau orð, sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt i fyrri stefnu, að ég hefði sagt um sjálfan mig, fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón, að hann, hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur, hefði vansa af drykkjuskap sínum, og hann væri ofdrykkjumaður. 
Ég krafðist þess, að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi, þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum. væri uppspuni frá rótum, væri algjörlega út í hött. Nú var úr vöndu að ráða. Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f. h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans. En nú var það ekki vogandi, því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu. Héraðsdómslögmaðurinn vissi, að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu. 
Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn, að vísa máli þessu frá bæjarþinginu. Þá var vissulega hlegið í borg og bæ. Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu i kaupstaðnum. Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum! Ég dró dár að öllu saman. Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum.
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Þriðja stefna. Ósannindi staðfest með eiði'''

Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans. Ég hafði átt að fullyrða, að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður. sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. 
Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins, eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar. Ég ætlaðist satt að segja til þess, að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis. Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar. 
Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn. Vörnin ber það auðvitað með sér, að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur:
„Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni, sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir. Þau fullyrða og sverja, að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag allt árið. Þetta er i rauninni það eina, sem vitnunum ber saman um, enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili. Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda . . .“ 
Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans. Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín. frændi minn góður. 
Og þá minnist ég broslegs atviks, þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að [[Tindastóll|Tindastóli]] við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni! Lokið var við að pumpa eitt vitni, góðan Flokksmann, sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar. 
Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins. Ég krafðist þess, að pumpaða vitnið yrði geymt i eins konar stofufangelsi, þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður, svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman. Þeirri kröfu minni var fullnægt. Einnig var héraðsd.l. geymdur. 
Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt. Og allt þetta mála stapp væri orðið að leikriti, ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning. 
Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo. Þá hló mér hugur í brjósti. Vitnið hafði ekki fundizt heima við. Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um [[Heimaey]] suður og norður, austur og vestur. Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni. Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína, ályktaði ég og brosti svona innra með mér. Ég gerði þessu skóna: Á ég? Á ég ekki? Nú, en fyrst þeir fundu hann, varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel. Það er stundum erfitt að hemja neistann, sem liggur innst eða hafa vald á honum! 
Hitt vitnið, sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum, síðan geymt í búrinu nær tvo tíma, var góður Flokksmaður, einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins. 
Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni. Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „íslenzk fyndni“. sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni. -Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi: 

„Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það, sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga, hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik. Vitnið ,... . kvaðst halda . . .“, „. . . kvaðst halda .. .“, „. . . heldur minni hann . . .“, „. . . kvaðst hann ekki muna . . .”, „. . .kvaðst ekki muna . . .“, „. . . hann heldur . . .“, „. . . að því er vitnið minnir . . .“, „... og kvaðst hann halda . ..“,. . gæti vel verið, að hann . . .“,.. ekki væri sér unnt að sanna .“, „. . . hann kvaðst ekki muna
.“, „. .. hann kvaðst ekki muna . . .“, „. .. hann kvaðst halda . . .“, „.. . ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu . . .“ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum. Vill dómarinn segja mér hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni'? Virðist ekki dómaranum, að minni vitnisins sé æði gloppótt? 
En svo allt í einu fær vitnið gott minni, svo að það fullyrðir: „Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið, að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnar kosningar“. Þessa lexíu mundi vitnið, hann Sócial Demó, vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði.“ 
Mér er enn í fersku minni, hversu vitninu brá, þegar ég krafðist þess, að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði. 
Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina, eiðinn. 
„Ert þú í þjóðkirkjunni?" spyr dómarinn. Vitnið vissi það ekki vel, hélt það þó eftir nokkra íhugun. „Trúir þú á guð?" spyr dómarinn. Steinhljóð. Og svo: „Jú, ég geri það. Hann er þó líklega ekki sá sami og þú trúir á,“ svarar vitnið og beinir orðum sinum að dómaranum. Dómarinn anzar því engu. 
Síðan vann vitnið eið að því, að ég hafi fullyrt á bæjarstjórnarfundinum, að hrúgað hafi verið saman fyllibyttum á lista sjálfstæðisflokksins við síðustu bæjarstjórnarkosningar. Mér ofbauð. Og svo var guð kallaður til vitnis! 
Dómarinn vissi það vel sjálfur, að hér voru hin grófustu ósannindi staðfest með eiði. 
Þegar svo hitt vitnið stefnandans, brauðgerðarmeistarans, mætti fyrir réttinum, vann það eið að þeim framburði sínum, að ég hafi sagt stefnanda fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Hins vegar kvað vitnið sig ekki hafa heyrt mig nefna „fyllibyttur“ á bæjarstjórnarfundinum. -Vitnið var flokksbróðir stefnanda og átti sem sé sæti í fulltrúaráði Flokksins. 
Svo féll dómur í máli þessu. Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 400,00 í sekt fyrir illmælgi, sem ég hafði sem sé aldrei sagt og hugsunin aldrei átt sér stað í hugskoti mínu. Jafnframt skyldi ég greiða stefnanda kr. 250,00 í málskostnað. Að öðrum kosti skyldi ég sæta fimm daga fangelsi. 
Ég greiddi hvorki sektina né málskostnaðinn. Ég krafðist þess að fá að sitja hvorttveggja af mér í fangageymslunni í kaupstaðnum eða annars staðar, þar sem dómsvaldinu þóknaðist að geyma mig. 
Geturðu gert þér í hugarlund, hvernig þér mundi líða þá stundina, sem dæmd væri af þér æran fyrir hugsanir, sem þú hefur aldrei hugsað, og orð, sem þú hefur aldrei sagt? 
Ég stóð við þær hótanir mínar að kæra framkomu dómarans gagnvart mér í réttarhöldunum, hlutdrægni hans í orðum, hryssing í tali og andblæ í málafylgju. Jafnframt kærði ég héraðsdómslögmanninn fyrir tilraun til skjalafölsunar og það fyrir framan nefið á sjálfum dómaranum. 
Nokkru síðar barst mér bréf frá bæjarfógetanum. Með því var afrit af bréfi Dóms og kirkjumálaráðuneytisins dags. 21. júní 1951, svo hljóðandi: 
„Eftir viðtöku bréfs yðar, herra bæjarfógeti, dags. 11. f. m„ er fylgdi útskrift úr réttarrannsókn vegna kæru [[Þorsteinn Víglundsson|Þorsteins Víglundssonar]] á hendur Jóni Eiríkssyni, héraðsdómslögmanni, tekur ráðuneytið fram, að það fyrirskipar ekki frekari aðgerðir í máli þessu. Ráðuneytið telur hins vegar eðlilegt, að héraðsdómslögmaðurinn verði áminntur vegna óviðeigandi háttar hans við leiðréttingu á réttarskjali.

F. h. r.e.u.

''Ragnar Bjarkan''.

Til bæjarfógetans í Vestm.eyjum.“ 

Vissulega var þetta bréf ráðuneytisins mér dálítil svölun. Og þó að dómarinn slyppi við opinbera áminningu, varð hann allt annar viðskiptis á eftir, svo að ég hafði ekki undan neinu að kvarta. Og héraðsdómslögmaðurinn fékk þarna verðskuldaða áminningu. Mér var efst í huga spurningin sú, hvernig farið er með þegnlegan rétt almennings við slíkar og þvílíkar réttarstofnanir eins og bæjarþing Vestmannaeyja var þá samkvæmt reynslu minni, þar sem lögfræðingasamfellan með allt sitt mikillæti þarf ekki að óttast andstöðu eða séð verður við brellum hennar, sem annars getur kostað hana mannorðsblett eða álitshnekki. 
Ekki er ýkjalangt síðan ég heyrði notuð stór orð í fjölmiðli um hið „illræmda embættismannakerfi landsins“, eins og komizt var að orði. Mér ofbuðu þessi stóryrði, þrátt fyrir þessa reynslu mína. Mér varð á að hvarfla huga til bæjarfógetanna tveggja í Vestmannaeyjum, sem ég reyndi alltaf að drengskap og velvild öll þau ár, sem þeir voru þar embættismenn íslenzka ríkisins. Það voru þeir [[Sigfús M. Johnsen]] og [[Torfi Jóhannsson]]. Ég kynntist þeim báðum mikið, hugsun þeirra og starfi, af sérstökum ástæðum. 
Líklega var það snemma á þessu ári (1975), að dagblaðið Vísir fór hörðum orðum um vissan hæstaréttardóm. Þar komst hann m. a. svo að orði: ,,. . Hitt er líklegra, að hér hafi embættismenn verið að sýkna embættismenn . . .“ 
Og svo: „Tímabært er orðið, að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu, ekki aðeins á þessu sviði, heldur ótal öðrum . . ." Eftir nokkurn tíma var ritstjórinn rekinn frá blaðinu.

'''Lokaþáttur þriðju lotu'''

Haustið 1951 fékk ég ársorlof frá starfi samkvæmt fræðslulögunum frá 1946. Liðið var fram í september, þegar ég fékk þetta leyfi menntamálaráðuneytisins í hendur. 
Ég hafði greitt allar opinberar skuldir mínar, svo sem útsvar og skatt, svo að ég gæti hindrunarlaust fengið vegabréfið til útlanda. Ég arkaði í skrifstofu bæjarfógetaembættisins og lagði fram kvittanir fyrir greiðslum þessum og æskti þess að fá vegabréfið. Þá urðu þeir eitthvað svo kindarlegir, starfsmennirnir þarna í skrifstofunni, og svöruðu engu fyrst í stað. 
Brátt kallaði einn starfsmaðurinn mig á eintal. Hann tjáði mér í hálfum hljóðum, að ég skuldaði sektir í ríkissjóð frá meiðyrðamáli brauðgerðarmeistarans og þeim væri bannað að afhenda mér vegabréfið fyrr en þær væru að fullu greiddar. 
Ég bað um viðtal við fógetann (dómarann). „Hvers vegna er mér neitað um vegabréf hér hjá ykkur?“ spurði ég. „Ógreiddar sektir,“ sagði hann. „Ég hef sagt þér það áður, bæjarfógeti, að ég greiði ekki þessar sektir öðruvísi en með tukthúsvist. Ég krefst þess að fá að sitja þær af mér strax, því að tími minn er naumur og það má ekki dragast. Vegabréf verð ég að fá, ella missi ég af orlofinu. Sé það ætlan ykkar að neita mér um vegabréfið, þá krefst ég þess að fá þá neitun skrifaða og staðfesta. Og ég endurtek þá kröfu mína, að þú fullnægir dómnum strax. Þið skuluð sannarlega hafa ánægju af því að geyma mig í fangelsinu hjá ykkur nokkra daga.“ „Við höfum enga ánægju af því,“ sagði valdsmaðurinn og var heldur svona niðurlágur. Ég dró það í efa. En nú var ekki hryssingurinn eða andblærinn í fasi og í orðum dómarans eins og þegar ég var í réttarhöldunm fyrr á árinu. 
Loks bauð hann einum starfsmanni sínum að afhenda mér vegabréfið. Aldrei var framar minnzt á þessar sektir eða málskostnaðinn. 
Allar þessar málsóknir og allt þetta málavafstur varð mér síðar í minni eitt af þessum kátbroslegu fyrirbærum tilverunnar í kaupstaðnum á þeim árum, sem baráttan stóð sem hæst og átakamest um tilveru og þróun gagnfræðaskólans í bænum undir minni stjórn. Ég veit, að minnin um þessi kæru málavafstursævintýri lengja líf mitt. Og einmitt vegna þeirra el ég með mér vonir um að geta gefið út eitt hefti enn af Bliki mínu, þó að aldraður sé orðinn. Þá færðu framhald þessara þátta. 
Ég kveð þig kærlega, góði vinur og frændi, með innilegum árnaðar óskum til þín og ungu konunnar þinnar.
Þ. Þ. V.

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, V. hluti

2009-12-03T15:24:43Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

'''Dómurinn fellur''' 
Fulltrúi bæjarfógeta, sem hafði einskonar „prókúru“ eða umboð frá dómsmálaráðuneytinu til þess að fella dóma í ýmsum málum í kaupstaðnum án afskipta bæjarfógeta, lauk nú loks við að fella dóm í meiðyrðamáli fjármálaráðherra gegn [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þ. Þ. V.]] Þá kom í ljós, að afla mátti ríkissjóði tekna með því að háttsettir embættismenn ríkisins gerðu sér það til dægrastyttingar að ærumeiða þegnana af tilefnislausu og gegn gildandi landslögum. Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 1000,00 fyrir þá bíræfni eða ósvífni að svara ráðherranum fullum hálsi, þó að hann gerði sér það til gamans að reyna að svipta mig ærunni. Jafnframt var ég dæmdur til að greiða honum sjálfum kr. 400,00 í málskostnað. Samtals nam þessi greiðsla tæpum hálfsmánaðarlaunum mínum, eins og föst laun mín voru þá. 
Og hvað hafði ég svo til saka unnið? Ég hafði fórnað eigin fjármunum í vandræðum mínum til þess að gagnfræðaskólinn gæti eignast nauðsynlegt tæki til að efla félagsstörfin í skólanum, sem áttu að auka áhrif hans í uppeldisstarfi stofnunarinnar. Í öðru lagi leitaðist ég við af fremsta megni að ná valdaaðstöðu, svo að ég gæti hindrað það, að byggingarframkvæmdirnar við gagnfræðaskólahúsið yrðu stöðvaðar í miðjum klíðum. 
Ég hrósaði happi að hafa ekki ráðið mér málafærslumann. Ég vissi deili á ''kerfinu'' og þekkti allt mitt heimafólk, vissi fyrirfram, hvernig dómurinn myndi falla. 
Ég sendi þér, frændi minn, afrit af bréfum mínum til dómsmálaráðuneytisins, þegar ég reyndi eftir megni að sækja rétt minn í skaut þess:

Vestmannaeyjum, 12. des. 1950.

Með bréfi dags. 25. júlí s.l. til yðar, tjáði ég yður, að formaður Sjálfstæðisflokksins hér, [[Guðlaugur Gíslason]], kaupmaður, Skólavegi 21 hér í bæ, hefði á almennum framboðsfundi 27. jan. s.l. lesið upp bréf, sem hann sagði vera frá „ráðuneytinu“ og fjallaði um skattamál mín. 
Í þessu bréfi mínu til yðar beiddist ég þess, að þér létuð fram fara réttarrannsókn í máli þessu, hver væri höfundur bréfsins, hvernig hann hafði fengið efnið í bréfið, hvort bréfið var upphaflega sent nefndum Guðlaugi til upplesturs á fundinum eða hvort annar maður hefði lánað honum það, t. d. skattstjórinn hér, til upplesturs í eyru almennings. 
Bæjarfógetinn hér hefur tjáð mér, að þér hafið fyrirskipað rannsókn í máli þessu og að rannsókn hafi farið fram. Hinsvegar hefur bæjarfógetinn neitað mér afdráttarlaust um að fá að kynnast þvi, sem fram fór í þessum réttarhöldum og að fá lesið yfir það, sem skráð kann að hafa verið í þeim. Mánuðir munu liðnir, síðan þessi réttarhöld fóru fram, og enn hef ég ekkert frá yður heyrt heldur um þau. 
Ég þykist eiga þegnlegan rétt á að fá ýtarlega greinargerð um þessi réttarhöld og leyfi mér því hér með að biðja yður með fullkominni virðingu að láta mér í té leyfi til þess að lesa réttarbækur fógeta þar um og að þér tjáið mér jafnframt, hvað þér ætlizt fyrir í málinu. Ég sætti mig ekki við að verða að trúa því, að réttarfarið i landinu sé svo rotið og máttvana, að hægt sé að lesa meiðyrðabréf í eyru almennings, án þess að sjálft dómsmálaráðuneytið sé því vaxið með öllu undirliði sínu að fá upplýst, hver er höfundur bréfsins eða hvaðan efni þess er fengið. Ég krefst þess, að þér gerið skyldu yðar í þessu máli og sýnið myndugleik yðar. 
Í Tímanum 15. apríl 1950 er fullyrt, að skattstjórinn hér hafi lánað þetta umrædda bréf til upplesturs á umræddum fundi. Ég leyfi mér hér með að benda yður á þetta og krefjast enn rannsóknar.

Virðingarfyllst.

''Þorsteinn Þ. Víglundsson''.

Dómsmálaráðuneytið, 
Reykjavík.

Og enn barst mér ekkert bréf frá dómsmálaráðuneytinu. Hins vegar tjáði fulltrúi bæjarfógeta mér, dómarinn, að dómsmálaráðuneytið bannaði sér enn afdráttarlaust að segja mér niðurstöðu rannsóknarinnar. 
Nafnið á höfundi „skattsvikabréfsins“ fengi ég aldrei skjalfast í hendur. Og þetta tjáði dómarinn mér brosandi. Ég skyldi ofur vel hvað klukkan sló. Hæstiréttur var kunnur að því að dæma að lögum. 
Í aðra röndina fannst mér þetta orðið broslegt fyrirbrigði. Hræðslan við þennan sektaða þegn, sem greitt hafði ríkissjóði þó nokkurt fé, nær hálf mánaðarlaun sín, fyrir þá ''þjónustu eins af ráðherrunum'', að æruskerða þegninn alsaklausan. Það gat orðið dýrt spaug ráðherranum, ef t. d. Hæstiréttur fengi mál þetta til meðferðar. Það óttuðust hinir háu herrar í embættismannaklíkunni.
Vika leið af næsta ári (1951). Þá skrifaði ég dómsmálaráðuneytinu þriðja bréfið. Það fer hér á eftir:

Vestmannaeyjum, 7. jan. 1951.

Þar sem ég hef ekki enn fengið nein svör frá yður eða greinargerð varðandi erindi mitt í bréfum mínum dags. 25. júlí og 12. des. f.á., þá leyfi ég mér enn á ný að biðja yður eða krefjast þess, að þér svarið erindi mínu um rannsókn í því máli, er þar um er fjallað og sendið mér ítarlega greinargerð um rannsókn þess, hafi hún farið fram, sem bæjarfógetinn hér fullyrðir, þó að hann jafnframt neiti mér um að kynnast rannsóknarskjölunum eða bókunum þar um, að mér skilst samkvæmt boði yðar. [[Jón Eiríksson]] skattstjóri, sem rak meiðyrðamál á hendur mér s.l. ár fyrir hönd upplesara umrædds „skattsvikabréfs,“ lýsti því yfir í bæjarþingi Vestmannaeyja í september s.l. haust, að þetta umdeilda bréf væri víst. Hann neitaði því jafnframt ekki, að það mundi finnast á vegum [[Jóhann Þ. Jósefsson|Jóhanns Þ. Jósefssonar]], þá krefst ég þess, að framhaldsrannsókn verði látin fara fram í þessu máli og mér gefinn kostur að vera áheyrandi þeirra réttarhalda. 
Ef þér enn ætlið yður að hunza þetta erindi mitt og leyfa mér ekki að fylgjast með þessum rannsóknum eða ganga úr skugga um, að þær nokkru sinni hafi fram farið, hlýt ég að álykta, að réttarfarið í landinu undir yðar valdi sé meira en lítið rotið og görótt og vilhalt flokksbræðrum yðar, þ. e. dómsmálaráðherra. 
Hafi ég ekki fengið fullnægjandi svör frá yður fyrir lok þessa mánaðar, mun ég endurtaka þessa beiðni mína til yðar opinberlega og birta almenningi þessi bréf mín. Afrit af bréfi þessu er sent sjálfum dómsmálaráðherranum.

Virðingarfyllst.

''Þorsteinn Þ. Víglundsson''.

Til Dómsmálaráðuneytisins, Rvík.

Tók því fyrir þessa valdamenn íslenzka lýðveldisins að fordæma réttarfarið „austantjalds?“ 
Og sjá: Nú loks var mér anzað! 
- Bjarni Benediktsson var orðinn dómsmálaráðherra. Hann fól einum af strfsmönnum sínum að eiga símtal við mig. 
Erindið var þríþætt. 
Í fyrsta lagi tilkynnti þessi starfsmaður dómsmálaráðuneytisins mér, að sannazt hefði, að höfundur þessa svokallaða skattsvikabréfs, var enginn annar en fyrrverandi fjármálaráðherra, þingmaður Vestmannaeyinga, sem þá hafði skipt um hlutverk og var nú orðinn ''sjávarútvegsmálaráðherra'', þegar hér var komið sögu. 
Í öðru lagi hafði það sannazt, að efni bréfsins voru bréf skattstjórans í Vestmannaeyjum til fyrrv. fjármálaráðherra varðandi framtöl mín og samspil þeirra í þessu máli. 
Í þriðja lagi færði starfsmaðurinn mér þá einlægu ósk dómsmálaráðherrans, sem jafnframt var kennslumálaráðherra og þannig húsbóndi minn að vissu marki, að gera það fyrir sín orð, að láta þetta mál falla niður, því að afleiðingarnar af þessum skrifum fyrrverandi fjármálaráðherra gætu orðið óhugnanlegar einum og öðrum aðila, ef málið yrði t. d. dæmt að lokum í Hæstarétti. 
Jafnframt þessari málaleitan kennslumálaráðherrans æskti hann þess, að takast mætti góð samvinna á milli okkar í fræðslumálum Vestmannaeyinga. 
Ég fór að orðum Bjarna Benediktssonar, dóms- og kennslumálaráðherra, og lét málið falla niður. Ég þekkti hann af afspurn og treysti honum, treysti á manndóm hans og góðvild í framfaramálum. Ég viðurkenni það fúslega, að hér réði eigingirni mín gjörðum mínum. Ég sá hugsjónamálum mínum hag í því að eiga kennslumálaráðherrann að í þeim málum. Enda get ég fullyrt það, að enginn kennslumálaráðherra reyndist mér betri, meðan ég var skólastjóri í Vestmannaeyjum, en Bjarni Benediktsson að öllum hinum ólöstuðum. Ráðherrann kom til Eyja árið eftir að við sömdum frið. Fyrstu gjörðir hans í kaupstaðnum var að koma í skólann til mín. Þá vorum við flutt i kjallara nýbyggingarinnar með skólann. Erindi ráðherrans var að ráðgast við mig um frekari framkvæmdir við bygginguna og útvega peningalán til þeirra hluta. Ég hafði þá á hendi til veðsetningar fyrir byggingarláni flestar eignir kaupstaðarins við höfnina. Og ráðherrann gerði sitt bezta til að útvega bæjarsjóði Vestmannaeyinga lán út á eignir þessar. Það fé skyldi síðan notað til þess að fullgera gagnfræðaskólabygginguna. Ráðherranum varð vissulega minna ágengt í þessum efnum hjá tryggingarfélögum en hann ætlaði í fyrstu. Kom þar margt til. En mörg ráð hafði hann í hendi sér. Og ég mat og dáðist að vilja hans og þjónslund við þessa byggingarhugsjón mína. 
Þannig sneru hin duldu öfl þessari ofsókn mér til góðs í þessu starfi, hugsjón minni til eflingar og framdráttar. 
Og líklega átti „skattsvikabréfið“ drýgstan þáttinn í því mikla fylgi, sem við [[Helgi Benediktsson]] hlutum við bæjarstjórnarkosningarnar 1950. Dómgreind Eyjafólks brást mér ekki, þegar á reyndi fremur en fyrri daginn. Og vísa ég þá til Bréfsins til þín í Bliki 1974.

Og svo leið blessaður tíminn með nýjum málsóknum, stefnum, vitnaleiðslum, meinsærum og dómum. Ég varðist af fremsta megni og skemmti mér konunglega. 
Eins og ég hef tjáð þér, þá lét ég [[Framsóknarblaðið]] í kaupstaðnum birta almenningi alla greinargerð mína, sem hér er birt, sókn og vörn í deilunni við fjármálaráðherrann og skattstjórann. Það fannst mér borgaraleg skylda eins og komið var. 
Þau skrif voru mikið lesin í bænum og rædd manna á milli. Þau vöktu býsna mikla athygli, og ekki síður ofstækislausra og skynugra Flokksmanna. 
[[Helgi Benediktsson]] var þá ritstjóri Framsóknarblaðsins. Hann sendi blaðið út um allt land og í hina óliklegustu króka og kima þjóðfélagsins, líka í öll skot dómsmálaráðuneytisins. Þess vegna var þeim allt þetta mál þar kunnugt. Blaðið var lesið þar sökum þess, að ráðherra átti hlut að máli.

[[Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda VI. hluti|VI. hluti (framhald)]]

[[Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda IV. hluti|Til baka]]

{{Blik}}

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T15:21:58Z

Birna:

'''Sér grefur gröf, þótt grafi'''

Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófust umræður í bænum um þessi viðskiptamál þingmannsins og fyrirtækja hans i höfuðstaðnum. „Háttvirtir kjósendur“ stefnanda, þingmannsins, ræddu þau líka, en þó mest í „hálfum hljóðum“. Þeir stungu nánast saman nefjum um þau innan veggja heimilanna eða í saumaklúbbum og svo yfir ölskutlum innan veggja Samkomuhússins og á „leynifundum“ broddborgaranna í samkomuhúsi þeirra neðst við Heimagötuna, þar sem fundarmenn komu til móts og skeggræðna í „sjakket“ með gljáandi silkipípuhatta. Flestum fór búningurinn vel nema þeim, sem voru of þrýstnir um þjóhnappana eins og Siggi bonn og Guffi gossi! 
Ekki fór þessi andi hinna lágrödduðu viðræðna fram hjá „upplesara“ skattsvikabréfsins. Sá hann sér ekki slag á borði? -Til þess að leikurinn sá mætti takast, þurfti að tryggja sér vináttu og fylgispekt vissra manna í fulltrúaráði Flokksins. Sjálfsagt hlaut það að taka nokkurn tíma. Fyrst og fremst þurfti að geta gert einlægum fylgifiskum sínum vel til og hamla því á sama tíma, að ýmsir aðrir næðu tangarhaldi eða valdaaðstöðu í metorðastiganum. 
Og allt tókst þetta smám saman. Og vinátta þingmannsins var nýtt út í yztu æsar, þó að honum sjálfum væri það algjörlega hulið að hverju var stefnt og hvað skrafað var að tjaldabaki. Og í fyllingu tímans birtist árangurinn af starfi þessu. 
Meistararnir Þórbergur Þórðarson og Einar ríki Sigurðsson segja svo frá í 2. bindi af ævisögu athafnamannsins, Fagur fiskur í sjó, bls. 283-284: 
„Þegar Guðlaugur komst í framboð til alþingis í fyrsta sinn, hafði hann undirbúið framboð sitt í fulltrúaráði flokksins í Eyjum á bak við þáverandi þingmann Jóhann Þ. Jósefsson. En þessu var haldið svo vandlega leyndu, að J. Þ. J. hafði engar njósnir af. Þingmaðurinn var kominn til Vestmannaeyja með konu sinni til þess að sitja þar árshátíð Flokksins. Þá var alþingismanninum fært bréf þangað, þar sem hjónin voru að búa sig til hátíðarhaldanna. Bréfið var frá fulltrúaráðinu. Í bréfinu stóð skýrum stöfum, að þess væri ekki óskað, að hann yrði áfram þingmaður Vestmannaeyinga. 
Þegar hjónin höfðu lesið bréfið, var þeim ríkast i huga að hætta við að taka þátt í skemmtuninni. Þó gerðu þau það og létu sem ekkert væri.“ 
Svo mörg eru þau orð meistaranna og miklu fleiri. 
Fulltrúaráð Flokksins hafði afráðið, að „upplesari skattsvikabréfsins“ skyldi erfa þingsætið. Og það gerði hann.

'''Hvers vegna svo að halda'''
'''þessari sögu við lýði?'''

Ég hneykslast ekki á þessari spurningu. Hvað er okkur dýrmætara en óskert mannorð? Ég hef fundið mig knúðan til að hnekkja þessum lygum og óskað þess, að svör mín geymist í Bliki ,þar sem ég hef birt nokkra smákafla úr ævi og starfssögu minni á undanförnum árum. 
Og viltu svara mér, vinur minn? Hvers vegna erum við að láta söguna geyma nöfn þeirra manna, sem beittu sér fyrir galdrabrennunum á 17. öldinni hér á landi? Hvort kysir þú heldur að verða brenndur lifandi með óskert mannorð en að látast á sóttarsæng ærulaus, stimplaður svikari, lygari og þjófur? 
Í hvert sinn, sem trúarjátningin er lesin, minnir hin kristna kirkja á þátt Pontíusar heitins í píslarsögu Krists. Enginn álasar kristinni kirkju það. 
Það tók mig um það bil tvo áratugi að uppræta úr sálarlífinu beiskju þá, sem allar þessar mannskemmdir ollu mér. Nú brosi ég að þessu öllu saman og vildi ekki hafa verið án þessara átaka fyrir nokkurn mun. Sending hinna duldu afla hugsjónamálum mínum til framdráttar! 
Ég finn þó til. Ég finn til með þjóð minni, þegar trúnaðarmenn hennar og þjónar bregðast henni, verða sér og henni til minnkunar eða jafnvel svívirðingar sökum þroskaleysis eða skorts á manndómi, svo að ekki sé grófara til orða tekið. 
Þegar ég er hingað kominn í þessum skrifum mínum, heyri ég, að biskupinn er að flytja ræðu í Útvarpið um séra Hallgrím Pétursson í tilefni þrjú hundruð ára ártíðar hans. Ég hætti að skrifa og hlusta af áhuga, eins og ávallt, þegar ég á þess kost að heyra hann flytja ræðu. Hann er líka embættismaður ríkisins. 
Þegar biskupinn hefur flutt ræðu sína og lagt Guðríði húsfreyju gott orð, farið um nafn hennar hlýjum viðurkennandi orðum, kemst ég við og setzt á ný við skrifborðið. Ég er hrærður. Og hvers vegna það? Af því að þjóð mín hefur níðzt á nafni þessarar blessaðrar konu um aldir. Hún hefur í ræðu og riti verið dregin í svaðið sem hvert annað úrþvætti. Og enn eru sum skáld okkar „að slá sig til riddara“ með þeirri kenningu, að hún hafi verið lauslætiskvendi. Það er skepnunum óvirðing og níð að kalla slíkan skáldskap skepnuskap. Þar hæfir grófara orð um það andans sorp. 
Já, ég hrærist af gleði, þegar níðingslundin er kveðin í kútinn.
 
<center>'''Önnur lota'''</center>

'''Kaup kaups'''

Þegar Flokksforustan uppgötvaði, hversu auðvelt var að fá mig sektaðan, þar sem ég var dæmdur til '''AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR''' fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum, þá afréð Flokksforustan, að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum. Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar. 
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins, eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn, meðan þeir höfðu þar völdin, mennirnir sem skipuðu forustuna. Grein þessa kallaði ég ''Óhappamenn -niðurrifsmenn''. Án efa átti hún nokkurn þátt i kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar. -Nú sá .,upplesari skattsvikabréfsins“, sem orðinn var forustumaður Flokksins, sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins. Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði, sem rétt væri að fá dóm fyrir. Síðan stefndi Guðlaugur. „upplesari skattsvikabréfsins“, mér fyrir þau. Þá hófst önnur lota þessara málaferla.br>
Héraðsdómslögmaðurinn, sjálfur skattstjórinn ,sótti mál þetta fyrir „upplesarann“ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja. Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju. Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli, bæjarfógetasetrinu í Eyjum. Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt, að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum, þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi, svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins, þegar t. d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu, fulltrúa íslenzka ríkisins. Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja, í hinni nýju byggingu hans, fyrir atbeina minn. Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir, enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati. En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar. 
Þegar hér var komið sögu, hafði ég þjálfast þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði, þó að skömm sé frá að segja, býsna mikla ánægju af henni. Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum. Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum. Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn, sænska konsúlinn, við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka, sem ekki kunni fótum sínum forráð. 
Klögumálin gengu á víxl, eins og segir í sögunum okkar. Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur. Málin sótt og varin, færð fram sök og gagnsök, því að ég gagnstefndi [[Guðlaugur Gíslason|Guðlaugi Gíslasyni]] fyrir að lesa bréfið, skattsvikabréfið, í eyru almennings. Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu. Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins, því að „upplesarinn“ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því, að hann gæti lagt fram „Skattsvikabréfið“, og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda!: 
„''Við athugun kemur í ljós, að í skjölum þeim, sem ég enn á eflir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l., fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal, sem gæti verið það, sem um ræðir í stefnu. Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans.“'' 
Í málsvörn þessara undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann, vinsemd hans, samúð og flokkslega fylgispekt. Og vissulega brást hann ekki. Hann tók það gott og gilt, að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því, sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum. Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin. Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta. Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn. 
Í þessari lotu varð útkoman „kaup kaups“, eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það. Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00. Þarna fannst fólki, að dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við. 
Ekki minnist ég þess. að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar. Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann, upplesara skattsvikabréfsins?
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>
'''Fyrsta stefna. Hóskólapróf í lögfræði er ekki einhlítt'''

Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „Faktúruna í tunnunni“, kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi. Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt, og okkur kom þar býsna vel saman. Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. (1950). 
Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Fyrir fundi þessum lá m. a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns. Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna. Þó að hann væri bindindismaður, sem ég taldi veigamikla kosti, hafði ég ekki persónulega trú á því, að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu, því að meira þurfti með, svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega. Ég lagðist þess vegna gegn því, að hann yrði ráðinn í stöðuna. 
Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér, að mér fannst. Hann var býsna kerskinn. Hann sagði það skjóta dálítið skökku við, að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs, þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari. Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður, eins og ég vissi, og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu, að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna. Mér varð á að svara honum á þá lund, að þess væru dæmin, þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar, að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring, gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu. En sá, sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum, þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki, þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna. 
Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna.
Næsta dag þinguðu menn á „sjakketum“ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á. Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum, þó að lágt færi. 
Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini, íbúðarhúsi okkar hjóna (nr. 11 við Kirkjubæjabraut). Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum. Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu, sem hún kvittaði fyrir. Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn í bænum ,hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda, brauðgerðarmeistarann. Tilefni stefnunnar var það, að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið. Já, meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Þannig átti sökin a. m. k. að vera borin fram, og sótt skyldi til þeirrar sakar. En annað varð uppi á teningnum, þegar á hólminn kom. 
Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd, svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið. Þess vegna þurfti að stefna mér aftur. 
Þegar ég las stefnuna, sá ég mér strax slag á borði. Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér. 
Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa: „. . þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag ..." Og taktu vel eftir: Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni, ''sem sé mín eigin orð um sjálfan mig.''Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu. Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta: 
„Í sáttarkæru, réttarskjali nr. 2. hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa: ''„Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag.“'' Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig. Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra. Ég fæ ekki annað skilið, en að hin tilgreindu orð eigi við ''sjálfan mig'', eins og þau eru sett fram í sáttakærunni, og ég mótmæli því, að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann. 
Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum, sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig, eins og þau eru sett fram í sáttakærunni. Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar, og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina. 
Í réttarhaldi, sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi, að hann (þá hann sjálfur) væri „fullur“ hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag. Þá koma sem sé fram nýjar sakir, en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft, sem sett er fram í sáttakæru, þ. e. ''„sjálfsásökunarorðin“.'' 
Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu, og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings, sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann. 
Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu, að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar. Þá gerðist atburður, sem ég gleymi aldrei: 
Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn [[Jón Eiríksson]], lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann, svo að botninn blasti við mér. Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja! 
Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að hér væri um skjala fölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum, þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því, sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu. Hér væri um skjalafölsun að ræða, sem ég gerði kröfu til, að umboðsmaður stefnanda, hinn vísi héraðsdómslögmaður, yrði dæmdur í sektir fyrir, skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum. Jafnframt krafðist ég þess, að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það, að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap, sjálfur bindindismaðurinn! Nú fann ég, að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu. Þá byrsti dómarinn sig, varð hryssingslegur í minn garð, kuldalegur og nánast ruddalegur. Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „skattsvikamálinu“, svo að mér kom hún ekki á óvart. Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir. Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa. Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg. Enn skyldi til stáls sverfa. Það hafði ég afráðið. Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð, hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér. Jafnframt tilkynnti ég hon
um þá ætlan mína. að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því, hverju ég hefði orðið vitni að. þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum, að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum, hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta, ef vildarvinir dómarans, lögfræðingar að hans skapi, ættu þar hlut að máli. 
Þegar ég hafði þannig létt á mér, sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti. Það vissi ég að var ,,kápan á báðum öxlum“.<br<
Málalyktir urðu þær, að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi. Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina. Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega. kunningjarnir.<br<
Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum. Greinina kallaði ég: Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun. (Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951).
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Önnur stefna. Og aftur geigaði'''

Eins og ég hef tekið fram, frændi minn, þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt. Það skal ég nú aftur sanna þér. 
Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu. Mig langar til að leggja á það áherzlu, frændi minn góður, að ég vissi aldrei til þess, að stefnandi. brauðgerðarmeistarinn, umbjóðandi héraðsdómslögmannsins, væri teljandi vínneytandi, og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð. Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega, því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel. En nú var það pólitíkin, sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950. 
Í trausti þess, að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu, þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf. Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar, þegar stefnuvottana bar að garði. Og þeir höfðu orð á því síðar, hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust, því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku, svo að ekki sé meira sagt. 
Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn. Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f. h. umbjóðenda síns, brauðgerðarmeistarans. Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega. Þarna stóðu þessi orð í stefnunni: „. . og í þriðja lagi, að þau eru töluð í þeim tóni,
''að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður''“'. 
Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans, héraðsdómslösrmaðurinn, skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans. Þar með væri það hann sjálfur, sem stefndi mér í máli þessu, þ. e., að þau orð, sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt i fyrri stefnu, að ég hefði sagt um sjálfan mig, fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón, að hann, hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur, hefði vansa af drykkjuskap sínum, og hann væri ofdrykkjumaður. 
Ég krafðist þess, að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi, þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum. væri uppspuni frá rótum, væri algjörlega út í hött. Nú var úr vöndu að ráða. Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f. h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans. En nú var það ekki vogandi, því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu. Héraðsdómslögmaðurinn vissi, að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu. 
Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn, að vísa máli þessu frá bæjarþinginu. Þá var vissulega hlegið í borg og bæ. Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu i kaupstaðnum. Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum! Ég dró dár að öllu saman. Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum.
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Þriðja stefna. Ósannindi staðfest með eiði'''

Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans. Ég hafði átt að fullyrða, að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður. sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. 
Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins, eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar. Ég ætlaðist satt að segja til þess, að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis. Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar. 
Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn. Vörnin ber það auðvitað með sér, að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur:
„Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni, sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir. Þau fullyrða og sverja, að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag allt árið. Þetta er i rauninni það eina, sem vitnunum ber saman um, enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili. Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda . . .“ 
Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans. Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín. frændi minn góður. 
Og þá minnist ég broslegs atviks, þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að [[Tindastóll|Tindastóli]] við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni! Lokið var við að pumpa eitt vitni, góðan Flokksmann, sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar. 
Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins. Ég krafðist þess, að pumpaða vitnið yrði geymt i eins konar stofufangelsi, þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður, svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman. Þeirri kröfu minni var fullnægt. Einnig var héraðsd.l. geymdur. 
Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt. Og allt þetta mála stapp væri orðið að leikriti, ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning. 
Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo. Þá hló mér hugur í brjósti. Vitnið hafði ekki fundizt heima við. Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um [[Heimaey]] suður og norður, austur og vestur. Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni. Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína, ályktaði ég og brosti svona innra með mér. Ég gerði þessu skóna: Á ég? Á ég ekki? Nú, en fyrst þeir fundu hann, varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel. Það er stundum erfitt að hemja neistann, sem liggur innst eða hafa vald á honum! 
Hitt vitnið, sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum, síðan geymt í búrinu nær tvo tíma, var góður Flokksmaður, einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins. 
Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni. Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „íslenzk fyndni“. sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni. -Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi: 

„Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það, sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga, hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik. Vitnið ,... . kvaðst halda . . .“, „. . . kvaðst halda .. .“, „. . . heldur minni hann . . .“, „. . . kvaðst hann ekki muna . . .”, „. . .kvaðst ekki muna . . .“, „. . . hann heldur . . .“, „. . . að því er vitnið minnir . . .“, „... og kvaðst hann halda . ..“,. . gæti vel verið, að hann . . .“,.. ekki væri sér unnt að sanna .“, „. . . hann kvaðst ekki muna
.“, „. .. hann kvaðst ekki muna . . .“, „. .. hann kvaðst halda . . .“, „.. . ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu . . .“ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum. Vill dómarinn segja mér hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni'? Virðist ekki dómaranum, að minni vitnisins sé æði gloppótt? 
En svo allt í einu fær vitnið gott minni, svo að það fullyrðir: „Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið, að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnar kosningar“. Þessa lexíu mundi vitnið, hann Sócial Demó, vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði.“ 
Mér er enn í fersku minni, hversu vitninu brá, þegar ég krafðist þess, að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði. 
Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina, eiðinn. 
„Ert þú í þjóðkirkjunni?" spyr dómarinn. Vitnið vissi það ekki vel, hélt það þó eftir nokkra íhugun. „Trúir þú á guð?" spyr dómarinn. Steinhljóð. Og svo: „Jú, ég geri það. Hann er þó líklega ekki sá sami og þú trúir á,“ svarar vitnið og beinir orðum sinum að dómaranum. Dómarinn anzar því engu. 
Síðan vann vitnið eið að því, að ég hafi fullyrt á bæjarstjórnarfundinum, að hrúgað hafi verið saman fyllibyttum á lista sjálfstæðisflokksins við síðustu bæjarstjórnarkosningar. Mér ofbauð. Og svo var guð kallaður til vitnis! 
Dómarinn vissi það vel sjálfur, að hér voru hin grófustu ósannindi staðfest með eiði. 
Þegar svo hitt vitnið stefnandans, brauðgerðarmeistarans, mætti fyrir réttinum, vann það eið að þeim framburði sínum, að ég hafi sagt stefnanda fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Hins vegar kvað vitnið sig ekki hafa heyrt mig nefna „fyllibyttur“ á bæjarstjórnarfundinum. -Vitnið var flokksbróðir stefnanda og átti sem sé sæti í fulltrúaráði Flokksins. 
Svo féll dómur í máli þessu. Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 400,00 í sekt fyrir illmælgi, sem ég hafði sem sé aldrei sagt og hugsunin aldrei átt sér stað í hugskoti mínu. Jafnframt skyldi ég greiða stefnanda kr. 250,00 í málskostnað. Að öðrum kosti skyldi ég sæta fimm daga fangelsi. 
Ég greiddi hvorki sektina né málskostnaðinn. Ég krafðist þess að fá að sitja hvorttveggja af mér í fangageymslunni í kaupstaðnum eða annars staðar, þar sem dómsvaldinu þóknaðist að geyma mig. 
Geturðu gert þér í hugarlund, hvernig þér mundi líða þá stundina, sem dæmd væri af þér æran fyrir hugsanir, sem þú hefur aldrei hugsað, og orð, sem þú hefur aldrei sagt? 
Ég stóð við þær hótanir mínar að kæra framkomu dómarans gagnvart mér í réttarhöldunum, hlutdrægni hans í orðum, hryssing í tali og andblæ í málafylgju. Jafnframt kærði ég héraðsdómslögmanninn fyrir tilraun til skjalafölsunar og það fyrir framan nefið á sjálfum dómaranum. 
Nokkru síðar barst mér bréf frá bæjarfógetanum. Með því var afrit af bréfi Dóms og kirkjumálaráðuneytisins dags. 21. júní 1951, svo hljóðandi: 
„Eftir viðtöku bréfs yðar, herra bæjarfógeti, dags. 11. f. m„ er fylgdi útskrift úr réttarrannsókn vegna kæru [[Þorsteinn Víglundsson|Þorsteins Víglundssonar]] á hendur Jóni Eiríkssyni, héraðsdómslögmanni, tekur ráðuneytið fram, að það fyrirskipar ekki frekari aðgerðir í máli þessu. Ráðuneytið telur hins vegar eðlilegt, að héraðsdómslögmaðurinn verði áminntur vegna óviðeigandi háttar hans við leiðréttingu á réttarskjali.
F. h. r.e.u.
''Ragnar Bjarkan''.
Til bæjarfógetans í Vestm.eyjum.“ 

Vissulega var þetta bréf ráðuneytisins mér dálítil svölun. Og þó að dómarinn slyppi við opinbera áminningu, varð hann allt annar viðskiptis á eftir, svo að ég hafði ekki undan neinu að kvarta. Og héraðsdómslögmaðurinn fékk þarna verðskuldaða áminningu. Mér var efst í huga spurningin sú, hvernig farið er með þegnlegan rétt almennings við slíkar og þvílíkar réttarstofnanir eins og bæjarþing Vestmannaeyja var þá samkvæmt reynslu minni, þar sem lögfræðingasamfellan með allt sitt mikillæti þarf ekki að óttast andstöðu eða séð verður við brellum hennar, sem annars getur kostað hana mannorðsblett eða álitshnekki. 
Ekki er ýkjalangt síðan ég heyrði notuð stór orð í fjölmiðli um hið „illræmda embættismannakerfi landsins“, eins og komizt var að orði. Mér ofbuðu þessi stóryrði, þrátt fyrir þessa reynslu mína. Mér varð á að hvarfla huga til bæjarfógetanna tveggja í Vestmannaeyjum, sem ég reyndi alltaf að drengskap og velvild öll þau ár, sem þeir voru þar embættismenn íslenzka ríkisins. Það voru þeir [[Sigfús M. Johnsen]] og [[Torfi Jóhannsson]]. Ég kynntist þeim báðum mikið, hugsun þeirra og starfi, af sérstökum ástæðum. 
Líklega var það snemma á þessu ári (1975), að dagblaðið Vísir fór hörðum orðum um vissan hæstaréttardóm. Þar komst hann m. a. svo að orði: ,,. . Hitt er líklegra, að hér hafi embættismenn verið að sýkna embættismenn . . .“ 
Og svo: „Tímabært er orðið, að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu, ekki aðeins á þessu sviði, heldur ótal öðrum . . ." Eftir nokkurn tíma var ritstjórinn rekinn frá blaðinu.

'''Lokaþáttur þriðju lotu'''

Haustið 1951 fékk ég ársorlof frá starfi samkvæmt fræðslulögunum frá 1946. Liðið var fram í september, þegar ég fékk þetta leyfi menntamálaráðuneytisins í hendur. 
Ég hafði greitt allar opinberar skuldir mínar, svo sem útsvar og skatt, svo að ég gæti hindrunarlaust fengið vegabréfið til útlanda. Ég arkaði í skrifstofu bæjarfógetaembættisins og lagði fram kvittanir fyrir greiðslum þessum og æskti þess að fá vegabréfið. Þá urðu þeir eitthvað svo kindarlegir, starfsmennirnir þarna í skrifstofunni, og svöruðu engu fyrst í stað. 
Brátt kallaði einn starfsmaðurinn mig á eintal. Hann tjáði mér í hálfum hljóðum, að ég skuldaði sektir í ríkissjóð frá meiðyrðamáli brauðgerðarmeistarans og þeim væri bannað að afhenda mér vegabréfið fyrr en þær væru að fullu greiddar. 
Ég bað um viðtal við fógetann (dómarann). „Hvers vegna er mér neitað um vegabréf hér hjá ykkur?“ spurði ég. „Ógreiddar sektir,“ sagði hann. „Ég hef sagt þér það áður, bæjarfógeti, að ég greiði ekki þessar sektir öðruvísi en með tukthúsvist. Ég krefst þess að fá að sitja þær af mér strax, því að tími minn er naumur og það má ekki dragast. Vegabréf verð ég að fá, ella missi ég af orlofinu. Sé það ætlan ykkar að neita mér um vegabréfið, þá krefst ég þess að fá þá neitun skrifaða og staðfesta. Og ég endurtek þá kröfu mína, að þú fullnægir dómnum strax. Þið skuluð sannarlega hafa ánægju af því að geyma mig í fangelsinu hjá ykkur nokkra daga.“ „Við höfum enga ánægju af því,“ sagði valdsmaðurinn og var heldur svona niðurlágur. Ég dró það í efa. En nú var ekki hryssingurinn eða andblærinn í fasi og í orðum dómarans eins og þegar ég var í réttarhöldunm fyrr á árinu. 
Loks bauð hann einum starfsmanni sínum að afhenda mér vegabréfið. Aldrei var framar minnzt á þessar sektir eða málskostnaðinn. 
Allar þessar málsóknir og allt þetta málavafstur varð mér síðar í minni eitt af þessum kátbroslegu fyrirbærum tilverunnar í kaupstaðnum á þeim árum, sem baráttan stóð sem hæst og átakamest um tilveru og þróun gagnfræðaskólans í bænum undir minni stjórn. Ég veit, að minnin um þessi kæru málavafstursævintýri lengja líf mitt. Og einmitt vegna þeirra el ég með mér vonir um að geta gefið út eitt hefti enn af Bliki mínu, þó að aldraður sé orðinn. Þá færðu framhald þessara þátta. 
Ég kveð þig kærlega, góði vinur og frændi, með innilegum árnaðar óskum til þín og ungu konunnar þinnar.
Þ. Þ. V.

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T15:14:54Z

Birna:

'''Sér grefur gröf, þótt grafi'''

Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófust umræður í bænum um þessi viðskiptamál þingmannsins og fyrirtækja hans i höfuðstaðnum. „Háttvirtir kjósendur“ stefnanda, þingmannsins, ræddu þau líka, en þó mest í „hálfum hljóðum“. Þeir stungu nánast saman nefjum um þau innan veggja heimilanna eða í saumaklúbbum og svo yfir ölskutlum innan veggja Samkomuhússins og á „leynifundum“ broddborgaranna í samkomuhúsi þeirra neðst við Heimagötuna, þar sem fundarmenn komu til móts og skeggræðna í „sjakket“ með gljáandi silkipípuhatta. Flestum fór búningurinn vel nema þeim, sem voru of þrýstnir um þjóhnappana eins og Siggi bonn og Guffi gossi! 
Ekki fór þessi andi hinna lágrödduðu viðræðna fram hjá „upplesara“ skattsvikabréfsins. Sá hann sér ekki slag á borði? -Til þess að leikurinn sá mætti takast, þurfti að tryggja sér vináttu og fylgispekt vissra manna í fulltrúaráði Flokksins. Sjálfsagt hlaut það að taka nokkurn tíma. Fyrst og fremst þurfti að geta gert einlægum fylgifiskum sínum vel til og hamla því á sama tíma, að ýmsir aðrir næðu tangarhaldi eða valdaaðstöðu í metorðastiganum. 
Og allt tókst þetta smám saman. Og vinátta þingmannsins var nýtt út í yztu æsar, þó að honum sjálfum væri það algjörlega hulið að hverju var stefnt og hvað skrafað var að tjaldabaki. Og í fyllingu tímans birtist árangurinn af starfi þessu. 
Meistararnir Þórbergur Þórðarson og Einar ríki Sigurðsson segja svo frá í 2. bindi af ævisögu athafnamannsins, Fagur fiskur í sjó, bls. 283-284: 
„Þegar Guðlaugur komst í framboð til alþingis í fyrsta sinn, hafði hann undirbúið framboð sitt í fulltrúaráði flokksins í Eyjum á bak við þáverandi þingmann Jóhann Þ. Jósefsson. En þessu var haldið svo vandlega leyndu, að J. Þ. J. hafði engar njósnir af. Þingmaðurinn var kominn til Vestmannaeyja með konu sinni til þess að sitja þar árshátíð Flokksins. Þá var alþingismanninum fært bréf þangað, þar sem hjónin voru að búa sig til hátíðarhaldanna. Bréfið var frá fulltrúaráðinu. Í bréfinu stóð skýrum stöfum, að þess væri ekki óskað, að hann yrði áfram þingmaður Vestmannaeyinga. 
Þegar hjónin höfðu lesið bréfið, var þeim ríkast i huga að hætta við að taka þátt í skemmtuninni. Þó gerðu þau það og létu sem ekkert væri.“ 
Svo mörg eru þau orð meistaranna og miklu fleiri. 
Fulltrúaráð Flokksins hafði afráðið, að „upplesari skattsvikabréfsins“ skyldi erfa þingsætið. Og það gerði hann.

'''Hvers vegna svo að halda'''
'''þessari sögu við lýði?'''

Ég hneykslast ekki á þessari spurningu. Hvað er okkur dýrmætara en óskert mannorð? Ég hef fundið mig knúðan til að hnekkja þessum lygum og óskað þess, að svör mín geymist í Bliki ,þar sem ég hef birt nokkra smákafla úr ævi og starfssögu minni á undanförnum árum. 
Og viltu svara mér, vinur minn? Hvers vegna erum við að láta söguna geyma nöfn þeirra manna, sem beittu sér fyrir galdrabrennunum á 17. öldinni hér á landi? Hvort kysir þú heldur að verða brenndur lifandi með óskert mannorð en að látast á sóttarsæng ærulaus, stimplaður svikari, lygari og þjófur? 
Í hvert sinn, sem trúarjátningin er lesin, minnir hin kristna kirkja á þátt Pontíusar heitins í píslarsögu Krists. Enginn álasar kristinni kirkju það. 
Það tók mig um það bil tvo áratugi að uppræta úr sálarlífinu beiskju þá, sem allar þessar mannskemmdir ollu mér. Nú brosi ég að þessu öllu saman og vildi ekki hafa verið án þessara átaka fyrir nokkurn mun. Sending hinna duldu afla hugsjónamálum mínum til framdráttar! 
Ég finn þó til. Ég finn til með þjóð minni, þegar trúnaðarmenn hennar og þjónar bregðast henni, verða sér og henni til minnkunar eða jafnvel svívirðingar sökum þroskaleysis eða skorts á manndómi, svo að ekki sé grófara til orða tekið. 
Þegar ég er hingað kominn í þessum skrifum mínum, heyri ég, að biskupinn er að flytja ræðu í Útvarpið um séra Hallgrím Pétursson í tilefni þrjú hundruð ára ártíðar hans. Ég hætti að skrifa og hlusta af áhuga, eins og ávallt, þegar ég á þess kost að heyra hann flytja ræðu. Hann er líka embættismaður ríkisins. 
Þegar biskupinn hefur flutt ræðu sína og lagt Guðríði húsfreyju gott orð, farið um nafn hennar hlýjum viðurkennandi orðum, kemst ég við og setzt á ný við skrifborðið. Ég er hrærður. Og hvers vegna það? Af því að þjóð mín hefur níðzt á nafni þessarar blessaðrar konu um aldir. Hún hefur í ræðu og riti verið dregin í svaðið sem hvert annað úrþvætti. Og enn eru sum skáld okkar „að slá sig til riddara“ með þeirri kenningu, að hún hafi verið lauslætiskvendi. Það er skepnunum óvirðing og níð að kalla slíkan skáldskap skepnuskap. Þar hæfir grófara orð um það andans sorp. 
Já, ég hrærist af gleði, þegar níðingslundin er kveðin í kútinn.
 
<center>'''Önnur lota'''</center>

'''Kaup kaups'''

Þegar Flokksforustan uppgötvaði, hversu auðvelt var að fá mig sektaðan, þar sem ég var dæmdur til '''AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR''' fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum, þá afréð Flokksforustan, að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum. Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar. 
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins, eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn, meðan þeir höfðu þar völdin, mennirnir sem skipuðu forustuna. Grein þessa kallaði ég ''Óhappamenn -niðurrifsmenn''. Án efa átti hún nokkurn þátt i kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar. -Nú sá .,upplesari skattsvikabréfsins“, sem orðinn var forustumaður Flokksins, sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins. Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði, sem rétt væri að fá dóm fyrir. Síðan stefndi Guðlaugur. „upplesari skattsvikabréfsins“, mér fyrir þau. Þá hófst önnur lota þessara málaferla.br>
Héraðsdómslögmaðurinn, sjálfur skattstjórinn ,sótti mál þetta fyrir „upplesarann“ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja. Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju. Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli, bæjarfógetasetrinu í Eyjum. Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt, að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum, þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi, svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins, þegar t. d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu, fulltrúa íslenzka ríkisins. Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja, í hinni nýju byggingu hans, fyrir atbeina minn. Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir, enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati. En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar. 
Þegar hér var komið sögu, hafði ég þjálfast þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði, þó að skömm sé frá að segja, býsna mikla ánægju af henni. Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum. Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum. Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn, sænska konsúlinn, við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka, sem ekki kunni fótum sínum forráð. 
Klögumálin gengu á víxl, eins og segir í sögunum okkar. Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur. Málin sótt og varin, færð fram sök og gagnsök, því að ég gagnstefndi [[Guðlaugur Gíslason|Guðlaugi Gíslasyni]] fyrir að lesa bréfið, skattsvikabréfið, í eyru almennings. Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu. Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins, því að „upplesarinn“ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því, að hann gæti lagt fram „Skattsvikabréfið“, og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda!: 
„''Við athugun kemur í ljós, að í skjölum þeim, sem ég enn á eflir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l., fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal, sem gæti verið það, sem um ræðir í stefnu. Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans.“'' 
Í málsvörn þessara undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann, vinsemd hans, samúð og flokkslega fylgispekt. Og vissulega brást hann ekki. Hann tók það gott og gilt, að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því, sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum. Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin. Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta. Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn. 
Í þessari lotu varð útkoman „kaup kaups“, eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það. Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00. Þarna fannst fólki, að dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við. 
Ekki minnist ég þess. að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar. Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann, upplesara skattsvikabréfsins?
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>
'''Fyrsta stefna. Hóskólapróf í lögfræði er ekki einhlítt'''

Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „Faktúruna í tunnunni“, kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi. Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt, og okkur kom þar býsna vel saman. Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. (1950). 
Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Fyrir fundi þessum lá m. a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns. Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna. Þó að hann væri bindindismaður, sem ég taldi veigamikla kosti, hafði ég ekki persónulega trú á því, að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu, því að meira þurfti með, svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega. Ég lagðist þess vegna gegn því, að hann yrði ráðinn í stöðuna. 
Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér, að mér fannst. Hann var býsna kerskinn. Hann sagði það skjóta dálítið skökku við, að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs, þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari. Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður, eins og ég vissi, og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu, að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna. Mér varð á að svara honum á þá lund, að þess væru dæmin, þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar, að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring, gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu. En sá, sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum, þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki, þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna. 
Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna.
Næsta dag þinguðu menn á „sjakketum“ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á. Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum, þó að lágt færi. 
Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini, íbúðarhúsi okkar hjóna (nr. 11 við Kirkjubæjabraut). Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum. Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu, sem hún kvittaði fyrir. Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn í bænum ,hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda, brauðgerðarmeistarann. Tilefni stefnunnar var það, að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið. Já, meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Þannig átti sökin a. m. k. að vera borin fram, og sótt skyldi til þeirrar sakar. En annað varð uppi á teningnum, þegar á hólminn kom. 
Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd, svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið. Þess vegna þurfti að stefna mér aftur. 
Þegar ég las stefnuna, sá ég mér strax slag á borði. Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér. 
Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa: „. . þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag ..." Og taktu vel eftir: Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni, ''sem sé mín eigin orð um sjálfan mig.''Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu. Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta: 
„Í sáttarkæru, réttarskjali nr. 2. hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa: ''„Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag.“'' Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig. Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra. Ég fæ ekki annað skilið, en að hin tilgreindu orð eigi við ''sjálfan mig'', eins og þau eru sett fram í sáttakærunni, og ég mótmæli því, að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann. 
Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum, sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig, eins og þau eru sett fram í sáttakærunni. Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar, og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina. 
Í réttarhaldi, sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi, að hann (þá hann sjálfur) væri „fullur“ hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag. Þá koma sem sé fram nýjar sakir, en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft, sem sett er fram í sáttakæru, þ. e. ''„sjálfsásökunarorðin“.'' 
Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu, og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings, sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann. 
Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu, að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar. Þá gerðist atburður, sem ég gleymi aldrei: 
Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn [[Jón Eiríksson]], lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann, svo að botninn blasti við mér. Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja! 
Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að hér væri um skjala fölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum, þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því, sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu. Hér væri um skjalafölsun að ræða, sem ég gerði kröfu til, að umboðsmaður stefnanda, hinn vísi héraðsdómslögmaður, yrði dæmdur í sektir fyrir, skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum. Jafnframt krafðist ég þess, að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það, að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap, sjálfur bindindismaðurinn! Nú fann ég, að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu. Þá byrsti dómarinn sig, varð hryssingslegur í minn garð, kuldalegur og nánast ruddalegur. Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „skattsvikamálinu“, svo að mér kom hún ekki á óvart. Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir. Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa. Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg. Enn skyldi til stáls sverfa. Það hafði ég afráðið. Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð, hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér. Jafnframt tilkynnti ég hon
um þá ætlan mína. að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því, hverju ég hefði orðið vitni að. þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum, að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum, hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta, ef vildarvinir dómarans, lögfræðingar að hans skapi, ættu þar hlut að máli. 
Þegar ég hafði þannig létt á mér, sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti. Það vissi ég að var ,,kápan á báðum öxlum“.<br<
Málalyktir urðu þær, að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi. Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina. Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega. kunningjarnir.<br<
Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum. Greinina kallaði ég: Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun. (Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951).
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Önnur stefna. Og aftur geigaði'''

Eins og ég hef tekið fram, frændi minn, þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt. Það skal ég nú aftur sanna þér. 
Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu. Mig langar til að leggja á það áherzlu, frændi minn góður, að ég vissi aldrei til þess, að stefnandi. brauðgerðarmeistarinn, umbjóðandi héraðsdómslögmannsins, væri teljandi vínneytandi, og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð. Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega, því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel. En nú var það pólitíkin, sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950. 
Í trausti þess, að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu, þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf. Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar, þegar stefnuvottana bar að garði. Og þeir höfðu orð á því síðar, hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust, því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku, svo að ekki sé meira sagt. 
Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn. Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f. h. umbjóðenda síns, brauðgerðarmeistarans. Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega. Þarna stóðu þessi orð í stefnunni: „. . og í þriðja lagi, að þau eru töluð í þeim tóni,
''að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður''“'. 
Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans, héraðsdómslösrmaðurinn, skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans. Þar með væri það hann sjálfur, sem stefndi mér í máli þessu, þ. e., að þau orð, sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt i fyrri stefnu, að ég hefði sagt um sjálfan mig, fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón, að hann, hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur, hefði vansa af drykkjuskap sínum, og hann væri ofdrykkjumaður. 
Ég krafðist þess, að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi, þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum. væri uppspuni frá rótum, væri algjörlega út í hött. Nú var úr vöndu að ráða. Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f. h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans. En nú var það ekki vogandi, því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu. Héraðsdómslögmaðurinn vissi, að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu. 
Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn, að vísa máli þessu frá bæjarþinginu. Þá var vissulega hlegið í borg og bæ. Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu i kaupstaðnum. Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum! Ég dró dár að öllu saman. Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum.
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Þriðja stefna. Ósannindi staðfest með eiði'''

Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans. Ég hafði átt að fullyrða, að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður. sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. 
Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins, eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar. Ég ætlaðist satt að segja til þess, að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis. Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar. 
Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn. Vörnin ber það auðvitað með sér, að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur:
„Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni, sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir. Þau fullyrða og sverja, að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag allt árið. Þetta er i rauninni það eina, sem vitnunum ber saman um, enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili. Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda . . .“ 
Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans. Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín. frændi minn góður. 
Og þá minnist ég broslegs atviks, þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að [[Tindastóll|Tindastóli]] við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni! Lokið var við að pumpa eitt vitni, góðan Flokksmann, sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar. 
Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins. Ég krafðist þess, að pumpaða vitnið yrði geymt i eins konar stofufangelsi, þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður, svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman. Þeirri kröfu minni var fullnægt. Einnig var héraðsd.l. geymdur. 
Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt. Og allt þetta mála stapp væri orðið að leikriti, ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning. 
Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo. Þá hló mér hugur í brjósti. Vitnið hafði ekki fundizt heima við. Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um [[Heimaey]] suður og norður, austur og vestur. Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni. Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína, ályktaði ég og brosti svona innra með mér. Ég gerði þessu skóna: Á ég? Á ég ekki? Nú, en fyrst þeir fundu hann, varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel. Það er stundum erfitt að hemja neistann, sem liggur innst eða hafa vald á honum! 
Hitt vitnið, sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum, síðan geymt í búrinu nær tvo tíma, var góður Flokksmaður, einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins. 
Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni. Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „íslenzk fyndni“. sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni. -Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi: 

„Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það, sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga, hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik. Vitnið ,... . kvaðst halda . . .“, „. . . kvaðst halda .. .“, „. . . heldur minni hann . . .“, „. . . kvaðst hann ekki muna . . .”, „. . .kvaðst ekki muna . . .“, „. . . hann heldur . . .“, „. . . að því er vitnið minnir . . .“, „... og kvaðst hann halda . ..“,. . gæti vel verið, að hann . . .“,.. ekki væri sér unnt að sanna .“, „. . . hann kvaðst ekki muna
.“, „. .. hann kvaðst ekki muna . . .“, „. .. hann kvaðst halda . . .“, „.. . ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu . . .“ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum. Vill dómarinn segja mér hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni'? Virðist ekki dómaranum, að minni vitnisins sé æði gloppótt? 
En svo allt í einu fær vitnið gott minni, svo að það fullyrðir: „Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið, að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnar kosningar“. Þessa lexíu mundi vitnið, hann Sócial Demó, vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði.“ 
Mér er enn í fersku minni, hversu vitninu brá, þegar ég krafðist þess, að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði. 
Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina, eiðinn. 
„Ert þú í þjóðkirkjunni?" spyr dómarinn. Vitnið vissi það ekki vel, hélt það þó eftir nokkra íhugun. „Trúir þú á guð?" spyr dómarinn. Steinhljóð. Og svo: „Jú, ég geri það. Hann er þó líklega ekki sá sami og þú trúir á,“ svarar vitnið og beinir orðum sinum að dómaranum. Dómarinn anzar því engu. 
Síðan vann vitnið eið að því, að ég hafi fullyrt á bæjarstjórnarfundinum, að hrúgað hafi verið saman fyllibyttum á lista sjálfstæðisflokksins við síðustu bæjarstjórnarkosningar. Mér ofbauð. Og svo var guð kallaður til vitnis! 
Dómarinn vissi það vel sjálfur, að hér voru hin grófustu ósannindi staðfest með eiði. 
Þegar svo hitt vitnið stefnandans, brauðgerðarmeistarans, mætti fyrir réttinum, vann það eið að þeim framburði sínum, að ég hafi sagt stefnanda fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Hins vegar kvað vitnið sig ekki hafa heyrt mig nefna „fyllibyttur“ á bæjarstjórnarfundinum. -Vitnið var flokksbróðir stefnanda og átti sem sé sæti í fulltrúaráði Flokksins. 
Svo féll dómur í máli þessu. Ég var dæmdur til að greiða ríkissjóði kr. 400,00 í sekt fyrir illmælgi, sem ég hafði sem sé aldrei sagt og hugsunin aldrei átt sér stað í hugskoti mínu. Jafnframt skyldi ég greiða stefnanda kr. 250,00 í málskostnað. Að öðrum kosti skyldi ég sæta fimm daga fangelsi. 
Ég greiddi hvorki sektina né málskostnaðinn. Ég krafðist þess að fá að sitja hvorttveggja af mér í fangageymslunni í kaupstaðnum eða annars staðar, þar sem dómsvaldinu þóknaðist að geyma mig. 
Geturðu gert þér í hugarlund, hvernig þér mundi líða þá stundina, sem dæmd væri af þér æran fyrir hugsanir, sem þú hefur aldrei hugsað, og orð, sem þú hefur aldrei sagt? 
Ég stóð við þær hótanir mínar að kæra framkomu dómarans gagnvart mér í réttarhöldunum, hlutdrægni hans í orðum, hryssing í tali og andblæ í málafylgju. Jafnframt kærði ég héraðsdómslögmanninn fyrir tilraun til skjalafölsunar og það fyrir framan nefið á sjálfum dómaranum. 
Nokkru síðar barst mér bréf frá bæjarfógetanum. Með því var afrit af bréfi Dóms og kirkjumálaráðuneytisins dags. 21. júní 1951, svo hljóðandi: 
„Eftir viðtöku bréfs yðar, herra bæjarfógeti, dags. 11. f. m„ er fylgdi útskrift úr réttarrannsókn vegna kæru [[Þorsteinn Víglundsson|Þorsteins Víglundssonar]] á hendur Jóni Eiríkssyni, héraðsdómslögmanni, tekur ráðuneytið fram, að það fyrirskipar ekki frekari aðgerðir í máli þessu. Ráðuneytið telur hins vegar eðlilegt, að héraðsdómslögmaðurinn verði áminntur vegna óviðeigandi háttar hans við leiðréttingu á réttarskjali.
F. h. r.e.u.
''Ragnar Bjarkan''.
Til bæjarfógetans í Vestm.eyjum.“ 

Vissulega var þetta bréf ráðuneytisins mér dálítil svölun. Og þó að dómarinn slyppi við opinbera áminningu, varð hann allt annar viðskiptis á eftir, svo að ég hafði ekki undan neinu að kvarta. Og héraðsdómslögmaðurinn fékk þarna verðskuldaða áminningu. Mér var efst í huga spurningin sú, hvernig farið er með þegnlegan rétt almennings við slíkar og þvílíkar réttarstofnanir eins og bæjarþing Vestmannaeyja var þá samkvæmt reynslu minni, þar sem lögfræðingasamfellan með allt sitt mikillæti þarf ekki að óttast andstöðu eða séð verður við brellum hennar, sem annars getur kostað hana mannorðsblett eða álitshnekki. 
Ekki er ýkjalangt síðan ég heyrði notuð stór orð í fjölmiðli um hið „illræmda embættismannakerfi landsins“, eins og komizt var að orði. Mér ofbuðu þessi stóryrði, þrátt fyrir þessa reynslu mína. Mér varð á að hvarfla huga til bæjarfógetanna tveggja í Vestmannaeyjum, sem ég reyndi alltaf að drengskap og velvild öll þau ár, sem þeir voru þar embættismenn íslenzka ríkisins. Það voru þeir [[Sigfús M. Johnsen]] og [[Torfi Jóhannsson]]. Ég kynntist þeim báðum mikið, hugsun þeirra og starfi, af sérstökum ástæðum. 
Líklega var það snemma á þessu ári (1975), að dagblaðið Vísir fór hörðum orðum um vissan hæstaréttardóm. Þar komst hann m. a. svo að orði: ,,. . Hitt er líklegra, að hér hafi embættismenn verið að sýkna embættismenn . . .“ 
Og svo: „Tímabært er orðið, að almennir borgarar snúist til varnar gegn embættismannakerfinu, ekki aðeins á þessu sviði, heldur ótal öðrum . . ." Eftir nokkurn tíma var ritstjórinn rekinn frá blaðinu.

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T14:53:07Z

Birna:

'''Sér grefur gröf, þótt grafi'''

Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófust umræður í bænum um þessi viðskiptamál þingmannsins og fyrirtækja hans i höfuðstaðnum. „Háttvirtir kjósendur“ stefnanda, þingmannsins, ræddu þau líka, en þó mest í „hálfum hljóðum“. Þeir stungu nánast saman nefjum um þau innan veggja heimilanna eða í saumaklúbbum og svo yfir ölskutlum innan veggja Samkomuhússins og á „leynifundum“ broddborgaranna í samkomuhúsi þeirra neðst við Heimagötuna, þar sem fundarmenn komu til móts og skeggræðna í „sjakket“ með gljáandi silkipípuhatta. Flestum fór búningurinn vel nema þeim, sem voru of þrýstnir um þjóhnappana eins og Siggi bonn og Guffi gossi! 
Ekki fór þessi andi hinna lágrödduðu viðræðna fram hjá „upplesara“ skattsvikabréfsins. Sá hann sér ekki slag á borði? -Til þess að leikurinn sá mætti takast, þurfti að tryggja sér vináttu og fylgispekt vissra manna í fulltrúaráði Flokksins. Sjálfsagt hlaut það að taka nokkurn tíma. Fyrst og fremst þurfti að geta gert einlægum fylgifiskum sínum vel til og hamla því á sama tíma, að ýmsir aðrir næðu tangarhaldi eða valdaaðstöðu í metorðastiganum. 
Og allt tókst þetta smám saman. Og vinátta þingmannsins var nýtt út í yztu æsar, þó að honum sjálfum væri það algjörlega hulið að hverju var stefnt og hvað skrafað var að tjaldabaki. Og í fyllingu tímans birtist árangurinn af starfi þessu. 
Meistararnir Þórbergur Þórðarson og Einar ríki Sigurðsson segja svo frá í 2. bindi af ævisögu athafnamannsins, Fagur fiskur í sjó, bls. 283-284: 
„Þegar Guðlaugur komst í framboð til alþingis í fyrsta sinn, hafði hann undirbúið framboð sitt í fulltrúaráði flokksins í Eyjum á bak við þáverandi þingmann Jóhann Þ. Jósefsson. En þessu var haldið svo vandlega leyndu, að J. Þ. J. hafði engar njósnir af. Þingmaðurinn var kominn til Vestmannaeyja með konu sinni til þess að sitja þar árshátíð Flokksins. Þá var alþingismanninum fært bréf þangað, þar sem hjónin voru að búa sig til hátíðarhaldanna. Bréfið var frá fulltrúaráðinu. Í bréfinu stóð skýrum stöfum, að þess væri ekki óskað, að hann yrði áfram þingmaður Vestmannaeyinga. 
Þegar hjónin höfðu lesið bréfið, var þeim ríkast i huga að hætta við að taka þátt í skemmtuninni. Þó gerðu þau það og létu sem ekkert væri.“ 
Svo mörg eru þau orð meistaranna og miklu fleiri. 
Fulltrúaráð Flokksins hafði afráðið, að „upplesari skattsvikabréfsins“ skyldi erfa þingsætið. Og það gerði hann.

'''Hvers vegna svo að halda'''
'''þessari sögu við lýði?'''

Ég hneykslast ekki á þessari spurningu. Hvað er okkur dýrmætara en óskert mannorð? Ég hef fundið mig knúðan til að hnekkja þessum lygum og óskað þess, að svör mín geymist í Bliki ,þar sem ég hef birt nokkra smákafla úr ævi og starfssögu minni á undanförnum árum. 
Og viltu svara mér, vinur minn? Hvers vegna erum við að láta söguna geyma nöfn þeirra manna, sem beittu sér fyrir galdrabrennunum á 17. öldinni hér á landi? Hvort kysir þú heldur að verða brenndur lifandi með óskert mannorð en að látast á sóttarsæng ærulaus, stimplaður svikari, lygari og þjófur? 
Í hvert sinn, sem trúarjátningin er lesin, minnir hin kristna kirkja á þátt Pontíusar heitins í píslarsögu Krists. Enginn álasar kristinni kirkju það. 
Það tók mig um það bil tvo áratugi að uppræta úr sálarlífinu beiskju þá, sem allar þessar mannskemmdir ollu mér. Nú brosi ég að þessu öllu saman og vildi ekki hafa verið án þessara átaka fyrir nokkurn mun. Sending hinna duldu afla hugsjónamálum mínum til framdráttar! 
Ég finn þó til. Ég finn til með þjóð minni, þegar trúnaðarmenn hennar og þjónar bregðast henni, verða sér og henni til minnkunar eða jafnvel svívirðingar sökum þroskaleysis eða skorts á manndómi, svo að ekki sé grófara til orða tekið. 
Þegar ég er hingað kominn í þessum skrifum mínum, heyri ég, að biskupinn er að flytja ræðu í Útvarpið um séra Hallgrím Pétursson í tilefni þrjú hundruð ára ártíðar hans. Ég hætti að skrifa og hlusta af áhuga, eins og ávallt, þegar ég á þess kost að heyra hann flytja ræðu. Hann er líka embættismaður ríkisins. 
Þegar biskupinn hefur flutt ræðu sína og lagt Guðríði húsfreyju gott orð, farið um nafn hennar hlýjum viðurkennandi orðum, kemst ég við og setzt á ný við skrifborðið. Ég er hrærður. Og hvers vegna það? Af því að þjóð mín hefur níðzt á nafni þessarar blessaðrar konu um aldir. Hún hefur í ræðu og riti verið dregin í svaðið sem hvert annað úrþvætti. Og enn eru sum skáld okkar „að slá sig til riddara“ með þeirri kenningu, að hún hafi verið lauslætiskvendi. Það er skepnunum óvirðing og níð að kalla slíkan skáldskap skepnuskap. Þar hæfir grófara orð um það andans sorp. 
Já, ég hrærist af gleði, þegar níðingslundin er kveðin í kútinn.
 
<center>'''Önnur lota'''</center>

'''Kaup kaups'''

Þegar Flokksforustan uppgötvaði, hversu auðvelt var að fá mig sektaðan, þar sem ég var dæmdur til '''AÐ GREIÐA RÍKISSJÓÐI SEKTIR''' fyrir persónulegar ærumeiðingar í minn garð þrátt fyrir upptök ráðherrans og skattstjórans að deilum þessum, þá afréð Flokksforustan, að fram skyldi haldið í sama anda í trausti á dómsvaldið í kaupstaðnum. Nokkra svölun gætu þær málsóknir og sektir veitt þeim vegna kosningaósigursins 29. janúar. 
Fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hafði ég skrifað langa grein í Framsóknarblaðið í Eyjum um forustulið Flokksins, eiginhagsmunabaráttu þess og vanstjórn, meðan þeir höfðu þar völdin, mennirnir sem skipuðu forustuna. Grein þessa kallaði ég ''Óhappamenn -niðurrifsmenn''. Án efa átti hún nokkurn þátt i kosningasigri okkar Framsóknarmanna við bæjarstjórnarkosningarnar. -Nú sá .,upplesari skattsvikabréfsins“, sem orðinn var forustumaður Flokksins, sér slag á borði eftir ábendingu héraðsdómslögmannsins. Tínd voru upp nokkur bitur orð úr grein þessari og talin meiðyrði, sem rétt væri að fá dóm fyrir. Síðan stefndi Guðlaugur. „upplesari skattsvikabréfsins“, mér fyrir þau. Þá hófst önnur lota þessara málaferla.br>
Héraðsdómslögmaðurinn, sjálfur skattstjórinn ,sótti mál þetta fyrir „upplesarann“ og leiddi hann nánast við hlið sér inn í bæjarþingið eins og einhvern ómálga peyja. Af þeirri sjón hafði ég mikla ánægju. Það var mér vissulega gleðiefni að sjá þá saman hlið við hlið í stólunum í bæjarþingskrubbunni að Tindastóli, bæjarfógetasetrinu í Eyjum. Og mig langar til að skjóta því hérna inn í mál mitt, að það varð mitt hlutskipti að láta byggja hús í bænum, þar sem bæjarfógetaembættið fékk húsnæði við sitt hæfi, svo að við Eyjabúar þyrftum ekki lengur að blygðast okkar fyrir aðbúnað bæjarfógetaembættisins, þegar t. d. útlendingar áttu erindi til þessa æðsta embættismanns í bæjarfélaginu, fulltrúa íslenzka ríkisins. Það var árið 1964 að bæjarfógetaembættið fékk inni í byggingu Sparisjóðs Vestmannaeyja, í hinni nýju byggingu hans, fyrir atbeina minn. Mér þótti vænt um að geta komið þessu svona vel fyrir, enda voru bæjarfógetarnir sjálfir jafnan velviljaðir mér og starfi mínu og engir ofstækismenn að mínu mati. En þetta er allt önnur saga og hvarf frá efni frásagnar minnar. 
Þegar hér var komið sögu, hafði ég þjálfast þó nokkuð í þessari málsvarnariðju og hafði, þó að skömm sé frá að segja, býsna mikla ánægju af henni. Mér gáfust þarna tök á að sálgreina lögfræðingana og fá staðfestingu á samstöðu þeirra í málarekstri þessum gegn leikmanninum. Skerpa þeirra og gáfnafar varð mér líka ljósara en áður og listin sú að kunna að beita lögfræðilegum rökum. Þarna hafði ég líka ánægju af því að sjá héraðsdómslögmanninn í bæjarþinginu með skjólstæðing sinn, sænska konsúlinn, við hlið sér eins og svolítinn drenghnokka, sem ekki kunni fótum sínum forráð. 
Klögumálin gengu á víxl, eins og segir í sögunum okkar. Þetta var raunar orðinn spennandi sjónleikur. Málin sótt og varin, færð fram sök og gagnsök, því að ég gagnstefndi [[Guðlaugur Gíslason|Guðlaugi Gíslasyni]] fyrir að lesa bréfið, skattsvikabréfið, í eyru almennings. Ég gerði kröfu til þess að hann yrði dæmdur til að leggja bréfið fram í bæjarþinginu. Þá fannst mér málsvörnin verða að kátbroslegri skrítlu undir verndarvæng héraðsdómslögmannsins, því að „upplesarinn“ var látinn leggja fram í bæjarþinginu þannig orðaða vörn gegn því, að hann gæti lagt fram „Skattsvikabréfið“, og tók dómarinn þessa vörn hans góða og gilda!: 
„''Við athugun kemur í ljós, að í skjölum þeim, sem ég enn á eflir frá framboðsfundinum 27. jan. s.l., fyrirfinnst ekkert bréf eða skjal, sem gæti verið það, sem um ræðir í stefnu. Ég leyfi mér því að krefjast algjörrar sýknar í máli þessu og málskostnað eftir mati dómarans.“'' 
Í málsvörn þessara undir handleiðslu héraðsdómslögmannsins var vissulega treyst á dómarann, vinsemd hans, samúð og flokkslega fylgispekt. Og vissulega brást hann ekki. Hann tók það gott og gilt, að skattsvikabréfið fannst ekki í bréfarusli því, sem sakborningurinn átti eftir í fórum sínum frá bæjarmálafundinum. Að öðrum kosti var æru þingmannsins hætta búin. Verja þurfti ráðherrann til hins ýtrasta. Annað gátu beinlínis talist svik við Flokkinn. 
Í þessari lotu varð útkoman „kaup kaups“, eins og eitt bæjarblaðið í Eyjum orðaði það. Ég var dæmdur til að greiða sektir í ríkissjóð og málskostnað samtals kr. 900,00 og upplesari skattsvikabréfsins samtals kr. 1300,00. Þarna fannst fólki, að dómarinn standa sig furðu vel og betur en búizt var við. 
Ekki minnist ég þess. að þessar sektir væru nokkru sinni innheimtar. Gat sú vanræksla verið hlífð við Flokksforingjann, upplesara skattsvikabréfsins?
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>
'''Fyrsta stefna. Hóskólapróf í lögfræði er ekki einhlítt'''

Þegar allir svardagar voru um garð gengnir varðandi „Faktúruna í tunnunni“, kom brauðgerðarmeistarinn aftur heim til Eyja vestan úr Stykkishólmi. Þá tók hann sætið sitt í bæjarstjórn kaupstaðarins eins og ekkert hefði í skorizt, og okkur kom þar býsna vel saman. Hann hafði verið efsti maður á lista Flokksins við bæjarstjórnarkosningarnar 29. jan. (1950). 
Hinn 18. jan. 1951 var haldinn fundur í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Fyrir fundi þessum lá m. a. tillaga um ráðningu lögregluþjóns. Goodtemplari nokkur í bænum hafði sótt um stöðuna. Þó að hann væri bindindismaður, sem ég taldi veigamikla kosti, hafði ég ekki persónulega trú á því, að hann reyndist vaxinn lögregluþjónsstarfinu, því að meira þurfti með, svo að hann gæti innt starfið af hendi vel og sómasamlega. Ég lagðist þess vegna gegn því, að hann yrði ráðinn í stöðuna. 
Þá tók brauðgerðarmeistarinn að stríða mér, að mér fannst. Hann var býsna kerskinn. Hann sagði það skjóta dálítið skökku við, að ég skyldi ekki veita þessum manni brautargengi til þessa starfs, þar sem hann væri bindindismaður eins og ég og goodtemplari. Ekki kvaðst hann sjálfur vera bindindismaður, eins og ég vissi, og þó vildi hann stuðla að því með atkvæði sínu, að þessi goodtemplari fengi lögregluþjónsstöðuna. Mér varð á að svara honum á þá lund, að þess væru dæmin, þegar stjórnmálaleg hagsmunavon væri annars vegar, að jafnvel þeir sem neyttu áfengis daglega eða annan hvern dag árið í kring, gætu með góðri samvizku stutt goodtemplara til starfs með atkvæði sínu. En sá, sem ráðinn yrði til lögreglustarfs í bænum, þyrfti vissulega að hafa fleiri góða kosti til brunns að bera en bindindi á áfenga drykki, þó að það væri áberandi mikill kostur allra starfsmanna. 
Þar með var þetta mál útkljáð og annar maður ráðinn í stöðuna.
Næsta dag þinguðu menn á „sjakketum“ þarna neðst við Heimagötuna og dreyptu á. Ég átti þar trúnaðarvin í hópnum, þó að lágt færi. 
Nokkrum dögum síðar bar gesti að garði í Goðasteini, íbúðarhúsi okkar hjóna (nr. 11 við Kirkjubæjabraut). Þetta voru blessaðir stefnuvottarnir í bænum. Í fjarveru minni við skyldustörf afhentu þeir konunni minni stefnu, sem hún kvittaði fyrir. Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn í bænum ,hafði tekið að sér að reka málið fyrir hinn eiginlega stefnanda, brauðgerðarmeistarann. Tilefni stefnunnar var það, að ég hefði átt að segja brauðgerðarmeistarann neyta áfengis hvern dag árið um kring eða að minnsta kosti annan hvern dag allt árið. Já, meira að segja sagt hann fullan hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. Þannig átti sökin a. m. k. að vera borin fram, og sótt skyldi til þeirrar sakar. En annað varð uppi á teningnum, þegar á hólminn kom. 
Ég mætti ekki fyrir sáttanefnd, svo að mál þetta fór fyrir bæjarþingið. Þess vegna þurfti að stefna mér aftur. 
Þegar ég las stefnuna, sá ég mér strax slag á borði. Stefnan var skakkt gerð eða orðuð hjá héraðsdómslögmanninum og þá vitleysu skyldi ég svo sannarlega notfæra mér. 
Sakargiftin var þannig orðuð í stefnunni og sett innan gæsalappa: „. . þar sem ég væri undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag ..." Og taktu vel eftir: Þessi orð voru sett innan gæsalappa í stefnunni, ''sem sé mín eigin orð um sjálfan mig.''Svo mætti ég í bæjarþinginu á tilskildum tíma með greinargerð mína og frávísunarkröfu. Hún hljóðaði þannig að nokkrum hluta: 
„Í sáttarkæru, réttarskjali nr. 2. hefur stefnandi eftir mér í beinni ræðu innan gæsalappa: ''„Þar sem ég er undir áhrifum hvern dag eða að minnsta kosti annan hvern dag.“'' Þessi orð kveðst stefnandi taka orðrétt eftir mér á bæjarstjórnarfundi 18. jan. s.l. og telur þau „mjög ærumeiðandi og álitsspillandi fyrir sig. Hann hefur því hafið málsókn á hendur mér sökum þeirra. Ég fæ ekki annað skilið, en að hin tilgreindu orð eigi við ''sjálfan mig'', eins og þau eru sett fram í sáttakærunni, og ég mótmæli því, að þau eigi eða geti átt við nokkurn annan eða ærumeitt hann. 
Stefnanda brestur algjöran rétt og aðild til að höfða á mig meiðyrðamál út af hnjóðsyrðum eða ásökunarorðum, sem ég kann að hafa látið falla um sjálfan mig, eins og þau eru sett fram í sáttakærunni. Sjálfsásökunarrétturinn er helgasti réttur mannssálarinnar, og hann getur enginn tekið frá mér eða dæmt af mér fremur en það er í mannlegu valdi að deyða sjálfa sálina. 
Í réttarhaldi, sem fram fór í máli þessu 19. marz s.l. fullyrti stefnandi að ég hefði sagt um hann á bæjarstjórnarfundi, að hann (þá hann sjálfur) væri „fullur“ hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag. Þá koma sem sé fram nýjar sakir, en ekki minnzt einu orði á sakarefnið sjálft, sem sett er fram í sáttakæru, þ. e. ''„sjálfsásökunarorðin“.'' 
Þetta var þá meginuppistaðan í svari mínu við fyrstu stefnu í meiðyrðamáli þessu, og ég undraðist sljóleika hins háskólalærða lögfræðings, sem rak málið fyrir brauðgerðarmeistarann. 
Í bæjarþinginu lagði ég sem sé á það áherzlu, að stefnandi hefði engan rétt til þess að stefna mér og lögsækja mig fyrir sjálfsásökun og benti dómaranum á orðalag stefnunnar. Þá gerðist atburður, sem ég gleymi aldrei: 
Héraðsdómslögmaðurinn, skattstjórinn [[Jón Eiríksson]], lagðist að hálfu leyti fram á borðið fyrir framan dómarann, svo að botninn blasti við mér. Hann tók upp penna sinn og breytti orðalagi stefnunnar þarna fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Það ætlaði hann að dygði í bæjarþingi Vestmannaeyja! 
Ég leyfði mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að hér væri um skjala fölsun að ræða fyrir framan augun á sjálfum dómaranum, þar sem sakargiftirnar væru nú allt aðrar en teknar væru fram í stefnuafriti því, sem konan mín hefði veitt viðtöku fyrir tveim dögum í máli þessu. Hér væri um skjalafölsun að ræða, sem ég gerði kröfu til, að umboðsmaður stefnanda, hinn vísi héraðsdómslögmaður, yrði dæmdur í sektir fyrir, skjalafölsun fyrir framan augun á sjálfum dómaranum. Jafnframt krafðist ég þess, að máli þessu yrði vísað frá bæjarþingi fyrir endalausa vitleysu og endemis þvælu um það, að ég hefði sakað sjálfan mig um drykkjuskap, sjálfur bindindismaðurinn! Nú fann ég, að ég stóð föstum fótum og þá svalaði ég mér eilítið þarna í bæjarþinginu. Þá byrsti dómarinn sig, varð hryssingslegur í minn garð, kuldalegur og nánast ruddalegur. Þessa framkomu hans hafði ég liðið fyrir áður í „skattsvikamálinu“, svo að mér kom hún ekki á óvart. Ég hafði hugsað þetta mál og tekið mínar ákvarðanir. Á þessu kýli skyldi ég stinga og hleypa út úr því vondum vessa. Hroki valdsmannsins átti sér lítil takmörk og samúðin með hinum lögfræðilega vini og samborgara nánast óviðurkvæmileg. Enn skyldi til stáls sverfa. Það hafði ég afráðið. Í bæjarþinginu lýsti ég yfir andstyggð minn á framferði dómarans og vildi láta hann bóka ávítanir mínar í sinn garð um auðsýnda andúð, hryssing og kuldaleg svör og hlutdrægni gagnvart mér. Jafnframt tilkynnti ég hon
um þá ætlan mína. að kæra hann og réttarfarið í kaupstaðnum fyrir dómsmálaráðuneytinu og tjá því, hverju ég hefði orðið vitni að. þar sem héraðsdómslögmaðurinn leyfir sér að falsa réttarskjöl fyrir framan nefbroddinn á sjálfum dómaranum. Jafnframt kæru þessari tjáði ég honum, að ég ætlaði að skrifa grein í tilnefnt bæjarblað í kaupstaðnum og tjá þar Eyjamönnum, hverju ég hefði orðið vitni að í bæjarþinginu og hvers þeir mættu vænta, ef vildarvinir dómarans, lögfræðingar að hans skapi, ættu þar hlut að máli. 
Þegar ég hafði þannig létt á mér, sljákkaði í dómaranum og hann varð hinn ljúfasti í viðmóti. Það vissi ég að var ,,kápan á báðum öxlum“.<br<
Málalyktir urðu þær, að máli þessu var vísað frá sökum endaleysu í hugsun og galla á orðalagi. Hins vegar voru kröfur mínar um sektir vegna tilraunar til skjalafölsunar ekki teknar til greina. Samt hlógum við og skemmtum okkur dásamlega. kunningjarnir.<br<
Ég skrifaði síðan blaðagrein og lýsti reynslu minni af réttarfarinu í kaupstaðnum. Greinina kallaði ég: Bæjarþing Vestmannaeyja er virðuleg stofnun. (Sjá Framsóknarblaðið 6. júní 1951).
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Önnur stefna. Og aftur geigaði'''

Eins og ég hef tekið fram, frændi minn, þá er háskólapróf í lögfræði ekki einhlítt. Það skal ég nú aftur sanna þér. 
Og svo var þá stefnt á ný í máli þessu. Mig langar til að leggja á það áherzlu, frændi minn góður, að ég vissi aldrei til þess, að stefnandi. brauðgerðarmeistarinn, umbjóðandi héraðsdómslögmannsins, væri teljandi vínneytandi, og mér hafði aldrei komið til hugar nein slík brigslyrði í hans garð. Þetta sagði ég brauðgerðarmeistaranum einslega, því að við vorum góðir kunningjar og þekktumst vel. En nú var það pólitíkin, sem réði lögum og lofum og flokksforustan þurfti að svala sér einhvernveginn fyrir hrakfarirnar í bæjarstjórnarkosningunum 29. jan. 1950. 
Í trausti þess, að dómarinn hefði ekki tapað hinni ríku réttlætiskennd sinni og óhlutdrægni í dómum! Þá var konu minni enn fært afrit af stefnu, þar sem ég var fjarverandi við skyldustörf. Það varð þannig oftast hennar hlutskipti að kvitta fyrir stefnurnar, þegar stefnuvottana bar að garði. Og þeir höfðu orð á því síðar, hversu hún tók við þeim ljúflega og umyrðalaust, því að heimsóknir þessara manna og stefnuafhendingar kostuðu stundum skútyrði og illsku, svo að ekki sé meira sagt. 
Og nú fór heldur báglega fyrir héraðsdómslögmanninum eins og fyrri daginn. Hann gleymdi að skrifa undir stefnuna f. h. umbjóðenda síns, brauðgerðarmeistarans. Þessa gleymsku hans notfærð ég mér sannarlega. Þarna stóðu þessi orð í stefnunni: „. . og í þriðja lagi, að þau eru töluð í þeim tóni,
''að vínnautn vœri mér til vansa og að ég væri ofdrykkjumaður''“'. 
Ég leyfi mér að benda dómaranum á þá staðreynd í lögfræðilegri fávizku minni, að umboðsmaður brauðgerðarmeistarans, héraðsdómslösrmaðurinn, skrifaði undir stefnuna fyrir sína eigin hönd en ekki brauðgerðarmeistarans. Þar með væri það hann sjálfur, sem stefndi mér í máli þessu, þ. e., að þau orð, sem stefnandi eða umboðsmaður hans hefði fullyrt i fyrri stefnu, að ég hefði sagt um sjálfan mig, fullyrti nú héraðsdómslögmaðurinn að ég hefði sagt um hann sjálfan en ekki brauðgerðarmeistarann í þeim tón, að hann, hin lögspaki héraðsdómslögmaður sjálfur, hefði vansa af drykkjuskap sínum, og hann væri ofdrykkjumaður. 
Ég krafðist þess, að þessari málsóknarendaleysu héraðsdómslögmannsins yrði vísað frá dómi, þar sem hún ætti enga stoð í veruleikanum. væri uppspuni frá rótum, væri algjörlega út í hött. Nú var úr vöndu að ráða. Ekki þurfti annað en að héraðsdómslögmaðurinn tæki upp pennann sinn og skrifaði f. h. brauðgerðarmeistarans eða í umboði hans. En nú var það ekki vogandi, því að ég hafði þá þegar kært hann fyrir skjalafölsun eða tilraun til slíks verknaðar í bæjarþinginu. Héraðsdómslögmaðurinn vissi, að kæra mín lá í dómsmálaráðuneytinu. 
Dómarinn varð að fallast á það í annað sinn, að vísa máli þessu frá bæjarþinginu. Þá var vissulega hlegið í borg og bæ. Ég sagði frá atburðunum í Framsóknarblaðinu í Eyjum og lét óspart í ljós undrun mína á ásókn þessari og reynslu minni af réttarfarinu i kaupstaðnum. Héraðsdómslögmaðurinn sakaði símann og ritvélina sína um gallana á málskjölunum! Ég dró dár að öllu saman. Þannig svalaði ég mér með grein í Framsóknarblaðinu í bænum.
 
<center>'''Þriðja lota'''</center>

'''Þriðja stefna. Ósannindi staðfest með eiði'''

Í þriðja sinn stefndi svo héraðsdómslögmaðurinn mér og þá fyrir hönd brauðgerðarmeistarans. Ég hafði átt að fullyrða, að brauðgerðarmeistarinn væri ofdrykkjumaður. sem væri undir áhrifum áfengis hvern dag eða annan hvern dag árið í kring. 
Hér tjái ég þér orðréttan nokkurn kafla greinargerðar minnar til varnar málstað mínum í bæjarþingi kaupstaðarins, eftir að stefnandi hafði skrapað saman vitnum málstað sínum til fulltingis og ákæru sinni til staðfestingar. Ég ætlaðist satt að segja til þess, að dómarinn tæki tillit til þessara athugasemda minna og veigraði sér við að fella dóm mér til áfellis. Þá höfðu vitni verið leidd í réttinn og þau látin kalla guð sinn til vitnis um sannsögli brauðgerðarmeistaranum til framdráttar. 
Hér læt ég fljóta með kafla úr greinargerð minni og vörn. Vörnin ber það auðvitað með sér, að hér stýrir leikmaður pennanum en ekki lögfræðingur:
„Nú eru leidd fram í bæjarþingið tvö vitni, sem bera eða fullyrða allt annað mér til dómsáfellis en tilgreint er í sáttakærunni og mér er stefnt fyrir. Þau fullyrða og sverja, að ég hafi sagt að stefnandi væri sjálfur undir áhrifum hvern dag eða a. m. k. annan hvern dag allt árið. Þetta er i rauninni það eina, sem vitnunum ber saman um, enda voru þau leidd fyrir réttinn eitt og eitt með fjögurra daga millibili. Þau viðurkenna samfundi sína milli réttarhalda . . .“ 
Eitt vitnið var ekki flokksmaður brauðgerðarmeistarans. Þetta vitni skulum við kalla Social Demo í þessu bréfi mínu til þín. frændi minn góður. 
Og þá minnist ég broslegs atviks, þegar þetta vitni átti að mæta þarna í réttarhaldskrubbunni hjá bæjarfógeta að [[Tindastóll|Tindastóli]] við Sólhlíð og bera sannleikanum vitni! Lokið var við að pumpa eitt vitni, góðan Flokksmann, sem fullyrt hafði margt málstað brauðgerðarmeistarans til framdráttar. 
Vitnið Social Demo mætti ekki á tilskyldum tíma til réttarhaldsins. Ég krafðist þess, að pumpaða vitnið yrði geymt i eins konar stofufangelsi, þar til Social Demo væri fundinn og yfirheyrður, svo að vitnin ættu þess ekki kost að bera sig saman. Þeirri kröfu minni var fullnægt. Einnig var héraðsd.l. geymdur. 
Fyrir augum mínum var þetta allt sprenghlægilegur skollaleikur og efni í góðan leikþátt. Og allt þetta mála stapp væri orðið að leikriti, ef mig hefði ekki skort gáfur til þess að færa það í viðeigandi og viðhlítandi búning. 
Eftir hálfrar annarrar klukkustundarleit fundu lögregluþjónarnir loks Social Demo. Þá hló mér hugur í brjósti. Vitnið hafði ekki fundizt heima við. Þá var leigð bifreið til leitarinnar og ekið um [[Heimaey]] suður og norður, austur og vestur. Loks fannst Social Demo vestur í Hrauni. Þar var hann að ganga sér til hressingar og gera upp við sálu sína, ályktaði ég og brosti svona innra með mér. Ég gerði þessu skóna: Á ég? Á ég ekki? Nú, en fyrst þeir fundu hann, varð hann að standa við orð sín og reyna að duga þeim vel. Það er stundum erfitt að hemja neistann, sem liggur innst eða hafa vald á honum! 
Hitt vitnið, sem þegar hafði skilað af sér og unnið eið að framburði sínum, síðan geymt í búrinu nær tvo tíma, var góður Flokksmaður, einn úr Foringjaliðinu og sat í fulltrúaráði Flokksins. 
Og svo greini ég þér hér með orðréttan kafla úr vörn minni. Fyrir mér eru skrif þessi eins konar „íslenzk fyndni“. sem ég rifja upp mér til kátínu í ellinni. -Þessar ábendingar mínar til dómarans voru sendar honum til þess að veikja málstað stefnanda öðrum þræði og svo til að halda til haga hinni spaugilegu hliðinni á vitnaleiðslum þessum og málaþrasi: 

„Mætti ég biðja háttvirtan dómarann að íhuga og athuga vel það, sem skráð er í bæjarþingsbók Vestmannaeyja um framburð Sócial Demó fyrir réttinum 19. marz s.l. Má ég biðja dómarann að athuga og íhuga, hvernig vitni þetta orðar svör sín við spurningum mínum varðandi málsatvik. Vitnið ,... . kvaðst halda . . .“, „. . . kvaðst halda .. .“, „. . . heldur minni hann . . .“, „. . . kvaðst hann ekki muna . . .”, „. . .kvaðst ekki muna . . .“, „. . . hann heldur . . .“, „. . . að því er vitnið minnir . . .“, „... og kvaðst hann halda . ..“,. . gæti vel verið, að hann . . .“,.. ekki væri sér unnt að sanna .“, „. . . hann kvaðst ekki muna
.“, „. .. hann kvaðst ekki muna . . .“, „. .. hann kvaðst halda . . .“, „.. . ekki kvaðst hann geta fullyrt það með vissu . . .“ Þannig eru svör vitnisins við spurningum mínum. Vill dómarinn segja mér hvers konar svör eru táknræn fyrir pólitísk ljúgvitni'? Virðist ekki dómaranum, að minni vitnisins sé æði gloppótt? 
En svo allt í einu fær vitnið gott minni, svo að það fullyrðir: „Þorsteinn Þ. Víglundsson lét orð falla á þá leið, að á lista sjálfstæðisflokksins hafi verið hrúgað saman fyllibyttum við síðustu bœjarstjórnar kosningar“. Þessa lexíu mundi vitnið, hann Sócial Demó, vel og staðfesti síðan þennan framburð sinn með eiði.“ 
Mér er enn í fersku minni, hversu vitninu brá, þegar ég krafðist þess, að það staðfesti þennan framburð sinn með eiði. 
Svo tók dómarinn til að búa vitnið undir athöfnina, eiðinn.

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T14:39:32Z

Birna:

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T14:00:33Z

Birna:

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T13:43:47Z

Birna:

Blik 1976/Bréf til vinar míns og frænda, VI. hluti

2009-12-03T13:25:04Z

Birna: Ný síða: '''Sér grefur gröf, þótt grafi''' Eftir að greinargerðin, sem ég sendi þér hér með í þessu vina og frændabréfi mínu, tók að birtast í blaðinu, sem ég nefndi, hófus...

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-12-02T19:51:59Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Blik 1876. Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.'']]

==Tvær heimasætur==

Hér birtir Blik mynd af tveim heimasætum í Eyjum, sem fæddar voru á fyrri öld. Þær urðu þekktar frúr í Eyjum, fæðingarbyggð sinni. 
Til vinstri er [[Jórunn Fríður Lárusdóttir frá Búastöðum|Jórunn Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. Hún fæddist þar árið 1880 og var dóttir hinna kunnu hjóna þar, Lárusar hreppstjóra og bónda Jónssonar og frú [[Kristín Gísladóttir|Kristínar Gísladóttur]]. Fríður Lárusdóttir giftist
[[Sturla Indriðason frá Valtanesi|Sturlu Indriðasyni]] frá Valtanesi. Þau bjuggu lengi í Eyjum. 
Til hægri á myndinni er [[Jórunn Hannesdóttir]], sem síðar varð hin kunna húsfreyja á [[Vesturhús|Vesturhúsum]], kona Magnúsar útgerðarmanns og formanns Guðmundssonar. Frú Jórunn var fædd árið 1879 og þannig ári eldri en Fríður. Foreldrar frú Jórunnar voru hjónin á Miðhúsum. Hannes Jónsson. formaður og síðar kunnur hafnsögumaður í Eyjum, og kona hans, frú Margrét Brynjólfsdóttir bónda Halldórssonar í Norðurgarði. 
Afkomendur þessara mætu kvenna voru um árabil gildir þegnar í Eyjum. Sumir þeirra eru það enn. — Nokkra þeirra vitum við búsetta í Reykjavík og nálægum byggðum. 
Í húsmóðurstétt sýndu konur þessar [[Byggðasafn Vestmannaeyja|Byggðarsafni Vestmannaeyja]] skilning og ræktarsemi með því að gefa því ýmsa góða muni frá liðinni tíð, muni, sem hafa sögulegt gildi.

{{Blik}}

Blik vinnuskipulag

2009-12-02T17:50:43Z

Birna: /* Birna */

Vinnuskipulag fyrir úrvinnslu á Bliki

== Víglundur ==
Víglundur lýkur við Blik 1967, Blik 1969 og Blik 1980. Auk þess sem hann heldur áfram yfirferð um áður innsett efni.

== Ragnar ==
Ragnar setur inn allar myndir úr Bliki, vinnur myndir í betra format þannig að þær sjáist.

Ragnar flettir einnig í gegnum myndir á Heimaslóð úr Bliki og metur hvort þær séu fullnægjandi að gæðum og lagfærir þær ef mögulegt og setur aðrar í staðinn.

Ragnar setji inn myndirnar í mismunandi flokka eftir því hvaða flokki þær tilheyra dæmi: Blik 1967, Blik 1969 o.s.frv.

== Birna ==
Birna hefur yfirfarið Blik 1951 til og með 1955. Einnig 1961 og 1976.
Hún mun setja þetta inn á netið.

Á eftir að setja inn myndir fyrir Blik 1953, og myndaauglýsingar. Gert Vþþ
Vantar töflu yfir fiskverð í Blik 1976, bls. 21/gert VÞÞ
Vantar töflu yfir fiskverð í Blik 1976, bls. 22/gert VÞÞ

Vantar að laga töflu á bls. 178 0g 179 Rauðakrossinn. Gert/VÞÞ

Getur þú litið á, Hjónin í Klöpp millimerkingar get ekki lagað það.
Það eru þrjár stjörnur að ergja mig þarna.

== Aðrir ==
Setja þarf inn flokka fyrir mismunandi ártöl af Bliki.
Setja inn snið.
(huga að efnisyfirliti með sniði)

:::::::Frosti/Víglundur

Blik 1976/Hjónin í Klöpp

2009-12-02T17:21:33Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_hjoniniklopp_bls211.jpg|thumb|700px|''Brúðhjónin Kristján Ingimundarson og Sigurbjörg Sigurðardóttir.]]''
[[Mynd:Blik1976_hjoniniklopp_bls213.jpg|thumb|700px|''Íbúðarhúsið Klöpp.'']]

==Hjónin í Klöpp==

Myndin á bls. 211 birtist í Bliki árið 1967. Hér læt ég fylgja nánari og fyllri skýringu en þar er birt og töluvert á annan veg. 
Mynd þessi er tekin við suðurvegg [[Landakirkja|Landakirkju]] 14. okt. 1892. Fram hefur farið í kirkjunni brúðkaupsvígsla. Hana framkvæmdi séra [[Oddgeir Þórðarson]] Guðmundssonar, sóknarprestur að [[Ofanleiti]] (með loðhúfu á höfði lengst til hægri á myndinni). Brúðhjónin eru [[Kristján Ingimundarson]] hreppstjóra Jónssonar á Gjábakka og [[Sigurbjörg Sigurðardóttir]] frá Eystra-Rauðafelli undir Eyjafjöllum. Þessi hjón áttu eftir að verða ein hin mætustu hjón í Vestmannaeyjabyggð á sinni tíð. 
Foreldrar brúðgumans, hjónin [[Ingimundur Jónsson]] og [[Margrét Jónsdóttir]] á [[Gjábakki|Gjábakka]] í Eyjum voru gefin saman árið 1858 og bjuggu á Gjábakka 54 ár eða þar til Ingimundur bóndi og hreppstjóri lézt árið 1912. Hann kvæntist heimasætunni á Gjábakka, [[Margrét Jónsdóttir|Margréti Jónsdóttur]] bónda þar Einarssonar. Kona hans og móðir Margrétar, var frú [[Sigríður Sæmundsdóttir]] húsfreyja á Gjábakka um það bil tvo tugi ára. 
Foreldrar brúðarinnar voru [[Sigurður Sigurðsson]] bóndi á Eystra-Rauðafelli og kona hans Þorbjörg Sveinsdóttir, systir Sigurðar útgerðarmanns og smiðs í [[Nýborg]] í Eyjum. Sigurbjörg Sigurðardóttir fæddist að Eystra-Rauðafelli árið 1861. Hún missti föður sinn, er hún var fimm ára gömul (1866) og fór því ung í vist til annarra, þar sem það hét og svo, að hún ynni fyrir sér, þegar hún stálpaðist. 
Árið 1883 leitaði hún sér atvinnu úti í Vestmannaeyjum, þá 22 ára að aldri. Hún réðist þá að Nýborg til hjónanna [[Sigurður Sveinsson|Sigurðar Sveinssonar]],móðurbróður síns, og konu hans [[Þóranna Ingimundardóttir|Þórönnu Ingimundardóttur]] ljósmóður frá Gjábakka, systur Kristjáns. 
Þegar svo Kristján Ingimundarson á Gjábakka vitjaði systur sinnar, húsfreyjunnar í Nýborg, hreifst hann mjög af vinnukonunni undan Eyja-fjöllum. Og að því dró, að þau felldu hugi saman. 
Árin 1884 og 1885 var Sigurbjörg Sigurðardóttir vinnukona í Julíusháb hjá verzlunarstjórahjónunum [[Gísl Engilbertsson|Gísla Engilbertssyni]] og frú [[Ragnhildur Þórarinsdóttir|Ragnhildi Þórarinsdóttur]]. 
Haustið 1885 réðst Sigurbjörg Sigurðardótatir vinnukona til hjónanna
á [[Gjábakki|Gjábakka]], Ingimundar hreppstjóra og frú Margrétar húsfreyju, og þá leið ekki á löngu, þar til sonurinn gerði henni barn, enda voru þau harðtrúlofuð. Hinn 6. ágúst 1886 fæddi Sigurbjörg sveinbarn, sem skírt var Sigurjón. Hann varð brátt augasteinn afa sins og ömmu á Gjábakka. Þá var Kristján Ingimundarson sem sé orðinn pabbi, nítján ára að aldri. Unnustan var sex árum eldri, eins og ég gat um. 
Sigurjón Kristjánsson var kunnur verzlunarmaður i Eyjum á sínum tima, en er látinn fyrir mörgum árum. 
Og nokkur ár liðu, og kærustupörin á Gjábakka nutu lífsins í foreldrahúsum hans. Kristján Ingimundarson stundaði sjóinn með föður sínum á vetrar og sumarvertíðum og svo fuglaveiðar í úteyjum. Hann reyndist snemma ævinnar mikill atorkupiltur, gætinn. verkhygginn og traustur í hvívetna. 
Og svo dró að því, að elskendur þessir hugsuðu til stofnunar sjálfstæðs heimilis eins og gengur. Það hafði dregizt á langinn sökum hins mikla skorts á íbúðarhúsnæði í kauptúninu eða verstöðinni. Til þessa höfðu þau ekki haft efni á að byggja sér einhverja húsmynd eða tómthúskofa. 
Árið 1892 fengu þau loks inni í einum „hjallinum“ þarna í námunda við Voginn eða höfnina sunnanverða. Hjallurinn stóð sunnan við Strandveginn, götutroðningana fram með ströndinni sunnanverðri, þar sem tómthús þurrabúðarmannanna í verstöðinni stóðu í hnapp eða hvert þeirra í námunda við annað, og svo eilitlu krærnar, fiskhúsin, þar „innanum og samanvið“. Þessi hjallur hafði staðið þarna um það bil 60 ár og oftast verið notaður til íbúðar, þ. e. a. s., íbúðarkytran var undir þakinu, uppi á loftinu, en niðri voru rimlaveggir. Þar var hertur matfiskur og þurrkaður hákarl, og svo geymd handfæri og önnur tæki, sem notuð voru við bjargræðið. Þetta hús var kallað „Helgahjallur“ og bar nafn af manninum sem byggði það árið 1834. Þarna undir súðinni hafði hver fjölskyldan af annarri orðið að hýrast í fátækt sinni og umkomuleysi undanfarna sex áratugi við fæðuöflun í verstöðinni og hin frumstæðustu lífskjör.
* * *

Og nú verð ég að biðja þig, lesari minn góður, að leyfa mér dálítinn útúrdúr í frásögn minni. 
Piltur úr „Hlíðinni“ [[Helgi Jónsson]] að nafni, og stúlka úr Hvolshreppi. [[Ragnhildur Jónsdóttir]] að nafni, rugluðu saman reytum sínum í ást og innileik og afréðu að flytja til Vestmannaeyja. þar sem hann gæti fleytt þeim fram á sjávarfangi, þar sem þau voru umkomulítil og eignalaus. 
Þetta var árið 1832 eða þar um bil. Þegar til Eyja kom, fengu þau inni i tómthúsi, þar sem hún Gunna gamla Einars hafði búið á undanförnum árum við góðan orðstír, og hét þetta tómthús [[Gommorra]] (þannig skrifað í merkum heimildum). Áður en Gunna flutti í það, hafði kofi þessi verið þekkt gjálífishús í verstöðinni og þess vegna hlotið þetta nafn eftir gömlu spilltu borginni þarna einhversstaðar fyrir botni Miðjarðarhafsins. Aumara yrði mannlífið, ef engir fyndnir gárungar leyndust þar innan um og saman við! 
Eftir fjögurra ára dvöl í Eyjum, höfðu þessi ungu hjón af Suðurlandsundirlendinu byggt sér eigið hús af hjallagerð. Grindin var gjörð úr sæmilega gildum trjám. Hliðarveggir hlaðnir úr grjóti en gaflar gjörðir úr borðrenglum, þar sem vindur blés inn og um matvælin, sem þurrkast skyldu þar. Á hjallinum var tiltölulega hátt ris. Og þar var gólf á sæmilega styrktum bitum. Þarna var gjörð íbúð og gengið upp í hana um pallstiga, sem lá niður í þurrkrýmið á „neðri hæð“. Stundum voru allar hliðar hjalls gjörðar úr rimlum. 
Mörg hjallanöfn eru kunn úr sögu Vestmannaeyja, svo sem [[Ömpuhjallur]], [[Dalahjallur]], [[Þorkelshjallur]], [[Björnshjallur]], [[Hólmfríðarhjallur]] og [[Sæmundarhjallur]]. 
Hjallurinn hlaut venjulega nafn af manni þeim, sem byggði hann og notaði fyrst, og hélt hjallurinn því nafni, meðan hann var við lýði, þó að eigendaskiptin ættu sér títt stað. (Teikning af hjalli er birt í Bliki árið 1969, bls. 357). 
Árið 1836 höfðu hjónin sem sé lokið við að byggja sér íbúðarhúsið, sem þau kölluðu Helgahús. En af því að það var byggt með sama sniði og aðrir „hjallar“, þá hlaut það brátt nafnið [[Helgahjallur]]. Og þannig er það skráð í opinberum heimildum næstu 60 árin eða þar um bil. 
Þegar ungu hjónin, Helgi og Ragnhildur, höfðu búið í Helgahjalli sex ár, fengu þau byggingu fyrir annarri Búastaðajörðinni. Þá seldu þau „hjallinn“ sinn. Það var árið 1840. Síðan gekk hann kaupum og sölum næstu áratugina. 
Ú * a

Árið 1892 festi Kristján Ingimundarson á Gjábakka kaup á Helgahjalli. Þar vildi hann stofna til sjálfstæðs heimilis með unnustu sinni. 
Þegar hjónaefnin höfðu þangað flutt, tóku þau að undirbúa brúðkaup sitt. Vildu ekki búa lengur í „hneykslanlegri sambúð“! Brúðkaupsvígslan fór svo fram í Landakirkju 14. okt. um haustið, eins og ég gat um. Að henni lokinni var myndin tekin sunnan við kirkjuna. 
Brúðurin er klædd hátíðlegum, íslenzkum þjóðbúningi. Þetta eru brúðkaupsklæði frú Ragnhildar Þórarinsdóttur, verzlunarstjórafrúar í Juliushåb. fyrrverandi húsmóður brúðarinnar. Frúin saumaði sjálfri sér þennan klæðnað, þegar hún giftist Gísla verzlunarstjóra Engilbertssyni árið 1868. Nú hafði hún lánað hann fyrrverandi vinnukonu sinni. Og hún var vissulega ekki sú einasta fyrir utan eigandann, sem gift var í búningi þessum. Mörg brúðarefnin í Eyjum fengu hann lánaðan bæði fyrr og síðar. (Búningur þessi er nú i eigu Byggðarsafns Vestmannaeyja. Sjá nr. 952 í Minjaskrá Byggðarsafnsins). 
Kristján Ingimundarson varð með árunum sjósóknari mikill og hin mesta aflakló. Honum græddist brátt nokkurt fé sökum aflasældar og fjárhyggju, sem var honum meðfædd. Ungu hjónin í Helgahjalli þóttust því brátt hafa efni á því að rífa Helgahjall og byggja sér gott íbúðarhús á lóðinni. 
Þessi hugsjón þeirra varð að veruleika árið 1894. Þá byggðu þau sér lítið og snoturt íbúðarhús og kölluðu það [[Klöpp]]. Undir því var kjallari að hálfu leyti í jörðu, hlaðinn úr grjóti og sementi slett milli steinanna, eins og tíðkaðist þá svo víða með okkar þjóð.

•Cr * Cr

Þegar hér er komið sögu þessara hjóna, er Kristján 27 ára að aldri. frú Sigurbjörg 33 ára og Sigurjón sonur þeirra 8 ára gamall. 
Árið 1899 fæddist þeim hjónum dóttir, sem var brátt vatni ausin og skírð Guðfinna. Hún varð á sínum tíma kunn heimasæta í Klöpp. Þegar hún náði þroskaaldri, giftist hún [[Georg Gíslason|Georg Gíslasyni]], síðar kaupmanni í Eyjum, syni hjónanna í [[Stakkagerði]]. Gísla gullsmiðs og frú Jóhönnu Árnadóttur. Synir þeirra eru kunnir Vestmannaeyingar, Kristján skrifstofumaður í Vestmannaeyjum og Theodór héraðsdómslögmaður í Reykjavík. 
Eina stúlku ólu þau upp, hjónin í Klöpp. Hún heitir [[Sigríður Sigurðardóttir]], og er bróðurdóttir frú Sigurbjargar húsfreyju. Hún er fædd 1898 og er enn á lífi. 
Á unglingsárum tók Kristján Ingimundarson að stunda sjóinn. Þá byrjaði hann, eins og svo margir jafnaldrar hans þá í Eyjum, að stunda færið sitt að sumrinu á litla sumarbátnum hans pabba síns, julinu, eins og þær smáu fleytur voru oftast nefndar. fjórrónar, og stundum með tveim aukaræðum við skutinn eða fyrir aftan austurrúmið. Og svo hóf hann þátttöku sína í vetrarvertíðinni, og var hann þá fyrst hálfdrættingur á vertíðarskipi föður síns, Ingimundar bónda. 
Fyrir tekt var Kristján á Gjábakka farinn að bera við að veiða lunda með háf. Hann var aðeins átta ára, þegar fyrsti lundaháfurinn fluttist til Eyja frá Færeyjum. Áður var þetta áhald óþekkt í Vestmannaeyjum. Og strákarnir hrifust og tóku brátt að smíða sköft, tegla spækjur og riða net í lundaháf. Veðihugurinn gagntók sál og sinni. Ekkert annað komst að. Og svo var hafizt handa, þegar lundatíminn gekk í garð. 
Og síðan stundaði Kristján Ingimundarson lundaveiðar með háfinn sinn hvert sumar fram á níræðisaldurinn. Og það er mér óblandin ánægja að vita háfinn hans svarta og veiðisæla geymdan á Byggðasafni Vestmannaeyja til sýnis gestum og gangandi.<br<
Árið 1895 gerðist váglegur atburður í Vestmannaeyjum, sem lengi var minnzt í byggðarlaginu. Og ver hefði farið, ef Kristján Ingimundarson í Klöpp og hásetar hans hefðu ekki sýnt og sannað hetjulund sína og snarræði, þegar hættan steðjaði að og um líf og dauða var að tefla. 
Aðfaranótt 9. janúar var [[sexæringurinn Hannibal|sexæringnum Hannibal]] ýtt úr vör við Nausthamar í Eyjum og róið til fiskjar með handfærin vestur fyrir Eyjar.
Á bátnum voru sjö menn. Þegar líða tók á daginn, tók að vinda af austri og ýfa sjó. Þá fannst skipshöfninni á sexæringnum ekki lengur til setu boðið og tók til áranna. Hún barði gegn stormi og kviku austur fyrir Yzta-klett og sveigði síðan inn að hafnarmynninu, Leiðinni. Hún reyndist vissulega ekki girnileg til umferðar, þegar bátinn bar að henni. Innan við eyraroddana sitt hvoru megin við hafnarmynnið var sandrif, sem kallað var [[Hnykillinn]]. Utanvert við hann var einnig klettur, sem leyndist undir sjávarmálinu. Sögnin sagði, að hafís hefði skilið hann þarna eftir einhverntíma á seinni öldum. Þessar hindranir á [[Leiðinn|Leiðinni]] eða í hafnarmynninu bjuggu sjómönnum grand eða gátu gert það í austan stormum með brimi og boðaföllum. 
Kristján Ingimundarson og skipshöfn hans var komin heil í höfn og hafði sett bát sinn til hlunns í [[Hrófin]] vestan við [[Nausthamar|Nausthamarinn]]. En það var enginn asi á Kristjáni fremur en fyrri daginn. Rólegur og íhugull. Það var engu líkara en að honum byði í grun. „Við skulum staldra við piltar,“ sagði hann. 
Og alda reis og alda hneig. Og í ólögunum braut á Hnyklinum, svo að ölduskúmið þeyttist vestur eftir kyrrlátum sjávarfletinum innan við Hnykilinn. 
Og þarna sást bátur nálgast Leiðina. Um stund beið hann lags. Og svo var tekið til áranna og róið eins og aflið frekast leyfði. En það dugði ekki til. Þegar báturinn nálgaðist Hnykilinn, sandgrynningarnar, reið alda yfir. Það skipti engum togum. Bátnum hvolfdi og sjö menn svömluðu þarna í sjónum, allir ósyndir. Kristján og sjómenn hans hrundu fram báti sínum í dauðans ofboði. Þeim tókst að bjarga fimm drukknandi mönnum en tveir létu lífið, [[Lárus Jónsson]], bóndi og hreppstjóri á Búastöðum, og [[Bjarni Jónsson]], vinnumaður á Kirkjubæ.<br<
Björgunarafrek þetta var lengi í minnum haft í Vestmannaeyjum. 
Lengst af er formannsstarf Kristjáns í Klöpp tengt útgerð hins opna skips, [[Björg yngri|Björgu yngri]], sem þeir áttu í félagi feðgarnir Kristján í Klöpp og Ingimundur bóndi á Gjábakka. Hún var hin mesta happafleyta. 
Eftir að vélbátaútvegurinn hófst í Eyjum, eignaðist Kristján í Klöpp hlut í tveim vélbátum, [[v/b Hekla|v/b Heklu]] árið 1908 og [[v/b Íslending|v/b Íslendingi]] árið 1912. Báðir voru þetta litlir vélbátar eins og þeir voru algengastir. V/b Hekla var 6,47 og v/b Íslendingur 10,9 rúmlestir. Um árabil hafði Kristján í Klöpp atvinnu sína af því eins og margir eldri sjómenn í Eyjum að gera að aflahlutnum af vélbáti sínum og verka fiskinn að fullu. Vélbát hvern í Eyjum áttu þá venjulega 5—7 menn í sameign. 
Árið 1904 var Kristján Ingimundarson ráðinn fiskimatsmaður í Eyjum. Því trúnaðarstarfi gegndi hann af stökustu kostgæfni fram á síðustu æviárin sín. 
Um áratugi var þessi sami maður hringjari í Landakirkju og annaðist það starf af árvekni og trúmennsku eins og önnur störf sín. 
Frú Sigurbjörg Sigurðardóttir, húsfreyja í Klöpp, andaðist 10. marz 1931. Eftir það annaðist fósturdóttir þeirra hjóna heimilið í Klöpp og var hin styrka stoð fósturföður síns næstu tvo áratugina. 
Kristján Ingimundarson lézt 10. apríl 1952 og skorti hann þá tvo mánuði á áttatíu og fimm ára aldurinn. Á sumri hverju stundaði hann fuglaveiði í Klettunum gegnt kaupstaðnum hvert sumar og líka síðasta sumarið, sem hann lifði.
Íbúðarhúsið Klöpp. Það var talið nr. 16 við Njarðarstíg enda þótt það stæði við Strandveginn gegnt hraðfrystistöð [[Ísfélag Vestmannaeyja|Ísfélags Vestmannaeyja]], sem nú hefur byggt stóra steinbyggingu á „Klapparlóðinni“. 
Í fyrstu var íbúðarhús þetta ekki svo stórt, eins og það sýndist á myndinni. Nokkru eftir aldamótin stækkaði eigandinn það að mun og bjuggu þá tvær fjölskyldur í húsinu. T. d. var [[Friðrik Jónsson]], síðar kenndur við íbúðarhús sitt [[Látrar|Látra]] (nr. 44 við Vestmannabraut) leigjandi hjá Klapparhjónunum árið 1908. Þá var hann formaður á v/b Heklu, VE 115, sem þeir áttu saman með fleirum. 
Íbúðarhúsið Klöpp var flutt í heilu lagi austur á [[Urðir]] árið 1968 og gert þar að hesthúsi. Þá stunduðu vissir menn í Eyjum hrossarækt! Þar rann svo hraun yfir húsið í marzmánuði 1973.

LEIÐRÉTTING
(Á bls. 205 árið 1974 var skakkt skráð nafn þessa manns í Bliki. Ritið biður velvirðingar á þeirri leiðinlegu skekkju).
Sigurður Örn Einarsson, skrifstofustjóri Seðlabanka Íslands.

{{Blik}}

Blik 1976/Hjónin í Klöpp

2009-12-02T17:04:01Z

Birna:

Blik 1976/Hjónin í Klöpp

2009-12-02T16:51:41Z

Birna:

Blik 1976/Hjónin í Klöpp

2009-12-02T16:32:19Z

Birna:

Blik 1976/Brjóstmyndin í Gagnfræðaskólanum

2009-12-02T16:17:14Z

Birna:

==Blik 1976==
==Vigfús Ólafsson skólastjóri==

''[[Mynd:Blik1976 brjostmynd bls208.jpg|thumb|250px|Brjóstmynd. [[Þorsteinn Þ. Víglundsson]].]]''

==Brjóstmynd af Þ. Þ.V.==

1. okt. 1974 að aflokinni skólasetningu Gagnfræðaskólans í Vestmannaeyjum var að viðstöddum kennurum skólans, gagnfræðingum 1958-1963 og nokkrum gestum, afhjúpuð brjóstmynd af [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þorsteini Þ. Víglundssyni]] skólastjóra, gerð af Sigurjóni Ólafssyni myndhöggvara. 
Gamlir nemendur Þorsteins höfðu bundizt samtökum og kusu þessar konur í nefnd til að annast framkvæmdir: [[Birgit Sigurðardóttir|Birgit Sigurðardóttur]]. [[Klöru Bergsdóttir|Klöru Bergsdóttur]] og [[Sigrún Þorsteinsdóttir|Sigrúnu Þorsteinsdóttur]]. 
Fyrir hönd gefenda afhenti Sigrún Þorsteinsdóttir myndina skólanum að gjöf, en síðan afhjúpaði kona Þorsteins, [[Ingigerður Jóhannsdóttir]], myndina, sem hafði verið komið fyrir á stigapalli gegnt aðaldyrum. 
Skólastjóri þakkaði gjöfina og þá ræktarsemi sem nemendur sýndu skólanum og þann hlýhug og virðingu, sem þeir sýndu gömlum kennara sínum. 
Undirritaður rakti síðan í stuttu máli störf Þorsteins hér í bænum. 
Á silfurskjöld á fótstalli myndarinnar er letrað: 

'''ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON'''

skólastjóri '''G. I. V.''' 1927-1963

Með þakklæti og virðingu.

Gagnfræðingar

1958-59-60-61-62-63 
Þorsteinn hélt síðan skemmtilega ræðu. Rifjaði hann upp minningar úr starfinu með nemendum og kvað útlit sitt og heilsu bera þess bezt vitni, hve þau viðskipti hefðu gengið vel. 
Má þetta til sanns vegar færa, því að á Þorsteini sést lítt 76 ára aldur, áhugi og starfsþrek óbugað. Var hann lengi vel einhamur eins og segir um afreksmenn í fornum sögum. 
Mun, er tímar líða, starf hans í Eyjum talið hið merkasta brautryðj-andastarf. 
Gefendur afhentu skólanum einnig sparisjóðsbók með því fé, sem afgangs varð, og óskuðu að vöxtum yrði varið til verðlauna í íslenzku, en Þorsteinn kenndi hana alla tíð og stuðlaði að auknum þroska nemenda i því fagi með þáttum þeirra í riti sínu, Bliki.

''Vigfús Ólafsson, skólastjóri''

{{Blik}}

Blik 1976/Frænda- og vinafólk í Eyjum

2009-12-02T15:47:23Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

''[[Mynd:Blik1976 brjostmynd bls207.jpg|thumb|7000px|Frænda- og vinafólk í Eyjum]]''

==Frænda- og vinafólk í Eyjum==

Eyjafólk það, sem sýnt er á mynd þessari, var á sinum tíma nafnkunnugt fólk í byggðarlagi sínu og sumt af því landkunnugt. 
Jóhann Jörgen Johnsen var fyrirmálsbarn frú [[Guðfinna Jónsdóttir Austmanns| Guðfinnu Jónsdóttur Austmanns]], heimasætu að Ofanleiti. Hún giftist síðar [[Árni Einarsson |Árna Einarssyni]] frá Vilborgarstöðum. Mynd af þessum nafnkunnu og mætu hjónum er birt í Bliki árið 1967, bls. 11. 
Árni Einarsson var bóndi, meðhjálpari í [[Landakirkja|Landakirkju]] um langt árabil og alþingismaður Eyjabúa um skeið. Sonur þeirra hjóna var [[Sigfús Árnason]], organisti [[Landakirkja|Landakirkju]], söngstjóri hins elzta karlakórs í Eyjum, póstmeistari frá 1896-1904, útgerðarmaður og formaður á stærsta teinæring í verstöðinni, tíæringnum [[Auróra|Auróru]]. Þeir voru þannig hálfbræður [[Jóhann Jörgen Johnsen|Jóhann Jörgen Johnsen]] í Frydendal og [[Sigfús Árnason|Sigfús Árnason]] frá Vestri-Löndum. Móðir þeirra var sem sé frú Guðfinna Jónsdóttir prests Austmanns að [[Ofanleiti]], húsfreyja á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Sigfús Árnason var kvæntur frú [[Jónína K. N. Brynjólfsdóttir|Jónínu K. N. Brynjólfsdóttur]] prests Jónssonar að Ofanleiti. (Sjá greinina Frumherjar í Bliki árið 1967). 
Myndin á bls. 207 er af börnum þessara bræðra, Jóhanns og Sigfúsar. ásamt tveim öðrum nátengdum. 
Frá vinstri:
::[[Guðni Hjörtur Johnsen]] frá Frydendal, síðar útgerðarm. og kaupm..
::f. 15. júní 1888.
::Lárus (Kristinn Lárus) Johnsen frá Frydendal, síðar verzlunarm.
::og hollenzkur vísikonsúll, f. 31. des. 1884.
::[[Leifur Sigfússon]], síðar tannlæknir og franskur vísikonsúll,
::f. 4. nóv. 1892.
::[[Brynjúlfur Sigfússon]], síðar kaupm.. organisti og söngstjóri,
::f. 1. marz 1885.
::[[Árni Sigfússon]], síðar kaupm. og útgerðarm., f. 31. júlí 1887.
::[[Gísli J. Johnsen]], síðar kaupm., enskur konsúll og útgerðarm.,
::f. 10.marz 1881.
::Ásdís (Anna Ásdís) Gísladóttir frá Hlíðarhúsi, kona Gísla J. Johnsen.
::Þau giftust árið 1904. 
Drengurinn, sem stendur hjá frúnni, er Jóhann Jörgen Sigurðsson hálfbróðir þeirra bræðra, sona Jóhanns Jörgen Johnsen, veitingamanns í Frydendal. Þennan dreng átti frú Anna Sigríður Árnadóttir Johnsen í Frydendal með Sigurði Sigurðssyni frá Kúfhól í Landeyjum, kunnum útgerðarmanni og vélbátaformanni í Eyjum. Hann drukknaði 10. jan. 1912 í Vestmannaeyjahöfn. Frú Sigriður Árnadóttir (Johnsen) í Frydendal missti mann sinn 1893. Nokkrum árum síðar réðst Sigurður Sigurðsson vinnumaður að Frydendal. Þau voru heitbundin og brúðkaup þeirra var lengi á döfinni. Af því varð þó ekki, enda þótt Sigurður dveldist í Frydendal hjá konuefninu sínu á annan áratug eða þar til dauðinn skildi þau að. 
Jóhann sonur þeirra fæddist 2. ágúst 1899. Vestur í Ameríku lærði hann listmálun og þótti efnilegur í þeirri grein. Byggðarsafn Vestmannaeyja á nokkrar tússmyndir eftir hann. 
Að baki frú Ásdísi og á vinstri hönd hennar er Sigfús M. Johnsen frá Frydendal, síðar hæstaréttarritari og svo bæjarfógeti í Eyjum, f. 28. marz 1886. 
Ragnheiður Sigfúsdóttir frá Vestri-Löndum, síðar kunn yfirhjúkrunarkona við stjórnarsjúkrahúsið í Otten í Norður-Carólínaríki í Ameríku. 
Árni J. Johnsen, síðar bóndi og kaupmaður í Eyjum, f. 13. okt. 1892.
Mynd þessi mun tekin árið 1909. Lárus Gíslason frá Hlíðarhúsi, bróðir frú Ásdísar Johnsen, tók myndina.

{{Blik}}

Blik 1976/Frænda- og vinafólk í Eyjum

2009-12-02T15:46:37Z

Birna:

Blik 1976/Dyrhólaey

2009-12-02T15:26:12Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_dyrholaey_bls197.jpg|thumb|250px|[[Dyrhólaey]]]]

==Dyrhólaey==

Einhverju sinni heyrði ég því fleygt, að hver sá, sem sæi sæmilega skýrt „dyrnar“ á [[Dyrhólaey]] af austanverðri [[Heimaey]] í björtu veðri, teldist sjá vel frá sér. 
Talið er, að frá lokum ísaldar hafi Dyrhólaey verið syðsti tangi landsins þar til árið 1918, er Katla bar fram svo mikið af jarðefnum, að sérstakur tangi myndaðist suður af [[Hjörleifshöfði|Hjörleifshöfða]]. Sá tangi var kallaður [[Kötlutangi]] í mæltu máli í landinu með almenningi, en Mýrdælingar munu hafa kallað hann Höfðatanga vegna afstöðu hans til Hjörleifshöfða. 
Fyrsta áratuginn eftir Kötluhlaupið mikla 1918 var Kötlutangi talinn syðsti tangi landsins. En svo tók Ægir að sverfa utan af honum jafnt og þétt. Og nú er Dyrhólaey sögð hafa tekið aftur við hinu virðulega hlutverki sínu að vera syðsti tangi landsins, eins og hún er sögð hafa verið frá örófi alda eða síðan Ísland varð til, svo að ekki sé of djúpt í árinni tekið. Þannig varð sigurinn hennar að lokum, eins og hins viljasterka og óhaggandi einstaklings, sem sýnir í hvívetna skapfestu og hugrekki. Fasta og trausta jarðbergið eins og sálarberg einstaklingsins bilar aldrei, og ekki, þó að rigni eldi og brennisteini og öldur ægis hins mannlega lífs urgi og surgi, skafi og meitli. 
Dyrhólaey er 120 metra há, þar sem hún er hæst. Lengd hennar frá austri til vesturs er sem næst 2000 metrar. Breiddin frá norðri til suðurs er sem næst 1300 metrar, en af þeirri vegalengd er mjór berglangi um 400 metrar á lengd. Hann gengur til suðurs. Hæð hans er 95 metrar. Hliðar hans eru lóðréttir bergveggir frá hafi að brún. Í þeim bergvegg er .,dyragáttin“, sem bergtangi þessi dregur nafn af. Sjór fellur um ,.gáttina“ og er þar fært litlum báti.
Á flestum sjókortum erlendum a. m. k. er Dyrhólaey nefnd ..Portland“ sökum dyranna (Portsins). 
Úr hafinu suður af Dyrhólaey rísa sker og drangar. Hæstur er [[Háidrangur]], sem er 56 metra hár; þá [[Lundadrangur]], sem er 54 metrar; siðan Mávadrangur, sem er 35 metra hár, og [[Kambur]], sem er 43 metra hár. 
Að ofan er Dyrhólaey allmikið gróin, og þar er sums staðar allmikill moldar jarðvegur. 
„Hvergi hefi ég séð basalt svo vindsorfið sem þar. Sem dæmi um vindsörfunina má nefna, að hún er búin að eyða öllum jökulrispum af hraunhellunni nema þar sem eitthvert skjól hefur verið. Á norðanverðri lágeyjunni liggur víða sandsteinsklöpp ofan á hrauninu, en hún er nú víða að veðrast burt. Á einum stað, þar sem svo stendur á, hefi ég fundið greinilega ísrákir á hrauninu. Það bendir til þess, að þær hafi ekki verið farnar að mást, þegar foksandsskaflarnir hlóðust upp á eynni að norðan, en þeir eru nú orðnir að fastri klöpp . . . Þessir geysistóru sandskaflar virðast hafa hlaðizt upp í fádæma miklum sandstormum eftir ísaldarlokin, en efni þeirra er að mestu vikurborinn, grófur sandur, blandaður smágerðri möl . . .“ 
Mikið og fjölbreytt fuglalíf er á Dyrhólaey og í kringum hana. Sjófuglar hreiðra sig tugþúsundum saman í bergveggjunum og dröngunum suður af þeim. 
(Þó nokkur hluti þessara fróðleiksmola er tekin traustataki úr grein um Dyrhólaey. sem birt er í Náttúrufræðingnum, 3. og 4. hefti 1967.Höf.: Einar H. Einarsson, bóndi og sjálfmenntaður jarðfræðingur, frá Skammadalshóli, Mýrdal). Þ. Þ. V.

{{Blik}}

Blik 1976/Frænda- og vinafólk í Eyjum

2009-12-02T15:19:34Z

Birna:

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-12-02T14:55:42Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Blik 1876. Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.'']]

==Tvær hemasætur==

Hér birtir Blik mynd af tveim heimasætum í Eyjum, sem fæddar voru á fyrri öld. Þær urðu þekktar frúr í Eyjum, fæðingarbyggð sinni. 
Til vinstri er [[Jórunn Fríður Lárusdóttir frá Búastöðum|Jórunn Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. Hún fæddist þar árið 1880 og var dóttir hinna kunnu hjóna þar, Lárusar hreppstjóra og bónda Jónssonar og frú [[Kristín Gísladóttir|Kristínar Gísladóttur]]. Fríður Lárusdóttir giftist
[[Sturla Indriðason frá Valtanesi|Sturlu Indriðasyni]] frá Valtanesi. Þau bjuggu lengi í Eyjum. 
Til hægri á myndinni er [[Jórunn Hannesdóttir]], sem síðar varð hin kunna húsfreyja á [[Vesturhús|Vesturhúsum]], kona Magnúsar útgerðarmanns og formanns Guðmundssonar. Frú Jórunn var fædd árið 1879 og þannig ári eldri en Fríður. Foreldrar frú Jórunnar voru hjónin á Miðhúsum. Hannes Jónsson. formaður og síðar kunnur hafnsögumaður í Eyjum, og kona hans, frú Margrét Brynjólfsdóttir bónda Halldórssonar í Norðurgarði. 
Afkomendur þessara mætu kvenna voru um árabil gildir þegnar í Eyjum. Sumir þeirra eru það enn. — Nokkra þeirra vitum við búsetta í Reykjavík og nálægum byggðum. 
Í húsmóðurstétt sýndu konur þessar [[Byggðasafn Vestmannaeyja|Byggðarsafni Vestmannaeyja]] skilning og ræktarsemi með því að gefa því ýmsa góða muni frá liðinni tíð, muni, sem hafa sögulegt gildi.

{{Blik}}

Blik 1976/Tvær heimasætur í Eyjum

2009-12-02T14:53:47Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_heimasaetur_bls205.jpg|thumb|250px|''Blik 1876. Mynd þessi var tekin um aldamótin. Þá eru þessar heimasætur um tvítugt.'']]

==Tvær hemasætur==

Hér birtir Blik mynd af tveim heimasætum í Eyjum, sem fæddar voru á fyrri öld. Þær urðu þekktar frúr í Eyjum, fæðingarbyggð sinni. 
Til vinstri er [[Jórunn Fríður Lárusdóttir frá Búastöðum|Jórunn Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. Hún fæddist þar árið 1880 og var dóttir hinna kunnu hjóna þar, Lárusar hreppstjóra og bónda Jónssonar og frú [[Kristín Gísladóttir|Kristínar Gísladóttur]]. Fríður Lárusdóttir giftist
[[Sturla Indriðason frá Valtanesi|Sturlu Indriðasyni]] frá Valtanesi. Þau bjuggu lengi í Eyjum. 
Til hægri á myndinni er [[Jórunn Hannesdóttir]], sem síðar varð hin kunna húsfreyja á [[Vesturhús|Vesturhúsum]], kona Magnúsar útgerðarmanns og formanns Guðmundssonar. Frú Jórunn var fædd árið 1879 og þannig ári eldri en Fríður. Foreldrar frú Jórunnar voru hjónin á Miðhúsum. Hannes Jónsson. formaður og síðar kunnur hafnsögumaður í Eyjum, og kona hans, frú Margrét Brynjólfsdóttir bónda Halldórssonar í Norðurgarði. 
Afkomendur þessara mætu kvenna voru um árabil gildir þegnar í Eyjum. Sumir þeirra eru það enn. — Nokkra þeirra vitum við búsetta í Reykjavík og nálægum byggðum. 
Í húsmóðurstétt sýndu konur þessar [[Byggðarsafn Vestmannaeyja|Byggðarsafni Vestmannaeyja]] skilning og ræktarsemi með því að gefa því ýmsa góða muni frá liðinni tíð, muni, sem hafa sögulegt gildi.

{{Blik}}

Blik 1976/Eiðið í Eyjum

2009-12-02T14:42:33Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_eidid_bls203.jpg|thumb|500px|Sundkennsla hafnarmegin við Eiðið]]
[[Mynd:Blik1976_eidid_bls2031.jpg|thumb|500px|Eiðið sunnanvert í kringum 1920.]]

==Eiðið í Eyjum==

Frá ómunatíð höfðu bændur Eyjanna (jarðir töldust þar 49 alls) haft aðalrétt sína á [[Eiðið|Eiðinu]], grandanum milli [[Heimaklettur|Heimakletts]] og Stóra-Klifs. 
Á sunnanverðu Eiðinu austur undir Heimakletti byggði [[Ungmennafélag Vestmannaeyja]] [[Sundskáli|sundskála]] árið 1913. Þar var síðan kennt sund hafnarmegin við Eiðið um árabil. Um sömu mundir bollalagði hinn franski Brillouin að byggja beinamjölsverksmiðju á Eiðinu. Hann lét steypa grunn þar undir hina miklu byggingu. Þar með var „sá draumur búinn“. Um þær mundir var hafizt handa um að byggja fá íbúðarhús þarna á Eiðinu. Þau stóðu þar fá ár og í þeim var búið. Byggðin þar er saga út af fyrir sig með brennivínssölu og smygli. 
Nú hefur dyngju af gjósku verið ekið á Eiðið og það þannig hækkað upp um þó nokkra metra til varnar sjávargangi. Þar hafa stórvirk tæki verið notuð til mikilla átaka við að flytja stórgrýti sjávarmegin við uppfyllingu þessa til varnar sjávargangi.

{{Blik}}

Blik 1976/Eiðið í Eyjum

2009-12-02T14:35:27Z

Birna:

Blik 1976/Sýningin Íslendingar og hafið

2009-12-01T19:11:52Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

''[[Mynd:Blik1976_syning_bls198.jpg|thumb|250px|[[Valdimar Kristjánsson.]]]]''
[[Mynd:Blik1976_syning_bls199.jpg|thumb|7000px|]]

==Sýningin Íslendingar og hafið==

Í maímánuði 1968 var efnt til mikillar sýningar í Laugardalshöllinni í Reykjavík. Sýning sú hlaut nafnið „Íslendingar og hafið“. Nafnið á henni greinir frá efni hennar. Hún fjallaði um samband íslenzku þjóðarinnar við hafið, fiskveiðar, siglingar o. fl. þvílíkt. Byggðarsafn Vestmannaeyja var beðið að lána fiska og skeljasafn sitt til sýningarinnar. Við unnum að því eftir megni að fullnægja beiðni forustumanna sýningarinnar í þeim efnum. Við lánuðum til sýningarinnar um 70 tegundir uppsettra fiska, og svo skelja og kuðungasafn Byggðarsafnsins. Þessi söfn okkar voru flutt til Reykjavíkur með flugvél 24. maí og þeim komið fyrir á góðum stað í sýningarhöllinni. Söfn þessi virtust vekja mikla athygli sýningargesta. 
Þessi mynd, sem birt er hér á bls. 199, var tekin á þessari sýningu. 
Vissulega kostaði þessi greiði okkar við forstöðumenn sýningarinnar mikla vinnu og fyrirhöfn. Við Valdimar smiður og kennari Kristjánsson frá Kirkjubóli á Kirkjubæjum í Eyjum, sem var mér hjálparhellan mikla í þeim átökum, töldum þá vinnu alla ekki eftir okkur, þar sem við væntum þess, að þátttakan yrði bæjarfélaginu okkar til sóma og vekti á því athygli með sýningargestum. Sú von okkar varð sér ekki til skammar. Það er víst og satt. Fiskarnir okkar vöktu óskipta athygli mjög margra. Aldraðir sjómenn höfðu orð á því við okkur, að aldrei hefðu þeir gert sér í hugarlund, að þessi „fyrirbæri“ væri að finna í hafinu við Ísland. Sama var sagt um skelja og kuðungasafnið.

{{Blik}}

Blik 1976/Dyrhólaey

2009-12-01T19:10:26Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_dyrholaey_bls197.jpg|thumb|250px|[[Dyrhólaey]]]]

==Dyrhólaey==

Einhverju sinni heyrði ég því fleygt, að hver sá, sem sæi sæmilega skýrt „dyrnar“ á Dyrhólaey af austanverðri Heimaey í björtu veðri, teldist sjá vel frá sér. 
Talið er, að frá lokum ísaldar hafi Dyrhólaey verið syðsti tangi landsins þar til árið 1918, er Katla bar fram svo mikið af jarðefnum, að sérstakur tangi myndaðist suður af Hjörleifshöfða. Sá tangi var kallaður Kötlutangi í mæltu máli í landinu með almenningi, en Mýrdælingar munu hafa kallað hann Höfðatanga vegna afstöðu hans til Hjörleifshöfða. 
Fyrsta áratuginn eftir Kötluhlaupið mikla 1918 var Kötlutangi talinn syðsti tangi landsins. En svo tók Ægir að sverfa utan af honum jafnt og þétt. Og nú er Dyrhólaey sögð hafa tekið aftur við hinu virðulega hlutverki sínu að vera syðsti tangi landsins, eins og hún er sögð hafa verið frá örófi alda eða síðan Ísland varð til, svo að ekki sé of djúpt í árinni tekið. Þannig varð sigurinn hennar að lokum, eins og hins viljasterka og óhaggandi einstaklings, sem sýnir í hvívetna skapfestu og hugrekki. Fasta og trausta jarðbergið eins og sálarberg einstaklingsins bilar aldrei, og ekki, þó að rigni eldi og brennisteini og öldur ægis hins mannlega lífs urgi og surgi, skafi og meitli. 
Dyrhólaey er 120 metra há, þar sem hún er hæst. Lengd hennar frá austri til vesturs er sem næst 2000 metrar. Breiddin frá norðri til suðurs er sem næst 1300 metrar, en af þeirri vegalengd er mjór berglangi um 400 metrar á lengd. Hann gengur til suðurs. Hæð hans er 95 metrar. Hliðar hans eru lóðréttir bergveggir frá hafi að brún. Í þeim bergvegg er .,dyragáttin“, sem bergtangi þessi dregur nafn af. Sjór fellur um ,.gáttina“ og er þar fært litlum báti.
Á flestum sjókortum erlendum a. m. k. er Dyrhólaey nefnd ..Portland“ sökum dyranna (Portsins). 
Úr hafinu suður af Dyrhólaey rísa sker og drangar. Hæstur er Háidrangur, sem er 56 metra hár; þá Lundadrangur, sem er 54 metrar; siðan Mávadrangur, sem er 35 metra hár, og Kambur, sem er 43 metra hár. 
Að ofan er Dyrhólaey allmikið gróin, og þar er sums staðar allmikill moldar jarðvegur. 
„Hvergi hefi ég séð basalt svo vindsorfið sem þar. Sem dæmi um vindsörfunina má nefna, að hún er búin að eyða öllum jökulrispum af hraunhellunni nema þar sem eitthvert skjól hefur verið. Á norðanverðri lágeyjunni liggur víða sandsteinsklöpp ofan á hrauninu, en hún er nú víða að veðrast burt. Á einum stað, þar sem svo stendur á, hefi ég fundið greinilega ísrákir á hrauninu. Það bendir til þess, að þær hafi ekki verið farnar að mást, þegar foksandsskaflarnir hlóðust upp á eynni að norðan, en þeir eru nú orðnir að fastri klöpp . . . Þessir geysistóru sandskaflar virðast hafa hlaðizt upp í fádæma miklum sandstormum eftir ísaldarlokin, en efni þeirra er að mestu vikurborinn, grófur sandur, blandaður smágerðri möl . . .“ 
Mikið og fjölbreytt fuglalíf er á Dyrhólaey og í kringum hana. Sjófuglar hreiðra sig tugþúsundum saman í bergveggjunum og dröngunum suður af þeim. 
(Þó nokkur hluti þessara fróðleiksmola er tekin traustataki úr grein um Dyrhólaey. sem birt er í Náttúrufræðingnum, 3. og 4. hefti 1967.Höf.: Einar H. Einarsson, bóndi og sjálfmenntaður jarðfræðingur, frá Skammadalshóli, Mýrdal). Þ. Þ. V.

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T17:13:41Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==

''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls117.jpg|thumb|250px|Sigurður Gunnar Gísli Bjarnasen verzlunarstjóri, gjaldkeri Skipaábyrgðarfélags Vestmannaeyja 1872-1879.]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls121.jpg|thumb|250px|Niels Christian Benedikt Bjarnasen]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls125.jpg|thumb|250px|Hjónin frú Helga Guðmundsdóttir og og Gísli Gíslason Bjarnasen „snikkari“, með börn sín. Þau eru þessi frá vinstri: Halldóra, Jórunn og Jón („Jón frá Ármótum“).]]''

'''Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk'''

Ég hef jafnan sjálfur haft mesta ánægju af því að miðla Eyjabúum nokkurri fræðslu um merka einstaklinga, sem hér hafa lifað og starfað í byggðarlaginu og drýgt dáðir, ofið þátt sinn í sögu byggðarinnar á umliðnum áratugum. Það er von mín og trú, að fræðslumolar þeir megi og megni að vekja einhvern hluta uppvaxandi kynslóðar hér á hverjum tíma til forvitni um liðna tíð, glæða sögulegan áhuga og hvetja til framtaks og manndómsverka. 
Hér óska ég að fara nokkrum orðum um merka ættliði, sem lifðu og störfuðu í þessu byggðarlagi á sínum tíma og hafa átt hér merka afkomendur og eiga enn.
 
<center>I</center>

'''Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri''', 
'''„assistent í Kornhól“'''

Með þessum orðum var maður sá stundum einkenndur á dögum þeim, er danskt mál var áhrifaríkt í Vestmannaeyjabyggð og vald hins danska einokunarkaupmanns alls ráðandi í útveri því. 
[[Jóhann Bjarnasen]] (Bjarnason) var fæddur að Vatnsleysu í Viðvíkurhreppi í Skagafirði árið 1810. 
Kona Jóhanns Bjarnasen var mad. [[Sigríður J. Bjarnasen|Sigríður Jónsdóttir]] verzlunarstjóra Salomonsen í Kúvíkum á Ströndum, en þannig voru þær venjulega titlaðar, verzlunarstjórafrúrnar á tímum einokunarverzlunarinnar. [[Jón Salomonsen]] var kunnur maður á sínum tíma þar norðurfrá og þótti þar mikilhæfur verzlunarstjóri á einokunartímunum. 
Mad. Sigríður J. Bjarnasen var fædd árið 1816 og var þannig sex árum yngri en eiginmaður hennar, Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri eða „factor“ eins og þeir voru jafnan titlaðir. 
Þessi hjón fluttust til Vestmannaeyja árið 1837. Þá hafði Jóhann Bjarnasen verið verzlunarþjónn á Skagaströnd nokkur ár hjá Pétri Duus, verzlunarstjóra þar, síðar kaupmanni í Keflavík. 
Nú gerðist Jóhann Bjarnasen brátt verzlunarstjóri í Vestmannaeyjum. 
Áður en Jóhann Bjarnasen gerðist verzlunarþjónn hjá Duus þarna á Skagaströndinni, hafði hann verið formaður á [[Hákarlaskip|hákarlaskipi]]. Þess vegna titluðu Danir hann „skipper“ fyrst eftir að hann fluttist til Eyja. Það þótti yfirmáta veglegur titill, sem nánast krafðist virðingar og undirgefni. 
Hjónin Jóhann Bjarnasen og mad. Sigriður J. Bjarnasen settust að í húsinu [[Sjólyst]] í Eyjum (nr. 41 við [[Strandvegur|Strandveg)]]. Þar bjuggu þau fyrstu árin sín í kauptúninu. Síðar fluttust þau í húseign einokunarkaupmannsins austan við [[Garðurinn|Danska-Garð]]. Það hét [[Kornhóll]] eða [[Kornhólsskans]]. Það stóð austan við sjálfan [[Skansinn]], virkið nafnkunna. 
Mad. Sigríður Jónsdóttir Bjarnasen lézt 13. apríl 1842 frá fjórum ungum börnum þeirra hjóna. 
Þau voru þessi:

[[Pétur Jóhann Benedikt]], þá 8 ára að aldri. 
[[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurður Gisli Gunnar]], 6 ára. 
[[Jóhanna Sigríður Margrét]], 3 ára. 
[[Emilía Geirlaug]] á 1. ári.

Eftir fráfall konu sinnar, mad. Sigríðar, leitaði verzlunarstjórinn ráða hjá sóknarpresti sínum og vini, séra [[Jón Austmann|Jóni J. Austmann]] að [[Ofanleiti]], hvernig hyggilegast yrði fyrir hann að halda saman heimilinu og veita börnunum hollasta og bezta uppeldið. Þau urðu ráðin, að prestsdóttirin á [[Ofanleiti]] og heimasætan þar, [[Guðfinna Jónsdóttir]] prests Austmanns, gerðist bústýra hjá verzlunarstjóranum. Hún var þá 19 ára að aldri. 
Eftir vonum gekk þetta allt vel, því að prestsdóttirin var mesta myndarstúlka, heimilisleg og stjórnsöm. Hún hafði gengið á hússtjórnarskólann á Eyvindarstöðum á Álftanesi hjá Sveinbirni Egilssyni síðar rektor og konu hans, frú Helgu Benediktsdóttur Gröndal. 
Þrjú ár liðu. Þá lézt verzlunarstjórinn Jóhann Bjarnasen frá börnunum sínum fjórum. Það var árið 1845.
 
<center>II</center>

'''Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen'''

[[N. N. Bryde|Niels Nikolai Bryde]] gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum árið 1844. Þá hafði hann fest kaup á [[Garðurinn|Danska-Garði]] í [[Kauptúnið|kauptúninu]] og einokunaraðstöðunni þar. Hjá honum var [[Jóhann Bjarnasen]] sem sé verzlunarstjóri, þegar hann féll frá. Þeir voru gamlir og góðir vinir og samstarfsmenn við verzlunarstörfin norður í Skagafirði, þar sem [[N. N. Bryde]] hafði dvalizt um árabil og unnið beykisstörf. 
[[N. N. Bryde]] kaupmanni fannst honum bera siðferðileg skylda til að hjálpa hinum munaðarlausu börnum þeirra hjóna við fráfall beggja foreldranna. Hann bauðst til að kosta uppeldi þeirra að meira eða minna leyti og að öllu leyti framfærslu [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurðar Gísla Gunnars]], sem var 9 ára, þegar hann missti föður sinn.
Drengnum var komið í fóstur hjá verzlunarstjórahjónunum við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þeim [[C. L. Möller]] og konu hans frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjörgu Möller]]. 
Árið 1851 fermdi séra [[Jón Austmann|Jón J. Austmann]] að [[Ofanleiti]] [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurð ''Gísla'' G. J. Bjarnasen]]. Hann þótti hinn efnilegasti unglingur, sem Bryde batt við miklar vonir um dyggilega þjónustu við verzlunarrekstur sinn í Vestmannaeyjum, þegar hann yxi að árum og getu. 
Ekki löngu eftir fermingu gerðist [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|S. Gísli G. J. Bjarnasen]] verzlunarþjónn við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þar sem [[C. L. Möller]], fóstri hans var „factor“ eða verzlunarstjóri. Þá verzlun átti [[N. N. Bryde]] einnig, en rak hana með lepp, því að hver einokunarkaupmaður hafði ekki leyfi til að eiga nema eina verzlun á sama verzlunarstaðnum samkvæmt gildandi lögum, en tögl og hagldir vildi hann hafa um verðlag allt og enga samkeppni. 
Þegar S. Gísli G. J. Bjarnasen hafði starfað við verzlunina um nokkurt skeið, var hann sendur til Kaupmannahafnar til þess að nema verzlunarfræði. 
C. L. Möller verzlunarstjóri andaðist 7. júlí 1861. Þá var sonur N. N. Bryde orðinn þrítugur að aldri og orðinn meðstjórnandi verzlunarreksturs föður síns í Eyjum. Hann hét [[J. P. T. Bryde|Johan Peter Thorkelin Bryde]]. Síðar einvaldur einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum um árabil, eða fram um aldamótin. 
Eftir fráfall C. L. Möllers, verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar, réðu feðgarnir S. Gísla G. J. Bjarnasen verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar. Þá var bróðir hans, [[Pétur Benedikt J. Bjarnasen]], orðinn verzlunarstjóri aðalverzlunarinnar, [[Garðurinn|Garðsverzlunar]]. Verzlunarstjóra urðu Bryde-arnir að hafa þar einnig, þó að þeir hefðu þar öll ráð í sínum höndum, því að þeir dvöldust ekki í Eyjum að jafnaði nema ungann úr sumri hverju. Annars bjuggu þeir í Kaupmannahöfn. 
Pétur Benedikt Bjarnasen, bróðir S. Gísla G. J. Bjarnasen, lézt ungur að árum. Gerðist þá S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri við [[Garðurinn|Garðsverzlun]] um sinn, þar til nýr verzlunarstjóri tók við þeim störfum. Það var [[Vilhelm Thomsen]], danskur maður. 
Og árin liðu. - Árið 1873 strauk [[Vilhelm Thomsen]], verzlunarstjóri, til Ameríku frá störfum sínum í Eyjum sökum sjóðþurrðar við Garðsverzlunina. Hann vissi sig við sjóðþurrðina riðinn. Tók þá S. Gísli G. J. Bjarnasen aftur við verzlunarstjórastörfum þar og var nú aftur verzlunarstjóri beggja verzlananna um átta ára skeið. En árið 1881 varð mikil breyting á högum þessa vel gefna og ötula verzlunarstjóra. Áfengisnautnin varð honum og fjölskyldu hans að falli. 
Hinn 21. nóv. 1862 gekk S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri að eiga eina af heimasætunum í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]]. Hún hét [[Dorthea Maria Andersdóttir|Dorthea Maria]] og var dóttir hjónanna frú [[Ásdís Jónsdóttir (Stakkagerði)|Ásdísar Jónsdóttur]] Núpshjáleigu í Berufirði og [[Anders Asmundsen|Anders skipstjóra Asmundsen]], sem var Norðmaður. Frú Dorthea Maria var fædd 3. júní 1839 að [[Kornhóll|Kornhól]] í Eyjum, en foreldrar hennar bjuggu þar þá nýflutt í kauptúnið austan frá Djúpavogi. Síðan bjuggu þau í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]] til ársins 1851, en það ár fórst [[Anders Asmundsen]] á skútu sinni með allri áhöfn. 
S. Gísli G. J. Bjarnasen, verzlunarstjóri, var talinn hæfileikamaður, hæglátur daglega og hugljúfi hvers manns. Þar gætti ekki hins kunna hroka margra „factoranna“ gagnvart snauðum almúganum í byggðarlaginu. Almenningur harmaði þau örlög hans að verða áfengisnautninni að bráð og tortíma þannig gæfu og gengi sjálfs sín og fjölskyldu sinnar. Hann var sviptur verzlunarstjórastöðunni árið 1881. 
Þá höfðu hjónin eignazt fimm börn. Auk þess höfðu þau tekið í fóstur og alið upp son [[C. L. Möller|C. L. Möllers]] og konu hans, frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjargar Möller]], þegar C. L. Möller féll frá árið 1862 eða sama árið og þau giftu sig, Gísli og María. 
Þannig vildi verzlunarstjórinn launa þeim góðu hjónum það, sem þau höfðu fyrir hann gert og verið honum, eftir að hann missti föður sinn árið 1845, þá níu ára. Eftir stöðumissinn fluttu hjónin úr [[Garðurinn|Danska-Garði]] og settust að með barnahópinn sinn í kofaræksni, sem stóð skammt vestur af [[Ottahús|Ottahúsi]] (áður [[Beykishús|Beykishúsi]] ([[Sigurður Breiðfjörð|Sig. Breiðfjörð]]) og síðast [[Jómsborg]]. Þarna var löngu síðar mótað torg og kallað [[Heimatorg]]. Það var svæðið sunnan og suð-vestan við [[Rafstöðin|Nýju rafstöðina]] í Eyjum, sem fór undir hraun í marzmánuði 1973. Kofaræksni þetta hét [[Pétursborg]] og var læknissetur Vestmannaeyja um miðja 19. öldina. Hús þetta fauk í austan stórviðri árið 1896. 
Eftir skamma dvöl í Pétursborg fluttu hjónin að [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og settust að á einni Vilborgarstaðajörðinni og fengu einhver afnot hennar. En landbúnaður var heimilisföðurnum ekki tamur, svo að þau sáu sitt óvænna um að framfleyta sér og sínum þarna á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Vorið 1883 tóku þessi hjón sig upp með barnahópinn sinn og fluttu til Kaupmannahafnar. Eftir það dvöldust þau í Danmörku til dauðadags, og börn þeirra ílentust þar eða annars staðar erlendis.
Börn þeirra voru þessi:

[[Maria D. A. Bjarnasen]]. 
[[Jóhann C. A. Bjarnasen]], 10 ára. 
[[Rósa J. P. Bjarnasen]], 8 ára. 
[[Jóhanna C. A. Bjarnasen]], 6 ára. 
[[Niels Ch. B. Bjarnasen]], 4 ára í f. 23. febr. 1879). 
[[Pétur Anders Bjarnasen]].

Þannig eru börn þeirra hjóna skráð í kirkjubók Landakirkju við burtförina 1883.
Mér hefur verið tjáð, að S. Gísli G. J. Bjarnasen hafi stundað bóksölu í Danmörku, eftir að fjölskyldan settist þar að. Hann lézt 13. marz 1888. 
Frú [[Dorthea Maria Andersdóttir]] mun hafa lifað ekkja í 28 ár og látizt árið 1916. 
[[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, getur þess í einni bók sinni, að Rósa Bjarnasen hafi starfað nokkur ár símastúlka í Kaupmannahöfn. Síðan hafi hún gifzt skrifstofustjóra Sameinaða gufuskipafélagsins í Höfn. Sami höfundur segir, að Pétur Bjarnasen hafi verið verzlunarstjóri fyrir stóru fyrirtæki i Danmörku. Og síðast getur hann þess, að [[Niels Ch. B. Bjarnasen|Niels Bjarnasen]], sem hér verður rætt um á eftir, hafi stundað verzlunarstörf í París.
 
<center>III</center>

'''Níels Christian Benedikt Bjarnasen'''

Fyrir nokkrum árum barst Byggðarsafni Vestmannaeyja bókaböggull frá Danmörku. Sendandi bókanna og gefandi var [[Niels Ch. B. Bjarnasen]], fæddur Vestmannaeyingur.
Hann hafði dvalizt erlendis frá hlautu barnsbeini og fylgdi barnaprófsvottorð hans gjöfinni. Það sannar okkur, að hann hefur lokið fullnaðarprófi barnafræðslu í Hindegades Friskole hinn 4. júlí 1894 og hlotið ágætiseinkunn í öllum kennslugreinum. 
Í böggli þessum reyndust vera þessar bækur:
Fyrra bindi af Vídalínspostillu, sem gefið var út 1828, en þá var postillan gefin út í tveim bindum. Það var 11. útgáfa af þessu kunnasta ræðusafni íslenzku þjóðarinnar og húslestrarbók.
Upprunalega hefur bókin verið bundin í skinn. En bókin er illa farin. Fyrstu blaðsíður bókarinnar eru ræksni, sem þyrfti að skrifa upp og endurbæta.
Önnur bókin, sem úr bögglinum kom, er markverð. Þetta er ,,Sú gamla vísnabók“ Guðbrands biskups Þorlákssonar prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1746. Prentarinn var Halldór Eiríksson hinn lærði prentmeistari á biskupssetrinu.
Fróðir menn segja mér, að aðeins sex aðrar Vísnabækur biskupsins séu til i allri veröldinni. Þá er bara töluvert sagt. Byggðarsafn Vestmannaeyja á sem sé sjöundu bókina.
Þriðja bókin í bögglinum voru Passíusálmarnir, 28. útgáfa. sem kom út árið 1855. Þessi bók er fögur svo að af ber. Hún er bundin í gyllt skinnband og sérstaklega vel með farin.
Fjórða bókin í bögglinum var dönsk: Kvindelig Dannelse, en Gave for unge Piger, eftir Therese Huber ved V. Visby, prentuð í Kaupmannahöfn 1840. Þarna voru dönskum stúlkum veittar ráðleggingar um að halda fegurð sinni og auka hana eilítið, ef skaparanum hefði að einhverju leyti verið mislagðar hendur, þegar hann mótaði andlit þeirra og annað útlit! Ég hef lesið ýmislegt i þessari bók mér til nokkurrar ánægju. Sumt hefur vakið kátínu mína og aukið skilning minn á allri þeirri snyrtingu, sem danskar stúlkur og frúr báru utan á sér á Austurlandi á uppvaxtarárum mínum þar.

Og nú veiztu það, lesari minn góður, hver gefandinn var. Hann var, eins og ég hef hér greint þér frá, annað yngsta barn þeirra hjónanna frú [[Dorthea María Andersdóttir|Dortheu Maríu Andersdóttur]] frá Stakkagerði og [[S. Gísla G. J. Bjarnasen]]. 
Niels Ch. B. Bjarnasen mun hafa gerzt verzlunarmaður eins og faðir hans og verið kaupmaður nokkurn hluta ævinnar.Námsvottorð hans frá Hindegadens Friskole bendir til þess, að hann hafi verið mikill námsmaður, bæði gáfaður og iðinn.
Og bókaböggullinn hans, sem hann sendi til bernskubyggðar sinnar, er hann nálgaðist áttatíu ára aldurinn, gefur ótvírætt í ljós tryggð hans við hana og ættland sitt. 
Niels Ch. B. Bjarnasen var föðurbróðir eins okkar kunnasta samborgara á sinni tíð hér í Eyjum, Jóns heitins Gíslasonar að Ármótum við Skólaveg. Sá mæti maður á hér merka afkomendur í bænum og hefur átt um árabil. Ég óska að skrifa og biðja Blik mitt að geyma stutta grein um uppruna hans og ævistarf.
 
<center>IV</center>

'''Gísli Gíslason Bjarnasen og eigin-'''
'''konan Helga Guðmundsdóttir'''

Haustið 1857 dvaldist í Vestmannaeyjum stúlka nokkur frá Hallgeirsey í Landeyjum. Hún hét Halla Sigurðardóttir.
Þetta haust var S. Gísli G. J. Bjarnason starfandi búðar eða verzlunarþjónn við verzlunina Júlíushaab eða Tangaverzlunina, eins og hún vai nefnd öðru nafni. Í október var efnt til ralls í Eyjum, eins og dansleikir voru þá oft nefndir þar. Þeir fóru þá oftast fram í heimahúsum hjá þeim, sem töldust búa við töluvert húsrými. Stundum voru dansleikir þessir haldnir í fiskhúsum, t. d. á haustin, þegar þau höfðu verið tæmd og fiskurinn allur fluttur út með verzlunarskipum einokunarkaupmannsins. Þannig var það, t. d. um Kumbalda, saltgeymslu og fisk
geymsluhúsið á Skansinum, sem brann til kaldra kola aðfaranótt 8. janúar 1950. Það var byggt á seinni hluta 19. aldar og varð frægt fyrir það hlutskipti að vera leikhús og rallhús um árabil á haustin, eftir að verzlunarskipin voru farin fullfermd fiski og öðrum afurðum þar í Eyjum. Þannig stuðluðu verzlunarstjórarnir að því eftir mætti, að Eyjabúar gætu á stundum „lyft sér eilítið up“ og elskast „á laun“, sérstaklega þá unga fólkið. Þá voru „kavilerarnir“ flestir undir áhrifum áfengis, sem var selt eftir vild i einokunarverzluninni. Þar stóð tunna á stokkum. Og svo einkenndust „röllin“ af háttum þeirra og hæfni til að dansa og dilla sér og deila ástum við „hið veikara kyn“, sem þá gerði lítið að því að neyta hinna sterku drykkja. Þá mátu þær meira sóma sinn og kvenlegan yndisþokka. 
Það getur hafa verið að loknum dansleik í einu af „pakkhúsum“ einokunarkaupmannsins í október 1857, að Halla Sigurðardóttir frá Hallgeirsey í Landeyjum lét „fallerast“, lét undan ásækni verzlunarþjónsins í Julíusarhaabverzlun, Sigurðar Gísla Gunnars Jóhannssonar Bjarnasen, og veitti honum meira en hún sjálf hafði gott af, þar sem hún átti allt á hættu. Enda gerði hann henni barn í þessum ástarleik. Veturinn allan (1857-1858) dvaldist Halla frá Hallgeirsey síðan við störf í verstóðinni, en hvarf heim að vertíð lokinni, enda þá komin langt á leið. Hún ól barnið í júlí um sumarið (1858). 
Halla Sigurðardóttir ól sveinharn, sem var skírt nafni föður síns, þó að hann vildi lítið við það kannast. [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] var nafnið á sveinbarni þessu. Litli drengurinn naut ástar og umhyggju móður sinnar og aðhlynningar hins góða fólks í Hallgeirsey næstu tvö árin. En árið 1860, þá tæpra tveggja ára, var hann fluttur út til Vestmannaeyja. Hafði honum þá verið komið í fóstur hjá bjónunum í Ottahúsi, frú [[Jórunn Jónsdóttir|Jórunni Jónsdóttur]] prests Austmanns og [[Jón Salomonsen|Jóni Salomonsen]] hafnsögumanni, en hann var sonur Jóns Salomonsen verzlunarstjóra í Kúvíkum á Ströndum og þannig ömmubróðir litla drengsins. 
Það var Gísla litla Gíslasyni (Bjarnasen) frá Hallgeirsey mikil gæfa að hljóta fóstur hjá frú Jórunni húsfreyju í Ottahúsi. Svo viðurkennd var kona sú fyrir manngæzku, myndarskap og mennilega hætti. Sjálfri varð henni ekki barna auðið í tveim hjónaböndum. En hún var barngóð með afbrigðum og ól upp fleiri börn en Gísla G. Bjarnasen. Hún fóstraði t. d. [[Kristín Árnadóttir|Kristínu Árnadóttur]], systur [[Ágúst Árnason|Ágústs Árnasonar]], kennara í Baldurshaga (nr.. 5A við Vesturveg). K. Á. giftist [[Jóhann Jónsson|Jóhanni Jónssyni]] frá [[Júní]]. trésmíðameistara á Brekku (nr. 4) við Faxastíg. Þau voru foreldrar Engilberts trésmíðameistara Jóhannssonar „í Smið“, eins og hann var oft nefndur, og frú [[Þorsteina Jóhannsdóttir|Þorsteinu Jóhannsdóttur]] i Þingholti og þeirra mörgu systkina. 
[[Engilbert Jóhannsson]] heitir nafni síðari manns frú Jórunnar, Engilberts Engilbertssonar, bróður Gísla verzlunarstjóra föður Engilberts sálaða Gíslasonar málarameistara. 
Einnig ól frú Jórunn upp [[Maríu Tranberg]], umkomulitla og fátæka stúlku, sem e. t. v. hefði lent á vonarvöl, ef „gæðakonan góða“ hefði ekki gert á henni miskunnarverkið. 
Séra [[Brynjólfur Jónsson]], sóknarprestur að Ofanleiti. fermdi Gísla Gíslason, fóstursoninn í Ottahúsi, vorið 1872. Þá var hann tæpra fjórtán ára að aldri, um haustið 5. nóvember lézt fósturfaðir hans, Jón hafnsögumaður Salomonsen. 
Áfram dvöldust þau saman í Ottahúsi, fósturmóðirin og fóstursonurinn, og vann hann henni eftir megni. Helzt hafði hann á hendi ýmsa snúninga við Garðsverzlun, þar sem faðirinn, S. G. G. J. Bj., var þá verzlunarstjóri. 
Snemma bar Gísli Gíslason (Bjarnasen) í Ottahúsi gæfu til að meta að verðleikum manngæzku og fórnarlund fósturmóður sinnar og móðurlega umhyggju hennar. Þeir eiginleikar hans og sálarþroski urðu honum sjálfum síðar til hinnar mestu gæfu og heilla og hamingju á lífsleiðinni. 
Lítillar fræðslu mun Gísli Gíslason hafa notið í uppvexti sínum umfram það að læra að lesa hjá fóstru sinni og draga til stafs, því að barnaskóli var þá enginn í Vestm.eyjum. Þó er rétt að geta þess hér, að [[Bjarni E. Magnússon]], sýslumaður þeirra Eyjamanna, sá sem stofnaði Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja 1862 og svo bókasafn byggðarinnar sama ár, kenndi þá og síðar börnum og unglingum skrift og reikning heima hjá sér á vetrum, þegar honum vannst tími til þess frá embættisönnum. Ekki er mér um það kunnugt, hvort Gísli Gíslason í Ottahúsi naut kennslu sýslumannsins, en ekki þætti mér það ólíklegt, svo mikill hlýhugur og jafnvel vinátta var jafnan ríkjandi á milli frúnna Jórunnar J. Austmann og [[Hildar Thorarensen]], konu sýslumannsins. En hvort svo hefur verið eða ekki um æskunám Gísla Gíslasonar (Bjarnasen), þá átti hann þó eftir að njóta góðrar kennslu einn vetur, þegar hann var á sextánda árinu. Kennsla þessi barst honum svo að segja upp í fangið haustið 1874, þegar [[Páll Pálsson]], síðar nefndur Jökulfari. (Sjá Blik 1972), fluttist til Eyja til þess að stunda þar kennslu barna og unglinga á eigin spýtur. 
Páll kennari fékk einmitt inni með sjálfan sig og kennslustörf sín hjá fósturmóður Gísla Gíslasonar, og naut hann þá kennslu þar með fleiri börnum og unglingum þann vetur í Eyjum, t. d. [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] frá Búastöðum, sem var sjö árum yngri en Gísli Gíslason. Á efri árum sínum mundi Gísli Lárusson vel samnám þeirra nafnanna hjá Páli kennara Pálssyni veturinn 1874-1875. 
Árið 1876 giftist frú Jórunn J. Austmann öðru sinni. Seinni maður hennar var Engilbert Engilbertsson frá Syðri-Mörk undir Eyjafjöllum. albróðir Gísla Engilbertssonar verzlunarstjóra við Júlíushaabverzlunina. 
Árið eftir giftingu þeirra frú Jórunnar og Engilberts flytur Gísli Gíslason um set og gerðist þá „búðarloka" hjá föður sínum við Garðsverzlunina, einokunarverzlunina í Danska-Garði „á [[Kornhólsskans|Kornhólsskansi]]“. 
Ekki undi Gísli lengi búðarstörfunum. Hugur hans leitaði annað og hærra. 
Snemma á uppvaxtarárum sínum vakti Gísli Gíslason athygli á sér fyrir meðfædda listfengi á vissum sviðum: Hann var fæddur smiður, sagði fólk. Og hann vildi verða lærður trésmiður. 
Þessi vilji hans og þrá leiddi til þess, að hann hvarf úr Eyjum árið 1877, þá 19 ára að aldri, og fluttist til Eyrarbakka. Þar hóf hann smíðanám. En brátt varð útþráin og hugur hans til fullkomnara smíðanáms öllu öðru öflugra. 
Hann sigldi til Kaupmannahafnar líklega árið 1878 eða eftir eins árs dvöl á Eyrarbakka. Í Höfn réðst hann til smíðanáms. Hann vildi öðlast dönsk „snikkararéttindi“. Það var hámarkið. Það var titill álits og mikillar virðingar. Jafnframt trésmíðanáminu stundaði [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] beykisiðn og lærði það handverk til hlítar. Hann lauk námi sínu á tilskyldum tíma og hlaut mikið lof fyrir störf sín þar með Dönum og svo námsafrek. 
Frá Kaupmannahöfn leitaði hann svo aftur heim til föðurtúnanna. Þá fékk hann atvinnu við smíðar suður á Reykjanesi, en þar voru þá miklar byggingar víða í framkvæmdum, því að „Suðurnesjamenn“ juku útgerð sína þá ár frá ári svo að sögur tóku að berast um mikil afrek á því sviði og þjóðnytja framtak „berserkjanna“ þar. 
Þarna á Reykjanesinu spunnust svo hinir örlagaríkustu þræðir í ævi hans. 
Eins og ég drap á, þá voru á síðasta fjórðungi 19. aldarinnar miklir atorkumenn lifið og sálin í atvinnulífinu á Suðurnesjum, mótuðu það og byggðu upp. Allt var undir þeim komið, dugnaði þeirra og kjarki. Skyldum við ekki þekkja þetta bezt í okkar byggðarlagi, Vestmannaevingar? 
Sum heimilin á Suðurnesjum urðu brátt landskunn fyrir atorku og framtak, myndarskap og mennilega hætti í atvinnulífinu. Sjómenn af Suðurnesjum leituðu sér atvinnu á Austfjörðum við sjósókn að sumrinu. Þeir státuðu drjúgum af forustumönnum sínum, og fiskisagan flaug. 
Eitt af þessum atorku og myndarheimilum var Kotvogsheimilið í Höfnum á Reykjanesi. Sama árið og Gísli fæddist í þennan heim (1858) kvæntist Ketill Ketilsson, óðalsbóndasonurinn í Kotvogi, Vilborgu Eiriksdóttur heimasætu að Litla-Landi í Ölfusi. 
Systir frú Vilborgar húsfreyju í Kotvogi var frú Guðrún Eiríksdóttir, kona Guðmundar Halldórssonar sjómanns í Selvogi og síðar á Hvalnesi. Guðmundur Halldórsson drukknaði skammt undan strönd Hvalness 23. maí 1868, þá 36 ára að aldri. Helga hét dóttir þeirra, þá fimm ára, er faðir hennar drukknaði. 
Eftir fráfall Guðmundar eiginmanns síns kom Guðrún Eiríksdóttir húsfreyja Helgu dóttur sinni í fóstur til Vilborgar systur sinnar, húsfreyju í Kotvogi. Þar ólst [[Helga Guðmundsdóttir]] upp. Hjónin í Kotvogi komu henni til nokkurra mennta og fékk hún að lesa og læra ljósmóðurfræði. þegar hún öðlaðist aldur og þroska til þess. 
Heima hjá fóstru sinni og frænku í Kotvogi dvaldist hún síðan, þar til hún trúlofaðist hinum kunna „snikkara“ frá Vestmannaeyjum, Gísla Gíslasyni Bjarnasen og hóf þá brátt hjúskap og búskap með honum. Þau fluttu brátt til Reykjavíkur, þar sem Helga Guðmundsdóttir fékk að stunda ljósmóðurstörf um sinn.
 
Lengi hafði Gísli þráð að flytjast heim til Eyja, setjast að í fæðingar og æskubyggð sinni og bera gæfu til að leggja þar hönd á plóginn um byggingar og aðrar framkvæmdir. En allt var þar í fjötrum einokunar og ásælni. Þar var þá vissulega ekki að miklu að hverfa. En þráin sú varð öllu öðru yfirsterkari og ekki vildi hin góða eiginkona hans og fórnfúsa verða þess valdandi, að hann nyti ekki starfskrafta sinna ánægður í umhverfi sínu. 
Árið 1886 fluttu hjónin til Vestmannaeyja. Þar fengu þau inni í Uppsölum (nr. 51) við Vestmannabraut, gömlu sýslumannsíbúðinni, sem þá var orðið eitthvert aumasta hreysi í byggðarlaginu. 
Nokkrum mánuðum áður en þau hjónin fluttust til Eyja, fæddust þeim tvíburar. Þetta voru meybörn. og voru systurnar skírðar Halldóra og Gíslína. Þær fæddust 12. des. 1885. 
Alls eignuðust hjónin Gísli og Helga átta börn og létust fimm þeirra á unga aldri. 
Árið 1897 andaðist Gísli Gíslason Bjarnasen ,snikkari“ aðeins 39 ára að aldri. Eftir lifði ekkjan, Helga Guðmundsdóttir frá Kotvogi, bláfátæk með þrjú börn á framfæri. 
Gísli Engilbertsson verzlunarstjóri við Julíushaabverzlun orti minningarljóð eftir G. G. Bj. eins og svo marga aðra samdvalarmenn sína í Vestmannaeyjum á síðustu öldinni. Þar er þetta erindi:

::Hann bar létta lundu 
::lífs um æviskeið; 
::glaður hér á grundu 
::gekk ráðvandra leið; 
::trúr sem ætíð áður var, 
::yfir meir er settur þar, 
::sem ást til manna aldrei dvín 
::og eilíf náðarsólin skín. 
 <center>V</center>

'''Jón Gíslason, Ármótum'''

Þegar þau hjónin Helga og Gísli höfðu búið í Vestmannaeyjum tvö ár, fæddist þeim sonur, sem varð aldraður maður og kunnur athafnaog atorkumaður í fæðingarbæ sínum, þó að hann léti jafnan ekki mikið yfir sér eða á sér bera. Það var Jón heitinn Gíslason á Ármótum (nr. 14) við Skólaveg. Af mínum sjónarhóli séð var hann fyrst og fremst liðtækur aðili í félagsmálum útgerðarmanna, áhrifaríkur og skilningsgóður á gildi verzlunarsamtaka þeirra og viðleitni alla til efnalegs sjálfstæðis. Hann vann að þeim málum við Kaupfélagið Fram um árabil af trúmennsku og tryggð við málstaðinn. (Sjá grein í Bliki 1974 um Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum, bls. 68).
Jón Gíslason á Ármótum var f. 4. jan. 1888. Hann lézt árið 1970, 82 ára að aldri.
VI
Hjónin Helga og Einar 
Árið 1902 (5. jan.) giftist Helga Guðmundsdóttir öðru sinni. Seinni maður hennar var [[Einar Halldórsson bóndi á Raufarfelli|Einar Halldórsson bónda á Raufarfelli]] undir Eyjafjöllum. 
Hjónin Einar Halldórsson og Helga Guðmundsdóttir hófu búskap í [[Hvammi]] við Kirkjuveg (nr. 41). húsinu, sem síðar varð læknisbústaður í kauptúninu, nú kallaður Langi-Hvammur til aðgreiningar frá hinum þrem, sem bera enn Hvammsnafnið. (Í þessu húsi settust þau að héraðslæknishjónin, Halldór Gunnlaugsson og Anna kona hans árið 1906, er Halldór gerðist héraðslæknir Eyjabúa og sjúkrahússlæknir Frakka, sem þá byggðu sjúkrahús í Eyjum). 
Brátt hófu hjónin Einar og Helga að byggja sér íbúðarhús. Þau byggðu húsið Sandprýði í Þykkvabænum vestan Bárustígs (nr. 16 B). 
Einar Halldórsson var á sínum tíma kunnur sjómaður og útgerðarmaður í kauptúninu. Hann réri síðast með Sigurði Sigurðssyni formanni og aðaleigenda vélbátsins Íslands V E 118, Sigurði í Frydendal. Þeir áttu bát þennan saman og var Einar háseti hjá Sigurði. 
Hinn 10. janúar 1912 átti sér stað hið mikla og átakanlega slys í Vestmannaeyjahöfn. Óskaplegt austanveður dundi yfir og vélbátarnir á hinni óvörðu höfn voru í mikilli hættu. Þar lá vélbáturinn Ísland undir áföllum. Skipshöfnin sá sig knúða til að ýta skjöktbát sínum frá landi í Læknum (uppsátrinu fræga) til þess að komast út í vélbátinn, ræsa vélina og vaka yfir bátnum, meðan óveðrið geisaði. En hinn litli árabátur afbar ekki öldurnar og rokið. Honum hvolfdi rétt utan við uppsátrið og allir mennirnir drukknuðu þarna skammt frá landi. Myrkur var á og þess vegna erfitt að fylgjast með eða sjá, hvað þarna gerðist.
Þarna drukknaði m. a. Einar Halldórsson, útgerðarmaður í Sandprýði. Frú Helga Guðmundsdóttir frá Litla Landi í Ölfusi eða Kotvogi í Höfnum var orðin ekkja í annað sinn. Börn þeirra hjóna voru þessi:
* 1. Frú Vilmunda Einarsdóttir, eiginkona Hinriks Gíslasonar vélstjóra hjá Rafveitu Vestmannaeyja um langt árabil.
* 2. Gunnar Árni Einarsson.
:Frú Helga Guðmundsdóttir andaðist 18. marz 1931.

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T17:11:22Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==

''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls117.jpg|thumb|250px|Sigurður Gunnar Gísli Bjarnasen verzlunarstjóri, gjaldkeri Skipaábyrgðarfélags Vestmannaeyja 1872-1879.]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls121.jpg|thumb|250px|Niels Christian Benedikt Bjarnasen]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls125.jpg|thumb|250px|Hjónin frú Helga Guðmundsdóttir og og Gísli Gíslason Bjarnasen „snikkari“, með börn sín. Þau eru þessi frá vinstri: Halldóra, Jórunn og Jón („Jón frá Ármótum“).]]''

'''Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk'''

Ég hef jafnan sjálfur haft mesta ánægju af því að miðla Eyjabúum nokkurri fræðslu um merka einstaklinga, sem hér hafa lifað og starfað í byggðarlaginu og drýgt dáðir, ofið þátt sinn í sögu byggðarinnar á umliðnum áratugum. Það er von mín og trú, að fræðslumolar þeir megi og megni að vekja einhvern hluta uppvaxandi kynslóðar hér á hverjum tíma til forvitni um liðna tíð, glæða sögulegan áhuga og hvetja til framtaks og manndómsverka. 
Hér óska ég að fara nokkrum orðum um merka ættliði, sem lifðu og störfuðu í þessu byggðarlagi á sínum tíma og hafa átt hér merka afkomendur og eiga enn.
 
<center>I</center>

'''Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri''', 
'''„assistent í Kornhól“'''

Með þessum orðum var maður sá stundum einkenndur á dögum þeim, er danskt mál var áhrifaríkt í Vestmannaeyjabyggð og vald hins danska einokunarkaupmanns alls ráðandi í útveri því. 
[[Jóhann Bjarnasen]] (Bjarnason) var fæddur að Vatnsleysu í Viðvíkurhreppi í Skagafirði árið 1810. 
Kona Jóhanns Bjarnasen var mad. [[Sigríður J. Bjarnasen|Sigríður Jónsdóttir]] verzlunarstjóra Salomonsen í Kúvíkum á Ströndum, en þannig voru þær venjulega titlaðar, verzlunarstjórafrúrnar á tímum einokunarverzlunarinnar. [[Jón Salomonsen]] var kunnur maður á sínum tíma þar norðurfrá og þótti þar mikilhæfur verzlunarstjóri á einokunartímunum. 
Mad. Sigríður J. Bjarnasen var fædd árið 1816 og var þannig sex árum yngri en eiginmaður hennar, Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri eða „factor“ eins og þeir voru jafnan titlaðir. 
Þessi hjón fluttust til Vestmannaeyja árið 1837. Þá hafði Jóhann Bjarnasen verið verzlunarþjónn á Skagaströnd nokkur ár hjá Pétri Duus, verzlunarstjóra þar, síðar kaupmanni í Keflavík. 
Nú gerðist Jóhann Bjarnasen brátt verzlunarstjóri í Vestmannaeyjum. 
Áður en Jóhann Bjarnasen gerðist verzlunarþjónn hjá Duus þarna á Skagaströndinni, hafði hann verið formaður á [[Hákarlaskip|hákarlaskipi]]. Þess vegna titluðu Danir hann „skipper“ fyrst eftir að hann fluttist til Eyja. Það þótti yfirmáta veglegur titill, sem nánast krafðist virðingar og undirgefni. 
Hjónin Jóhann Bjarnasen og mad. Sigriður J. Bjarnasen settust að í húsinu [[Sjólyst]] í Eyjum (nr. 41 við [[Strandvegur|Strandveg)]]. Þar bjuggu þau fyrstu árin sín í kauptúninu. Síðar fluttust þau í húseign einokunarkaupmannsins austan við [[Garðurinn|Danska-Garð]]. Það hét [[Kornhóll]] eða [[Kornhólsskans]]. Það stóð austan við sjálfan [[Skansinn]], virkið nafnkunna. 
Mad. Sigríður Jónsdóttir Bjarnasen lézt 13. apríl 1842 frá fjórum ungum börnum þeirra hjóna. 
Þau voru þessi:

[[Pétur Jóhann Benedikt]], þá 8 ára að aldri. 
[[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurður Gisli Gunnar]], 6 ára. 
[[Jóhanna Sigríður Margrét]], 3 ára. 
[[Emilía Geirlaug]] á 1. ári.

Eftir fráfall konu sinnar, mad. Sigríðar, leitaði verzlunarstjórinn ráða hjá sóknarpresti sínum og vini, séra [[Jón Austmann|Jóni J. Austmann]] að [[Ofanleiti]], hvernig hyggilegast yrði fyrir hann að halda saman heimilinu og veita börnunum hollasta og bezta uppeldið. Þau urðu ráðin, að prestsdóttirin á [[Ofanleiti]] og heimasætan þar, [[Guðfinna Jónsdóttir]] prests Austmanns, gerðist bústýra hjá verzlunarstjóranum. Hún var þá 19 ára að aldri. 
Eftir vonum gekk þetta allt vel, því að prestsdóttirin var mesta myndarstúlka, heimilisleg og stjórnsöm. Hún hafði gengið á hússtjórnarskólann á Eyvindarstöðum á Álftanesi hjá Sveinbirni Egilssyni síðar rektor og konu hans, frú Helgu Benediktsdóttur Gröndal. 
Þrjú ár liðu. Þá lézt verzlunarstjórinn Jóhann Bjarnasen frá börnunum sínum fjórum. Það var árið 1845.
 
<center>II</center>

'''Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen'''

[[N. N. Bryde|Niels Nikolai Bryde]] gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum árið 1844. Þá hafði hann fest kaup á [[Garðurinn|Danska-Garði]] í [[Kauptúnið|kauptúninu]] og einokunaraðstöðunni þar. Hjá honum var [[Jóhann Bjarnasen]] sem sé verzlunarstjóri, þegar hann féll frá. Þeir voru gamlir og góðir vinir og samstarfsmenn við verzlunarstörfin norður í Skagafirði, þar sem [[N. N. Bryde]] hafði dvalizt um árabil og unnið beykisstörf. 
[[N. N. Bryde]] kaupmanni fannst honum bera siðferðileg skylda til að hjálpa hinum munaðarlausu börnum þeirra hjóna við fráfall beggja foreldranna. Hann bauðst til að kosta uppeldi þeirra að meira eða minna leyti og að öllu leyti framfærslu [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurðar Gísla Gunnars]], sem var 9 ára, þegar hann missti föður sinn.
Drengnum var komið í fóstur hjá verzlunarstjórahjónunum við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þeim [[C. L. Möller]] og konu hans frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjörgu Möller]]. 
Árið 1851 fermdi séra [[Jón Austmann|Jón J. Austmann]] að [[Ofanleiti]] [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurð ''Gísla'' G. J. Bjarnasen]]. Hann þótti hinn efnilegasti unglingur, sem Bryde batt við miklar vonir um dyggilega þjónustu við verzlunarrekstur sinn í Vestmannaeyjum, þegar hann yxi að árum og getu. 
Ekki löngu eftir fermingu gerðist [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|S. Gísli G. J. Bjarnasen]] verzlunarþjónn við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þar sem [[C. L. Möller]], fóstri hans var „factor“ eða verzlunarstjóri. Þá verzlun átti [[N. N. Bryde]] einnig, en rak hana með lepp, því að hver einokunarkaupmaður hafði ekki leyfi til að eiga nema eina verzlun á sama verzlunarstaðnum samkvæmt gildandi lögum, en tögl og hagldir vildi hann hafa um verðlag allt og enga samkeppni. 
Þegar S. Gísli G. J. Bjarnasen hafði starfað við verzlunina um nokkurt skeið, var hann sendur til Kaupmannahafnar til þess að nema verzlunarfræði. 
C. L. Möller verzlunarstjóri andaðist 7. júlí 1861. Þá var sonur N. N. Bryde orðinn þrítugur að aldri og orðinn meðstjórnandi verzlunarreksturs föður síns í Eyjum. Hann hét [[J. P. T. Bryde|Johan Peter Thorkelin Bryde]]. Síðar einvaldur einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum um árabil, eða fram um aldamótin. 
Eftir fráfall C. L. Möllers, verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar, réðu feðgarnir S. Gísla G. J. Bjarnasen verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar. Þá var bróðir hans, [[Pétur Benedikt J. Bjarnasen]], orðinn verzlunarstjóri aðalverzlunarinnar, [[Garðurinn|Garðsverzlunar]]. Verzlunarstjóra urðu Bryde-arnir að hafa þar einnig, þó að þeir hefðu þar öll ráð í sínum höndum, því að þeir dvöldust ekki í Eyjum að jafnaði nema ungann úr sumri hverju. Annars bjuggu þeir í Kaupmannahöfn. 
Pétur Benedikt Bjarnasen, bróðir S. Gísla G. J. Bjarnasen, lézt ungur að árum. Gerðist þá S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri við [[Garðurinn|Garðsverzlun]] um sinn, þar til nýr verzlunarstjóri tók við þeim störfum. Það var [[Vilhelm Thomsen]], danskur maður. 
Og árin liðu. - Árið 1873 strauk [[Vilhelm Thomsen]], verzlunarstjóri, til Ameríku frá störfum sínum í Eyjum sökum sjóðþurrðar við Garðsverzlunina. Hann vissi sig við sjóðþurrðina riðinn. Tók þá S. Gísli G. J. Bjarnasen aftur við verzlunarstjórastörfum þar og var nú aftur verzlunarstjóri beggja verzlananna um átta ára skeið. En árið 1881 varð mikil breyting á högum þessa vel gefna og ötula verzlunarstjóra. Áfengisnautnin varð honum og fjölskyldu hans að falli. 
Hinn 21. nóv. 1862 gekk S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri að eiga eina af heimasætunum í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]]. Hún hét [[Dorthea Maria Andersdóttir|Dorthea Maria]] og var dóttir hjónanna frú [[Ásdís Jónsdóttir (Stakkagerði)|Ásdísar Jónsdóttur]] Núpshjáleigu í Berufirði og [[Anders Asmundsen|Anders skipstjóra Asmundsen]], sem var Norðmaður. Frú Dorthea Maria var fædd 3. júní 1839 að [[Kornhóll|Kornhól]] í Eyjum, en foreldrar hennar bjuggu þar þá nýflutt í kauptúnið austan frá Djúpavogi. Síðan bjuggu þau í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]] til ársins 1851, en það ár fórst [[Anders Asmundsen]] á skútu sinni með allri áhöfn. 
S. Gísli G. J. Bjarnasen, verzlunarstjóri, var talinn hæfileikamaður, hæglátur daglega og hugljúfi hvers manns. Þar gætti ekki hins kunna hroka margra „factoranna“ gagnvart snauðum almúganum í byggðarlaginu. Almenningur harmaði þau örlög hans að verða áfengisnautninni að bráð og tortíma þannig gæfu og gengi sjálfs sín og fjölskyldu sinnar. Hann var sviptur verzlunarstjórastöðunni árið 1881. 
Þá höfðu hjónin eignazt fimm börn. Auk þess höfðu þau tekið í fóstur og alið upp son [[C. L. Möller|C. L. Möllers]] og konu hans, frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjargar Möller]], þegar C. L. Möller féll frá árið 1862 eða sama árið og þau giftu sig, Gísli og María. 
Þannig vildi verzlunarstjórinn launa þeim góðu hjónum það, sem þau höfðu fyrir hann gert og verið honum, eftir að hann missti föður sinn árið 1845, þá níu ára. Eftir stöðumissinn fluttu hjónin úr [[Garðurinn|Danska-Garði]] og settust að með barnahópinn sinn í kofaræksni, sem stóð skammt vestur af [[Ottahús|Ottahúsi]] (áður [[Beykishús|Beykishúsi]] ([[Sigurður Breiðfjörð|Sig. Breiðfjörð]]) og síðast [[Jómsborg]]. Þarna var löngu síðar mótað torg og kallað [[Heimatorg]]. Það var svæðið sunnan og suð-vestan við [[Rafstöðin|Nýju rafstöðina]] í Eyjum, sem fór undir hraun í marzmánuði 1973. Kofaræksni þetta hét [[Pétursborg]] og var læknissetur Vestmannaeyja um miðja 19. öldina. Hús þetta fauk í austan stórviðri árið 1896. 
Eftir skamma dvöl í Pétursborg fluttu hjónin að [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og settust að á einni Vilborgarstaðajörðinni og fengu einhver afnot hennar. En landbúnaður var heimilisföðurnum ekki tamur, svo að þau sáu sitt óvænna um að framfleyta sér og sínum þarna á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Vorið 1883 tóku þessi hjón sig upp með barnahópinn sinn og fluttu til Kaupmannahafnar. Eftir það dvöldust þau í Danmörku til dauðadags, og börn þeirra ílentust þar eða annars staðar erlendis.
Börn þeirra voru þessi:

[[Maria D. A. Bjarnasen]]. 
[[Jóhann C. A. Bjarnasen]], 10 ára. 
[[Rósa J. P. Bjarnasen]], 8 ára. 
[[Jóhanna C. A. Bjarnasen]], 6 ára. 
[[Niels Ch. B. Bjarnasen]], 4 ára í f. 23. febr. 1879). 
[[Pétur Anders Bjarnasen]].

Þannig eru börn þeirra hjóna skráð í kirkjubók Landakirkju við burtförina 1883.
Mér hefur verið tjáð, að S. Gísli G. J. Bjarnasen hafi stundað bóksölu í Danmörku, eftir að fjölskyldan settist þar að. Hann lézt 13. marz 1888. 
Frú [[Dorthea Maria Andersdóttir]] mun hafa lifað ekkja í 28 ár og látizt árið 1916. 
[[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, getur þess í einni bók sinni, að Rósa Bjarnasen hafi starfað nokkur ár símastúlka í Kaupmannahöfn. Síðan hafi hún gifzt skrifstofustjóra Sameinaða gufuskipafélagsins í Höfn. Sami höfundur segir, að Pétur Bjarnasen hafi verið verzlunarstjóri fyrir stóru fyrirtæki i Danmörku. Og síðast getur hann þess, að [[Niels Ch. B. Bjarnasen|Niels Bjarnasen]], sem hér verður rætt um á eftir, hafi stundað verzlunarstörf í París.
 
<center>III</center>

'''Níels Christian Benedikt Bjarnasen'''

Fyrir nokkrum árum barst Byggðarsafni Vestmannaeyja bókaböggull frá Danmörku. Sendandi bókanna og gefandi var [[Niels Ch. B. Bjarnasen]], fæddur Vestmannaeyingur.
Hann hafði dvalizt erlendis frá hlautu barnsbeini og fylgdi barnaprófsvottorð hans gjöfinni. Það sannar okkur, að hann hefur lokið fullnaðarprófi barnafræðslu í Hindegades Friskole hinn 4. júlí 1894 og hlotið ágætiseinkunn í öllum kennslugreinum. 
Í böggli þessum reyndust vera þessar bækur:
Fyrra bindi af Vídalínspostillu, sem gefið var út 1828, en þá var postillan gefin út í tveim bindum. Það var 11. útgáfa af þessu kunnasta ræðusafni íslenzku þjóðarinnar og húslestrarbók.
Upprunalega hefur bókin verið bundin í skinn. En bókin er illa farin. Fyrstu blaðsíður bókarinnar eru ræksni, sem þyrfti að skrifa upp og endurbæta.
Önnur bókin, sem úr bögglinum kom, er markverð. Þetta er ,,Sú gamla vísnabók“ Guðbrands biskups Þorlákssonar prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1746. Prentarinn var Halldór Eiríksson hinn lærði prentmeistari á biskupssetrinu.
Fróðir menn segja mér, að aðeins sex aðrar Vísnabækur biskupsins séu til i allri veröldinni. Þá er bara töluvert sagt. Byggðarsafn Vestmannaeyja á sem sé sjöundu bókina.
Þriðja bókin í bögglinum voru Passíusálmarnir, 28. útgáfa. sem kom út árið 1855. Þessi bók er fögur svo að af ber. Hún er bundin í gyllt skinnband og sérstaklega vel með farin.
Fjórða bókin í bögglinum var dönsk: Kvindelig Dannelse, en Gave for unge Piger, eftir Therese Huber ved V. Visby, prentuð í Kaupmannahöfn 1840. Þarna voru dönskum stúlkum veittar ráðleggingar um að halda fegurð sinni og auka hana eilítið, ef skaparanum hefði að einhverju leyti verið mislagðar hendur, þegar hann mótaði andlit þeirra og annað útlit! Ég hef lesið ýmislegt i þessari bók mér til nokkurrar ánægju. Sumt hefur vakið kátínu mína og aukið skilning minn á allri þeirri snyrtingu, sem danskar stúlkur og frúr báru utan á sér á Austurlandi á uppvaxtarárum mínum þar.

Og nú veiztu það, lesari minn góður, hver gefandinn var. Hann var, eins og ég hef hér greint þér frá, annað yngsta barn þeirra hjónanna frú [[Dorthea María Andersdóttir|Dortheu Maríu Andersdóttur]] frá Stakkagerði og [[S. Gísla G. J. Bjarnasen]]. 
Niels Ch. B. Bjarnasen mun hafa gerzt verzlunarmaður eins og faðir hans og verið kaupmaður nokkurn hluta ævinnar.Námsvottorð hans frá Hindegadens Friskole bendir til þess, að hann hafi verið mikill námsmaður, bæði gáfaður og iðinn.
Og bókaböggullinn hans, sem hann sendi til bernskubyggðar sinnar, er hann nálgaðist áttatíu ára aldurinn, gefur ótvírætt í ljós tryggð hans við hana og ættland sitt. 
Niels Ch. B. Bjarnasen var föðurbróðir eins okkar kunnasta samborgara á sinni tíð hér í Eyjum, Jóns heitins Gíslasonar að Ármótum við Skólaveg. Sá mæti maður á hér merka afkomendur í bænum og hefur átt um árabil. Ég óska að skrifa og biðja Blik mitt að geyma stutta grein um uppruna hans og ævistarf.
 
<center>IV</center>

'''Gísli Gíslason Bjarnasen og eigin-'''
'''konan Helga Guðmundsdóttir'''

Haustið 1857 dvaldist í Vestmannaeyjum stúlka nokkur frá Hallgeirsey í Landeyjum. Hún hét Halla Sigurðardóttir.
Þetta haust var S. Gísli G. J. Bjarnason starfandi búðar eða verzlunarþjónn við verzlunina Júlíushaab eða Tangaverzlunina, eins og hún vai nefnd öðru nafni. Í október var efnt til ralls í Eyjum, eins og dansleikir voru þá oft nefndir þar. Þeir fóru þá oftast fram í heimahúsum hjá þeim, sem töldust búa við töluvert húsrými. Stundum voru dansleikir þessir haldnir í fiskhúsum, t. d. á haustin, þegar þau höfðu verið tæmd og fiskurinn allur fluttur út með verzlunarskipum einokunarkaupmannsins. Þannig var það, t. d. um Kumbalda, saltgeymslu og fisk
geymsluhúsið á Skansinum, sem brann til kaldra kola aðfaranótt 8. janúar 1950. Það var byggt á seinni hluta 19. aldar og varð frægt fyrir það hlutskipti að vera leikhús og rallhús um árabil á haustin, eftir að verzlunarskipin voru farin fullfermd fiski og öðrum afurðum þar í Eyjum. Þannig stuðluðu verzlunarstjórarnir að því eftir mætti, að Eyjabúar gætu á stundum „lyft sér eilítið up“ og elskast „á laun“, sérstaklega þá unga fólkið. Þá voru „kavilerarnir“ flestir undir áhrifum áfengis, sem var selt eftir vild i einokunarverzluninni. Þar stóð tunna á stokkum. Og svo einkenndust „röllin“ af háttum þeirra og hæfni til að dansa og dilla sér og deila ástum við „hið veikara kyn“, sem þá gerði lítið að því að neyta hinna sterku drykkja. Þá mátu þær meira sóma sinn og kvenlegan yndisþokka. 
Það getur hafa verið að loknum dansleik í einu af „pakkhúsum“ einokunarkaupmannsins í október 1857, að Halla Sigurðardóttir frá Hallgeirsey í Landeyjum lét „fallerast“, lét undan ásækni verzlunarþjónsins í Julíusarhaabverzlun, Sigurðar Gísla Gunnars Jóhannssonar Bjarnasen, og veitti honum meira en hún sjálf hafði gott af, þar sem hún átti allt á hættu. Enda gerði hann henni barn í þessum ástarleik. Veturinn allan (1857-1858) dvaldist Halla frá Hallgeirsey síðan við störf í verstóðinni, en hvarf heim að vertíð lokinni, enda þá komin langt á leið. Hún ól barnið í júlí um sumarið (1858). 
Halla Sigurðardóttir ól sveinharn, sem var skírt nafni föður síns, þó að hann vildi lítið við það kannast. [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] var nafnið á sveinbarni þessu. Litli drengurinn naut ástar og umhyggju móður sinnar og aðhlynningar hins góða fólks í Hallgeirsey næstu tvö árin. En árið 1860, þá tæpra tveggja ára, var hann fluttur út til Vestmannaeyja. Hafði honum þá verið komið í fóstur hjá bjónunum í Ottahúsi, frú [[Jórunn Jónsdóttir|Jórunni Jónsdóttur]] prests Austmanns og [[Jón Salomonsen|Jóni Salomonsen]] hafnsögumanni, en hann var sonur Jóns Salomonsen verzlunarstjóra í Kúvíkum á Ströndum og þannig ömmubróðir litla drengsins. 
Það var Gísla litla Gíslasyni (Bjarnasen) frá Hallgeirsey mikil gæfa að hljóta fóstur hjá frú Jórunni húsfreyju í Ottahúsi. Svo viðurkennd var kona sú fyrir manngæzku, myndarskap og mennilega hætti. Sjálfri varð henni ekki barna auðið í tveim hjónaböndum. En hún var barngóð með afbrigðum og ól upp fleiri börn en Gísla G. Bjarnasen. Hún fóstraði t. d. [[Kristín Árnadóttir|Kristínu Árnadóttur]], systur [[Ágúst Árnason|Ágústs Árnasonar]], kennara í Baldurshaga (nr.. 5A við Vesturveg). K. Á. giftist [[Jóhann Jónsson|Jóhanni Jónssyni]] frá [[Júní]]. trésmíðameistara á Brekku (nr. 4) við Faxastíg. Þau voru foreldrar Engilberts trésmíðameistara Jóhannssonar „í Smið“, eins og hann var oft nefndur, og frú [[Þorsteina Jóhannsdóttir|Þorsteinu Jóhannsdóttur]] i Þingholti og þeirra mörgu systkina. 
[[Engilbert Jóhannsson]] heitir nafni síðari manns frú Jórunnar, Engilberts Engilbertssonar, bróður Gísla verzlunarstjóra föður Engilberts sálaða Gíslasonar málarameistara. 
Einnig ól frú Jórunn upp [[Maríu Tranberg]], umkomulitla og fátæka stúlku, sem e. t. v. hefði lent á vonarvöl, ef „gæðakonan góða“ hefði ekki gert á henni miskunnarverkið. 
Séra [[Brynjólfur Jónsson]], sóknarprestur að Ofanleiti. fermdi Gísla Gíslason, fóstursoninn í Ottahúsi, vorið 1872. Þá var hann tæpra fjórtán ára að aldri, um haustið 5. nóvember lézt fósturfaðir hans, Jón hafnsögumaður Salomonsen. 
Áfram dvöldust þau saman í Ottahúsi, fósturmóðirin og fóstursonurinn, og vann hann henni eftir megni. Helzt hafði hann á hendi ýmsa snúninga við Garðsverzlun, þar sem faðirinn, S. G. G. J. Bj., var þá verzlunarstjóri. 
Snemma bar Gísli Gíslason (Bjarnasen) í Ottahúsi gæfu til að meta að verðleikum manngæzku og fórnarlund fósturmóður sinnar og móðurlega umhyggju hennar. Þeir eiginleikar hans og sálarþroski urðu honum sjálfum síðar til hinnar mestu gæfu og heilla og hamingju á lífsleiðinni. 
Lítillar fræðslu mun Gísli Gíslason hafa notið í uppvexti sínum umfram það að læra að lesa hjá fóstru sinni og draga til stafs, því að barnaskóli var þá enginn í Vestm.eyjum. Þó er rétt að geta þess hér, að [[Bjarni E. Magnússon]], sýslumaður þeirra Eyjamanna, sá sem stofnaði Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja 1862 og svo bókasafn byggðarinnar sama ár, kenndi þá og síðar börnum og unglingum skrift og reikning heima hjá sér á vetrum, þegar honum vannst tími til þess frá embættisönnum. Ekki er mér um það kunnugt, hvort Gísli Gíslason í Ottahúsi naut kennslu sýslumannsins, en ekki þætti mér það ólíklegt, svo mikill hlýhugur og jafnvel vinátta var jafnan ríkjandi á milli frúnna Jórunnar J. Austmann og [[Hildar Thorarensen]], konu sýslumannsins. En hvort svo hefur verið eða ekki um æskunám Gísla Gíslasonar (Bjarnasen), þá átti hann þó eftir að njóta góðrar kennslu einn vetur, þegar hann var á sextánda árinu. Kennsla þessi barst honum svo að segja upp í fangið haustið 1874, þegar [[Páll Pálsson]], síðar nefndur Jökulfari. (Sjá Blik 1972), fluttist til Eyja til þess að stunda þar kennslu barna og unglinga á eigin spýtur. 
Páll kennari fékk einmitt inni með sjálfan sig og kennslustörf sín hjá fósturmóður Gísla Gíslasonar, og naut hann þá kennslu þar með fleiri börnum og unglingum þann vetur í Eyjum, t. d. [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] frá Búastöðum, sem var sjö árum yngri en Gísli Gíslason. Á efri árum sínum mundi Gísli Lárusson vel samnám þeirra nafnanna hjá Páli kennara Pálssyni veturinn 1874-1875. 
Árið 1876 giftist frú Jórunn J. Austmann öðru sinni. Seinni maður hennar var Engilbert Engilbertsson frá Syðri-Mörk undir Eyjafjöllum. albróðir Gísla Engilbertssonar verzlunarstjóra við Júlíushaabverzlunina. 
Árið eftir giftingu þeirra frú Jórunnar og Engilberts flytur Gísli Gíslason um set og gerðist þá „búðarloka" hjá föður sínum við Garðsverzlunina, einokunarverzlunina í Danska-Garði „á [[Kornhólsskans|Kornhólsskansi]]“. 
Ekki undi Gísli lengi búðarstörfunum. Hugur hans leitaði annað og hærra. 
Snemma á uppvaxtarárum sínum vakti Gísli Gíslason athygli á sér fyrir meðfædda listfengi á vissum sviðum: Hann var fæddur smiður, sagði fólk. Og hann vildi verða lærður trésmiður. 
Þessi vilji hans og þrá leiddi til þess, að hann hvarf úr Eyjum árið 1877, þá 19 ára að aldri, og fluttist til Eyrarbakka. Þar hóf hann smíðanám. En brátt varð útþráin og hugur hans til fullkomnara smíðanáms öllu öðru öflugra. 
Hann sigldi til Kaupmannahafnar líklega árið 1878 eða eftir eins árs dvöl á Eyrarbakka. Í Höfn réðst hann til smíðanáms. Hann vildi öðlast dönsk „snikkararéttindi“. Það var hámarkið. Það var titill álits og mikillar virðingar. Jafnframt trésmíðanáminu stundaði [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] beykisiðn og lærði það handverk til hlítar. Hann lauk námi sínu á tilskyldum tíma og hlaut mikið lof fyrir störf sín þar með Dönum og svo námsafrek. 
Frá Kaupmannahöfn leitaði hann svo aftur heim til föðurtúnanna. Þá fékk hann atvinnu við smíðar suður á Reykjanesi, en þar voru þá miklar byggingar víða í framkvæmdum, því að „Suðurnesjamenn“ juku útgerð sína þá ár frá ári svo að sögur tóku að berast um mikil afrek á því sviði og þjóðnytja framtak „berserkjanna“ þar. 
Þarna á Reykjanesinu spunnust svo hinir örlagaríkustu þræðir í ævi hans. 
Eins og ég drap á, þá voru á síðasta fjórðungi 19. aldarinnar miklir atorkumenn lifið og sálin í atvinnulífinu á Suðurnesjum, mótuðu það og byggðu upp. Allt var undir þeim komið, dugnaði þeirra og kjarki. Skyldum við ekki þekkja þetta bezt í okkar byggðarlagi, Vestmannaevingar? 
Sum heimilin á Suðurnesjum urðu brátt landskunn fyrir atorku og framtak, myndarskap og mennilega hætti í atvinnulífinu. Sjómenn af Suðurnesjum leituðu sér atvinnu á Austfjörðum við sjósókn að sumrinu. Þeir státuðu drjúgum af forustumönnum sínum, og fiskisagan flaug. 
Eitt af þessum atorku og myndarheimilum var Kotvogsheimilið í Höfnum á Reykjanesi. Sama árið og Gísli fæddist í þennan heim (1858) kvæntist Ketill Ketilsson, óðalsbóndasonurinn í Kotvogi, Vilborgu Eiriksdóttur heimasætu að Litla-Landi í Ölfusi. 
Systir frú Vilborgar húsfreyju í Kotvogi var frú Guðrún Eiríksdóttir, kona Guðmundar Halldórssonar sjómanns í Selvogi og síðar á Hvalnesi. Guðmundur Halldórsson drukknaði skammt undan strönd Hvalness 23. maí 1868, þá 36 ára að aldri. Helga hét dóttir þeirra, þá fimm ára, er faðir hennar drukknaði. 
Eftir fráfall Guðmundar eiginmanns síns kom Guðrún Eiríksdóttir húsfreyja Helgu dóttur sinni í fóstur til Vilborgar systur sinnar, húsfreyju í Kotvogi. Þar ólst [[Helga Guðmundsdóttir]] upp. Hjónin í Kotvogi komu henni til nokkurra mennta og fékk hún að lesa og læra ljósmóðurfræði. þegar hún öðlaðist aldur og þroska til þess. 
Heima hjá fóstru sinni og frænku í Kotvogi dvaldist hún síðan, þar til hún trúlofaðist hinum kunna „snikkara“ frá Vestmannaeyjum, Gísla Gíslasyni Bjarnasen og hóf þá brátt hjúskap og búskap með honum. Þau fluttu brátt til Reykjavíkur, þar sem Helga Guðmundsdóttir fékk að stunda ljósmóðurstörf um sinn.
 
Lengi hafði Gísli þráð að flytjast heim til Eyja, setjast að í fæðingar og æskubyggð sinni og bera gæfu til að leggja þar hönd á plóginn um byggingar og aðrar framkvæmdir. En allt var þar í fjötrum einokunar og ásælni. Þar var þá vissulega ekki að miklu að hverfa. En þráin sú varð öllu öðru yfirsterkari og ekki vildi hin góða eiginkona hans og fórnfúsa verða þess valdandi, að hann nyti ekki starfskrafta sinna ánægður í umhverfi sínu. 
Árið 1886 fluttu hjónin til Vestmannaeyja. Þar fengu þau inni í Uppsölum (nr. 51) við Vestmannabraut, gömlu sýslumannsíbúðinni, sem þá var orðið eitthvert aumasta hreysi í byggðarlaginu. 
Nokkrum mánuðum áður en þau hjónin fluttust til Eyja, fæddust þeim tvíburar. Þetta voru meybörn. og voru systurnar skírðar Halldóra og Gíslína. Þær fæddust 12. des. 1885. 
Alls eignuðust hjónin Gísli og Helga átta börn og létust fimm þeirra á unga aldri. 
Árið 1897 andaðist Gísli Gíslason Bjarnasen ,snikkari“ aðeins 39 ára að aldri. Eftir lifði ekkjan, Helga Guðmundsdóttir frá Kotvogi, bláfátæk með þrjú börn á framfæri. 
Gísli Engilbertsson verzlunarstjóri við Julíushaabverzlun orti minningarljóð eftir G. G. Bj. eins og svo marga aðra samdvalarmenn sína í Vestmannaeyjum á síðustu öldinni. Þar er þetta erindi:

::Hann bar létta lundu 
::lífs um æviskeið; 
::glaður hér á grundu 
::gekk ráðvandra leið; 
::trúr sem ætíð áður var, 
::yfir meir er settur þar, 
::sem ást til manna aldrei dvín 
::og eilíf náðarsólin skín. 
 <center>V</center>

'''Jón Gíslason, Ármótum'''

Þegar þau hjónin Helga og Gísli höfðu búið í Vestmannaeyjum tvö ár, fæddist þeim sonur, sem varð aldraður maður og kunnur athafnaog atorkumaður í fæðingarbæ sínum, þó að hann léti jafnan ekki mikið yfir sér eða á sér bera. Það var Jón heitinn Gíslason á Ármótum (nr. 14) við Skólaveg. Af mínum sjónarhóli séð var hann fyrst og fremst liðtækur aðili í félagsmálum útgerðarmanna, áhrifaríkur og skilningsgóður á gildi verzlunarsamtaka þeirra og viðleitni alla til efnalegs sjálfstæðis. Hann vann að þeim málum við Kaupfélagið Fram um árabil af trúmennsku og tryggð við málstaðinn. (Sjá grein í Bliki 1974 um Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum, bls. 68).
Jón Gíslason á Ármótum var f. 4. jan. 1888. Hann lézt árið 1970, 82 ára að aldri.
VI
Hjónin Helga og Einar 
Árið 1902 (5. jan.) giftist Helga Guðmundsdóttir öðru sinni. Seinni maður hennar var [[Einar Halldórsson bóndi á Raufarfelli|Einar Halldórsson bónda á Raufarfelli]] undir Eyjafjöllum. 
Hjónin Einar Halldórsson og Helga Guðmundsdóttir hófu búskap í [[Hvammi]] við Kirkjuveg (nr. 41). húsinu, sem síðar varð læknisbústaður í kauptúninu, nú kallaður Langi-Hvammur til aðgreiningar frá hinum þrem, sem bera enn Hvammsnafnið. (Í þessu húsi settust þau að héraðslæknishjónin, Halldór Gunnlaugsson og Anna kona hans árið 1906, er Halldór gerðist héraðslæknir Eyjabúa og sjúkrahússlæknir Frakka, sem þá byggðu sjúkrahús í Eyjum). 
Brátt hófu hjónin Einar og Helga að byggja sér íbúðarhús. Þau byggðu húsið Sandprýði í Þykkvabænum vestan Bárustígs (nr. 16 B). 
Einar Halldórsson var á sínum tíma kunnur sjómaður og útgerðarmaður í kauptúninu. Hann réri síðast með Sigurði Sigurðssyni formanni og aðaleigenda vélbátsins Íslands V E 118, Sigurði í Frydendal. Þeir áttu bát þennan saman og var Einar háseti hjá Sigurði. 
Hinn 10. janúar 1912 átti sér stað hið mikla og átakanlega slys í Vestmannaeyjahöfn. Óskaplegt austanveður dundi yfir og vélbátarnir á hinni óvörðu höfn voru í mikilli hættu. Þar lá vélbáturinn Ísland undir áföllum. Skipshöfnin sá sig knúða til að ýta skjöktbát sínum frá landi í Læknum (uppsátrinu fræga) til þess að komast út í vélbátinn, ræsa vélina og vaka yfir bátnum, meðan óveðrið geisaði. En hinn litli árabátur afbar ekki öldurnar og rokið. Honum hvolfdi rétt utan við uppsátrið og allir mennirnir drukknuðu þarna skammt frá landi. Myrkur var á og þess vegna erfitt að fylgjast með eða sjá, hvað þarna gerðist.
Þarna drukknaði m. a. Einar Halldórsson, útgerðarmaður í Sandprýði. Frú Helga Guðmundsdóttir frá Litla Landi í Ölfusi eða Kotvogi í Höfnum var orðin ekkja í annað sinn. Börn þeirra hjóna voru þessi:
* 1. Frú Vilmunda Einarsdóttir, eiginkona Hinriks Gíslasonar vélstjóra hjá Rafveitu Vestmannaeyja um langt árabil.
* 2. Gunnar Árni Einarsson.
::Frú Helga Guðmundsdóttir andaðist 18. marz 1931.

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T16:54:08Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==

''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls117.jpg|thumb|250px|Sigurður Gunnar Gísli Bjarnasen verzlunarstjóri, gjaldkeri Skipaábyrgðarfélags Vestmannaeyja 1872-1879.]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls121.jpg|thumb|250px|Niels Christian Benedikt Bjarnasen]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls125.jpg|thumb|250px|Hjónin frú Helga Guðmundsdóttir og og Gísli Gíslason Bjarnasen „snikkari“, með börn sín. Þau eru þessi frá vinstri: Halldóra, Jórunn og Jón („Jón frá Ármótum“).]]''

'''Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk'''

Ég hef jafnan sjálfur haft mesta ánægju af því að miðla Eyjabúum nokkurri fræðslu um merka einstaklinga, sem hér hafa lifað og starfað í byggðarlaginu og drýgt dáðir, ofið þátt sinn í sögu byggðarinnar á umliðnum áratugum. Það er von mín og trú, að fræðslumolar þeir megi og megni að vekja einhvern hluta uppvaxandi kynslóðar hér á hverjum tíma til forvitni um liðna tíð, glæða sögulegan áhuga og hvetja til framtaks og manndómsverka. 
Hér óska ég að fara nokkrum orðum um merka ættliði, sem lifðu og störfuðu í þessu byggðarlagi á sínum tíma og hafa átt hér merka afkomendur og eiga enn.

:::::::: '''I'''

'''Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri''', 
'''„assistent í Kornhól“'''

Með þessum orðum var maður sá stundum einkenndur á dögum þeim, er danskt mál var áhrifaríkt í Vestmannaeyjabyggð og vald hins danska einokunarkaupmanns alls ráðandi í útveri því. 
[[Jóhann Bjarnasen]] (Bjarnason) var fæddur að Vatnsleysu í Viðvíkurhreppi í Skagafirði árið 1810. 
Kona Jóhanns Bjarnasen var mad. [[Sigríður J. Bjarnasen|Sigríður Jónsdóttir]] verzlunarstjóra Salomonsen í Kúvíkum á Ströndum, en þannig voru þær venjulega titlaðar, verzlunarstjórafrúrnar á tímum einokunarverzlunarinnar. [[Jón Salomonsen]] var kunnur maður á sínum tíma þar norðurfrá og þótti þar mikilhæfur verzlunarstjóri á einokunartímunum. 
Mad. Sigríður J. Bjarnasen var fædd árið 1816 og var þannig sex árum yngri en eiginmaður hennar, Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri eða „factor“ eins og þeir voru jafnan titlaðir. 
Þessi hjón fluttust til Vestmannaeyja árið 1837. Þá hafði Jóhann Bjarnasen verið verzlunarþjónn á Skagaströnd nokkur ár hjá Pétri Duus, verzlunarstjóra þar, síðar kaupmanni í Keflavík. 
Nú gerðist Jóhann Bjarnasen brátt verzlunarstjóri í Vestmannaeyjum. 
Áður en Jóhann Bjarnasen gerðist verzlunarþjónn hjá Duus þarna á Skagaströndinni, hafði hann verið formaður á [[Hákarlaskip|hákarlaskipi]]. Þess vegna titluðu Danir hann „skipper“ fyrst eftir að hann fluttist til Eyja. Það þótti yfirmáta veglegur titill, sem nánast krafðist virðingar og undirgefni. 
Hjónin Jóhann Bjarnasen og mad. Sigriður J. Bjarnasen settust að í húsinu [[Sjólyst]] í Eyjum (nr. 41 við [[Strandvegur|Strandveg)]]. Þar bjuggu þau fyrstu árin sín í kauptúninu. Síðar fluttust þau í húseign einokunarkaupmannsins austan við [[Garðurinn|Danska-Garð]]. Það hét [[Kornhóll]] eða [[Kornhólsskans]]. Það stóð austan við sjálfan [[Skansinn]], virkið nafnkunna. 
Mad. Sigríður Jónsdóttir Bjarnasen lézt 13. apríl 1842 frá fjórum ungum börnum þeirra hjóna. 
Þau voru þessi:

[[Pétur Jóhann Benedikt]], þá 8 ára að aldri. 
[[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurður Gisli Gunnar]], 6 ára. 
[[Jóhanna Sigríður Margrét]], 3 ára. 
[[Emilía Geirlaug]] á 1. ári.

Eftir fráfall konu sinnar, mad. Sigríðar, leitaði verzlunarstjórinn ráða hjá sóknarpresti sínum og vini, séra [[Jón Austmann|Jóni J. Austmann]] að [[Ofanleiti]], hvernig hyggilegast yrði fyrir hann að halda saman heimilinu og veita börnunum hollasta og bezta uppeldið. Þau urðu ráðin, að prestsdóttirin á [[Ofanleiti]] og heimasætan þar, [[Guðfinna Jónsdóttir]] prests Austmanns, gerðist bústýra hjá verzlunarstjóranum. Hún var þá 19 ára að aldri. 
Eftir vonum gekk þetta allt vel, því að prestsdóttirin var mesta myndarstúlka, heimilisleg og stjórnsöm. Hún hafði gengið á hússtjórnarskólann á Eyvindarstöðum á Álftanesi hjá Sveinbirni Egilssyni síðar rektor og konu hans, frú Helgu Benediktsdóttur Gröndal. 
Þrjú ár liðu. Þá lézt verzlunarstjórinn Jóhann Bjarnasen frá börnunum sínum fjórum. Það var árið 1845.

:::::::: '''II'''

'''Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen'''

[[N. N. Bryde|Niels Nikolai Bryde]] gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum árið 1844. Þá hafði hann fest kaup á [[Garðurinn|Danska-Garði]] í [[Kauptúnið|kauptúninu]] og einokunaraðstöðunni þar. Hjá honum var [[Jóhann Bjarnasen]] sem sé verzlunarstjóri, þegar hann féll frá. Þeir voru gamlir og góðir vinir og samstarfsmenn við verzlunarstörfin norður í Skagafirði, þar sem [[N. N. Bryde]] hafði dvalizt um árabil og unnið beykisstörf. 
[[N. N. Bryde]] kaupmanni fannst honum bera siðferðileg skylda til að hjálpa hinum munaðarlausu börnum þeirra hjóna við fráfall beggja foreldranna. Hann bauðst til að kosta uppeldi þeirra að meira eða minna leyti og að öllu leyti framfærslu [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurðar Gísla Gunnars]], sem var 9 ára, þegar hann missti föður sinn.
Drengnum var komið í fóstur hjá verzlunarstjórahjónunum við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þeim [[C. L. Möller]] og konu hans frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjörgu Möller]]. 
Árið 1851 fermdi séra [[Jón Austmann|Jón J. Austmann]] að [[Ofanleiti]] [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurð ''Gísla'' G. J. Bjarnasen]]. Hann þótti hinn efnilegasti unglingur, sem Bryde batt við miklar vonir um dyggilega þjónustu við verzlunarrekstur sinn í Vestmannaeyjum, þegar hann yxi að árum og getu. 
Ekki löngu eftir fermingu gerðist [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|S. Gísli G. J. Bjarnasen]] verzlunarþjónn við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þar sem [[C. L. Möller]], fóstri hans var „factor“ eða verzlunarstjóri. Þá verzlun átti [[N. N. Bryde]] einnig, en rak hana með lepp, því að hver einokunarkaupmaður hafði ekki leyfi til að eiga nema eina verzlun á sama verzlunarstaðnum samkvæmt gildandi lögum, en tögl og hagldir vildi hann hafa um verðlag allt og enga samkeppni. 
Þegar S. Gísli G. J. Bjarnasen hafði starfað við verzlunina um nokkurt skeið, var hann sendur til Kaupmannahafnar til þess að nema verzlunarfræði. 
C. L. Möller verzlunarstjóri andaðist 7. júlí 1861. Þá var sonur N. N. Bryde orðinn þrítugur að aldri og orðinn meðstjórnandi verzlunarreksturs föður síns í Eyjum. Hann hét [[J. P. T. Bryde|Johan Peter Thorkelin Bryde]]. Síðar einvaldur einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum um árabil, eða fram um aldamótin. 
Eftir fráfall C. L. Möllers, verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar, réðu feðgarnir S. Gísla G. J. Bjarnasen verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar. Þá var bróðir hans, [[Pétur Benedikt J. Bjarnasen]], orðinn verzlunarstjóri aðalverzlunarinnar, [[Garðurinn|Garðsverzlunar]]. Verzlunarstjóra urðu Bryde-arnir að hafa þar einnig, þó að þeir hefðu þar öll ráð í sínum höndum, því að þeir dvöldust ekki í Eyjum að jafnaði nema ungann úr sumri hverju. Annars bjuggu þeir í Kaupmannahöfn. 
Pétur Benedikt Bjarnasen, bróðir S. Gísla G. J. Bjarnasen, lézt ungur að árum. Gerðist þá S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri við [[Garðurinn|Garðsverzlun]] um sinn, þar til nýr verzlunarstjóri tók við þeim störfum. Það var [[Vilhelm Thomsen]], danskur maður. 
Og árin liðu. - Árið 1873 strauk [[Vilhelm Thomsen]], verzlunarstjóri, til Ameríku frá störfum sínum í Eyjum sökum sjóðþurrðar við Garðsverzlunina. Hann vissi sig við sjóðþurrðina riðinn. Tók þá S. Gísli G. J. Bjarnasen aftur við verzlunarstjórastörfum þar og var nú aftur verzlunarstjóri beggja verzlananna um átta ára skeið. En árið 1881 varð mikil breyting á högum þessa vel gefna og ötula verzlunarstjóra. Áfengisnautnin varð honum og fjölskyldu hans að falli. 
Hinn 21. nóv. 1862 gekk S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri að eiga eina af heimasætunum í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]]. Hún hét [[Dorthea Maria Andersdóttir|Dorthea Maria]] og var dóttir hjónanna frú [[Ásdís Jónsdóttir (Stakkagerði)|Ásdísar Jónsdóttur]] Núpshjáleigu í Berufirði og [[Anders Asmundsen|Anders skipstjóra Asmundsen]], sem var Norðmaður. Frú Dorthea Maria var fædd 3. júní 1839 að [[Kornhóll|Kornhól]] í Eyjum, en foreldrar hennar bjuggu þar þá nýflutt í kauptúnið austan frá Djúpavogi. Síðan bjuggu þau í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]] til ársins 1851, en það ár fórst [[Anders Asmundsen]] á skútu sinni með allri áhöfn. 
S. Gísli G. J. Bjarnasen, verzlunarstjóri, var talinn hæfileikamaður, hæglátur daglega og hugljúfi hvers manns. Þar gætti ekki hins kunna hroka margra „factoranna“ gagnvart snauðum almúganum í byggðarlaginu. Almenningur harmaði þau örlög hans að verða áfengisnautninni að bráð og tortíma þannig gæfu og gengi sjálfs sín og fjölskyldu sinnar. Hann var sviptur verzlunarstjórastöðunni árið 1881. 
Þá höfðu hjónin eignazt fimm börn. Auk þess höfðu þau tekið í fóstur og alið upp son [[C. L. Möller|C. L. Möllers]] og konu hans, frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjargar Möller]], þegar C. L. Möller féll frá árið 1862 eða sama árið og þau giftu sig, Gísli og María. 
Þannig vildi verzlunarstjórinn launa þeim góðu hjónum það, sem þau höfðu fyrir hann gert og verið honum, eftir að hann missti föður sinn árið 1845, þá níu ára. Eftir stöðumissinn fluttu hjónin úr [[Garðurinn|Danska-Garði]] og settust að með barnahópinn sinn í kofaræksni, sem stóð skammt vestur af [[Ottahús|Ottahúsi]] (áður [[Beykishús|Beykishúsi]] ([[Sigurður Breiðfjörð|Sig. Breiðfjörð]]) og síðast [[Jómsborg]]. Þarna var löngu síðar mótað torg og kallað [[Heimatorg]]. Það var svæðið sunnan og suð-vestan við [[Rafstöðin|Nýju rafstöðina]] í Eyjum, sem fór undir hraun í marzmánuði 1973. Kofaræksni þetta hét [[Pétursborg]] og var læknissetur Vestmannaeyja um miðja 19. öldina. Hús þetta fauk í austan stórviðri árið 1896. 
Eftir skamma dvöl í Pétursborg fluttu hjónin að [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og settust að á einni Vilborgarstaðajörðinni og fengu einhver afnot hennar. En landbúnaður var heimilisföðurnum ekki tamur, svo að þau sáu sitt óvænna um að framfleyta sér og sínum þarna á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Vorið 1883 tóku þessi hjón sig upp með barnahópinn sinn og fluttu til Kaupmannahafnar. Eftir það dvöldust þau í Danmörku til dauðadags, og börn þeirra ílentust þar eða annars staðar erlendis.
Börn þeirra voru þessi:

[[Maria D. A. Bjarnasen]]. 
[[Jóhann C. A. Bjarnasen]], 10 ára. 
[[Rósa J. P. Bjarnasen]], 8 ára. 
[[Jóhanna C. A. Bjarnasen]], 6 ára. 
[[Niels Ch. B. Bjarnasen]], 4 ára í f. 23. febr. 1879). 
[[Pétur Anders Bjarnasen]].

Þannig eru börn þeirra hjóna skráð í kirkjubók Landakirkju við burtförina 1883.
Mér hefur verið tjáð, að S. Gísli G. J. Bjarnasen hafi stundað bóksölu í Danmörku, eftir að fjölskyldan settist þar að. Hann lézt 13. marz 1888. 
Frú [[Dorthea Maria Andersdóttir]] mun hafa lifað ekkja í 28 ár og látizt árið 1916. 
[[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, getur þess í einni bók sinni, að Rósa Bjarnasen hafi starfað nokkur ár símastúlka í Kaupmannahöfn. Síðan hafi hún gifzt skrifstofustjóra Sameinaða gufuskipafélagsins í Höfn. Sami höfundur segir, að Pétur Bjarnasen hafi verið verzlunarstjóri fyrir stóru fyrirtæki i Danmörku. Og síðast getur hann þess, að [[Niels Ch. B. Bjarnasen|Niels Bjarnasen]], sem hér verður rætt um á eftir, hafi stundað verzlunarstörf í París.
 
<center>III</center>
 
<center>'''Níels Christian Benedikt Bjarnasen'''</center>
Fyrir nokkrum árum barst Byggðarsafni Vestmannaeyja bókaböggull frá Danmörku. Sendandi bókanna og gefandi var [[Niels Ch. B. Bjarnasen]], fæddur Vestmannaeyingur.
Hann hafði dvalizt erlendis frá hlautu barnsbeini og fylgdi barnaprófsvottorð hans gjöfinni. Það sannar okkur, að hann hefur lokið fullnaðarprófi barnafræðslu í Hindegades Friskole hinn 4. júlí 1894 og hlotið ágætiseinkunn í öllum kennslugreinum. 
Í böggli þessum reyndust vera þessar bækur:
Fyrra bindi af Vídalínspostillu, sem gefið var út 1828, en þá var postillan gefin út í tveim bindum. Það var 11. útgáfa af þessu kunnasta ræðusafni íslenzku þjóðarinnar og húslestrarbók.
Upprunalega hefur bókin verið bundin í skinn. En bókin er illa farin. Fyrstu blaðsíður bókarinnar eru ræksni, sem þyrfti að skrifa upp og endurbæta.
Önnur bókin, sem úr bögglinum kom, er markverð. Þetta er ,,Sú gamla vísnabók“ Guðbrands biskups Þorlákssonar prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1746. Prentarinn var Halldór Eiríksson hinn lærði prentmeistari á biskupssetrinu.
Fróðir menn segja mér, að aðeins sex aðrar Vísnabækur biskupsins séu til i allri veröldinni. Þá er bara töluvert sagt. Byggðarsafn Vestmannaeyja á sem sé sjöundu bókina.
Þriðja bókin í bögglinum voru Passíusálmarnir, 28. útgáfa. sem kom út árið 1855. Þessi bók er fögur svo að af ber. Hún er bundin í gyllt skinnband og sérstaklega vel með farin.
Fjórða bókin í bögglinum var dönsk: Kvindelig Dannelse, en Gave for unge Piger, eftir Therese Huber ved V. Visby, prentuð í Kaupmannahöfn 1840. Þarna voru dönskum stúlkum veittar ráðleggingar um að halda fegurð sinni og auka hana eilítið, ef skaparanum hefði að einhverju leyti verið mislagðar hendur, þegar hann mótaði andlit þeirra og annað útlit! Ég hef lesið ýmislegt i þessari bók mér til nokkurrar ánægju. Sumt hefur vakið kátínu mína og aukið skilning minn á allri þeirri snyrtingu, sem danskar stúlkur og frúr báru utan á sér á Austurlandi á uppvaxtarárum mínum þar.

Og nú veiztu það, lesari minn góður, hver gefandinn var. Hann var, eins og ég hef hér greint þér frá, annað yngsta barn þeirra hjónanna frú [[Dorthea María Andersdóttir|Dortheu Maríu Andersdóttur]] frá Stakkagerði og [[S. Gísla G. J. Bjarnasen]]. 
Niels Ch. B. Bjarnasen mun hafa gerzt verzlunarmaður eins og faðir hans og verið kaupmaður nokkurn hluta ævinnar.Námsvottorð hans frá Hindegadens Friskole bendir til þess, að hann hafi verið mikill námsmaður, bæði gáfaður og iðinn.
Og bókaböggullinn hans, sem hann sendi til bernskubyggðar sinnar, er hann nálgaðist áttatíu ára aldurinn, gefur ótvírætt í ljós tryggð hans við hana og ættland sitt. 
Niels Ch. B. Bjarnasen var föðurbróðir eins okkar kunnasta samborgara á sinni tíð hér í Eyjum, Jóns heitins Gíslasonar að Ármótum við Skólaveg. Sá mæti maður á hér merka afkomendur í bænum og hefur átt um árabil. Ég óska að skrifa og biðja Blik mitt að geyma stutta grein um uppruna hans og ævistarf.
 
<center>IV</center>
 
<center>Gísli Gíslason Bjarnasen og eigin</center>
 
<center>konan Helga Guðmundsdóttir</center> 
Haustið 1857 dvaldist í Vestmannaeyjum stúlka nokkur frá Hallgeirsey í Landeyjum. Hún hét Halla Sigurðardóttir.
Þetta haust var S. Gísli G. J. Bjarnason starfandi búðar eða verzlunarþjónn við verzlunina Júlíushaab eða Tangaverzlunina, eins og hún vai nefnd öðru nafni. Í október var efnt til ralls í Eyjum, eins og dansleikir voru þá oft nefndir þar. Þeir fóru þá oftast fram í heimahúsum hjá þeim, sem töldust búa við töluvert húsrými. Stundum voru dansleikir þessir haldnir í fiskhúsum, t. d. á haustin, þegar þau höfðu verið tæmd og fiskurinn allur fluttur út með verzlunarskipum einokunarkaupmannsins. Þannig var það, t. d. um Kumbalda, saltgeymslu og fisk
geymsluhúsið á Skansinum, sem brann til kaldra kola aðfaranótt 8. janúar 1950. Það var byggt á seinni hluta 19. aldar og varð frægt fyrir það hlutskipti að vera leikhús og rallhús um árabil á haustin, eftir að verzlunarskipin voru farin fullfermd fiski og öðrum afurðum þar í Eyjum. Þannig stuðluðu verzlunarstjórarnir að því eftir mætti, að Eyjabúar gætu á stundum „lyft sér eilítið up“ og elskast „á laun“, sérstaklega þá unga fólkið. Þá voru „kavilerarnir“ flestir undir áhrifum áfengis, sem var selt eftir vild i einokunarverzluninni. Þar stóð tunna á stokkum. Og svo einkenndust „röllin“ af háttum þeirra og hæfni til að dansa og dilla sér og deila ástum við „hið veikara kyn“, sem þá gerði lítið að því að neyta hinna sterku drykkja. Þá mátu þær meira sóma sinn og kvenlegan yndisþokka. 
Það getur hafa verið að loknum dansleik í einu af „pakkhúsum“ einokunarkaupmannsins í október 1857, að Halla Sigurðardóttir frá Hallgeirsey í Landeyjum lét „fallerast“, lét undan ásækni verzlunarþjónsins í Julíusarhaabverzlun, Sigurðar Gísla Gunnars Jóhannssonar Bjarnasen, og veitti honum meira en hún sjálf hafði gott af, þar sem hún átti allt á hættu. Enda gerði hann henni barn í þessum ástarleik. Veturinn allan (1857-1858) dvaldist Halla frá Hallgeirsey síðan við störf í verstóðinni, en hvarf heim að vertíð lokinni, enda þá komin langt á leið. Hún ól barnið í júlí um sumarið (1858). 
Halla Sigurðardóttir ól sveinharn, sem var skírt nafni föður síns, þó að hann vildi lítið við það kannast. [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] var nafnið á sveinbarni þessu. Litli drengurinn naut ástar og umhyggju móður sinnar og aðhlynningar hins góða fólks í Hallgeirsey næstu tvö árin. En árið 1860, þá tæpra tveggja ára, var hann fluttur út til Vestmannaeyja. Hafði honum þá verið komið í fóstur hjá bjónunum í Ottahúsi, frú [[Jórunn Jónsdóttir|Jórunni Jónsdóttur]] prests Austmanns og [[Jón Salomonsen|Jóni Salomonsen]] hafnsögumanni, en hann var sonur Jóns Salomonsen verzlunarstjóra í Kúvíkum á Ströndum og þannig ömmubróðir litla drengsins. 
Það var Gísla litla Gíslasyni (Bjarnasen) frá Hallgeirsey mikil gæfa að hljóta fóstur hjá frú Jórunni húsfreyju í Ottahúsi. Svo viðurkennd var kona sú fyrir manngæzku, myndarskap og mennilega hætti. Sjálfri varð henni ekki barna auðið í tveim hjónaböndum. En hún var barngóð með afbrigðum og ól upp fleiri börn en Gísla G. Bjarnasen. Hún fóstraði t. d. [[Kristín Árnadóttir|Kristínu Árnadóttur]], systur [[Ágúst Árnason|Ágústs Árnasonar]], kennara í Baldurshaga (nr.. 5A við Vesturveg). K. Á. giftist [[Jóhann Jónsson|Jóhanni Jónssyni]] frá [[Júní]]. trésmíðameistara á Brekku (nr. 4) við Faxastíg. Þau voru foreldrar Engilberts trésmíðameistara Jóhannssonar „í Smið“, eins og hann var oft nefndur, og frú [[Þorsteina Jóhannsdóttir|Þorsteinu Jóhannsdóttur]] i Þingholti og þeirra mörgu systkina. 
[[Engilbert Jóhannsson]] heitir nafni síðari manns frú Jórunnar, Engilberts Engilbertssonar, bróður Gísla verzlunarstjóra föður Engilberts sálaða Gíslasonar málarameistara. 
Einnig ól frú Jórunn upp [[Maríu Tranberg]], umkomulitla og fátæka stúlku, sem e. t. v. hefði lent á vonarvöl, ef „gæðakonan góða“ hefði ekki gert á henni miskunnarverkið. 
Séra [[Brynjólfur Jónsson]], sóknarprestur að Ofanleiti. fermdi Gísla Gíslason, fóstursoninn í Ottahúsi, vorið 1872. Þá var hann tæpra fjórtán ára að aldri, um haustið 5. nóvember lézt fósturfaðir hans, Jón hafnsögumaður Salomonsen. 
Áfram dvöldust þau saman í Ottahúsi, fósturmóðirin og fóstursonurinn, og vann hann henni eftir megni. Helzt hafði hann á hendi ýmsa snúninga við Garðsverzlun, þar sem faðirinn, S. G. G. J. Bj., var þá verzlunarstjóri. 
Snemma bar Gísli Gíslason (Bjarnasen) í Ottahúsi gæfu til að meta að verðleikum manngæzku og fórnarlund fósturmóður sinnar og móðurlega umhyggju hennar. Þeir eiginleikar hans og sálarþroski urðu honum sjálfum síðar til hinnar mestu gæfu og heilla og hamingju á lífsleiðinni. 
Lítillar fræðslu mun Gísli Gíslason hafa notið í uppvexti sínum umfram það að læra að lesa hjá fóstru sinni og draga til stafs, því að barnaskóli var þá enginn í Vestm.eyjum. Þó er rétt að geta þess hér, að [[Bjarni E. Magnússon]], sýslumaður þeirra Eyjamanna, sá sem stofnaði Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja 1862 og svo bókasafn byggðarinnar sama ár, kenndi þá og síðar börnum og unglingum skrift og reikning heima hjá sér á vetrum, þegar honum vannst tími til þess frá embættisönnum. Ekki er mér um það kunnugt, hvort Gísli Gíslason í Ottahúsi naut kennslu sýslumannsins, en ekki þætti mér það ólíklegt, svo mikill hlýhugur og jafnvel vinátta var jafnan ríkjandi á milli frúnna Jórunnar J. Austmann og [[Hildar Thorarensen]], konu sýslumannsins. En hvort svo hefur verið eða ekki um æskunám Gísla Gíslasonar (Bjarnasen), þá átti hann þó eftir að njóta góðrar kennslu einn vetur, þegar hann var á sextánda árinu. Kennsla þessi barst honum svo að segja upp í fangið haustið 1874, þegar [[Páll Pálsson]], síðar nefndur Jökulfari. (Sjá Blik 1972), fluttist til Eyja til þess að stunda þar kennslu barna og unglinga á eigin spýtur. 
Páll kennari fékk einmitt inni með sjálfan sig og kennslustörf sín hjá fósturmóður Gísla Gíslasonar, og naut hann þá kennslu þar með fleiri börnum og unglingum þann vetur í Eyjum, t. d. [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] frá Búastöðum, sem var sjö árum yngri en Gísli Gíslason. Á efri árum sínum mundi Gísli Lárusson vel samnám þeirra nafnanna hjá Páli kennara Pálssyni veturinn 1874-1875. 
Árið 1876 giftist frú Jórunn J. Austmann öðru sinni. Seinni maður hennar var Engilbert Engilbertsson frá Syðri-Mörk undir Eyjafjöllum. albróðir Gísla Engilbertssonar verzlunarstjóra við Júlíushaabverzlunina. 
Árið eftir giftingu þeirra frú Jórunnar og Engilberts flytur Gísli Gíslason um set og gerðist þá „búðarloka" hjá föður sínum við Garðsverzlunina, einokunarverzlunina í Danska-Garði „á [[Kornhólsskans|Kornhólsskansi]]“. 
Ekki undi Gísli lengi búðarstörfunum. Hugur hans leitaði annað og hærra. 
Snemma á uppvaxtarárum sínum vakti Gísli Gíslason athygli á sér fyrir meðfædda listfengi á vissum sviðum: Hann var fæddur smiður, sagði fólk. Og hann vildi verða lærður trésmiður. 
Þessi vilji hans og þrá leiddi til þess, að hann hvarf úr Eyjum árið 1877, þá 19 ára að aldri, og fluttist til Eyrarbakka. Þar hóf hann smíðanám. En brátt varð útþráin og hugur hans til fullkomnara smíðanáms öllu öðru öflugra. 
Hann sigldi til Kaupmannahafnar líklega árið 1878 eða eftir eins árs dvöl á Eyrarbakka. Í Höfn réðst hann til smíðanáms. Hann vildi öðlast dönsk „snikkararéttindi“. Það var hámarkið. Það var titill álits og mikillar virðingar. Jafnframt trésmíðanáminu stundaði [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] beykisiðn og lærði það handverk til hlítar. Hann lauk námi sínu á tilskyldum tíma og hlaut mikið lof fyrir störf sín þar með Dönum og svo námsafrek. 
Frá Kaupmannahöfn leitaði hann svo aftur heim til föðurtúnanna. Þá fékk hann atvinnu við smíðar suður á Reykjanesi, en þar voru þá miklar byggingar víða í framkvæmdum, því að „Suðurnesjamenn“ juku útgerð sína þá ár frá ári svo að sögur tóku að berast um mikil afrek á því sviði og þjóðnytja framtak „berserkjanna“ þar. 
Þarna á Reykjanesinu spunnust svo hinir örlagaríkustu þræðir í ævi hans. 
Eins og ég drap á, þá voru á síðasta fjórðungi 19. aldarinnar miklir atorkumenn lifið og sálin í atvinnulífinu á Suðurnesjum, mótuðu það og byggðu upp. Allt var undir þeim komið, dugnaði þeirra og kjarki. Skyldum við ekki þekkja þetta bezt í okkar byggðarlagi, Vestmannaevingar? 
Sum heimilin á Suðurnesjum urðu brátt landskunn fyrir atorku og framtak, myndarskap og mennilega hætti í atvinnulífinu. Sjómenn af Suðurnesjum leituðu sér atvinnu á Austfjörðum við sjósókn að sumrinu. Þeir státuðu drjúgum af forustumönnum sínum, og fiskisagan flaug. 
Eitt af þessum atorku og myndarheimilum var Kotvogsheimilið í Höfnum á Reykjanesi. Sama árið og Gísli fæddist í þennan heim (1858) kvæntist Ketill Ketilsson, óðalsbóndasonurinn í Kotvogi, Vilborgu Eiriksdóttur heimasætu að Litla-Landi í Ölfusi. 
Systir frú Vilborgar húsfreyju í Kotvogi var frú Guðrún Eiríksdóttir, kona Guðmundar Halldórssonar sjómanns í Selvogi og síðar á Hvalnesi. Guðmundur Halldórsson drukknaði skammt undan strönd Hvalness 23. maí 1868, þá 36 ára að aldri. Helga hét dóttir þeirra, þá fimm ára, er faðir hennar drukknaði. 
Eftir fráfall Guðmundar eiginmanns síns kom Guðrún Eiríksdóttir húsfreyja Helgu dóttur sinni í fóstur til Vilborgar systur sinnar, húsfreyju í Kotvogi. Þar ólst [[Helga Guðmundsdóttir]] upp. Hjónin í Kotvogi komu henni til nokkurra mennta og fékk hún að lesa og læra ljósmóðurfræði. þegar hún öðlaðist aldur og þroska til þess. 
Heima hjá fóstru sinni og frænku í Kotvogi dvaldist hún síðan, þar til hún trúlofaðist hinum kunna „snikkara“ frá Vestmannaeyjum, Gísla Gíslasyni Bjarnasen og hóf þá brátt hjúskap og búskap með honum. Þau fluttu brátt til Reykjavíkur, þar sem Helga Guðmundsdóttir fékk að stunda ljósmóðurstörf um sinn.
 
Lengi hafði Gísli þráð að flytjast heim til Eyja, setjast að í fæðingar og æskubyggð sinni og bera gæfu til að leggja þar hönd á plóginn um byggingar og aðrar framkvæmdir. En allt var þar í fjötrum einokunar og ásælni. Þar var þá vissulega ekki að miklu að hverfa. En þráin sú varð öllu öðru yfirsterkari og ekki vildi hin góða eiginkona hans og fórnfúsa verða þess valdandi, að hann nyti ekki starfskrafta sinna ánægður í umhverfi sínu. 
Árið 1886 fluttu hjónin til Vestmannaeyja. Þar fengu þau inni í Uppsölum (nr. 51) við Vestmannabraut, gömlu sýslumannsíbúðinni, sem þá var orðið eitthvert aumasta hreysi í byggðarlaginu. 
Nokkrum mánuðum áður en þau hjónin fluttust til Eyja, fæddust þeim tvíburar. Þetta voru meybörn. og voru systurnar skírðar Halldóra og Gíslína. Þær fæddust 12. des. 1885. 
Alls eignuðust hjónin Gísli og Helga átta börn og létust fimm þeirra á unga aldri. 
Árið 1897 andaðist Gísli Gíslason Bjarnasen ,snikkari“ aðeins 39 ára að aldri. Eftir lifði ekkjan, Helga Guðmundsdóttir frá Kotvogi, bláfátæk með þrjú börn á framfæri. 
Gísli Engilbertsson verzlunarstjóri við Julíushaabverzlun orti minningarljóð eftir G. G. Bj. eins og svo marga aðra samdvalarmenn sína í Vestmannaeyjum á síðustu öldinni. Þar er þetta erindi:

::Hann bar létta lundu 
::lífs um æviskeið; 
::glaður hér á grundu 
::gekk ráðvandra leið; 
::trúr sem ætíð áður var, 
::yfir meir er settur þar, 
::sem ást til manna aldrei dvín 
::og eilíf náðarsólin skín. 
 <center>V</center>
'''Jón Gíslason, Ármótum'''

Þegar þau hjónin Helga og Gísli höfðu búið í Vestmannaeyjum tvö ár, fæddist þeim sonur, sem varð aldraður maður og kunnur athafnaog atorkumaður í fæðingarbæ sínum, þó að hann léti jafnan ekki mikið yfir sér eða á sér bera. Það var Jón heitinn Gíslason á Ármótum (nr. 14) við Skólaveg. Af mínum sjónarhóli séð var hann fyrst og fremst liðtækur aðili í félagsmálum útgerðarmanna, áhrifaríkur og skilningsgóður á gildi verzlunarsamtaka þeirra og viðleitni alla til efnalegs sjálfstæðis. Hann vann að þeim málum við Kaupfélagið Fram um árabil af trúmennsku og tryggð við málstaðinn. (Sjá grein í Bliki 1974 um Samvinnusamtökin í Vestmannaeyjum, bls. 68).
Jón Gíslason á Ármótum var f. 4. jan. 1888. Hann lézt árið 1970, 82 ára að aldri.
VI
Hjónin Helga og Einar 
Árið 1902 (5. jan.) giftist Helga Guðmundsdóttir öðru sinni. Seinni maður hennar var [[Einar Halldórsson bóndi á Raufarfelli|Einar Halldórsson bónda á Raufarfelli]] undir Eyjafjöllum. 
Hjónin Einar Halldórsson og Helga Guðmundsdóttir hófu búskap í [[Hvammi]] við Kirkjuveg (nr. 41). húsinu, sem síðar varð læknisbústaður í kauptúninu, nú kallaður Langi-Hvammur til aðgreiningar frá hinum þrem, sem bera enn Hvammsnafnið. (Í þessu húsi settust þau að héraðslæknishjónin, Halldór Gunnlaugsson og Anna kona hans árið 1906, er Halldór gerðist héraðslæknir Eyjabúa og sjúkrahússlæknir Frakka, sem þá byggðu sjúkrahús í Eyjum). 
Brátt hófu hjónin Einar og Helga að byggja sér íbúðarhús. Þau byggðu húsið Sandprýði í Þykkvabænum vestan Bárustígs (nr. 16 B). 
Einar Halldórsson var á sínum tíma kunnur sjómaður og útgerðarmaður í kauptúninu. Hann réri síðast með Sigurði Sigurðssyni formanni og aðaleigenda vélbátsins Íslands V E 118, Sigurði í Frydendal. Þeir áttu bát þennan saman og var Einar háseti hjá Sigurði. 
Hinn 10. janúar 1912 átti sér stað hið mikla og átakanlega slys í Vestmannaeyjahöfn. Óskaplegt austanveður dundi yfir og vélbátarnir á hinni óvörðu höfn voru í mikilli hættu. Þar lá vélbáturinn Ísland undir áföllum. Skipshöfnin sá sig knúða til að ýta skjöktbát sínum frá landi í Læknum (uppsátrinu fræga) til þess að komast út í vélbátinn, ræsa vélina og vaka yfir bátnum, meðan óveðrið geisaði. En hinn litli árabátur afbar ekki öldurnar og rokið. Honum hvolfdi rétt utan við uppsátrið og allir mennirnir drukknuðu þarna skammt frá landi. Myrkur var á og þess vegna erfitt að fylgjast með eða sjá, hvað þarna gerðist.
Þarna drukknaði m. a. Einar Halldórsson, útgerðarmaður í Sandprýði. Frú Helga Guðmundsdóttir frá Litla Landi í Ölfusi eða Kotvogi í Höfnum var orðin ekkja í annað sinn. Börn þeirra hjóna voru þessi:
* 1. Frú Vilmunda Einarsdóttir, eiginkona Hinriks Gíslasonar vélstjóra hjá Rafveitu Vestmannaeyja um langt árabil.
* 2. Gunnar Árni Einarsson.
Frú Helga Guðmundsdóttir andaðist 18. marz 1931.

{{Blik}}

Blik 1976/Háöldruð heiðurshjón

2009-12-01T16:24:53Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

''[[Mynd:Blik1976_oldruðhjon_bls201.jpg|thumb|250px|[[Ragnhildur Guðmundsdóttir]]]]''
''[[Mynd:Blik1976_oldruðhjon_bls2011.jpg|thumb|250px|[[Einar Sigurfinnsson]]]]''

==Háöldruð heiðurshjón==

Við, sem dvöldumst um árabil í Vestmannaeyjakaupstað á sjötta og sjöunda áratugnum, kynntumst vel [[Einar Sigurfinnsson|Einari Sigurfinnssyni]], fyrrv. bónda í Skaftafellssýslu og Árnessýslu. Hann var um skeið starfsmaður landsímans í kaupstaðnum og hvarvetna að góðu kunnur. Ég birti æviágrip hans í Bliki 1967 sökum þess, hve gagnmerk ævi hans er, þó að hann hafi ekki verið annað en það, sem við nefnum óbreyttan bóndamann og þjóðfélagsliða. 
Nokkrar greinar hefur Blik birt eftir Einar Sigurfinnsson á liðnum árum. Allar eru þær á einn veg og bera manninum gott vitni um göfugmennsku og heilbrigða hugsun hins lífsreynda manns. 
Nú er þessi vinur ársritsins okkar kominn á tíræðisaldurinn. Hann fyllti níunda tuginn 14. sept. 1974. Og frú [[Ragnhildur Guðmundsdóttir]] kona hans áttræð. Þau hafa verið í farsælu hjónabandi í 48 ár, þegar þetta er skrifað. Þau búa í Hveragerði. 
Bliki hafa borizt nokkur orð frá Einari Sigurfinnssyni. Hann segir þar frá ferð þeirra hjóna austur á Höfn í Hornarfirði eftir að hringvegurinn var lagður. Einar átti heima í Skaftafellssýslu hinni vestari nálega 5 áratugi, en stórvötnin hindruðu ferðir hans til austursýslunnar, þar sem hann átti þangað aldrei brýn erindi. Nú reyndist það leikur einn níræðum öldungi að ferðast alla leiðina austur i Hornafjörð. Samhugur og samhjálp þjóðarheildarinnar olli því, að svo vel gat til tekizt með þessum háöldruðu hjónum, fyrst heilsa og kraftar leyfðu svo langt ferðalag. Með hjálp Guðmundar einkasonar þeirra og tengdadóttur tókst ferðin giftusamlega, en yngri hjónin ferðuðust með þeim og voru þeim hægri höndin og hallkvæm í alla staði. Vissulega er það mikil gæfa, þegar svo vel tekst til um samhug, samhjálp og samlíf í hinni mannlegu veröld.<br
Nokkrar vísur hefur Einar Sigurfinnsson sent Bliki í tilefni hins háa aldurs þeirra hjóna. Þær eru heilbrigðar að hugsun, eins og vænta mátti, og hafa vissan boðskap að flytja okkur öllum, eldri sem yngri. Þess vegna verða þær birtar hér í ritinu. Hver sá, sem ber gæfu til að hugsa þannig til maka síns eftir nær hálfrar aldar hjónaband, hefur vissulega ekki farið varhluta af gæfu lífsins. 
Sem eðlilegt er, veit ekki töluverður hluti yngri kynslóðarinnar í Eyjum, hver Einar Sigurfinnsson er. Þess vegna vil ég geta þess, að ég skrifaði á sínum tíma ágrip af ævisögu hans og birti í Bliki 1967. Þessi fyrrverandi bóndi í Skaftafellssýslu og síðar í Árnessýslu er faðir eins kunnasta og áhrifaríkasta landa okkar, sem nú er uppi með þjóðinni og gegnir hinu veigamikla embætti. Hann er herra Sigurbjörn Einarsson, biskup. Og hver var svo móðir hans? Fyrri kona Einars Sigurfinnssonar. frú Gíslrún Sigurbergsdóttir. skaftfellsk að ætt og uppruna. Þessa eiginkonu sína missti Einar Sigurfinnsson eftir stutt hjónaband. 
Síðari konu sinni kvæntist Einar Sigurfinnsson árið 1928. Hún er frú Ragnhildur Guðmundsdóttir frá Syðra-Langholti í Hrunamannahreppi.
Ég vísa hér að öðru leyti til greinar minnar í Bliki 1967, bls. 90-119.
Einar Sigurfinnsson kveður til konu sinnar áttræðrar:

* 1. :: Vorsins andi varmur skín. 
::verkin margþætt unnin: 
::áttatíu árin þín 
::eru framhjá runnin. 

* 2. :: Eftir vetrarélin þétt 
::ylríkt gleður vorið: 
::þú hefur með mér þungt og létt 
::þraut og gleði borið. 

* 3. ::Þína met og þakka tryggð, 
::þrátt til gæfu spunnið: 
::ár og síð með dáð og dyggð 
::daglegu verkin unnið. 

* 4. ::Því skal fagna þennan dag,
::þakka liðnu árin: 
::Guð þinn efli gæfuhag 
::gegnum bros og tárin. 

* 5. ::Ljós guðs náðar bjarma ber; 
::bjart er í heimaranni; 
::frið og gleði færi þér 
::friðargjafinn sanni. 

 
Þegar Einar Sigurfinnsson átti 90 ára afmæli, er var 14. sept. (1974), sem er svokölluð krossmessa á hausti, kvað hann þessar vísur:
* 1. ::Fljótt er stiginn ferillinn
::fram að leiðarmótum;
::tíunda á tuginn minn
::tölti ég stirðum fótum.

* 2. ::Gengið hefi ég langa leið. 
::en lítt til þarfa unnið. 
::Innan stundar endar skeið, 
::æviskarið brunnið. 

* 3. ::Brautin stundum brött og hál 
::byltu kunni valda; 
::eftir langsamt ösl í ál 
::átti ég fætur kalda. 

* 4. ::Af þessum sjónar háa hól 
::horfa má til baka: 
::þar við marga bala og ból 
::bjartir hugir vaka. 

* 5. ::Allt að minni æskustorð 
::eg læt síga á hömlu; 
::margir fallnir fyrir borð 
::félagarnir gömlu. 

* 6. ::Þannig sífellt sakna má 
::sá, er lengi hjarði: 
::en fleiri unaðsurtir á 
::í ævinnar blómsturgarði. 

*7. ::Hef um mína ævi átt 
::ótal gleðistundir: 
::aldaföður ást og mátt 
::alla daga fundið. 

* 8. ::Þér sé Drottinn dýrð og þökk: 
::dásemd lofa ég þína; 
::og svo kveður öndin klökk 
::alla vini mína. 

Blik færir þessum háöldruðu heiðurshjónum innilegar árnaðaróskir og lætur um leið þá ósk sína í ljós, að sem allra flest mannanna börn beri gæfu til að líta á liðna langa ævi með sömu augum og Einar Sigurfinnsson.

Þ. Þ. V.

{{Blik}}

Blik 1976/Háöldruð heiðurshjón

2009-12-01T15:38:19Z

Birna:

Blik 1976/Sýningin Íslendingar og hafið

2009-12-01T15:07:37Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

''[[Mynd:Blik1976_syning_bls198.jpg|thumb|250px|[[Valdimar Kristjánsson.]]]]''
[[Mynd:Blik1976_syning_bls199.jpg|thumb|7000px|]]

 
<center>'''Sýningin Íslendingar og hafið'''</center>

Í maímánuði 1968 var efnt til mikillar sýningar í Laugardalshöllinni í Reykjavík. Sýning sú hlaut nafnið „Íslendingar og hafið“. Nafnið á henni greinir frá efni hennar. Hún fjallaði um samband íslenzku þjóðarinnar við hafið, fiskveiðar, siglingar o. fl. þvílíkt. Byggðarsafn Vestmannaeyja var beðið að lána fiska og skeljasafn sitt til sýningarinnar. Við unnum að því eftir megni að fullnægja beiðni forustumanna sýningarinnar í þeim efnum. Við lánuðum til sýningarinnar um 70 tegundir uppsettra fiska, og svo skelja og kuðungasafn Byggðarsafnsins. Þessi söfn okkar voru flutt til Reykjavíkur með flugvél 24. maí og þeim komið fyrir á góðum stað í sýningarhöllinni. Söfn þessi virtust vekja mikla athygli sýningargesta. 
Þessi mynd, sem birt er hér á bls. 199, var tekin á þessari sýningu. 
Vissulega kostaði þessi greiði okkar við forstöðumenn sýningarinnar mikla vinnu og fyrirhöfn. Við Valdimar smiður og kennari Kristjánsson frá Kirkjubóli á Kirkjubæjum í Eyjum, sem var mér hjálparhellan mikla í þeim átökum, töldum þá vinnu alla ekki eftir okkur, þar sem við væntum þess, að þátttakan yrði bæjarfélaginu okkar til sóma og vekti á því athygli með sýningargestum. Sú von okkar varð sér ekki til skammar. Það er víst og satt. Fiskarnir okkar vöktu óskipta athygli mjög margra. Aldraðir sjómenn höfðu orð á því við okkur, að aldrei hefðu þeir gert sér í hugarlund, að þessi „fyrirbæri“ væri að finna í hafinu við Ísland. Sama var sagt um skelja og kuðungasafnið.

{{Blik}}

Blik 1976/Dyrhólaey

2009-12-01T15:00:57Z

Birna:

==Þorsteinn Þ. Víglundsson==

[[Mynd:Blik1976_dyrholaey_bls197.jpg|thumb|250px|[[Dyrhólaey]]]]

 
<center>'''Dyrhólaey'''</center>

Einhverju sinni heyrði ég því fleygt, að hver sá, sem sæi sæmilega skýrt „dyrnar“ á Dyrhólaey af austanverðri Heimaey í björtu veðri, teldist sjá vel frá sér. 
Talið er, að frá lokum ísaldar hafi Dyrhólaey verið syðsti tangi landsins þar til árið 1918, er Katla bar fram svo mikið af jarðefnum, að sérstakur tangi myndaðist suður af Hjörleifshöfða. Sá tangi var kallaður Kötlutangi í mæltu máli í landinu með almenningi, en Mýrdælingar munu hafa kallað hann Höfðatanga vegna afstöðu hans til Hjörleifshöfða. 
Fyrsta áratuginn eftir Kötluhlaupið mikla 1918 var Kötlutangi talinn syðsti tangi landsins. En svo tók Ægir að sverfa utan af honum jafnt og þétt. Og nú er Dyrhólaey sögð hafa tekið aftur við hinu virðulega hlutverki sínu að vera syðsti tangi landsins, eins og hún er sögð hafa verið frá örófi alda eða síðan Ísland varð til, svo að ekki sé of djúpt í árinni tekið. Þannig varð sigurinn hennar að lokum, eins og hins viljasterka og óhaggandi einstaklings, sem sýnir í hvívetna skapfestu og hugrekki. Fasta og trausta jarðbergið eins og sálarberg einstaklingsins bilar aldrei, og ekki, þó að rigni eldi og brennisteini og öldur ægis hins mannlega lífs urgi og surgi, skafi og meitli. 
Dyrhólaey er 120 metra há, þar sem hún er hæst. Lengd hennar frá austri til vesturs er sem næst 2000 metrar. Breiddin frá norðri til suðurs er sem næst 1300 metrar, en af þeirri vegalengd er mjór berglangi um 400 metrar á lengd. Hann gengur til suðurs. Hæð hans er 95 metrar. Hliðar hans eru lóðréttir bergveggir frá hafi að brún. Í þeim bergvegg er .,dyragáttin“, sem bergtangi þessi dregur nafn af. Sjór fellur um ,.gáttina“ og er þar fært litlum báti.
Á flestum sjókortum erlendum a. m. k. er Dyrhólaey nefnd ..Portland“ sökum dyranna (Portsins). 
Úr hafinu suður af Dyrhólaey rísa sker og drangar. Hæstur er Háidrangur, sem er 56 metra hár; þá Lundadrangur, sem er 54 metrar; siðan Mávadrangur, sem er 35 metra hár, og Kambur, sem er 43 metra hár. 
Að ofan er Dyrhólaey allmikið gróin, og þar er sums staðar allmikill moldar jarðvegur. 
„Hvergi hefi ég séð basalt svo vindsorfið sem þar. Sem dæmi um vindsörfunina má nefna, að hún er búin að eyða öllum jökulrispum af hraunhellunni nema þar sem eitthvert skjól hefur verið. Á norðanverðri lágeyjunni liggur víða sandsteinsklöpp ofan á hrauninu, en hún er nú víða að veðrast burt. Á einum stað, þar sem svo stendur á, hefi ég fundið greinilega ísrákir á hrauninu. Það bendir til þess, að þær hafi ekki verið farnar að mást, þegar foksandsskaflarnir hlóðust upp á eynni að norðan, en þeir eru nú orðnir að fastri klöpp . . . Þessir geysistóru sandskaflar virðast hafa hlaðizt upp í fádæma miklum sandstormum eftir ísaldarlokin, en efni þeirra er að mestu vikurborinn, grófur sandur, blandaður smágerðri möl . . .“ 
Mikið og fjölbreytt fuglalíf er á Dyrhólaey og í kringum hana. Sjófuglar hreiðra sig tugþúsundum saman í bergveggjunum og dröngunum suður af þeim. 
(Þó nokkur hluti þessara fróðleiksmola er tekin traustataki úr grein um Dyrhólaey. sem birt er í Náttúrufræðingnum, 3. og 4. hefti 1967.Höf.: Einar H. Einarsson, bóndi og sjálfmenntaður jarðfræðingur, frá Skammadalshóli, Mýrdal). Þ. Þ. V.

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T14:11:04Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==

''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls117.jpg|thumb|250px|Sigurður Gunnar Gísli Bjarnasen verzlunarstjóri, gjaldkeri Skipaábyrgðarfélags Vestmannaeyja 1872-1879.]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls121.jpg|thumb|250px|Niels Christian Benedikt Bjarnasen]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls125.jpg|thumb|250px|Hjónin frú Helga Guðmundsdóttir og og Gísli Gíslason Bjarnasen „snikkari“, með börn sín. Þau eru þessi frá vinstri: Halldóra, Jórunn og Jón („Jón frá Ármótum“).]]''

'''Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk'''

Ég hef jafnan sjálfur haft mesta ánægju af því að miðla Eyjabúum nokkurri fræðslu um merka einstaklinga, sem hér hafa lifað og starfað í byggðarlaginu og drýgt dáðir, ofið þátt sinn í sögu byggðarinnar á umliðnum áratugum. Það er von mín og trú, að fræðslumolar þeir megi og megni að vekja einhvern hluta uppvaxandi kynslóðar hér á hverjum tíma til forvitni um liðna tíð, glæða sögulegan áhuga og hvetja til framtaks og manndómsverka. 
Hér óska ég að fara nokkrum orðum um merka ættliði, sem lifðu og störfuðu í þessu byggðarlagi á sínum tíma og hafa átt hér merka afkomendur og eiga enn.

:::::::: '''I'''

'''Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri''', 
'''„assistent í Kornhól“'''

Með þessum orðum var maður sá stundum einkenndur á dögum þeim, er danskt mál var áhrifaríkt í Vestmannaeyjabyggð og vald hins danska einokunarkaupmanns alls ráðandi í útveri því. 
[[Jóhann Bjarnasen]] (Bjarnason) var fæddur að Vatnsleysu í Viðvíkurhreppi í Skagafirði árið 1810. 
Kona Jóhanns Bjarnasen var mad. [[Sigríður J. Bjarnasen|Sigríður Jónsdóttir]] verzlunarstjóra Salomonsen í Kúvíkum á Ströndum, en þannig voru þær venjulega titlaðar, verzlunarstjórafrúrnar á tímum einokunarverzlunarinnar. [[Jón Salomonsen]] var kunnur maður á sínum tíma þar norðurfrá og þótti þar mikilhæfur verzlunarstjóri á einokunartímunum. 
Mad. Sigríður J. Bjarnasen var fædd árið 1816 og var þannig sex árum yngri en eiginmaður hennar, Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri eða „factor“ eins og þeir voru jafnan titlaðir. 
Þessi hjón fluttust til Vestmannaeyja árið 1837. Þá hafði Jóhann Bjarnasen verið verzlunarþjónn á Skagaströnd nokkur ár hjá Pétri Duus, verzlunarstjóra þar, síðar kaupmanni í Keflavík. 
Nú gerðist Jóhann Bjarnasen brátt verzlunarstjóri í Vestmannaeyjum. 
Áður en Jóhann Bjarnasen gerðist verzlunarþjónn hjá Duus þarna á Skagaströndinni, hafði hann verið formaður á [[Hákarlaskip|hákarlaskipi]]. Þess vegna titluðu Danir hann „skipper“ fyrst eftir að hann fluttist til Eyja. Það þótti yfirmáta veglegur titill, sem nánast krafðist virðingar og undirgefni. 
Hjónin Jóhann Bjarnasen og mad. Sigriður J. Bjarnasen settust að í húsinu [[Sjólyst]] í Eyjum (nr. 41 við [[Strandvegur|Strandveg)]]. Þar bjuggu þau fyrstu árin sín í kauptúninu. Síðar fluttust þau í húseign einokunarkaupmannsins austan við [[Garðurinn|Danska-Garð]]. Það hét [[Kornhóll]] eða [[Kornhólsskans]]. Það stóð austan við sjálfan [[Skansinn]], virkið nafnkunna. 
Mad. Sigríður Jónsdóttir Bjarnasen lézt 13. apríl 1842 frá fjórum ungum börnum þeirra hjóna. 
Þau voru þessi:

[[Pétur Jóhann Benedikt]], þá 8 ára að aldri. 
[[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurður Gisli Gunnar]], 6 ára. 
[[Jóhanna Sigríður Margrét]], 3 ára. 
[[Emilía Geirlaug]] á 1. ári.

Eftir fráfall konu sinnar, mad. Sigríðar, leitaði verzlunarstjórinn ráða hjá sóknarpresti sínum og vini, séra [[Jón Austmann|Jóni J. Austmann]] að [[Ofanleiti]], hvernig hyggilegast yrði fyrir hann að halda saman heimilinu og veita börnunum hollasta og bezta uppeldið. Þau urðu ráðin, að prestsdóttirin á [[Ofanleiti]] og heimasætan þar, [[Guðfinna Jónsdóttir]] prests Austmanns, gerðist bústýra hjá verzlunarstjóranum. Hún var þá 19 ára að aldri. 
Eftir vonum gekk þetta allt vel, því að prestsdóttirin var mesta myndarstúlka, heimilisleg og stjórnsöm. Hún hafði gengið á hússtjórnarskólann á Eyvindarstöðum á Álftanesi hjá Sveinbirni Egilssyni síðar rektor og konu hans, frú Helgu Benediktsdóttur Gröndal. 
Þrjú ár liðu. Þá lézt verzlunarstjórinn Jóhann Bjarnasen frá börnunum sínum fjórum. Það var árið 1845.

:::::::: '''II'''

'''Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen'''

[[N. N. Bryde|Niels Nikolai Bryde]] gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum árið 1844. Þá hafði hann fest kaup á [[Garðurinn|Danska-Garði]] í [[Kauptúnið|kauptúninu]] og einokunaraðstöðunni þar. Hjá honum var [[Jóhann Bjarnasen]] sem sé verzlunarstjóri, þegar hann féll frá. Þeir voru gamlir og góðir vinir og samstarfsmenn við verzlunarstörfin norður í Skagafirði, þar sem [[N. N. Bryde]] hafði dvalizt um árabil og unnið beykisstörf. 
[[N. N. Bryde]] kaupmanni fannst honum bera siðferðileg skylda til að hjálpa hinum munaðarlausu börnum þeirra hjóna við fráfall beggja foreldranna. Hann bauðst til að kosta uppeldi þeirra að meira eða minna leyti og að öllu leyti framfærslu [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurðar Gísla Gunnars]], sem var 9 ára, þegar hann missti föður sinn.
Drengnum var komið í fóstur hjá verzlunarstjórahjónunum við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þeim [[C. L. Möller]] og konu hans frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjörgu Möller]]. 
Árið 1851 fermdi séra [[Jón Austmann|Jón J. Austmann]] að [[Ofanleiti]] [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurð ''Gísla'' G. J. Bjarnasen]]. Hann þótti hinn efnilegasti unglingur, sem Bryde batt við miklar vonir um dyggilega þjónustu við verzlunarrekstur sinn í Vestmannaeyjum, þegar hann yxi að árum og getu. 
Ekki löngu eftir fermingu gerðist [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|S. Gísli G. J. Bjarnasen]] verzlunarþjónn við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þar sem [[C. L. Möller]], fóstri hans var „factor“ eða verzlunarstjóri. Þá verzlun átti [[N. N. Bryde]] einnig, en rak hana með lepp, því að hver einokunarkaupmaður hafði ekki leyfi til að eiga nema eina verzlun á sama verzlunarstaðnum samkvæmt gildandi lögum, en tögl og hagldir vildi hann hafa um verðlag allt og enga samkeppni. 
Þegar S. Gísli G. J. Bjarnasen hafði starfað við verzlunina um nokkurt skeið, var hann sendur til Kaupmannahafnar til þess að nema verzlunarfræði. 
C. L. Möller verzlunarstjóri andaðist 7. júlí 1861. Þá var sonur N. N. Bryde orðinn þrítugur að aldri og orðinn meðstjórnandi verzlunarreksturs föður síns í Eyjum. Hann hét [[J. P. T. Bryde|Johan Peter Thorkelin Bryde]]. Síðar einvaldur einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum um árabil, eða fram um aldamótin. 
Eftir fráfall C. L. Möllers, verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar, réðu feðgarnir S. Gísla G. J. Bjarnasen verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar. Þá var bróðir hans, [[Pétur Benedikt J. Bjarnasen]], orðinn verzlunarstjóri aðalverzlunarinnar, [[Garðurinn|Garðsverzlunar]]. Verzlunarstjóra urðu Bryde-arnir að hafa þar einnig, þó að þeir hefðu þar öll ráð í sínum höndum, því að þeir dvöldust ekki í Eyjum að jafnaði nema ungann úr sumri hverju. Annars bjuggu þeir í Kaupmannahöfn. 
Pétur Benedikt Bjarnasen, bróðir S. Gísla G. J. Bjarnasen, lézt ungur að árum. Gerðist þá S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri við [[Garðurinn|Garðsverzlun]] um sinn, þar til nýr verzlunarstjóri tók við þeim störfum. Það var [[Vilhelm Thomsen]], danskur maður. 
Og árin liðu. - Árið 1873 strauk [[Vilhelm Thomsen]], verzlunarstjóri, til Ameríku frá störfum sínum í Eyjum sökum sjóðþurrðar við Garðsverzlunina. Hann vissi sig við sjóðþurrðina riðinn. Tók þá S. Gísli G. J. Bjarnasen aftur við verzlunarstjórastörfum þar og var nú aftur verzlunarstjóri beggja verzlananna um átta ára skeið. En árið 1881 varð mikil breyting á högum þessa vel gefna og ötula verzlunarstjóra. Áfengisnautnin varð honum og fjölskyldu hans að falli. 
Hinn 21. nóv. 1862 gekk S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri að eiga eina af heimasætunum í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]]. Hún hét [[Dorthea Maria Andersdóttir|Dorthea Maria]] og var dóttir hjónanna frú [[Ásdís Jónsdóttir (Stakkagerði)|Ásdísar Jónsdóttur]] Núpshjáleigu í Berufirði og [[Anders Asmundsen|Anders skipstjóra Asmundsen]], sem var Norðmaður. Frú Dorthea Maria var fædd 3. júní 1839 að [[Kornhóll|Kornhól]] í Eyjum, en foreldrar hennar bjuggu þar þá nýflutt í kauptúnið austan frá Djúpavogi. Síðan bjuggu þau í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]] til ársins 1851, en það ár fórst [[Anders Asmundsen]] á skútu sinni með allri áhöfn. 
S. Gísli G. J. Bjarnasen, verzlunarstjóri, var talinn hæfileikamaður, hæglátur daglega og hugljúfi hvers manns. Þar gætti ekki hins kunna hroka margra „factoranna“ gagnvart snauðum almúganum í byggðarlaginu. Almenningur harmaði þau örlög hans að verða áfengisnautninni að bráð og tortíma þannig gæfu og gengi sjálfs sín og fjölskyldu sinnar. Hann var sviptur verzlunarstjórastöðunni árið 1881. 
Þá höfðu hjónin eignazt fimm börn. Auk þess höfðu þau tekið í fóstur og alið upp son [[C. L. Möller|C. L. Möllers]] og konu hans, frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjargar Möller]], þegar C. L. Möller féll frá árið 1862 eða sama árið og þau giftu sig, Gísli og María. 
Þannig vildi verzlunarstjórinn launa þeim góðu hjónum það, sem þau höfðu fyrir hann gert og verið honum, eftir að hann missti föður sinn árið 1845, þá níu ára. Eftir stöðumissinn fluttu hjónin úr [[Garðurinn|Danska-Garði]] og settust að með barnahópinn sinn í kofaræksni, sem stóð skammt vestur af [[Ottahús|Ottahúsi]] (áður [[Beykishús|Beykishúsi]] ([[Sigurður Breiðfjörð|Sig. Breiðfjörð]]) og síðast [[Jómsborg]]. Þarna var löngu síðar mótað torg og kallað [[Heimatorg]]. Það var svæðið sunnan og suð-vestan við [[Rafstöðin|Nýju rafstöðina]] í Eyjum, sem fór undir hraun í marzmánuði 1973. Kofaræksni þetta hét [[Pétursborg]] og var læknissetur Vestmannaeyja um miðja 19. öldina. Hús þetta fauk í austan stórviðri árið 1896. 
Eftir skamma dvöl í Pétursborg fluttu hjónin að [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og settust að á einni Vilborgarstaðajörðinni og fengu einhver afnot hennar. En landbúnaður var heimilisföðurnum ekki tamur, svo að þau sáu sitt óvænna um að framfleyta sér og sínum þarna á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Vorið 1883 tóku þessi hjón sig upp með barnahópinn sinn og fluttu til Kaupmannahafnar. Eftir það dvöldust þau í Danmörku til dauðadags, og börn þeirra ílentust þar eða annars staðar erlendis.
Börn þeirra voru þessi:

[[Maria D. A. Bjarnasen]]. 
[[Jóhann C. A. Bjarnasen]], 10 ára. 
[[Rósa J. P. Bjarnasen]], 8 ára. 
[[Jóhanna C. A. Bjarnasen]], 6 ára. 
[[Niels Ch. B. Bjarnasen]], 4 ára í f. 23. febr. 1879). 
[[Pétur Anders Bjarnasen]].

Þannig eru börn þeirra hjóna skráð í kirkjubók Landakirkju við burtförina 1883.
Mér hefur verið tjáð, að S. Gísli G. J. Bjarnasen hafi stundað bóksölu í Danmörku, eftir að fjölskyldan settist þar að. Hann lézt 13. marz 1888. 
Frú [[Dorthea Maria Andersdóttir]] mun hafa lifað ekkja í 28 ár og látizt árið 1916. 
[[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, getur þess í einni bók sinni, að Rósa Bjarnasen hafi starfað nokkur ár símastúlka í Kaupmannahöfn. Síðan hafi hún gifzt skrifstofustjóra Sameinaða gufuskipafélagsins í Höfn. Sami höfundur segir, að Pétur Bjarnasen hafi verið verzlunarstjóri fyrir stóru fyrirtæki i Danmörku. Og síðast getur hann þess, að [[Niels Ch. B. Bjarnasen|Niels Bjarnasen]], sem hér verður rætt um á eftir, hafi stundað verzlunarstörf í París.
 
<center>III</center>
 
<center>'''Níels Christian Benedikt Bjarnasen'''</center>
Fyrir nokkrum árum barst Byggðarsafni Vestmannaeyja bókaböggull frá Danmörku. Sendandi bókanna og gefandi var [[Niels Ch. B. Bjarnasen]], fæddur Vestmannaeyingur.
Hann hafði dvalizt erlendis frá hlautu barnsbeini og fylgdi barnaprófsvottorð hans gjöfinni. Það sannar okkur, að hann hefur lokið fullnaðarprófi barnafræðslu í Hindegades Friskole hinn 4. júlí 1894 og hlotið ágætiseinkunn í öllum kennslugreinum. 
Í böggli þessum reyndust vera þessar bækur:
Fyrra bindi af Vídalínspostillu, sem gefið var út 1828, en þá var postillan gefin út í tveim bindum. Það var 11. útgáfa af þessu kunnasta ræðusafni íslenzku þjóðarinnar og húslestrarbók.
Upprunalega hefur bókin verið bundin í skinn. En bókin er illa farin. Fyrstu blaðsíður bókarinnar eru ræksni, sem þyrfti að skrifa upp og endurbæta.
Önnur bókin, sem úr bögglinum kom, er markverð. Þetta er ,,Sú gamla vísnabók“ Guðbrands biskups Þorlákssonar prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1746. Prentarinn var Halldór Eiríksson hinn lærði prentmeistari á biskupssetrinu.
Fróðir menn segja mér, að aðeins sex aðrar Vísnabækur biskupsins séu til i allri veröldinni. Þá er bara töluvert sagt. Byggðarsafn Vestmannaeyja á sem sé sjöundu bókina.
Þriðja bókin í bögglinum voru Passíusálmarnir, 28. útgáfa. sem kom út árið 1855. Þessi bók er fögur svo að af ber. Hún er bundin í gyllt skinnband og sérstaklega vel með farin.
Fjórða bókin í bögglinum var dönsk: Kvindelig Dannelse, en Gave for unge Piger, eftir Therese Huber ved V. Visby, prentuð í Kaupmannahöfn 1840. Þarna voru dönskum stúlkum veittar ráðleggingar um að halda fegurð sinni og auka hana eilítið, ef skaparanum hefði að einhverju leyti verið mislagðar hendur, þegar hann mótaði andlit þeirra og annað útlit! Ég hef lesið ýmislegt i þessari bók mér til nokkurrar ánægju. Sumt hefur vakið kátínu mína og aukið skilning minn á allri þeirri snyrtingu, sem danskar stúlkur og frúr báru utan á sér á Austurlandi á uppvaxtarárum mínum þar.

Og nú veiztu það, lesari minn góður, hver gefandinn var. Hann var, eins og ég hef hér greint þér frá, annað yngsta barn þeirra hjónanna frú [[Dorthea María Andersdóttir|Dortheu Maríu Andersdóttur]] frá Stakkagerði og [[S. Gísla G. J. Bjarnasen]]. 
Niels Ch. B. Bjarnasen mun hafa gerzt verzlunarmaður eins og faðir hans og verið kaupmaður nokkurn hluta ævinnar.Námsvottorð hans frá Hindegadens Friskole bendir til þess, að hann hafi verið mikill námsmaður, bæði gáfaður og iðinn.
Og bókaböggullinn hans, sem hann sendi til bernskubyggðar sinnar, er hann nálgaðist áttatíu ára aldurinn, gefur ótvírætt í ljós tryggð hans við hana og ættland sitt. 
Niels Ch. B. Bjarnasen var föðurbróðir eins okkar kunnasta samborgara á sinni tíð hér í Eyjum, Jóns heitins Gíslasonar að Ármótum við Skólaveg. Sá mæti maður á hér merka afkomendur í bænum og hefur átt um árabil. Ég óska að skrifa og biðja Blik mitt að geyma stutta grein um uppruna hans og ævistarf.
 
<center>IV</center>
 
<center>Gísli Gíslason Bjarnasen og eigin</center>
 
<center>konan Helga Guðmundsdóttir</center> 
Haustið 1857 dvaldist í Vestmannaeyjum stúlka nokkur frá Hallgeirsey í Landeyjum. Hún hét Halla Sigurðardóttir.
Þetta haust var S. Gísli G. J. Bjarnason starfandi búðar eða verzlunarþjónn við verzlunina Júlíushaab eða Tangaverzlunina, eins og hún vai nefnd öðru nafni. Í október var efnt til ralls í Eyjum, eins og dansleikir voru þá oft nefndir þar. Þeir fóru þá oftast fram í heimahúsum hjá þeim, sem töldust búa við töluvert húsrými. Stundum voru dansleikir þessir haldnir í fiskhúsum, t. d. á haustin, þegar þau höfðu verið tæmd og fiskurinn allur fluttur út með verzlunarskipum einokunarkaupmannsins. Þannig var það, t. d. um Kumbalda, saltgeymslu og fisk
geymsluhúsið á Skansinum, sem brann til kaldra kola aðfaranótt 8. janúar 1950. Það var byggt á seinni hluta 19. aldar og varð frægt fyrir það hlutskipti að vera leikhús og rallhús um árabil á haustin, eftir að verzlunarskipin voru farin fullfermd fiski og öðrum afurðum þar í Eyjum. Þannig stuðluðu verzlunarstjórarnir að því eftir mætti, að Eyjabúar gætu á stundum „lyft sér eilítið up“ og elskast „á laun“, sérstaklega þá unga fólkið. Þá voru „kavilerarnir“ flestir undir áhrifum áfengis, sem var selt eftir vild i einokunarverzluninni. Þar stóð tunna á stokkum. Og svo einkenndust „röllin“ af háttum þeirra og hæfni til að dansa og dilla sér og deila ástum við „hið veikara kyn“, sem þá gerði lítið að því að neyta hinna sterku drykkja. Þá mátu þær meira sóma sinn og kvenlegan yndisþokka. 
Það getur hafa verið að loknum dansleik í einu af „pakkhúsum“ einokunarkaupmannsins í október 1857, að Halla Sigurðardóttir frá Hallgeirsey í Landeyjum lét „fallerast“, lét undan ásækni verzlunarþjónsins í Julíusarhaabverzlun, Sigurðar Gísla Gunnars Jóhannssonar Bjarnasen, og veitti honum meira en hún sjálf hafði gott af, þar sem hún átti allt á hættu. Enda gerði hann henni barn í þessum ástarleik. Veturinn allan (1857-1858) dvaldist Halla frá Hallgeirsey síðan við störf í verstóðinni, en hvarf heim að vertíð lokinni, enda þá komin langt á leið. Hún ól barnið í júlí um sumarið (1858). 
Halla Sigurðardóttir ól sveinharn, sem var skírt nafni föður síns, þó að hann vildi lítið við það kannast. [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] var nafnið á sveinbarni þessu. Litli drengurinn naut ástar og umhyggju móður sinnar og aðhlynningar hins góða fólks í Hallgeirsey næstu tvö árin. En árið 1860, þá tæpra tveggja ára, var hann fluttur út til Vestmannaeyja. Hafði honum þá verið komið í fóstur hjá bjónunum í Ottahúsi, frú [[Jórunn Jónsdóttir|Jórunni Jónsdóttur]] prests Austmanns og [[Jón Salomonsen|Jóni Salomonsen]] hafnsögumanni, en hann var sonur Jóns Salomonsen verzlunarstjóra í Kúvíkum á Ströndum og þannig ömmubróðir litla drengsins. 
Það var Gísla litla Gíslasyni (Bjarnasen) frá Hallgeirsey mikil gæfa að hljóta fóstur hjá frú Jórunni húsfreyju í Ottahúsi. Svo viðurkennd var kona sú fyrir manngæzku, myndarskap og mennilega hætti. Sjálfri varð henni ekki barna auðið í tveim hjónaböndum. En hún var barngóð með afbrigðum og ól upp fleiri börn en Gísla G. Bjarnasen. Hún fóstraði t. d. [[Kristín Árnadóttir|Kristínu Árnadóttur]], systur [[Ágúst Árnason|Ágústs Árnasonar]], kennara í Baldurshaga (nr.. 5A við Vesturveg). K. Á. giftist [[Jóhann Jónsson|Jóhanni Jónssyni]] frá [[Júní]]. trésmíðameistara á Brekku (nr. 4) við Faxastíg. Þau voru foreldrar Engilberts trésmíðameistara Jóhannssonar „í Smið“, eins og hann var oft nefndur, og frú [[Þorsteina Jóhannsdóttir|Þorsteinu Jóhannsdóttur]] i Þingholti og þeirra mörgu systkina. 
[[Engilbert Jóhannsson]] heitir nafni síðari manns frú Jórunnar, Engilberts Engilbertssonar, bróður Gísla verzlunarstjóra föður Engilberts sálaða Gíslasonar málarameistara. 
Einnig ól frú Jórunn upp [[Maríu Tranberg]], umkomulitla og fátæka stúlku, sem e. t. v. hefði lent á vonarvöl, ef „gæðakonan góða“ hefði ekki gert á henni miskunnarverkið. 
Séra [[Brynjólfur Jónsson]], sóknarprestur að Ofanleiti. fermdi Gísla Gíslason, fóstursoninn í Ottahúsi, vorið 1872. Þá var hann tæpra fjórtán ára að aldri, um haustið 5. nóvember lézt fósturfaðir hans, Jón hafnsögumaður Salomonsen. 
Áfram dvöldust þau saman í Ottahúsi, fósturmóðirin og fóstursonurinn, og vann hann henni eftir megni. Helzt hafði hann á hendi ýmsa snúninga við Garðsverzlun, þar sem faðirinn, S. G. G. J. Bj., var þá verzlunarstjóri. 
Snemma bar Gísli Gíslason (Bjarnasen) í Ottahúsi gæfu til að meta að verðleikum manngæzku og fórnarlund fósturmóður sinnar og móðurlega umhyggju hennar. Þeir eiginleikar hans og sálarþroski urðu honum sjálfum síðar til hinnar mestu gæfu og heilla og hamingju á lífsleiðinni. 
Lítillar fræðslu mun Gísli Gíslason hafa notið í uppvexti sínum umfram það að læra að lesa hjá fóstru sinni og draga til stafs, því að barnaskóli var þá enginn í Vestm.eyjum. Þó er rétt að geta þess hér, að [[Bjarni E. Magnússon]], sýslumaður þeirra Eyjamanna, sá sem stofnaði Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja 1862 og svo bókasafn byggðarinnar sama ár, kenndi þá og síðar börnum og unglingum skrift og reikning heima hjá sér á vetrum, þegar honum vannst tími til þess frá embættisönnum. Ekki er mér um það kunnugt, hvort Gísli Gíslason í Ottahúsi naut kennslu sýslumannsins, en ekki þætti mér það ólíklegt, svo mikill hlýhugur og jafnvel vinátta var jafnan ríkjandi á milli frúnna Jórunnar J. Austmann og [[Hildar Thorarensen]], konu sýslumannsins. En hvort svo hefur verið eða ekki um æskunám Gísla Gíslasonar (Bjarnasen), þá átti hann þó eftir að njóta góðrar kennslu einn vetur, þegar hann var á sextánda árinu. Kennsla þessi barst honum svo að segja upp í fangið haustið 1874, þegar [[Páll Pálsson]], síðar nefndur Jökulfari. (Sjá Blik 1972), fluttist til Eyja til þess að stunda þar kennslu barna og unglinga á eigin spýtur. 
Páll kennari fékk einmitt inni með sjálfan sig og kennslustörf sín hjá fósturmóður Gísla Gíslasonar, og naut hann þá kennslu þar með fleiri börnum og unglingum þann vetur í Eyjum, t. d. [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] frá Búastöðum, sem var sjö árum yngri en Gísli Gíslason. Á efri árum sínum mundi Gísli Lárusson vel samnám þeirra nafnanna hjá Páli kennara Pálssyni veturinn 1874-1875. 
Árið 1876 giftist frú Jórunn J. Austmann öðru sinni. Seinni maður hennar var Engilbert Engilbertsson frá Syðri-Mörk undir Eyjafjöllum. albróðir Gísla Engilbertssonar verzlunarstjóra við Júlíushaabverzlunina. 
Árið eftir giftingu þeirra frú Jórunnar og Engilberts flytur Gísli Gíslason um set og gerðist þá „búðarloka" hjá föður sínum við Garðsverzlunina, einokunarverzlunina í Danska-Garði „á [[Kornhólsskans|Kornhólsskansi]]“. 
Ekki undi Gísli lengi búðarstörfunum. Hugur hans leitaði annað og hærra. 
Snemma á uppvaxtarárum sínum vakti Gísli Gíslason athygli á sér fyrir meðfædda listfengi á vissum sviðum: Hann var fæddur smiður, sagði fólk. Og hann vildi verða lærður trésmiður. 
Þessi vilji hans og þrá leiddi til þess, að hann hvarf úr Eyjum árið 1877, þá 19 ára að aldri, og fluttist til Eyrarbakka. Þar hóf hann smíðanám. En brátt varð útþráin og hugur hans til fullkomnara smíðanáms öllu öðru öflugra. 
Hann sigldi til Kaupmannahafnar líklega árið 1878 eða eftir eins árs dvöl á Eyrarbakka. Í Höfn réðst hann til smíðanáms. Hann vildi öðlast dönsk „snikkararéttindi“. Það var hámarkið. Það var titill álits og mikillar virðingar. Jafnframt trésmíðanáminu stundaði Gísli Gíslason Bjarnasen beykisiðn og lærði það handverk til hlítar. Hann lauk námi sínu á tilskyldum tíma og hlaut mikið lof fyrir störf sín þar með Dönum og svo námsafrek. 
Frá Kaupmannahöfn leitaði hann svo aftur heim til föðurtúnanna. Þá fékk hann atvinnu við smíðar suður á Reykjanesi, en þar voru þá miklar byggingar víða í framkvæmdum, því að „Suðurnesjamenn“ juku útgerð sína þá ár frá ári svo að sögur tóku að berast um mikil afrek á því sviði og þjóðnytja framtak „berserkjanna“ þar. 
Þarna á Reykjanesinu spunnust svo hinir örlagaríkustu þræðir í ævi hans. 
Eins og ég drap á, þá voru á síðasta fjórðungi 19. aldarinnar miklir atorkumenn lifið og sálin í atvinnulífinu á Suðurnesjum, mótuðu það og byggðu upp. Allt var undir þeim komið, dugnaði þeirra og kjarki. Skyldum við ekki þekkja þetta bezt í okkar byggðarlagi, Vestmannaevingar? 
Sum heimilin á Suðurnesjum urðu brátt landskunn fyrir atorku og framtak, myndarskap og mennilega hætti í atvinnulífinu. Sjómenn af Suðurnesjum leituðu sér atvinnu á Austfjörðum við sjósókn að sumrinu. Þeir státuðu drjúgum af forustumönnum sínum, og fiskisagan flaug. 
Eitt af þessum atorku og myndarheimilum var Kotvogsheimilið í Höfnum á Reykjanesi. Sama árið og Gísli fæddist í þennan heim (1858) kvæntist Ketill Ketilsson, óðalsbóndasonurinn í Kotvogi, Vilborgu Eiriksdóttur heimasætu að Litla-Landi í Ölfusi. 
Systir frú Vilborgar húsfreyju í Kotvogi var frú Guðrún Eiríksdóttir, kona Guðmundar Halldórssonar sjómanns í Selvogi og síðar á Hvalnesi. Guðmundur Halldórsson drukknaði skammt undan strönd Hvalness 23. maí 1868, þá 36 ára að aldri. Helga hét dóttir þeirra, þá fimm ára, er faðir hennar drukknaði. 
Eftir fráfall Guðmundar eiginmanns síns kom Guðrún Eiríksdóttir húsfreyja Helgu dóttur sinni í fóstur til Vilborgar systur sinnar, húsfreyju í Kotvogi. Þar ólst Helga Guðmundsdóttir upp. Hjónin í Kotvogi komu henni til nokkurra mennta og fékk hún að lesa og læra ljósmóðurfræði. þegar hún öðlaðist aldur og þroska til þess. 
Heima hjá fóstru sinni og frænku í Kotvogi dvaldist hún síðan, þar til hún trúlofaðist hinum kunna „snikkara“ frá Vestmannaeyjum, Gísla Gíslasyni Bjarnasen og hóf þá brátt hjúskap og búskap með honum. Þau fluttu brátt til Reykjavíkur, þar sem Helga Guðmundsdóttir fékk að stunda ljósmóðurstörf um sinn.
 
Lengi hafði Gísli þráð að flytjast heim til Eyja, setjast að í fæðingar og æskubyggð sinni og bera gæfu til að leggja þar hönd á plóginn um byggingar og aðrar framkvæmdir. En allt var þar í fjötrum einokunar og ásælni. Þar var þá vissulega ekki að miklu að hverfa. En þráin sú varð öllu öðru yfirsterkari og ekki vildi hin góða eiginkona hans og fórnfúsa verða þess valdandi, að hann nyti ekki starfskrafta sinna ánægður í umhverfi sínu. 
Árið 1886 fluttu hjónin til Vestmannaeyja. Þar fengu þau inni í Uppsölum (nr. 51) við Vestmannabraut, gömlu sýslumannsíbúðinni, sem þá var orðið eitthvert aumasta hreysi í byggðarlaginu. 
Nokkrum mánuðum áður en þau hjónin fluttust til Eyja, fæddust þeim tvíburar. Þetta voru meybörn. og voru systurnar skírðar Halldóra og Gíslína. Þær fæddust 12. des. 1885. 
Alls eignuðust hjónin Gísli og Helga átta börn og létust fimm þeirra á unga aldri. 
Árið 1897 andaðist Gísli Gíslason Bjarnasen ,snikkari“ aðeins 39 ára að aldri. Eftir lifði ekkjan, Helga Guðmundsdóttir frá Kotvogi, bláfátæk með þrjú börn á framfæri. 
Gísli Engilbertsson verzlunarstjóri

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T13:48:29Z

Birna:

[[Blik 1976|Efnisyfirlit Blik 1976]]

==ÞORSTEINN Þ. VÍGLUNDSSON==

''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls117.jpg|thumb|250px|Sigurður Gunnar Gísli Bjarnasen verzlunarstjóri, gjaldkeri Skipaábyrgðarfélags Vestmannaeyja 1872-1879.]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls121.jpg|thumb|250px|Niels Christian Benedikt Bjarnasen]]''
''[[Mynd:blik1976_aettliðir_bls125.jpg|thumb|250px|Hjónin frú Helga Guðmundsdóttir og og Gísli Gíslason Bjarnasen „snikkari“, með börn sín. Þau eru þessi frá vinstri: Halldóra, Jórunn og Jón („Jón frá Ármótum“).]]''

'''Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk'''

Ég hef jafnan sjálfur haft mesta ánægju af því að miðla Eyjabúum nokkurri fræðslu um merka einstaklinga, sem hér hafa lifað og starfað í byggðarlaginu og drýgt dáðir, ofið þátt sinn í sögu byggðarinnar á umliðnum áratugum. Það er von mín og trú, að fræðslumolar þeir megi og megni að vekja einhvern hluta uppvaxandi kynslóðar hér á hverjum tíma til forvitni um liðna tíð, glæða sögulegan áhuga og hvetja til framtaks og manndómsverka. 
Hér óska ég að fara nokkrum orðum um merka ættliði, sem lifðu og störfuðu í þessu byggðarlagi á sínum tíma og hafa átt hér merka afkomendur og eiga enn.

:::::::: '''I'''

'''Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri''', 
'''„assistent í Kornhól“'''

Með þessum orðum var maður sá stundum einkenndur á dögum þeim, er danskt mál var áhrifaríkt í Vestmannaeyjabyggð og vald hins danska einokunarkaupmanns alls ráðandi í útveri því. 
[[Jóhann Bjarnasen]] (Bjarnason) var fæddur að Vatnsleysu í Viðvíkurhreppi í Skagafirði árið 1810. 
Kona Jóhanns Bjarnasen var mad. [[Sigríður J. Bjarnasen|Sigríður Jónsdóttir]] verzlunarstjóra Salomonsen í Kúvíkum á Ströndum, en þannig voru þær venjulega titlaðar, verzlunarstjórafrúrnar á tímum einokunarverzlunarinnar. [[Jón Salomonsen]] var kunnur maður á sínum tíma þar norðurfrá og þótti þar mikilhæfur verzlunarstjóri á einokunartímunum. 
Mad. Sigríður J. Bjarnasen var fædd árið 1816 og var þannig sex árum yngri en eiginmaður hennar, Jóhann Bjarnasen verzlunarstjóri eða „factor“ eins og þeir voru jafnan titlaðir. 
Þessi hjón fluttust til Vestmannaeyja árið 1837. Þá hafði Jóhann Bjarnasen verið verzlunarþjónn á Skagaströnd nokkur ár hjá Pétri Duus, verzlunarstjóra þar, síðar kaupmanni í Keflavík. 
Nú gerðist Jóhann Bjarnasen brátt verzlunarstjóri í Vestmannaeyjum. 
Áður en Jóhann Bjarnasen gerðist verzlunarþjónn hjá Duus þarna á Skagaströndinni, hafði hann verið formaður á [[Hákarlaskip|hákarlaskipi]]. Þess vegna titluðu Danir hann „skipper“ fyrst eftir að hann fluttist til Eyja. Það þótti yfirmáta veglegur titill, sem nánast krafðist virðingar og undirgefni. 
Hjónin Jóhann Bjarnasen og mad. Sigriður J. Bjarnasen settust að í húsinu [[Sjólyst]] í Eyjum (nr. 41 við [[Strandvegur|Strandveg)]]. Þar bjuggu þau fyrstu árin sín í kauptúninu. Síðar fluttust þau í húseign einokunarkaupmannsins austan við [[Garðurinn|Danska-Garð]]. Það hét [[Kornhóll]] eða [[Kornhólsskans]]. Það stóð austan við sjálfan [[Skansinn]], virkið nafnkunna. 
Mad. Sigríður Jónsdóttir Bjarnasen lézt 13. apríl 1842 frá fjórum ungum börnum þeirra hjóna. 
Þau voru þessi:

[[Pétur Jóhann Benedikt]], þá 8 ára að aldri. 
[[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurður Gisli Gunnar]], 6 ára. 
[[Jóhanna Sigríður Margrét]], 3 ára. 
[[Emilía Geirlaug]] á 1. ári.

Eftir fráfall konu sinnar, mad. Sigríðar, leitaði verzlunarstjórinn ráða hjá sóknarpresti sínum og vini, séra [[Jón Austmann|Jóni J. Austmann]] að [[Ofanleiti]], hvernig hyggilegast yrði fyrir hann að halda saman heimilinu og veita börnunum hollasta og bezta uppeldið. Þau urðu ráðin, að prestsdóttirin á [[Ofanleiti]] og heimasætan þar, [[Guðfinna Jónsdóttir]] prests Austmanns, gerðist bústýra hjá verzlunarstjóranum. Hún var þá 19 ára að aldri. 
Eftir vonum gekk þetta allt vel, því að prestsdóttirin var mesta myndarstúlka, heimilisleg og stjórnsöm. Hún hafði gengið á hússtjórnarskólann á Eyvindarstöðum á Álftanesi hjá Sveinbirni Egilssyni síðar rektor og konu hans, frú Helgu Benediktsdóttur Gröndal. 
Þrjú ár liðu. Þá lézt verzlunarstjórinn Jóhann Bjarnasen frá börnunum sínum fjórum. Það var árið 1845.

:::::::: '''II'''

'''Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen'''

[[N. N. Bryde|Niels Nikolai Bryde]] gerðist einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum árið 1844. Þá hafði hann fest kaup á [[Garðurinn|Danska-Garði]] í [[Kauptúnið|kauptúninu]] og einokunaraðstöðunni þar. Hjá honum var [[Jóhann Bjarnasen]] sem sé verzlunarstjóri, þegar hann féll frá. Þeir voru gamlir og góðir vinir og samstarfsmenn við verzlunarstörfin norður í Skagafirði, þar sem [[N. N. Bryde]] hafði dvalizt um árabil og unnið beykisstörf. 
[[N. N. Bryde]] kaupmanni fannst honum bera siðferðileg skylda til að hjálpa hinum munaðarlausu börnum þeirra hjóna við fráfall beggja foreldranna. Hann bauðst til að kosta uppeldi þeirra að meira eða minna leyti og að öllu leyti framfærslu [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurðar Gísla Gunnars]], sem var 9 ára, þegar hann missti föður sinn.
Drengnum var komið í fóstur hjá verzlunarstjórahjónunum við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þeim [[C. L. Möller]] og konu hans frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjörgu Möller]]. 
Árið 1851 fermdi séra [[Jón Austmann|Jón J. Austmann]] að [[Ofanleiti]] [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|Sigurð ''Gísla'' G. J. Bjarnasen]]. Hann þótti hinn efnilegasti unglingur, sem Bryde batt við miklar vonir um dyggilega þjónustu við verzlunarrekstur sinn í Vestmannaeyjum, þegar hann yxi að árum og getu. 
Ekki löngu eftir fermingu gerðist [[Sigurður Gísli Gunnar Jóhannsson Bjarnasen|S. Gísli G. J. Bjarnasen]] verzlunarþjónn við [[Juliushaab|Juliushaabverzlunina]], þar sem [[C. L. Möller]], fóstri hans var „factor“ eða verzlunarstjóri. Þá verzlun átti [[N. N. Bryde]] einnig, en rak hana með lepp, því að hver einokunarkaupmaður hafði ekki leyfi til að eiga nema eina verzlun á sama verzlunarstaðnum samkvæmt gildandi lögum, en tögl og hagldir vildi hann hafa um verðlag allt og enga samkeppni. 
Þegar S. Gísli G. J. Bjarnasen hafði starfað við verzlunina um nokkurt skeið, var hann sendur til Kaupmannahafnar til þess að nema verzlunarfræði. 
C. L. Möller verzlunarstjóri andaðist 7. júlí 1861. Þá var sonur N. N. Bryde orðinn þrítugur að aldri og orðinn meðstjórnandi verzlunarreksturs föður síns í Eyjum. Hann hét [[J. P. T. Bryde|Johan Peter Thorkelin Bryde]]. Síðar einvaldur einokunarkaupmaður í Vestmannaeyjum um árabil, eða fram um aldamótin. 
Eftir fráfall C. L. Möllers, verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar, réðu feðgarnir S. Gísla G. J. Bjarnasen verzlunarstjóra Juliushaabverzlunar. Þá var bróðir hans, [[Pétur Benedikt J. Bjarnasen]], orðinn verzlunarstjóri aðalverzlunarinnar, [[Garðurinn|Garðsverzlunar]]. Verzlunarstjóra urðu Bryde-arnir að hafa þar einnig, þó að þeir hefðu þar öll ráð í sínum höndum, því að þeir dvöldust ekki í Eyjum að jafnaði nema ungann úr sumri hverju. Annars bjuggu þeir í Kaupmannahöfn. 
Pétur Benedikt Bjarnasen, bróðir S. Gísla G. J. Bjarnasen, lézt ungur að árum. Gerðist þá S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri við [[Garðurinn|Garðsverzlun]] um sinn, þar til nýr verzlunarstjóri tók við þeim störfum. Það var [[Vilhelm Thomsen]], danskur maður. 
Og árin liðu. - Árið 1873 strauk [[Vilhelm Thomsen]], verzlunarstjóri, til Ameríku frá störfum sínum í Eyjum sökum sjóðþurrðar við Garðsverzlunina. Hann vissi sig við sjóðþurrðina riðinn. Tók þá S. Gísli G. J. Bjarnasen aftur við verzlunarstjórastörfum þar og var nú aftur verzlunarstjóri beggja verzlananna um átta ára skeið. En árið 1881 varð mikil breyting á högum þessa vel gefna og ötula verzlunarstjóra. Áfengisnautnin varð honum og fjölskyldu hans að falli. 
Hinn 21. nóv. 1862 gekk S. Gísli G. J. Bjarnasen verzlunarstjóri að eiga eina af heimasætunum í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]]. Hún hét [[Dorthea Maria Andersdóttir|Dorthea Maria]] og var dóttir hjónanna frú [[Ásdís Jónsdóttir (Stakkagerði)|Ásdísar Jónsdóttur]] Núpshjáleigu í Berufirði og [[Anders Asmundsen|Anders skipstjóra Asmundsen]], sem var Norðmaður. Frú Dorthea Maria var fædd 3. júní 1839 að [[Kornhóll|Kornhól]] í Eyjum, en foreldrar hennar bjuggu þar þá nýflutt í kauptúnið austan frá Djúpavogi. Síðan bjuggu þau í [[Stakkagerði-Eystra|Eystra-Stakkagerði]] til ársins 1851, en það ár fórst [[Anders Asmundsen]] á skútu sinni með allri áhöfn. 
S. Gísli G. J. Bjarnasen, verzlunarstjóri, var talinn hæfileikamaður, hæglátur daglega og hugljúfi hvers manns. Þar gætti ekki hins kunna hroka margra „factoranna“ gagnvart snauðum almúganum í byggðarlaginu. Almenningur harmaði þau örlög hans að verða áfengisnautninni að bráð og tortíma þannig gæfu og gengi sjálfs sín og fjölskyldu sinnar. Hann var sviptur verzlunarstjórastöðunni árið 1881. 
Þá höfðu hjónin eignazt fimm börn. Auk þess höfðu þau tekið í fóstur og alið upp son [[C. L. Möller|C. L. Möllers]] og konu hans, frú [[Ingibjörg Möller|Ingibjargar Möller]], þegar C. L. Möller féll frá árið 1862 eða sama árið og þau giftu sig, Gísli og María. 
Þannig vildi verzlunarstjórinn launa þeim góðu hjónum það, sem þau höfðu fyrir hann gert og verið honum, eftir að hann missti föður sinn árið 1845, þá níu ára. Eftir stöðumissinn fluttu hjónin úr [[Garðurinn|Danska-Garði]] og settust að með barnahópinn sinn í kofaræksni, sem stóð skammt vestur af [[Ottahús|Ottahúsi]] (áður [[Beykishús|Beykishúsi]] ([[Sigurður Breiðfjörð|Sig. Breiðfjörð]]) og síðast [[Jómsborg]]. Þarna var löngu síðar mótað torg og kallað [[Heimatorg]]. Það var svæðið sunnan og suð-vestan við [[Rafstöðin|Nýju rafstöðina]] í Eyjum, sem fór undir hraun í marzmánuði 1973. Kofaræksni þetta hét [[Pétursborg]] og var læknissetur Vestmannaeyja um miðja 19. öldina. Hús þetta fauk í austan stórviðri árið 1896. 
Eftir skamma dvöl í Pétursborg fluttu hjónin að [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]] og settust að á einni Vilborgarstaðajörðinni og fengu einhver afnot hennar. En landbúnaður var heimilisföðurnum ekki tamur, svo að þau sáu sitt óvænna um að framfleyta sér og sínum þarna á [[Vilborgarstaðir|Vilborgarstöðum]]. 
Vorið 1883 tóku þessi hjón sig upp með barnahópinn sinn og fluttu til Kaupmannahafnar. Eftir það dvöldust þau í Danmörku til dauðadags, og börn þeirra ílentust þar eða annars staðar erlendis.
Börn þeirra voru þessi:

[[Maria D. A. Bjarnasen]]. 
[[Jóhann C. A. Bjarnasen]], 10 ára. 
[[Rósa J. P. Bjarnasen]], 8 ára. 
[[Jóhanna C. A. Bjarnasen]], 6 ára. 
[[Niels Ch. B. Bjarnasen]], 4 ára í f. 23. febr. 1879). 
[[Pétur Anders Bjarnasen]].

Þannig eru börn þeirra hjóna skráð í kirkjubók Landakirkju við burtförina 1883.
Mér hefur verið tjáð, að S. Gísli G. J. Bjarnasen hafi stundað bóksölu í Danmörku, eftir að fjölskyldan settist þar að. Hann lézt 13. marz 1888. 
Frú [[Dorthea Maria Andersdóttir]] mun hafa lifað ekkja í 28 ár og látizt árið 1916. 
[[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, getur þess í einni bók sinni, að Rósa Bjarnasen hafi starfað nokkur ár símastúlka í Kaupmannahöfn. Síðan hafi hún gifzt skrifstofustjóra Sameinaða gufuskipafélagsins í Höfn. Sami höfundur segir, að Pétur Bjarnasen hafi verið verzlunarstjóri fyrir stóru fyrirtæki i Danmörku. Og síðast getur hann þess, að [[Niels Ch. B. Bjarnasen|Niels Bjarnasen]], sem hér verður rætt um á eftir, hafi stundað verzlunarstörf í París.
 
<center>III</center>
 
<center>'''Níels Christian Benedikt Bjarnasen'''</center>
Fyrir nokkrum árum barst Byggðarsafni Vestmannaeyja bókaböggull frá Danmörku. Sendandi bókanna og gefandi var [[Niels Ch. B. Bjarnasen]], fæddur Vestmannaeyingur.
Hann hafði dvalizt erlendis frá hlautu barnsbeini og fylgdi barnaprófsvottorð hans gjöfinni. Það sannar okkur, að hann hefur lokið fullnaðarprófi barnafræðslu í Hindegades Friskole hinn 4. júlí 1894 og hlotið ágætiseinkunn í öllum kennslugreinum. 
Í böggli þessum reyndust vera þessar bækur:
Fyrra bindi af Vídalínspostillu, sem gefið var út 1828, en þá var postillan gefin út í tveim bindum. Það var 11. útgáfa af þessu kunnasta ræðusafni íslenzku þjóðarinnar og húslestrarbók.
Upprunalega hefur bókin verið bundin í skinn. En bókin er illa farin. Fyrstu blaðsíður bókarinnar eru ræksni, sem þyrfti að skrifa upp og endurbæta.
Önnur bókin, sem úr bögglinum kom, er markverð. Þetta er ,,Sú gamla vísnabók“ Guðbrands biskups Þorlákssonar prentuð á Hólum í Hjaltadal árið 1746. Prentarinn var Halldór Eiríksson hinn lærði prentmeistari á biskupssetrinu.
Fróðir menn segja mér, að aðeins sex aðrar Vísnabækur biskupsins séu til i allri veröldinni. Þá er bara töluvert sagt. Byggðarsafn Vestmannaeyja á sem sé sjöundu bókina.
Þriðja bókin í bögglinum voru Passíusálmarnir, 28. útgáfa. sem kom út árið 1855. Þessi bók er fögur svo að af ber. Hún er bundin í gyllt skinnband og sérstaklega vel með farin.
Fjórða bókin í bögglinum var dönsk: Kvindelig Dannelse, en Gave for unge Piger, eftir Therese Huber ved V. Visby, prentuð í Kaupmannahöfn 1840. Þarna voru dönskum stúlkum veittar ráðleggingar um að halda fegurð sinni og auka hana eilítið, ef skaparanum hefði að einhverju leyti verið mislagðar hendur, þegar hann mótaði andlit þeirra og annað útlit! Ég hef lesið ýmislegt i þessari bók mér til nokkurrar ánægju. Sumt hefur vakið kátínu mína og aukið skilning minn á allri þeirri snyrtingu, sem danskar stúlkur og frúr báru utan á sér á Austurlandi á uppvaxtarárum mínum þar.

Og nú veiztu það, lesari minn góður, hver gefandinn var. Hann var, eins og ég hef hér greint þér frá, annað yngsta barn þeirra hjónanna frú [[Dorthea María Andersdóttir|Dortheu Maríu Andersdóttur]] frá Stakkagerði og [[S. Gísla G. J. Bjarnasen]]. 
Niels Ch. B. Bjarnasen mun hafa gerzt verzlunarmaður eins og faðir hans og verið kaupmaður nokkurn hluta ævinnar.Námsvottorð hans frá Hindegadens Friskole bendir til þess, að hann hafi verið mikill námsmaður, bæði gáfaður og iðinn.
Og bókaböggullinn hans, sem hann sendi til bernskubyggðar sinnar, er hann nálgaðist áttatíu ára aldurinn, gefur ótvírætt í ljós tryggð hans við hana og ættland sitt. 
Niels Ch. B. Bjarnasen var föðurbróðir eins okkar kunnasta samborgara á sinni tíð hér í Eyjum, Jóns heitins Gíslasonar að Ármótum við Skólaveg. Sá mæti maður á hér merka afkomendur í bænum og hefur átt um árabil. Ég óska að skrifa og biðja Blik mitt að geyma stutta grein um uppruna hans og ævistarf.
 
<center>IV</center>
 
<center>Gísli Gíslason Bjarnasen og eigin</center>
 
<center>konan Helga Guðmundsdóttir</center> 
Haustið 1857 dvaldist í Vestmannaeyjum stúlka nokkur frá Hallgeirsey í Landeyjum. Hún hét Halla Sigurðardóttir.
Þetta haust var S. Gísli G. J. Bjarnason starfandi búðar eða verzlunarþjónn við verzlunina Júlíushaab eða Tangaverzlunina, eins og hún vai nefnd öðru nafni. Í október var efnt til ralls í Eyjum, eins og dansleikir voru þá oft nefndir þar. Þeir fóru þá oftast fram í heimahúsum hjá þeim, sem töldust búa við töluvert húsrými. Stundum voru dansleikir þessir haldnir í fiskhúsum, t. d. á haustin, þegar þau höfðu verið tæmd og fiskurinn allur fluttur út með verzlunarskipum einokunarkaupmannsins. Þannig var það, t. d. um Kumbalda, saltgeymslu og fisk
geymsluhúsið á Skansinum, sem brann til kaldra kola aðfaranótt 8. janúar 1950. Það var byggt á seinni hluta 19. aldar og varð frægt fyrir það hlutskipti að vera leikhús og rallhús um árabil á haustin, eftir að verzlunarskipin voru farin fullfermd fiski og öðrum afurðum þar í Eyjum. Þannig stuðluðu verzlunarstjórarnir að því eftir mætti, að Eyjabúar gætu á stundum „lyft sér eilítið up“ og elskast „á laun“, sérstaklega þá unga fólkið. Þá voru „kavilerarnir“ flestir undir áhrifum áfengis, sem var selt eftir vild i einokunarverzluninni. Þar stóð tunna á stokkum. Og svo einkenndust „röllin“ af háttum þeirra og hæfni til að dansa og dilla sér og deila ástum við „hið veikara kyn“, sem þá gerði lítið að því að neyta hinna sterku drykkja. Þá mátu þær meira sóma sinn og kvenlegan yndisþokka. 
Það getur hafa verið að loknum dansleik í einu af „pakkhúsum“ einokunarkaupmannsins í október 1857, að Halla Sigurðardóttir frá Hallgeirsey í Landeyjum lét „fallerast“, lét undan ásækni verzlunarþjónsins í Julíusarhaabverzlun, Sigurðar Gísla Gunnars Jóhannssonar Bjarnasen, og veitti honum meira en hún sjálf hafði gott af, þar sem hún átti allt á hættu. Enda gerði hann henni barn í þessum ástarleik. Veturinn allan (1857-1858) dvaldist Halla frá Hallgeirsey síðan við störf í verstóðinni, en hvarf heim að vertíð lokinni, enda þá komin langt á leið. Hún ól barnið í júlí um sumarið (1858). 
Halla Sigurðardóttir ól sveinharn, sem var skírt nafni föður síns, þó að hann vildi lítið við það kannast. [[Gísli Gíslason Bjarnasen]] var nafnið á sveinbarni þessu. Litli drengurinn naut ástar og umhyggju móður sinnar og aðhlynningar hins góða fólks í Hallgeirsey næstu tvö árin. En árið 1860, þá tæpra tveggja ára, var hann fluttur út til Vestmannaeyja. Hafði honum þá verið komið í fóstur hjá bjónunum í Ottahúsi, frú [[Jórunn Jónsdóttir|Jórunni Jónsdóttur]] prests Austmanns og [[Jón Salomonsen|Jóni Salomonsen]] hafnsögumanni, en hann var sonur Jóns Salomonsen verzlunarstjóra í Kúvíkum á Ströndum og þannig ömmubróðir litla drengsins. 
Það var Gísla litla Gíslasyni (Bjarnasen) frá Hallgeirsey mikil gæfa að hljóta fóstur hjá frú Jórunni húsfreyju í Ottahúsi. Svo viðurkennd var kona sú fyrir manngæzku, myndarskap og mennilega hætti. Sjálfri varð henni ekki barna auðið í tveim hjónaböndum. En hún var barngóð með afbrigðum og ól upp fleiri börn en Gísla G. Bjarnasen. Hún fóstraði t. d. [[Kristín Árnadóttir|Kristínu Árnadóttur]], systur [[Ágúst Árnason|Ágústs Árnasonar]], kennara í Baldurshaga (nr.. 5A við Vesturveg). K. Á. giftist [[Jóhann Jónsson|Jóhanni Jónssyni]] frá [[Júní]]. trésmíðameistara á Brekku (nr. 4) við Faxastíg. Þau voru foreldrar Engilberts trésmíðameistara Jóhannssonar „í Smið“, eins og hann var oft nefndur, og frú [[Þorsteina Jóhannsdóttir|Þorsteinu Jóhannsdóttur]] i Þingholti og þeirra mörgu systkina. 
[[Engilbert Jóhannsson]] heitir nafni síðari manns frú Jórunnar, Engilberts Engilbertssonar, bróður Gísla verzlunarstjóra föður Engilberts sálaða Gíslasonar málarameistara. 
Einnig ól frú Jórunn upp [[Maríu Tranberg]], umkomulitla og fátæka stúlku, sem e. t. v. hefði lent á vonarvöl, ef „gæðakonan góða“ hefði ekki gert á henni miskunnarverkið. 
Séra [[Brynjólfur Jónsson]], sóknarprestur að Ofanleiti. fermdi Gísla Gíslason, fóstursoninn í Ottahúsi, vorið 1872. Þá var hann tæpra fjórtán ára að aldri, um haustið 5. nóvember lézt fósturfaðir hans, Jón hafnsögumaður Salomonsen. 
Áfram dvöldust þau saman í Ottahúsi, fósturmóðirin og fóstursonurinn, og vann hann henni eftir megni. Helzt hafði hann á hendi ýmsa snúninga við Garðsverzlun, þar sem faðirinn, S. G. G. J. Bj., var þá verzlunarstjóri. 
Snemma bar Gísli Gíslason (Bjarnasen) í Ottahúsi gæfu til að meta að verðleikum manngæzku og fórnarlund fósturmóður sinnar og móðurlega umhyggju hennar. Þeir eiginleikar hans og sálarþroski urðu honum sjálfum síðar til hinnar mestu gæfu og heilla og hamingju á lífsleiðinni. 
Lítillar fræðslu mun Gísli Gíslason hafa notið í uppvexti sínum umfram það að læra að lesa hjá fóstru sinni og draga til stafs, því að barnaskóli var þá enginn í Vestm.eyjum. Þó er rétt að geta þess hér, að [[Bjarni E. Magnússon]], sýslumaður þeirra Eyjamanna, sá sem stofnaði Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja 1862 og svo bókasafn byggðarinnar sama ár, kenndi þá og síðar börnum og unglingum skrift og reikning heima hjá sér á vetrum, þegar honum vannst tími til þess frá embættisönnum. Ekki er mér um það kunnugt, hvort Gísli Gíslason í Ottahúsi naut kennslu sýslumannsins, en ekki þætti mér það ólíklegt, svo mikill hlýhugur og jafnvel vinátta var jafnan ríkjandi á milli frúnna Jórunnar J. Austmann og [[Hildar Thorarensen]], konu sýslumannsins. En hvort svo hefur verið eða ekki um æskunám Gísla Gíslasonar (Bjarnasen), þá átti hann þó eftir að njóta góðrar kennslu einn vetur, þegar hann var á sextánda árinu. Kennsla þessi barst honum svo að segja upp í fangið haustið 1874, þegar [[Páll Pálsson]], síðar nefndur Jökulfari. (Sjá Blik 1972), fluttist til Eyja til þess að stunda þar kennslu barna og unglinga á eigin spýtur. 
Páll kennari fékk einmitt inni með sjálfan sig og kennslustörf sín hjá fósturmóður Gísla Gíslasonar, og naut hann þá kennslu þar með fleiri börnum og unglingum þann vetur í Eyjum, t. d. [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] frá Búastöðum, sem var sjö árum yngri en Gísli Gíslason. Á efri árum sínum mundi Gísli Lárusson vel samnám þeirra nafnanna hjá Páli kennara Pálssyni veturinn 1874-1875. 
Árið 1876 giftist frú Jórunn J. Austmann öðru sinni. Seinni maður hennar var Engilbert Engilbertsson frá Syðri-Mörk undir Eyjafjöllum. albróðir Gísla Engilbertssonar verzlunarstjóra við Júlíushaabverzlunina.

{{Blik}}

Blik 1976/Kunnir ættliðir í Eyjum og fleira Eyjafólk

2009-12-01T13:28:42Z

Birna:

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, III. hluti

2009-11-30T21:10:48Z

Birna:

* 731. ''Diskur''. Þessi diskur er 90 ára gömul brúðargjöf, gefinn
[[Ólöf Lárusdóttir|Ölöfu Lárusdóttur]] heimasætu á Búastöðum, þegar hún giftist [[Guðjón Björnsson|Guðjóni Björnssyni]], bóndasyninum á Kirkjubæ, árið 1885. Frú Lára á Kirkjulandi, dóttir þeirra hjóna. gaf Byggðarsafninu diskinn.
* 732. ''Drykkjarfantur'', leirkrukka án handarhalds. Þessi drykkjarílát voru mjög algeng á árum fyrstu vélbátanna til Þess að drekka úr kaffi eftir að litlu eldavélarnar („kabyssurna“) voru teknar í notkun í vélbátunum.
* 733. „''Efilskífupanna''" úr dánarbúi héraðslæknishjónanna Halldórs Gunnlaugssonar og frúar, Kirkjuhvoli. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu gripinn.
* 734. ''Eggjabikar''. Þessi eggjabikar var keyptur í Kaupmannahöfn árið 1902 ásamt þrem öðrum af sömu gerð. Dr. [[Valtýr Guðmundsson]] var þingmaður Vestmannaeyinga á árunum 1894-1901. Þegar hann hætti þingmennsku fyrir Eyjabúa, sendi hann einum áhrifamesta fylgifiski sínum í Eyjum fjóra eggjabikara að gjöf fyrir hjálp og fylgispekt. Hér á Byggðarsafnið einn þeirra.
* 735.''Eirketill''. Þennan kaffiketil átti [[Sigurður Ólafsson]], formaður og útgerðarmaður í Bólstað (nr. 18) við Heimagötu. Hann notaði ketilinn um 30 ára bil, þegar hann var formaður á áraskipinu [[Fortúna|Fortúnu]], sem hann gerði út með öðrum, fyrst frá Eyjafjallasandi, síðan Landeyjasandi og síðast héðan frá Eyjum og þá eftir aldamótin, áður en vélbátaútvegurinn hófst. Ketillinn var fyrst notaður í hákarla.„túrum“, en til hákarlaveiða fór Sigurður formaður iðulega á yngri formannsárum. Frú [[Auðbjörg Jónsdóttir]]. kona Sigurðar formanns, gaf Byggðarsafninu ketilinn. Hann mun vera um 100 ára gamall. Hann er íslenzk smíði.
* 736. ''Eirketill''. Þessi kaffiketill á merka sögu. [[Magnús Oddsson]], bóndi á Kirkjubæ, hafnsögumaður og skipstjóri hér í byggð, átti ketilinn og notaði hann á þilskipi sínu, Helgu, sem fórst með allri áhöfn árið 1867. Þá varð ketillinn í landi einhverra hluta vegna. Síðar eignaðist Frydendalsheimilið ketil þennan og notaði um árabil. Sigfús M. Johnsen erfði ketilinn eftir móður sína, frú Sigríði Árnadóttur í Frydendal, og gaf hann Byggðarsafninu.
* 737. ''Eirketill''. Upprunalega átti Helgi trésmiður Jónsson í Garðfjósi við Kornhól hér í Eyjum ketil þennan. Það var um miðja síðust öld. [[Helgi Jónsson]] drukknaði við Elliðaey 17. júní 1896. 
Sonur Helga Jónssonar trésmiðs var Jónas bóndi í Nýjabæ. Hann erfði ketilinn eftir föður sinn og átti hann og notaði um tugi ára. Kona hans var [[Steinvör Jónsdóttir]] (systir Ingibjargar húsfreyju í Suðurgarði). Dóttir frú Salvarar og Jónasar bónda Helgasonar var Jóhanna húsfr. í Nýjabæ. kona [[Sigurður Þorsteinsson|Sigurðar Þorsteinssonar]]. Frú Jóhanna gaf Byggðarsafninu ketilinn, sem um árabil var notaður á hákarlaskipi, sem gert var út í Eyjum á árunum 1870-1890. Þegar þetta er skráð, hefur Byggðarsafnið átt ketil þennan í 35 ár.
* 738. ''Eirkelill''.
* 739. ''Eirketill''.
* 740. ''Eirpottur''. Þennan pott áttu hjónin í Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut, frú [[Jenný Jakobsdóttir]] og [[Jón Sveinsson]]. Þau höfðu eignazt hann á styrjaldarárunum (1939-1945), en setuliðsmenn notuðu pottinn þá hér í Vestmannaeyjum, að sagt er.
* 741. ''Eldavél'' (kolaeldavél), sem er smelt utan. Þessa eldavél áttu hjónin á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut, frú Jenný Jakobsdóttir og Jón Sveinsson.
* 742. ''Eldavél'' (kolavél). smelt eða „emaleruð“ utan. Þessa vél áttu hjónin á Eystri-Oddstöðum, frú [[Halldóra S. Sigurðardóttir]] og Einar smiður Vilhjálmsson.
* 743. „''Fantur''“, kaffidrykkjarkanna (sjá nr. 732).
* 744. ''Físibelgur''. Hann var notaður til þess að blása með í glæður, þegar eldur var falinn að kvöldi og tekinn upp, glæddur, að morgni, eins og algengt var í gömlu hlóðareldhúsunum, meðan eldspýtur voru óþekktar eða lítið þekktar með þjóðinni.
* 745. ''Fiskasleggja''. Hertur fiskur (harðfiskur) var um aldir dagleg fæða fólks hér á landi til sjávar og sveita. Fiskinn þurfti að berja, áður en hans var neytt .Til þess voru notaðar svokallaðar fiskasleggjur, táknræn tæki í málmsnauðu landi, þar sem sleggjuhausinn var steinn með gati. 
Hausinn af þessari fiskasleggju fannst í öskuhaug hjónanna Guðríðar húsfreyju Símonardóttur („Tyrkja-Guddu“, eins og hún er uppnefnd í sögu þjóðarinnar) og [[Eyjólfur Sölmundarson|Eyjólfs Sölmundarsonar]]. Þau bjuggu í Stakkagerði hinu vestara, og stóð þá bær þeirra norðarlega í Stakkagerðistúni (gegnt húseigninni Arnardrangi við Hilmisgötu). Í maímánuði 1968 var Hilmisgatan breikkuð til suðurs. Þá fannst þessi fiskasleggjuhaus í öskuhaug þeirra hjóna, sem þá hafði verið hulinn jarðvegi og grasi frá ómunatíð, e. t. v. um aldir. Svo sem sagan greinir, þá rændu sjóræningjarnir frá Alsír húsfreyjunni í Stakkagerði hinn 17. júlí 1627.
* 746. ''Fiskasleggja''. Sú sögn fylgir sleggjuhaus þessum, að hann hafi átt upprunalega séra [[Guðmundur Högnason]] að Kirkjubæ hér í Eyjum, en hann var sóknarprestur hér 1742-1792. Bændafólk á Kirkjubæ notaði fiskasleggju þessa mann fram af manni og geymdist hún síðan þar í gömlu útihúsi um tugi ára. Sleggjan barst Byggðarsafninu með fyrstu munum þess árið 1932.
* 747. ''Fiskasleggja''. Hún er merkt á skafti H. S. Við vitum engin deili á henni.
* 748. ''Fiskasleggja''. Þessa fiskasleggju geymdi bóndi á Kirkjubæ í Eyjum um tugi ára. Sú sögn fylgdi henni, að hana hefði átt séra [[Bernharður Guðmundsson]] bónda og kóngssmiðs að Þórlaugargerði Eyjólfssonar. Séra Bernharður var sóknarprestur í Vestmannaeyjum 1792-1821. Prestur þessi var fæddur 1755. Móðir hans var frú [[Þorgerður Einarsdóttir]], húsfr. í Þórlaugargerði, kona Guðmundar kóngssmiðs.
* 749. ''Fiskasleggja''.
* 750. ''Flautuketill'' úr látúni. Hann er ekki gamall en er „genginn úr tízku“ fyrir 20-30 árum Í stútnum er flauta, sem lætur í sér heyra, þegar vatnið síður í katlinum.
* 751. ''Flautuketill'' úr blikki. Nokkru eftir aldamót fengust þessir katlar í verzlunum hér og voru almennt notaðir fram yfir 1940.
* 752. „''Færslufata''“. Á vissu árabili var algengt að færa verkamönnum, sem unnu fjarri heimili sínu og ekki gátu af þeim sökum snætt heima ,t. d. hádegisverð, matinn á vinnustað í „fötum''“ þessum. Frú [[Unnur Magnúsdóttir]], húsfreyja í Reykholti (nr. 11) við Urðaveg. gaf Byggðarsafninu „fötu“ þessa.
* 753. ''Grautarausa'' með íslenzku lagi. Hún er gjöf frá einu Gerðisheimilinu.
* 754. ''Grautarausa'' með íslenzku lagi. ársett 1933. Hún var aldrei notuð. Hún var smíðuð á Kirkjubæ og áttu hana hjónin Guðjón bóndi Björnsson og frú [[Ólöf Lárusdóttir]].
* 755. ''Grautarausa'' úr málmi, smelt. Hún er úr dánarbúi héraðslæknishjónanna frú Önnu Pétursdóttur Gunnlaugsson og Halldórs Gunnlaugssonar.
* 756. ''Grautarsleif''. Munurinn á ausu og sleif fólst í mismunandi lengd á skaftinu. Grautarsleifin var jafnframt notuð til að hræra með í grautarpottinum. Ausa og þvara í einu og sama áhaldinu.
* 757. ''Grautarsleif''. Þessa grautarsleif átti og notaði hin kunna sæmdarkona í tómthúsinu Skel (nr. 12 við Sjómannasund) frú [[Þorgerður Gísladóttir]], fyrri eiginkona Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og móðir Högna vélstjóra Sigurðssonar í Vatnsdal (nr. 30) við Landagötu.
* 758. ''Grautarskál''. Þessar stóru grautarskálar voru oft kallaðar „spilkomur“, sem er afbökun af danska orðinu spölkumme. Þessa skál átti og notaði hinn þekkti bóndi hér í Eyjum á sínum tíma, [[Pétur Lárusson]] á Búastöðum. Grautarskálarnar komu í stað askanna, „leystu þá af hólmi“. Gefandi: Frú Júlíana Sigurðardóttir, ekkja Péturs heitins. 
* 759. Grautarskálar, tvær litlar, rósóttar. Þær eiga þessa sögu: Á Kirkjubóli, einni af Kirkjubæjajörðunum á Heimaey, bjuggu hjónin Guðjón bóndi Björnsson (f. 2. maí 1861) og frú Ólöf Lárusdóttir frá Búastöðum (f. 19. des. 1862). Þau eignuðust fjögur börn. Elzt þeirra var Þórður (f. 28. september 1892; drukknaði 4. marz 1914). Nokkru eftir fæðingu hans var önnur skálin keypt handa honum.
Hún er þessvegna 83 ára, þegar þetta er ritað. 
Annar sonur þeirra hjóna var Bergur, hagleiksmaður mikill. M. a. iðkaði hann útskurð, sem hér er að litlu leyti til sýnis á Safninu. [[Bergur Guðjónsson]] var fæddur 5. júlí 1894 (d. 5. maí 1940). Honum var gefin hin skálin. þegar hann var á fyrsta árinu. 
Systir þeirra bræðra, frú Lára Guðjónsdóttir húsfr. að Kirkjulandi hér í bæ, gaf Byggðarsafninu báðar skálarnar.
* 760. ''Grautarskál'', stór (spilkoma). Þessa skál átti [[Jón Jóngeirsson]], faðir Júlíusar múrarameistara í Stafholti hér í bæ (nr. 7 við Víðisveg). Þessi kunni iðnaðarmaður hér í bæ gaf Byggðarsafninu skálina.
* 761. ''Grautarskál'', spilkoma.
* 762. ''Hakkavél'' (kjötkvörn). Þessa hakkavél áttu hjónin á Vesturhúsum, frú [[Jórunn Hannesdóttir]] hafnsögumanns Jónssonar og Magnús útvegsbóndi Guðmundsson bónda Þórarinssonar.
* 763. ''Hlóðapottur'' („þrífótur“). Hann er fenginn úr einu elzta hlóðaeldhúsinu hér á Heimaey, sem var á einni Kirkjubæjajörðinni. Pott þennan áttu og notuðu um tugi ára hjónin Arngrímur bóndi Sveinbjörnsson og [[Guðrún Jónsdóttir]].
Dóttir þeirra, frú [[Salgerður Arngrímsdóttir]], húsfr. á Kirkjubæ ,gaf Byggðarsafninu pottinn.
* 764. ''Hlóðapottur'' („þrífótur“). Þessi pottur var lengi notaður í gamla hlóðaeldhúsinu á Stóra-Gerði. Til þess að lyfta pottum þessum af hlóðum voru notaðir pottkrókar svo kallaðir (sjá þá). Þeim var krækt í eyrun á pottinum. Gefandi: Frú Jónína húsfr. Jónsdóttir í Gerði. Potturinn er úr búi foreldra hennar, Jóns bónda og formanns Jónssonar og konu hans [[Guðbjörg Björnsdóttir|Guðbjargar Björnsdóttur]].
* 765. ''Hornspónn'', merktur V. P. S„ þ. e. [[Vigfús Pálsson Scheving]] bóndi á Vilborgarstöðum. Hjónin frú [[Nikulína Halldórsdóttir]] húsfr. og [[Jóhann Vigfússon Scheving]], sem lengi bjuggu á Vilborgarstöðum eftir foreldra hans, gáfu Byggðarsafninu spóninn.
* 766. ''Hornspónn'', merktur ártalinu 1914.
* 767. ''Hornspónn'', sem er ársettur 1909. Þennan hornspón smíðaði hinn kunni smiður í London (nr. 3) við Miðstræti, [[Ólafur Magnússon]]. Sigfús M. Johnsen gaf Byggðarsafninu spóninn.
* 768. ''Hornspónn'', merktur stöfunum Á. J. og ártalinu 1925. Hornspón þennan átti Árni verzlunarmaður Jónsson í Odda (nr. 63 A) við Vestmannabraut. (Sjá skýringu við nr. 883).
* 769. ''Hornspónn'', merktur ártalinu 1904. Þessi spónn var notaður á heimili hjónanna á Búastöðum, Gísla bónda Eyjólfssonar og frú Guðrúnar húsfr. Magnúsdóttur. Dóttir þeirra, frú [[Lovísa Gísladóttir]] frá Búastöðum, gaf Byggðarsafninu spóninn.
* 770. ''Hornspónn'', merktur fangamarkinu M. S.
* 771. ''Hornspónn'', merktur ártalinu 1896. Spón þennan átti frú Helga Skúladóttir, prestsfrú að Kálfafellsstað í Suðursveit, tengdamóðir Sigfúsar M Johnsen frá Frydendal í Eyjum. Hann gaf Byggðarsafninu spóninn.
* 772. ''Hrærivél'', handsnúin. Hún er vottur um nýja tækni í vestmanneysku eldhúsi fyrir svo sem 30-40 árum. Þessa hrærivél eignaðist frú [[Þórey Björgvinsdóttir]] frá Hvoli (nr. 12 við Heimagötu) árið 1947. Þá var hún keypt hér í verzlun og kostaði kr. 115,00. Frúin gaf Byggðarsafninu hrærivélina.
* 773. ''Kaffibollapar'' með nafninu Ingibjörg. Þetta bollapar átti frú [[Ingibjörg Sigurðardóttir]], húsfr. í Þórlaugargerði, kona Péturs bónda Benediktssonar.
* 774. ''Kaffibollapar'' með nafninu Pétur. Þetta bollapar átti Pétur bóndi Benediktsson í Þórlaugargerði. Bæði pollapörin gaf fósturdóttir hjónanna, Guðfinna Sigurbjörnsdóttir, Byggðarsafninu.
* 775. ''Kaffibolli'' með gylltri rönd. Á bolla þessum stendur letrað: Hilsen fra Danmark. Vitað er með vissu, að bolla þennan átti frú Johanne Ericsen, dönsk kona (síðar frú Johanne Roed), sem settist hér að með manni sínum, [[Morten Ericsen]], skipstjóra, á áratugnum 1840-50. Hann gerði hér út og stjórnaði skútu, er fórst með allri áhöfn, árið 1847. Frú Johanne giftist síðar C. Roed veitingamanni og bjó hér í Eyjum til æviloka (1878). Frúin var hin merk
asta kona, sem rak hér fyrst allra veitingahús, sem hún seldi Jóhanni
Jörgen Johnsen árið 1878. Það var „Vertshúsið“ svokallaða. Frú Johanne kenndi Eyjabúum kartöflurækt. Ræktun þeirra var óþekkt í Eyjum þar til hún tók að rækta þær í óvild bænda, sem töldu hana skemma jörðina með því að fletta af
henni grasrótinni! 
Frú [[Sigríður Árnadóttir]], kona [[Jóhanns J. Johnsen]], geymdi þennan bolla í fórum sínum tugi ára til minningar um hina merku, dönsku konu. S. M. J. gaf hann Byggðarsafninu.
* 776. ''Kaffibolli'' ársettur 1904.
* 777. ''Kaffibrennslupottur'', „kaffibrennari“. Hann var á sínum tíma smíðaður hér í Eyjum að erlendri fyrirmynd að vissu leyti. Vélsmiðjan Magni lét smíða pottinn. Potturinn er úr búi hjónanna á Mosfelli, frú [[Jenný Guðmundsdóttir|Jennýar Guðmundsdóttur]] og Jóns útgerðarmanns Guðmundssonar.
* 778. ''Kaffibrennslupottur'', útlend framleiðsla. Hann er af stærri gerðinni. Í daglegu tali voru pottar þessir oft kallaðir brennarar. Áður en þeir komu til sögunnar (á öðrum tug aldarinnar), var algengt, að konur brenndu kaffibaunir í skúffum í bakarofni eða í matarpottum yfir eldi. Þennan brennara gaf Byggðarsafninu frú Nikulína Halldórsdóttir. fyrrv. húsfreyja á Vilborgarstöðum.
* 779. ''Kaffibrennslupottur'' af minni gerðinni. Þennan „brennara“ áttu fyrrverandi búendur í Háagarði, sem var ein af Vilborgarstaðajörðunum, frú [[Ingigerður Jóhannsdóttir]] og Þ. Þ. V., en þau ráku bú í Háagarði árin 1935-1947.
* 780. ''Kaffibrúsi'', „hitabrúsi“ í látúnshylki, sem var smíðað í Vélsmiðju [[Th. Thomsen]] við Urðaveg um 1920. [[Kristján Ingimundarson]], útgerðarmaður og formaður í Klöpp (nr. 16 við Njarðarstíg) lét smíða hylkið. Brúsa þennan notaði Kristján mörg sumur, þegar hann stundaði lundaveiðar í Heimakletti og Miðkletti, en hann var á sinni tíð einn af kunnustu fuglaveiðimönnum hér á sinni tíð og stundaði þær veiðar fram á níræðisaldur. 
* 781. Kaffibrúsi, glerjaður („emileraður“), blár að lit. Þessir kaffifærslubrúsar voru hér mjög algengir upp úr aldamótunum og fram um 1930. Sjómönnum var fært kaffi á þeim fyrstu árin eftir aldamótin, þegar þeir komu að. Það var kallað ,,að færa í Sandinn“. Svo var það einnig um aðgerðar og beitingarmenn. Áður en þessir kaffibrúsar fluttust hingað í verzlanir, var notast við blikkbrúsa, sem oft voru smíðaðir hér heima, eða þá flöskur, sem hafðar voru í ullarsokk til þess að halda kaffinu heitu. Mörg jarðarbýlin, húsbændurnir, áttu athvarf hjá tómthúsfólkinu niður við höfnina til þess að halda kaffi heitu handa sjómönnum og aðgerðarfólki sínu, sem þá drakk jafnan kaffið í eldhúsum tómthúsanna. Fyrir þessa þjónustu við starfsfólkið þægðu bóndahjónin tómthúsfólkinu með fugli eða búsafurðum.
* 782. ''Kaffikanna'', borðkanna úr látúni eða málmblöndu. Könnu þessa áttu um langt árabil bóndahjónin í Stóra-Gerði, frú [[Sigurfinna Þórðardóttir]] húsfr. og Stefán skipstjóri og útgerðarmaður Guðlaugsson. Erfingjar þeirra hjóna gáfu Byggðarsafninu könnuna.
* 783. ''Kaffikanna'', borðkanna úr leir. Þessi kanna á markverða sögu. Jóna Jónsdóttir hét hér veitingakona, sem rak matsölu um árabil, fyrst í Hótel Berg við Heimagötu (nr. 4) og síðan í verzlunarhúsinu Drífanda við Bárustíg (nr. 2). Hún gaf Byggðarsafninu þessa könnu, sem hún sagði vera þá fyrstu, sem hún hafði eignazt, er hún hóf matsölu sína. Kannan er merkt H. B.. sem þýðir Hótel Berg, sem var húsið nr. 4 við Heimagötu.
* 784.''Kaffisamstœða'', kanna, sykurkar og rjómakanna. Þessir hlutir voru keyptir í einokunarverzluninni hér fyrir miðja s.l. öld og þóttu þá sérlega fallegir. Þeir voru jafnan um árabil lánaðir á háborðið, þegar veizlur voru haldnar í kauptúninu, t. d. giftingarveizlur. Upphaflega áttu hjónin í Garðfjósi, frú [[Sigríður Bjarnadóttir]] og Helgi smiður Jónsson þessa hluti (um 1840). Jónas bóndi Helgason í Nýjabæ erfði þá eftir foreldra sína og síðan frú Jóhanna húsfr. í Nýjabæ Jónasdóttir. Hún gaf þá Byggðarsafninu.
* 785. ''Kaffiketill'', smeltur („emileraður“).
* 786. ''Kaffiketill'' úr potti.
* 787. ''Kaffiketill''.
* 788. ''Kaffikvörn'' úr hraungrýti. Kaffidrykkja hófst með íslenzku þjóðinni, áður en kaffikvarnir fluttust til landsins. Þá varð að mala kaffibaunirnar i steinkvörnum eins og kornið. Þessi hraunkvörn mun vera um 200 ára gömul. Hún fannst í jörðu á austanverðri Heimaey. Sjón er sögu ríkari.
* 789. ''Kaffikvörn'' úr dánarbúi hinna merku hjóna á Vilborgarstöðum, frú Guðfinnu Jónsdóttur Austmann og Árna bónda og meðhjálpara Einarssonar. Verkið í kaffikvörnina var keypt í verzlun danska einokunarkaupmannsins en kassann smíðaði bóndi sjálfur. Sigfús M. Johnsen frá Frydendal, fyrrv. bæjarfógeti hér í bæ, sonarsonur frú Guðfinnu húsfreyju á Vilborgarstöðum, gaf Byggðarsafninu kvörnina.
* 790. [[Matthildur Magnúsdóttir|Matthildar Magnúsdóttur]] og Þorsteins héraðslæknis Jónssonar, sem var hér læknir frá 1865-1905. Dótturdóttir læknishjónanna, frú [[Matthildur Ágústsdóttir]] frá Valhöll (nr. 43 við Strandveg) gaf Byggðarsafninu kvörnina.
* 791. ''Kaffikvörn''. Hún er úr dánarbúi hjónanna á Kirkjubóli, sem var ein af Kirkjubæjajörðunum, frú Ólafar Lárusdóttur frá Búastöðum og Guðjóns bónda Björnssonar. Dóttir hjónanna. frú Lára Guðjónsdóttir á Kirkjulandi, gaf Byggðarsafninu kvörnina.
* 792. ''Kaffikvörn''. Hana skal skrúfa fasta, t. d. á borðrönd. Þessa kaffikvörn áttu kaupmannshjónin að Breiðabliki, frú [[Ásdís Gísladóttir Johnsen]] og [[Gísli J. Johnsen]]. Gísli kaupmaður gaf Byggðarsafninu kvörnina og sagði hana keypta sama ár og hann byggði Breiðablik, þ. e. árið 1908.
* 793. ''Kaffikvörn''. Hún er úr dánarbúi hreppstjórahjónanna á Heiði.
frú [[Guðríður Jónsdóttir|Guðríðar Jónsdóttur]] frá Káragerði í Landeyjum og [[Sigurður Sigurfinnsson|Sigurðar Sigurfinnssonar]] hreppstjóra og skipstjóra á Heiði í Eyjum.
* 794. ''Kaffikvörn''. Þessi kaffikvörn hékk á vegg og var notuð þar. Hún var keypt hér í verzlun árið 1921. Hjónin í Nýlendu við Vestmannabraut (nr. 42), frú Jenný Jakobsdóttir og Jón Sveinsson, áttu kvörnina og gáfu hana Byggðarsafninu.
* 795. ''Kaffikvörn''. Þessa kaffikvörn áttu hjónin frú Ingibjörg Högnadóttir frá Baldurshaga (nr. 5 A við Vesturveg) og Sigurjón skipstjóri Sigurðsson frá Brekkhúsi. Frú Ingibjörg gaf Byggðarsafninu kvörnina.
* 796. ''Kaffikvörn'', rauð að lit, fest á vegg. Þessa kvörn áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli, Halldór Gunnlaugsson og frú Anna Pétursdóttir Gunnlaugsson. Börn þeirra hjóna gáfu Byggðarsafninu kvörnina.
* 797. ''Kaffikvörn''. Þessa kaffikvörn áttu hin kunnu hjón á Svalbarða, frú [[Anna Tómasdóttir]] og [[Bjarni Jónsson]], skrifstofumaður og gjaldkeri. Þau keyptu verk kvarnarinnar á sínum tíma í Edinborgarverzlun hér, síðan smíðaði hinn viðurkenndi snillingssmiður, [[Matthías Finnbogason]], [[Litluhólar|Litluhólum]]. kassann úr mahoní.
* 798. ''Kaffikvörn''.
* 799. ''Kaffikvörn''. Þessi kaffikvörn er sögð frönsk að uppruna. Hún er
fengin úr franskri fiskiskútu. sem strandaði hér við Eyjar veturinn 1895. Hjónin frú [[Jórunn Skúladóttir]] og Eyjólfur bóndi Eiríksson bjuggu á einni Kirkjubæjajörðinni 1869-1897. Þau eignuðust þessa kaffikvörn úr strandinu.
* 800. ''Kaffistaukur''. Hann barst safninu úr dánarbúi hjónanna á Kirkjubóli á Kirkjubæ, frú Ólafar húsfr. Lárusdóttur og Guðjóns bónda Björnssonar.
* 801. ''Kaffistaukur''. Hann var notaður til þess að geyma í brenndar kaffibaunir. Frú [[Guðrún Brandsdóttir]] húsfr. á Bessastöðum. gaf Byggðarsafninu staukinn.
* 802. ''Kanna''. Þessi leirkanna er mjög gömul. Hún var um áratugi eign Frydendalsfjölskyldunnar. Frú Sigríður Árnadóttir Johnsen, húsmóðir þar, keypti hana sama árið og sonur hennar [[Gísli Jóhannsson]] (Johnsen) fæddist, en það var árið 1881. Sigfús M. Johnsen. bróðir Gísla, gaf Byggðarsafninu könnuna.
* 803. Kanna, „súkkulaðiskanna“. Þessa könnu áttu upphaflega hjónin í Stakkagerði, frú Jóhanna Árnadóttir og Gísli gullsmiður Lárusson, útgerðarmaður og kaupfélagsstjóri. Súkkulaðiskanna þessi var gefin þeim hjónum í brúðargjöf, er þau giftust, en það var árið 1886. Frú [[Sigurbjörg Sigurðardóttir]], eiginkona Árna Gíslasonar skrifstofumanns frá Stakkargerði og tengdadóttir hjónanna, gaf Byggðarsafninu könnuna.
* 804. ''Kanna'', „súkkulaðiskanna“. Þessa könnu áttu hjónin á Búastöðum, frú Guðrún Magnúsdóttir og Gísli bóndi Eyjólfsson, foreldrar Eyjólfs fyrrv. skipstjóra Gíslasonar að Bessastöðum í Eyjum. Þessi kanna var keypt á sínum tíma í verzlun frú Sigríðar Árnadóttir Johnsen í Frydendal, en hún rak verzlun í húsi sínu fyrir og um síðustu aldamót.
* 805. ''Kanna''. „súkkulaðiskanna“. Könnu þessa átti frú [[Elín Oddsdóttir]]. kona Kristjáns smiðs Jónssonar að Heiðarbrún (nr. 59) við Vestmannabraut. Móðir frú Elínar, Valgerður Guðmundsdóttir. húsfr. í Ormskoti í Fljótshlíð, gaf Elínu dóttur sinni könnuna í fermingargjöf. Það var árið 1902. Þá var kannan gamall ættargripur. Hún er sögð keypt í Lefolliverzlun á Eyrarbakka árið 1815. Frú [[Klara Kristjánsdóttir]] frá Heiðarbrún, dóttir hjónanna og systir [[Oddgeir Kristjánsson|Oddgeirs Kristjánssonar]] tónskálds. gaf könnuna Byggðarsafninu.
* 806. ''Kanna''. Þetta er ofurvenjuleg mjólkurkanna, sem á sér þó sérlega sögu. Húsið nr. 39 við Heimagötu í Vestmannaeyjakaupstað hét Bólstaðarhlíð. Það var byggt 1924. Hjónin, sem byggðu það, voru [[Björn Bjarnason]] vélstjóri frá Hlaðbæ, sem var ein af Vilborgarstaðajörðunum. og frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]] frá Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. Björn Bjarnason var fæddur og skírður árið 1893. Foreldrar hans voru Bjarni útgerðarmaður Einarsson bónda á Yzta-Skála og k. h. Halldóra Jónsdóttir bónda Einarssonar á Yzta-Skála. Móðir Halldóru var Kristín Björnsdóttir prests í Holti (1862-1874) Þorvaldssonar prests og sálmaskálds Böðvarssonar. Skírnarathöfn i þessari ætt var helgur atburður, sem framkvæmdur var að jafnaði heima, þá var skírnarvatnið borið fram í könnu þessari. Hún var ættargripur. Björn og Ingibjörg, hjónin í Bólstaðarhlíð, erfðu könnuna eftir hjónin i Hlaðbæ, foreldra Björns. Þau hjón eignuðust átta börn, sem öll voru skírð heima. Þá var skírnarvatnið borið fram í könnu þessari. þannig á þessi gamla kanna merka sögu. Frú Ingibjörg Ólafsdóttir í Bólstaðarhlíð gaf Byggðarsafninu könnuna til minnis um hinar helgu athafnir.
* 807. ''Kjötfarg''. Þessi steypta, kringlótta hella með handfangi hafði á sínum tíma vissu hlutverki að gegna. Með henni var fergjað saltkjöt í tunnu. Högni hreppstjóri Sigurðsson í Baldurshaga (nr. 5 A við Vesturveg) steypti helluna og notaði hana um tugi ára. Frú Ingibjörg Högnadóttir gaf Byggðarsafninu helluna.
* 808. ''Kjöthögg''. Þetta kjöthögg áttu hjónin í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, [[Gíslína Jónsdóttir]] og [[Árni Filippusson]], gjaldkeri. Þau notuðu það í mörg ár. Árni gjaldkeri mun sjálfur hafa smíðað það.
* 809. ''Kjötskurðarvél og pylsugerðarvél''. Þessi kjötskurðarvél er frönsk að gerð og uppruna og var til sameiginlegra nota hjá búendum Kirkjubæjajarðanna um tugi ára. Hún var hirt úr frönsku skútunni, sem strandaði hér við Eyjar árið 1895. Þegar kjölið var skorið (hakkað), var bjúgna eða pylsulanginn festur við stútinn gegnt sveifinni. Þessa skýringu fengum við eitt sinn hjá frönskum menntamanni, sem var þá gestur Byggðarsafnsins.
* 810. ''Kjölskurðarvél'' („hakkamaskína“). Þessi gerð var mjög í tízku, áður en hinar rafknúnu kjötskurðarvélar komu til sögunnar.
* 811.'' Kjötöxi''. Þessa kjötöxi átti Ásgarðsheimilið (nr. 29) við Heimagötu. (Sjá nr. 808). Erfingjar Ásgarðshjónanna gáfu Byggðarsafninu.
* 812. ''Kjötöxi''. Hana átti Ísfélag Vestmannaeyja. Sjá skýringu við nr. 414.
* 813. ''Kolakarfa''. Þetta kolahylki áttu hreppstjórahjónin í Baldurshaga. Ekki var slíkur hlutur óalgengur á myndarheimilum hér á landi. Ofnar voru kyntir með kolum og eldsneytið þurfti að hafa við hendina inni í stofu t. d. Þá var kolafatan hvimleið. Þá voru smiðir fengnir til að smíða svona kolaílát, sem voru látin standa hjá ofninum í stofunni máluð og fáguð. Högni hreppstjóri í Baldurshaga mun sjálfur hafa smíðað „körfuna".
* 814. ''Kornbyrða''. Hún var smíðuð i Þorlákshöfn á vertíð 1883. Sveinn bóndi Sveinsson, Grjótá í Fljótshlið, smíðaði byrðuna í landlegum. Í byrðum þessum var geymt ómalað korn á sveitaheimilunum. Kornið var svo að segja malað daglega í steinkvörnum. [[Jón Sveinsson]] í Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut gaf Byggðarsafninu kornbyrðuna, en hann var sonur hjónanna á Grjótá, Sveins bónda og k. h. frú Arnbjargar Guðmundsdóttur.
* 815. ''Kornkvörn'', hraungrýtis kvörn í tréstokk. Þannig gerðust þær á öllum þorra íslenzkra heimila frá landnámsöld og fram um síðustu aldamót. Kornið var malað eftir hendinni til daglegra nota, daglegrar neyzlu.
* 816. ''Kökudiskur''. Um langt árabil giltu þau óskráðu lög í Vestmannaeyjum, að heimili, sem voru aflögufær um leirvörur -matarleir. -„leirtau“ svo sem diska, bolla og könnur, lánuðu þessi tæki sveitungunum, ef mikils þurfti með, t. d. ef efnt var til brúðkaupsveizlu eða annars matarsamkvæmis. Sumar þessar leirvörur urðu býsna gamlar og urðu sumstaðar eins konar erfðagripir. Svo var um disk þennan. Þennan svartrósótta „veizludisk“ átti síðast frú [[Ólöf Lárusdóttir]], húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum og var hann kunnur „veizludiskur“ hér í byggð um langt skeið. Frú Ólöf erfði hann eftir foreldra sína, Lárus hreppstjóra Jónsson (d. 1895) og k. h. frú [[Kristín Gísladóttir|Kristínu Gísladóttur]] (d. 1921) Þau hjón eignuðust diskinn gamlan, er þau giftust árið 1862.
* 817.'' Kökudiskur'' með rauðum rósum, gylltum röndum og grænum blöðum. Disk þennan áttu hin merku bóndahjón á Vilborgarstöðum, frú [[Friðrikka Sighvatsdóttir]] og [[Vigfús Pálsson Scheving]]. Synir þeirra, Jóhann og Sigfús, voru kunnir Eyjamenn á sínum tíma. Ekkja Jóhanns Schevings, frú Nikulína Halldórsdóttir, fyrrv. húsfr. á Vilborgarstöðum, gaf Byggðarsafninu diskimi.
* 818. ''Kökudiskur'' með gráum rósum. Disk þennan áttu hreppstjóra hjónin í Baldurshaga við Vesturveg (nr. 5A), frú Marta Jónsdóttir og Högni Sigurðsson. Þeim var gefinn diskurinn í brúðargjöf árið 1890. Frú Ingibjörg dóttir þeirra gaf Byggðarsafninu diskinn. Diskurinn er með þrem skorum í botnhring. Á þeim skyldi hann þekkjast aftur, þegar hann var lánaður á veizluborð, sem oft átti sér stað.
* 819. ''Leirkrukka'' með loki og látúnstöpp. Hin kunnasta bóndakona í Eyjum á sínum tíma, frú Ólöf Lárusdóttir á Kirkjubóli, sem var ein af Kirkjubæjajörðunum, átti þessa leirkrukku og geymdi í henni brenndar kaffibaunir flest búskaparárin á Kirkjubóli, en hún lézt árið 1944 og voru þá 60 ár liðin frá því að þau hjón giftust og hófu búskap sinn á Kirkjubæ. Guðjón bóndi Björnsson lézt árið 1940.
* 820. ''Leirkrukka''. Þessa leirkrukku átti hér og notaði á heimili sínu frú [[Hildur Solveig Thorarensen]], kona [[Bjarn Einar Magnússon|Bjarna Einars Magnússonar]] sýslumanns hér í Eyjum á árunum 1861-1871. Frúin var dóttir Bjarna amtmanns Thorarensen. Svo sem mörgum Eyjamönnum er kunnugt, þá stofnaði Bjarni sýslumaður bókasafn Vestmannaeyja árið 1862 með öðrum góðum borgurum kauptúnsins og svo Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja sama ár. 
Þegar sýslumannshjónin fluttu burt úr Eyjum árið 1871, gaf sýslumannsfrúin vinkonu sinni, frú Kristínu Gísladóttur á Búastöðum, krukkuna. sem þá þótti mikill kostagripur. Frúrnar voru vinkonur miklar og atkvæðamiklar konur á sínum tíma hér í byggð. Leirkrukku þessa hafði frú Hildur eignazt eftir móður sína, frú [[Hildur Bogadóttir|Hildi Bogadóttur]] fræðimanns Benediktssonar að Staðarfelli. Líklega voru að jafnaði geymdar brenndar kaffibaunir í krukkunni.

Frú Fríður Lárusdóttir frá Búastöðum erfði leirkrukku þessa eftir móður sína, frú Kristínu Gísladóttur, og gaf hana Byggðarsafninu.

[[Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, IV. hluti|IV. hluti]]

[[Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, II. hluti|Til baka]]

{{Blik}}

Blik vinnuskipulag

2009-11-30T18:01:24Z

Birna: /* Birna */

Vinnuskipulag fyrir úrvinnslu á Bliki

== Víglundur ==
Víglundur lýkur við Blik 1967, Blik 1969 og Blik 1980. Auk þess sem hann heldur áfram yfirferð um áður innsett efni.

== Ragnar ==
Ragnar setur inn allar myndir úr Bliki, vinnur myndir í betra format þannig að þær sjáist.

Ragnar flettir einnig í gegnum myndir á Heimaslóð úr Bliki og metur hvort þær séu fullnægjandi að gæðum og lagfærir þær ef mögulegt og setur aðrar í staðinn.

Ragnar setji inn myndirnar í mismunandi flokka eftir því hvaða flokki þær tilheyra dæmi: Blik 1967, Blik 1969 o.s.frv.

== Birna ==
Birna hefur yfirfarið Blik 1951 til og með 1955. Einnig 1961 og 1976.
Hún mun setja þetta inn á netið.

Á eftir að setja inn myndir fyrir Blik 1953, og myndaauglýsingar. Gert Vþþ
Vantar töflu yfir fiskverð í Blik 1976, bls. 21/gert VÞÞ
Vantar töflu yfir fiskverð í Blik 1976, bls. 22/gert VÞÞ

Vantar að laga töflu á bls. 178 0g 179 Rauðakrossinn.

== Aðrir ==
Setja þarf inn flokka fyrir mismunandi ártöl af Bliki.
Setja inn snið.
(huga að efnisyfirliti með sniði)

:::::::Frosti/Víglundur

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, IV. hluti

2009-11-30T17:50:52Z

Birna:

* 821. ''Maltkvörn''. Þessarar kvarnar er getið í eignarskrám hinnar dönsku konungsverzlunar í Vestmannaeyjum árið 1600. Þá hafði konungur sjálfur rekið hér einokunarverzlun um hálfrar aldar skeið. Árið 1600 hófu fjórir danskir kaupmenn að reka einokunarverzlunina fyrir eigin reikning. Þá var gjörð skrá yfir allar eignir konungsverzlunarinnar. Eitt af þeim tækjum, sem kaupmennirnir keyptu af konungsverzluninni, var þessi maltkvörn. Einokunarverzlunin flutti jafnan inn maltkorn, sem hún lét mala og brugga síðan maltöl til sölu. Kvörnin fannst í jörðu í austanverðum Skansi fyrir mörgum árum. (sbr. Sögu Vestmannaeyja, 2. b.. bls. 194 eftir S. M. J.) 
* 822. ''Matskeið''. Þessi matskeið kom upp úr höfninni í Vestmannaeyjum árið 1950, þegar unnið var að dýpkun hafnarinnar. Lagið á henni kvað benda til þess, að hún sé mjög gömul. e. t. v. frá miðri 18. öld. 
* 823. ''Mjöltrog''. Þessi trog voru notuð til þess að hnoða í brauðdeig. Þetta mjöltrog gaf prestsfrúin að Ofanleiti, frú [[Lára Ó. Kolbeins]], Byggðarsafninu. Hún eignaðist það, er hún var prestfrú að Mælifelli i Skagafirði. Hún annaðist mjög heimili sitt og þá líka alla matseld.
* 824. ''Mjöltrog''. Trog þetta áttu hjónin í Gerði, frú Guðbjörg Björnsdóttir frá Kirkjubæ og Jón Jónsson útgerðarmaður og formaður. Þau voru foreldrar frú Jónínu húsfreyju í Gerði, sem gaf Byggðarsafninu trogið.
* 825. ''Mortél'' eða steytill úr eirblöndu. Þetta mortél átti hér fyrst frú [[Johanne Ericsen]] skipstjórafrú (síðar Johanne Roed). Maður hennar hinn fyrri hét Morten Ericsen og fórst hann hér við sjötta mann á skútu sinni árið 1847. Þetta voru dönsk hjón og frúin ruddi hér brautir í vissum málum. Hún hóf að reka veitingahús eftir að hún missti mann sinn. -Um 1850 hóf hún að rækta hér kartöflur. Sú ræktun var óþekkt áður í Eyjum. Þar ruddi hún hinar markverðustu brautir, því að Eyjabúar létu sér framtak hennar sér að kenningu verða og ræktuðu kartöflur í stórum stíl um árabil. Frú [[Sigríður Árnadóttir Johnsen]], húsfreyja í Frydendal og kaupkona þar um skeið, átti þetta mortél eftir daga hinnar dönsku frúar. Hjónin Sigfús og Jarþrúður Johnsen gáfu Byggðarsafninu grip þennan.
* 826. ''Mortél'', svart úr potti með járnstutli. Mortél þetta áttu upprunalega verzlunarstjórahjónin í Danska Garði, [[Jóhann Pétur Bjarnasen]] og k. h. frú [[Johanne (f. Rasmussen)]], dóttir frú Johanne veitinga og karlöfluræktarkonu.
* 827. ''Mortél''. Þetta mortél gaf frú Jóhanna Jónasdóttir húsfr. í Nýjabæ
Byggðarsafninu. Það var sagt vera úr dánarbú afa og ömmu frú Jóhönnu, [[Helgi Jónsson|Helga Jónssonar]] beykis við Garðsverzlun (Brydeverzlun) og konu hans frú [[Sigríður Bjarnadóttir|Sigríðar Bjarnadóttur]]. Þau bjuggu í [[Kornhólsfjós|Kornhólsfjósi]] í Eyjum á árunum 1840-1847.
* 828. ''Mortél'' með „krýndu“ F. sem líklega á að tákna vörumerki.
* 829. ''Olíuvél''. Þessi litla olíuvél. „einkveikja“, er ein af þeim fyrstu, sem fluttust hingað i verzlun, líklega rétt eftir aldamótin. Hjónin í Ásgarði við Heimagötu áttu vélina. Hún var oft notuð á þjóðhátíð i Herjólfsdal. Stundum var hún notuð í vélbátum til þess að hita á henni kaffi í sjó eða „landferðum“. Börn Ásgarðshjónanna, frú Gíslínar og Árna, gáfu Byggðarsafninu olíuvélina.
* 830. ''Olíuvél'', „tvíkveikja“. Þessa olíuvél átti Júlíus múrarameistari Jónsson í Stafholti (nr. 7B) við Víðisveg hér i bæ. Olíuvélin var notuð á heimili hans um tugi ára. Hann gaf sjálfur Byggðarsafninu olíuvélina.
* 831. ''Olíuvél'', „þríkveikja“. Olíuvél þessa áttu hjónin í Stóra-Gerði í Eyjum, frú [[Sigurfinna Þórðardóttir]] og [[Stefán Guðlaugsson]], skipstjóri þar og útgerðarmaður. Þau keyptu vélina árið 1908. Frú Sigurfinna húsfreyja gaf Byggðarsafninu olíuvélina 1953.
* 832. ''Olíuvél'', „þríkveikja“. Þessa olíuvél áttu hjónin á Litla-Landi við
Kirkjuveg (nr. 59) Brynjólfur beykir Brynjólfsson, síðar spítalaráðs maður í bænum, og frú [[Guðbjörg Magnúsdóttir]].
* 833. ''Olíuvél'', „tvíkveikja“. Þetta er yngri gerð. Þessar olíuvélar voru
algengar á árunum 1920-1945.
* 834. ''Olíuvél'', gasvél með olíugeymi til hliðar við vélina. Þessar vélar voru í notkun á árunum 1930-1960.
* 835. ''Panna''.
* 836. ''Panna'', „steikarapanna“. Þessi panna var notuð á einu stærsta útgerðarheimili hér í Eyjum um árabil. Hjónin gerðu út tvo vélbáta og höfðu að jafnaði 10 sjómenn á heimili sínu á vetrarvertíð auk aðgerðarfólks. Frúin gaf Byggðarsafninu pönnuna að manni hennar látnum með þagnarskyldu um fyrri eigendur.
* 837. ''Pottagrind''. Hún var gefin Byggðarsafninu fyrir mörgum árum. Á henni sátu pottarnir, þegar eldað var við „prímus“. Þessi grind var notuð í [[Bjarnarey]] um 40 ára bil. þegar menn lágu þar við til lundaveiða. [[Lárus Árnason]] á Búastöðum var bifreiðarstjóri að starfi nema á lundaveiðitímanum á sumri hverju, en þá lá hann við í Bjarnarey, veiddi lunda og eldaði mat við prímuseld og notaði grind þessa. Þannig lifði hann 40 sumur af ævi sinni. Hann gaf Byggðarsafninu grindina.
* 838. ''Pottaskafi'', pottaskefill. Þetta tæki var notað til þess að skafa skóf úr botni grautar potta (sbr. frásögn Jóns Thoroddsens um Hjálmar tudda og skófnaát hans).
* 839. ''Pottaskefill'', pottaskafi, merktur G. V.
* 840. ''Pottaskefill''. Hann var á sínum tíma sendur Byggðarsafninu af vini þess, sem þá bjó á Austfjörðum og óskaði ekki að láta nafns síns getið.
* 841. ''Pottkrókar''. Þeir voru notaðir til þess að lyfta „eyrnapottum“ af hlóðum eða eldavél. Þessir pottkrókar eru mjög gamlir. Á fyrri öld voru þeir notaðir í [[Nýjabæ]] hér á Eyju. Þar bjuggu þá hjónin frú [[Steinvör Jónsdóttir]] og Jónas bóndi Helgason. Frú Jóhanna dóttir þeirra og maður hennar, [[Sigurður Þorsteinsson]], sjómaður, fengu byggingu á jörðinni eftir daga gömlu hjónanna. Þau bjuggu þar um tugi ára. Frú Jóhanna gaf Byggðarsafninu pottkrókana.
* 842. ''Pottkrókar''. Þessir eru með járnhandfangi.
* 843. ''Pottkrókar'' með tréhandfangi.
* 844. ''Pottur'', „þrífótur“, sem lengi var notaður í útieldhúsinu á einum bænum í Gerði hér á Eyju. Þá áttu pott þennan bóndahjónin Jón formaður Jónsson og kona hans frú [[Ingibjörg Stefánsdóttir]]. Jón bóndi var formaður á opna skipinu, tíæringnum, [[Halkion]]. Jón bóndi Jónsson (yngri) i Gerði erfði pottinn eftir foreldra sína og svo dóttir hans, frú Jónina húsfr. í Gerði. sem gaf hann Byggðarsafninu.
* 845. ''Pottur'', „kleinupottur“ „emaleraður“. Hjónin á Nýlendu (nr. 42)
við Vestmannabraut. frú [[Jenný Jakobsdóttir]] og Jón verkamaður Sveinsson, gáfu hann Byggðarsafninu.
* 846. ''Pottur'' gjörður úr eirblendi.
* 847. Pottur, stór „þrífótur“. Þennan pott áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli (nr. 65) við Kirkjuveg.frú Anna P. Gunnlaugsson og Halldór Gunnlaugsson. 
„Þetta var sláturpotturinn þeirra hjóna," sagði einn, sem þekkti vel til læknisheimilisins. Erfingjar hjónanna gáfu Byggðarsafninu pottinn.
848.Pottur, lítill „emaleraður“ „kleinupottur“. Pottinn áttu hjónin
í Stóra-Gerði, frú [[Sigurfinna Þórðardóttir]] og Stefán formaður Guðlaugsson.
* 849. ''Pottur'', lítill og flatbotna.
* 850. ''Prímus'', „eldunarprímus“ eða „húsprímus" til aðgreiningar frá prímusum þeim, sem notaðir voru til þess að hita upp glóðarhausa bátavélanna. Þessi prímus var notaður í Bjarnarey um tugi ára ásamt pottagrindinni nr. 837. sem potturinn var látinn standa á, meðan maturinn var soðinn. Þessi eldunartæki átti Lárus Árnason bifreiðarstjóri frá Búastöðum. Hann var einn kunnasti lundaveiðimaður í Eyjum á sínum æsku og manndómsárum. Í Bjarnarey lá hann við hvert sumar í 40 ár ævi sinnar. Hann gaf Byggðarsafninu prímusinn.
* 851. ''Rúllupylsupressa''. Þessa „pressu“ áttu hjónin á Hrauni (nr. 4) við Landagötu, frú Solveig Jónasdóttir og Jón bókavörður Einarsson. Gjöf frá Laufásheimilinu, en Þorsteinn skipstjóri í Laufási var sonur Jóns Einarssonar að fyrra hjónabandi.
* 852. ''Rúllupylsupressa''.
* 853.''Skeggbolli''. Þegar yfirskegg var mjög í tízku á fyrri öld og fyrri hluta þessarar aldar, voru þessir svokölluðu skeggbollar ekki óalgeng fyrirbrigði. Glerklampinn innan í bollanum hindraði, að yfirskeggið blotnaði í kaffinu, meðan það var drukkið. Þennan bolla átti Þorlákur kaupmaður Sverrisson á Hofi (nr. 25) við Landagötu. d. 1943.
* 854. ''Skeggbolli''. Þennan skeggbolla átti [[Karl J. Einarsson]], sem var bæjarfógeti í Vestmannaeyjum á árunum 1910-1924 og alþingismaður. Þegar hann fluttist úr Eyjum árið 1924, gaf hann einum bezta stuðningsmanni sínum við alþingiskosningarnar bolla þennan, „því að ég ræktaði meira skegg en alþingismaðurinn sjálfur,“ eins og stuðningsmaðurinn komst að orði, þegar hann gaf Byggðarsafninu bollann.
* 855. ''Skeið'', silfurhúðuð, mjög gömul. merkt S. J. Hún fannst á lendum gagnfræðaskólans í febrúar 1947, þegar hafizt var handa um að grafa fyrir gagnfræðaskólabyggingunni. Kunnugir þekktu skeiðina. Hana átti Stefán Jónsson frá Skála undir Eyjafjöllum, afi Björgvins Jónsonar útgerðarm. í Úthlíð (nr. 58 A) við Vestmannabraut og þeirra systkina. Túnið, sem gagnfræðaskólabyggingin var reist á, ræktaði Halldór blindi Brynjólfsson, þar sem hinn alblindi athafnamaður lá á hnjám sínum dag eftir dag og risti grasrótina af óræktarmóanum. Ýmsir urðu þá til að hjálpa honum, m. a. Stefán Jónsson frá Skála. Þarna tapaði hann þá matskeiðinni sinni, sem fannst þarna um 40 árum síðar.
* 856. ''Skeið og matkvísl''. Þessir hlutir voru upprunalega vinnuhjúa verðlaun frá Búnaðarfélagi Íslands til handa [[Jórunn Sigurðardóttir|Jórunni Sigurðardóttur]], sem var vinnukona á Löndum (nr.11) við Landagötu mörg ár, hjá hjónunum frú [[Elín Þorsteinsdóttir|Elínu Þorsteinsdóttur]] og [[Friðrik Svipmundsson|Friðriki Svipmundssyni]], skipstjóra og útgerðarmanni.
Frú [[Þórodda Loftsdóttir]], Bræðraborg (nr. 3) við Njarðarstíg, gaf Byggðarsafninu verðlaunahluti þessa.
* 857. ''Smjöraskja''. Hana áttu hreppstjórahjónin í Baldurshaga (nr. 5 A) við Vesturveg. Dóttir þeirra, frú Ingibjörg Högnadóttir, gaf hana Byggðarsafninu.
* 858. ''Smjöraskja'' mjög gömul. Smjöröskjur voru notaðar til að geyma í „viðbit“, smjör og bræðing, í úteyjaferðum við fuglaveiðar og heyskap, og svo í sjóróðrum, eftir að farið var að hafa nesti með sér í fiskiróðra.
* 859. ''Smjöraskja''. Þessa smjöröskju átti frú Katrín Þórðardóttir frá Neðra-Dal undir Eyjafjöllum, sem gift var Þórarni Þórarinssyni frá Mörtungu á Síðu. Þegar þau hjón bjuggu í Hallskoti í Fljótshlíð (K. Þórðard), eignaðist húsfr. þessa smjöröskju. Þessi hjón voru tengdaforeldrar Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar á Tanganum í Eyjum, föður Engilberts Gíslasonar málarameistara og listmálara.
* 860. ''Smjöraskja''. Þessa litlu smjöröskju átti Frydendalsheimilið. Hún var notuð um árabil á hverju sumri, þegar legið var í Úteyjum við fuglaveiðar, en Jóhann J. Johnsen átti ítök í Úteyjum, þar sem hann hafði byggingu á einni Kirkjubæjajörðinni. Sigfús M. Johnsen gaf Byggðarsafninu öskjuna.
* 861. ''Smjöraskja''.
* 862. ''Smjöraskja''.
* 863. ''Steikarfat'' úr búi hjónanna í Hlíð (nr. 4) við Skólaveg, frú [[Þórunn Snorradóttir|Þórunnar Snorradóttur]] og Jóns útgerðarmanns Jónssonar. Fatið kvað hafa verið brúðargjöf til þeirra.
* 864. ''Steikarpanna'' úr búi hjónanna í Hlíð, frú Þórunnar Snorradóttur og Jóns útgerðarmanns Jónssonar, sem jafnan höfðu fjölmennt starfslið í heimili sínu á vetrarvertíðum.
* 865. ''Sykurkar''. Sykurkar þetta, sem er meira en 100 ára gamalt. eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, frú
[[Ólöf Lárusdóttir|Ólafar Lárusdóttur]] og [[Guðjón Björnsson|Guðjóns Björnssonar]]. Það er „gamall „veizluleir“. (Sjá nr. 731). Frú Lára Guðjónsdóttir, Kirkjulandi, gaf Byggðarsafninu hlutinn.
* 866. ''Sykurkar og rjómakanna''. Þetta var upprunalega brúðargjöf.
* 867. ''Sykurskál'', eins og hún var kölluð. Hún var keypt í verzlun Gísla J Johnsen árið 1905.
* 868. ''Sykurtöng''. Fram á þessa öld varhvítasykur „toppasykur“
melis“ fluttur til landsins og seldur í steyptum toppum. Þá þurfti að mylja niður sykurtoppana og síðan klippa sykurinn í hæfilega stóra bita. Til þess voru sykurtangirnar notaðar. Þessi sykurtöng er smíðuð úr eirblendni. Hana smíðaði völundurinn á Kirkjubæjum, Magnús bóndi Eyjólfsson.
Töngina áttu hjónin á Kirkjubæjum, frú [[Halla Guðmundsdóttir]] og Guðjón bóndi Eyjólfsson. Frú Halla Guðmundsdóttir, dótturdóttir hjónanna, erfði töngina og gaf hana safninu.
* 869. Sykurtöng, erlend. Sykurtöng þessa áttu hjónin á Búastöðum frú Guðrún Magnúsdóttir og Gísli bóndi Eyjólfsson.
* 870. Tesía. Hún er erlend að uppruna. Tesíu þessa áttu verzlunarstjórahjónin við Garðsverzlun í Eyjum, frú [[Sigríður Guðmundsdóttir]] og Anton verzlunarstjóri Bjarnasen.
* 871. ''Tindiskur''. Hann kom upp úr botni Vestmannaeyjahafnar við dýpkun hennar fyrir nokkrum árum. Líklegt er, að diskur þessi hafi fallið í höfnina, e. t. v. á 18. eða 19. öld af dönsku verzlunarskipi, sem þá lágu jafnan innan við hafnarmynnið. Leiðina, meðan þau voru afgreidd. Skipshöfnin á dýpkunarskipinu Vestmannaey gaf Byggðarsafninu diskinn.
* 872. ''Tréskeið''. Þessi litla tréskeið var lengi notuð á Vestri-Oddstöðum, heimili hjónanna frú [[Guðrún Grímsdóttir|Guðrúnar Grímsdóttur]] og Guðjóns líkkistusmiðs Jónssonar. Skeiðin er sögð mjög gömul.
* 873. ''Teskeið''. Hún fannst í jörðu suður af Oddstaðabæjum. Finnandi og gefandi er frú [[Guðbjört Guðbjartsdóttir, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, IV. hluti|Guðbjört Guðbjartsdóttir]] húsfr. á [[Einland|Einlandi]].
* 874. ''Tréskál'', stór, gjörð úr rótarviði. Þegar fyrsta konungsverzlunin í Vestmannaeyjum, einokunarverzlun hins danska einvalds, sem stofnuð var árið 1552, var seld fjórum kaupmönnum í Kaupmannahöfn árið 1600, voru þar meðal annarra tækja 11 tréskálar, sem seldar voru kaupmönnum með öðrum gögnum og tækjum verzlunarinnar. Þessi skál mun vera ein þeirra. Hún fannst í einu verzlunarhúsi Brydeverzlunarinnar í Eyjum á s. 1. öld og var síðan ávallt geymd þar sem helgur gripur til minja um liðna tíð. Síðast hékk skál þessi undir súð á lofti Kornloftsins á Skansi, sem var byggt 1830. Það hús fór undir hraun í eldgosinu á Heimaey árið 1973.
Þegar Einar Sigurðsson „hinn ríki“ keypti verzlunarhúsin á Skansi af Kf. Fram 31. des. 1940 (sjá Blik 1974), sendi hann Byggðarsafninu skálina að gjöf.
Þessara 11 tréskála er getið í eignaskrá hinnar dönsku konungsverzlunar árið 1600.
* 875. ''Vatnsdæla'', vatnspóstur. Frá því byggð hófst í Eyjum urðu Eyjabúar að safna regnvatni til heimilisnota, ef þeir höfðu ekki aðstöðu til að sækja neyzluvatn í Daltjörnina eða Vilpu. Á síðari hluta seinustu aldar tóku framtakssamir dugnaðarmenn að grafa vatnsbrunna við hús sín og hlaða þá innan og slétta sementi milli steinanna í veggjunum. Þannig fengu þeir brunna sína vatnshelda. Regnvatnið rann síðan af þökunum í brunna þessa. Hús þau, sem ekki voru með torfþaki, voru lögð eins konar spæni á þaki, svo sem Landakirkja og hús einokunarverzlunarinnar. Auðvelt var að safna vatni af þeim húsum með rennum.
Konur sóttu vatn í tunnur, vatnsþrær eða brunna með því að sökkva fötum í þá. Þannig var það um langan aldur. En svo kom tæknin til sögunnar a. m. k. hjá kaupmannafólkinu. Þessi vatnsdæla er hin fyrsta, sem hingað fluttist. Það gerði danski einokunarkaupmaðurinn á síðari hluta síðustu aldar. En galli var á! Leggurinn var of stuttur og engin tækni til í Eyjum eða tök á að lengja hann með járnpípu. Þess vegna var gripið til þess úrræðis að lengja hann með tréstokk.
* 876. ''Vatnsdæla''. Þessi dæla var á brunni Lyfjabúðarinnar hjá Sigurði lyfsala Sigurðssyni frá því að hann stofnaði hér lyfjabúð árið 1913.
* 877. ''Vatnsgrind''. Til þess að létta sér vatnsburð í fötum notaði fólk almennt þessar vatnsgrindur, sem svo voru kallaðar. Þessa grind smíðaði Þorsteinn smiður Ólafsson í Fagradal (nr. 16) við Bárustíg árið 1906.
[[Kristján Gunnarsson]], fyrrum kunnur bræðslumaður í kaupstaðnum, Oddeyri (nr. 14) á Flötum, gaf Byggðarsafninu vatnsgrind þessa.

* 878. ''Öðuskel''. Þessi öðuskel var á sínum tíma notuð í stað skeiðar eða spóns. Eftir hörðu árin, sultarárin 1881 og 1882, fluttust sárafátæk hjón til Vestmannaeyja með stóran barnahóp. Fjölskyldufaðirinn átti hvorki spón eða skeið til þess að borða með spónamatinn. Til þess notaði hann þessa öðuskel. Það mun ekki hafa verið einsdæmi hér á landi á þeim árum. Öðuskel þessi var geymd hér í ónefndu húsi um tugi ára til minja um bágindi þessarar fjölskyldu. Barnabarn hinna sárafátæku hjóna gaf Byggðarsafninu skelina, en það var búsett hér til aldurtilastundar. Sá einstaklingur lézt fjörgamall i mjög góðum efnum. Engin nöfn verða hér nefnd samkvæmt ósk gefandans.
* 879. ''Ölkanna''. Hún er bornhólmsk að uppruna og hún er sögð mjög gömul. Sigfús M. Johnsen, fyrrv. bæjarfógeti hér í Eyjum, gaf Byggðarsafninu könnuna.

 
<center>12. kafli</center>
 
<center>'''Húsgögn, hurðir og ýmsir fleiri'''</center>
 <center>
'''hús og heimilismunir'''</center>

* 880. ''Dragkista'' (kommóða). Sannanlegt er, að þessi dragkista er meira en 200 ára gömul. Dragkistu þessa smíðaði „kóngssmiðurinn" í Þórlaugargerði, Guðmundur bóndi þar Eyjólfsson. Kóngssmiðir voru þeir einir titlaðir í Eyjum, sem lært höfðu smíðar í Danmörku, voru „snikkarar“, og höfðu það að atvinnu öðrum þræði að stunda smíðar á vegum konungsvaldsins í Eyjum, byggja hús fyrir kónginn og gera við hin opnu fiskiskip hans, en konungsvaldið danska rak hér alla útgerð um tveggja alda skeið. Guðmundur Eyjólfsson setti t. d. þakið á Landakirkju, sem byggð var á árunum 1774-1778. 
Þegar hjónin Lárus Jónsson og frú Kristín Gísladóttir fengu ábúð á Vestri-Búastöðum eftir Sigurð Torfason hreppstjóra árið 1870, þá lét hreppstjórinn hina nýju ábúendur „erfa“ dragkistuna. 
Dragkistu þessa gaf frú Júlíana Sigurðardóttir, fyrrv. húsfreyja á Búastöðum, Byggðarsafninu. en hún var gift Pétri Lárussyni bónda, syni Búastaðahjónanna frú Kristínar og Lárusar. 
* 881. ''Dragkista'' (kommóða). Þessa dragkistu áttu prestshjónin að Ofanleiti, séra [[Jón Jónsson Austmann]] og mad. [[Þórdís Magnúsdóttir]]. Þau voru búandi að Ofanleiti 1827-1958. Kommóða þessi kvað vera dönsk að uppruna, og eignuðust prestshjónin hana árið 1817, er þau fengu prestakallið að Þykkvabæjarklaustri og settust að á Mýrum. Eftir fráfall séra Jóns J. Austmanns árið 1858 eignaðist [[Magnús J. Austmann]], bóndi. stúdent og alþingismaður að [[Nýjabæ]] kommóðuna, en hann var elzta barn þeirra hjóna. Hann lézt árið 1859. Frú [[Kristín Einarsdóttir]], ekkja hans. átti síðan húsgagn þetta alla sína búskapartíð í Nýjabæ eða til dauðadags árið 1899. 
Við fráfall frú Kristínar Einarsdóttur eignaðist Þórarinn bóndi Árnason á Oddstöðum kommóðuna og síðan Oddgeir bifreiðarstjóri sonur hans. [[Oddgeir Þórarinsson]] gaf hana Byggðarsafninu árið 1958 eða á 100 ára ártíð séra Jóns Austmanns, hins gagnmerka sóknarprests.
* 882. ''Dragkista''. Þessa litlu dragkistu átti frú [[Fríður Lárusdóttir]] bónda og hreppstjóra Jónssonar á Búastöðum. Lárus bóndi smíðaði sjálfur dragkistuna og gaf hana þessari dóttur sinni í fermingargjöf, en frú Fríður var fermd 26. maí 1894. Frú Fríður Lárusdóttir var gift [[Sturla Indriðason|Sturlu Indriðasyni]] frá Vattarnesi.
Dóttir þeirra hjóna, frú [[Lára Sturludóttir]], gaf Byggðarsafninu dragkistuna.
* 883. ''Dragkista'', sem er smíðuð úr mahoní. Hún á þessa sögu: Árið 1880 rak langt og gildvaxið mahoní tré í [[Gunnarsurð]], sem er í krikanum milli [[Kervíkurfjall|Kervíkurfjalls]] og [[Sæfell|Sæfells]]. Þarna átti þá rekaréttindi [[Jóhann J. Johnsen]], veitingamaður og bóndi í Frydendal, en hann hafði byggingu fyrir einni Kirkjubæjajörðinni (Bænhúsjörðinni á Kirkjubæjum). 
Tré þetta var þurrkað vandlega og síðan rist í borð með stórviðarsög Ingimundar bónda Jónssonar á Gjábakka (sjá nr. 489). Hjá hjónunum í Frydendal dvaldist þá Árni trésmiður Árnason, sem stundaði sjó í Eyjum á útvegi Frydendalshjónanna, þegar hann vann ekki að smíðum. [[Árni Árnason]] hafði fyrir skömmu lokið við að smíða þessa dragkistu, þegar hann drukknaði, en það var árið 1887. 
Til fyrirmyndar um smíði þessa hafði Árni smiður dragkistu hjónanna í Nýjabæ, sem prestshjónin á Ofanleiti höfðu átt. (Sjá nr. 881). Síðast átti þessa dragkistu Árni verzlunarmaður Jónsson í Odda (nr. 63 A) við Vestmannabraut. sem var starfsmaður Gunnars Ólafssonar og Co. um langt árabil. Hann var frá Helgusöndum í Landeyjum, f. 12. apríl 1889 og dáinn 21. júní 1963. Hann gaf Byggðarsafninu dragkistuna.
* 884. ''Fatakista''. Kistu þessa áttu hreppstjórahjónin á Búastöðum hinum vestari, [[Lárus Jónsson]] og frú [[Kristín Gísladóttir]]. Hann smíðaði sjálfur kistuna um 1880.
* 885. ''Fatakista''. Þessa kistu gaf [[Karl Guðmundsson]] skipstjóri Byggðarsafninu.
* 886. ''Fatakista''.
* 887. ''Fótskör'', fótskemill með sama sniði og sjóferðakista.
* 888. ''Hægindastóll'' eða vinnustóll frú [[Rósa Eyjólfsdóttir|Rósu Eyjólfsdóttur]] húsfr. í Þórlaugargerði. Jón bóndi Pétursson, maður hennar, smíðaði stólinn. [[Jón Guðjónsson]], bóndi og smiður í Þórlaugargerði, fóstursonur þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu stólinn.
* 889. ''Kistill''. Á hann er málað nafnið Una. Frú Una Jónsdóttir, skáldkona að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg, átti þennan kistil og gaf hann Byggðarsafninu.
* 890. ''Skrifborð''. Þetta skrifborð átti og notaði í skrifstofu sinni í Landlyst, Þorsteinn héraðslæknir Jónsson (1865-1905), „Eyjakarl“.
eins og hann var stundum nefndur sökum opinberra starfa og valda í byggðarlagi Eyjamanna. Borðið gáfu Byggðarsafninu frú [[Matthildur Ágústsdóttir]], dótturdóttir héraðslæknisins, og maður hennar Sigurður skrifstofustjóri Bogason, hjón í Eystra-Stakkagerði. Frú Matthildur erfði skrifborðið eftir afa sinn, sem lézt árið 1908.
* 891. ''Skrifborð''. Þetta skrifborð átti Jón bóndi Guðmundsson í Suðurgarði.
* 892. ''Skatthol''. Skatthol þetta átti Ólafur útgerðarmaður Auðunsson í Þinghól (nr. 19 við Kirkjuveg). Frú Solveig Ólafsdóttir, dóttir hjónanna í Þinghól, frú Margrétar Sigurðardóttur og Ó. A., gaf Byggðarsafninu skattholið.
* 893. ''Spegill''. Stofuspegill hjónanna á Vilborgarstöðum, frú
[[Guðfinna J. Austmann|Guðfinnu J. Austmann]] og [[Árna Einarssonar]], bónda og meðhjálpara. Haft var á orði, að naumast ætti sjálfur einokunarkaupmaðurinn eða „factorinn“ í Danska-Garði íburðarmeiri stofuspegil en þessi er. Spegillinn mun vera um það bil aldar gamall. Sigfús M. Johnsen, fyrrv. bæjarfógeti, gaf Byggðarsafninu spegilinn. Hann var sonarsonur frú Guðfinnu húsfreyju á Vilborgarstöðum.
* 894. ''Stofuborð''. Þetta stofuborð er smíðað úr maghoní (ekki spónlagt). Það áttu hreppstjórahjónin í Stakkagerði, frú [[Ásdís Jónsdóttir]] og Árni bóndi og hreppstjóri Diðriksson. Þau hjón áttu hér í Eyjum markverða sögu. Árni bóndi var fyrst formaður á áttæringnum Gideon, þar til [[Hannes Jónsson]] gerðist formaður á honum, þá innan við tvítugt. Árni var myndarbóndi í Stakkagerði og hreppstjóri um árabil. Þá ruddi hann brautir um lundaveiðar í Eyjum með því að flytja inn fyrsta lundaháfinn og nota hann. Það var árið 1875. Árið eftir notuðu allir lundaveiðimenn í Eyjum háfinn. Frú Ásdís lézt 1892 og Árni bóndi 1903. Þau voru tengdaforeldrar Gísla gullsmiðs Lárussonar í Stakkagerði.
* 895. ''Stofuhurð''. Stofuhurð þessi var fyrst notuð í íbúðarhúsi því á Ofanleiti, sem séra [[Brynjólfur Jónsson]] sóknarprestur byggði þar árið 1863. Þá hafði séra Brynjólfur verið þar prestur í 3 ár. Þetta íbúðarhús að Ofanleiti var rifið um eða eftir síðustu aldamót. Séra [[Oddgeir Þórðarson Guðmundsen]], sóknarprestur að Ofanleiti frá 1889-1924, lét byggja nýtt prestssetur að Ofanleiti um eða eftir síðustu aldamót. Þá var þessi hurð notuð þar. Þegar svo steinhúsið að Ofanleiti var byggt árið 1927, í tíð prestshjónanna séra [[Sigurjón Þ. Árnason|Sigurjóns Þ. Árnasonar]] og frú [[Þórunn Kolbeins|Þórunnar Kolbeins]], var þessi hurð ekki notuð lengur. Hreppti hana þá húsameistarinn [[Kristján Jónsson]] á Heiðarbrún (nr. 59) við Vestmannabraut. Síðar eignaðist [[Magnús Eyjólfsson]] á Grundarbrekku (nr. 11) við Skólaveg hurðina. Þar var hún notuð í kjallara hússins á árunum 1946-1966. Gestir Byggðarsafnsins undrast, hvernig hægt var að nota svo lága stofuhurð, sem þessi er. Athugandi er það, að þá voru þröskuldar hafðir 30—40 sm háir. 
Hjónin á Grundarbrekku, frú Guðrún Magnúsdóttir og Jónas Guðmundsson. gáfu Byggðarsafninu hurðina. 
* 896. ''Stofuhurð''. Hún hefur einhverntíma verið máluð græn. Stofuhurð þessa smíðaði að danskri fyrirmynd Þórarinn Hafliðason, mormónaprestur hér í Eyjum. Hann var „snikkari“, lærður í Danmörku. Þórarinn Hafliðason drukknaði hér vestan við Heimaey árið 1852. Hurðin er þess vegna orðinn minnst 125 ára.
Hún var um tugi ára notuð í kjallara íbúðarhúss hjónanna á Kirkjubæ, frú [[Halla Guðmundsdóttir|Höllu Guðmundsdóttur]] og Guðjóns bónda Eyjólfssonar. 
Síðustu ábúendur á þessari Kirkjubæjajörð fyrir gos voru hjónin frú [[Þórdís Guðmundsdóttir]] og [[Magnús Pétursson]] bónda á Kirkjubæ Guðjónssonar. Þessi hjón gáfu Byggðarsafninu hurðina.
* 897. ''Stofustólar''. Þessir stofustólar, smíðaðir úr maghoní og bólstraðir, eru sagðir fyrstir sinnar gerðar í Vestmannaeyjum. Stólana áttu hjónin á Vilborgarstöðum, frú Guðfinna J. Austmann og Árni bóndi Einarsson. 
Um tugi ára átti Sigfús M. Johnsen ,fyrrv. bæjarfógeti, þessa stóla eftir ömmu sína. Hann gaf þá Byggðarsafninu.
* 898. ''Salerniskassi''. Gísli J. Johnsen, kaupmaður og útgerðarmaður, lét byggja íbúðarhús sitt Breiðablik árið l908. Þá lét hann setja vatnssalerni í húsið að erlendri fyrirmynd. Áður voru þau tæki óþekkt í húsum hér í Eyjum. Það hneykslaði þá ýmsa, að þessi „jarl“ í Eyjum tæki upp á þeim býsnum að hafa „kamarinn“ í sjálfu íbúðarhúsinu. Iðnaðarmannafélag Vestmannaeyja, sem hefur átt Breiðablik í 40-50 ár, gaf Byggðarsafninu salerniskassann.
* 899. „''Bæjarhurð''“, líkan af bæjarhurð, eins og þær voru algengar á
sveitabæjum hér áður fyrr, og á flestum tómthúsum hér í Eyjum fyrir og um síðustu aldamót a. m. k. Og þannig voru lamir og læsingar. Læsingarnar voru kallaðar klinkur. Þær voru oftast smíðaðar úr járni eða þá eirblendi eins og þessar. 
Þessar lamir og klinkur gáfu hjónin [[Guðmundur Steinsson]] og frú [[Sigríður Jónatansdóttir]] frá Stórhöfða Byggðarsafninu.
* 900. ''Útvarpstæki''. Þetta er eitt af allra fyrstu innbyggðu útvarpstækjunum, sem keypt voru til Eyja. Tækið sjálft og hátalarinn í einum og sama kassanum. Áður var þetta sitt í hvoru lagi. Tæki þetta áttu hjónin á Vestri-Búastöðum, frú [[Júlíana S. Sigurðardóttir]] og Pétur bóndi Lárusson.
* 901. ''Útvarpstæki'' með lausum hátalara (Philipstæki). Tæki þetta er gjöf frá frú Láru Guðjónsdóttur að Kirkjulandi. Foreldrar hennar á Kirkjubóli áttu tækið.

Þessi útvarpstæki voru algeng hér fyrst eftir að islenzka útvarpsstöðin tók til starfa (1930).

{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, V. hluti

2009-11-30T15:36:32Z

Birna:

<center>13. kafli</center>
<center>'''Skrár og lyklar'''</center>

* 902. ''Búrlyklar''. Þetta eru búrlyklar frú [[Kristínar Gísladóttur]] húsfr. á Búastöðum, konu Lárusar bónda Jónssonar. Lyklakippa þessi barst Byggðarsafninu að gjöf úr dánarbúi [[Gísl heitin Lárusson|Gísla heitins Lárussonar]], gullsmiðs í Stakkagerði, en hann var sem kunnugt er, sonur þeirra hjóna. Gísli sonur þeirra merkti lyklana því ári, þegar foreldrar hans afréðu „''að rugla saman reitum sínum og verða hjón''". Það var árið 1861. Þau giftust ári síðar. (Sjá nr. 713).
* 903. ''Járnlykill'', sem kom upp úr þorski, sem dreginn var á handfæri á vertíð 1886 fyrir sunnan Súlnasker. [[Gísli bóndi Eyjólfsson]] á Búastöðum dró þorskinn á handfæri. Gefandi: [[Eyjólfur skipstj. Gíslason]]. sonur bónda.
* 904. ''Járnlykill''. Lykillinn er talinn vera skráarlykill gamla bænhússins á Kirkjubæjum.
* 905. ''Járnlykill'', gamall skemmulykill frá Ofanleiti. Sagður vera lykillinn að gömlu skemmunni á prestssetrinu, sem áður var bænhús þar um langan aldur. 
Eitt af börnum séra [[Oddgeir Þórðarson Guðmundsen|Oddgeirs Þórðarsonar Guðmundsen]], sóknarprests (d. 1924), átti lykilinn í fórum sínum.
* 906. ''Kjallaralykill'', [[Verzlun Gunnars Ólafsson og Co|Verzlunar Gunnars Ólafssonar og Co]]., sem af hentur var Byggðarsafninu, þegar hætt var að geyma vörubirgðir í kjallaranum.
* 907. ''Skrá'', hurðarskrá. Þessi skrá er upprunalega af hurð, sem hirt var á fjörum og var úr frönsku skútunni, sem strandaði hér við Eyjar 1895. Skráin var notuð hér í bændabýli til ársins 1967. Þá var hún gefin Byggðarsafninu.
* 908. Skrá úr eirblendi. Þessa skrá smíðaði [[Magnús bóndi Eyjólfsson]] á Kirkjubæ.
* 909. ''Skrá.'', koparskrá frá fiskkró [[Stefán Guðlaugsson|Stefáns Guðlaugssonar|Stefáns Guðlaugssonar]] útvegsbónda og formanns í Gerði, sem var skipstjóri á v/b Halkion rúmlega tvo áratugi.
* 910. ''Skrá.'' frá fiskkró [[Stefán útvegsbóndi og formaður Björnsson|Stefáns útvegsbónda og formanns Björnssonar]] í Skuld (nr. 40) við Vestmannabraut. Skrána smíðaði [[Magnús bóndi Eyjólfsson]] á Kirkjubæ.
* 911. ''Skrá''. hurðarskrá.
* 912. ''Útidyraskráin'' frá tómthúsinu Klöpp við Njarðarstíg (nr. 16). Húsið var flutt austur á Urðir árið 1968 og gert þar að hesthúsi. Þá var skrá þessi gefin Byggðarsafninu. Skrá þessi er talin vera um aldargömul. Var áður notuð á Gjábakka. þar sem foreldrar Kristjáns í Klöpp bjuggu rúmlega hálfa öld frá 1858, en þá giftust þau.
* 913. ''Króarlykill''. Þennan lykil gaf [[Ólafur útvegsbóndi og formaður Vigfússon]] í Gíslholti (nr. 20) við Landagötu Byggðarsafninu. Hann átti um langt árabil fiskkró norðan Strandvegar. Frá þeirri kró er lykill þessi.
914. Koparlykill. Þessi lykill var heyhlöðulykill Stefáns útvegsbónda og formanns Guðlaugssonar í Gerði. Börn hans gáfu Byggðarsafninu lykilinn.

 
<center>14. kafli</center>
 
<center>'''Lækna og ljósmóðurtæki'''</center>

Ö11 þau tæki. sem hér verða talin og merkt eru H. G.. hafa börn héraðslæknishjónanna [[Halldór Gunnlaugsson|Halldórs Gunnlaugssonar]] og frú [[Anna Sigrid Pétursdóttir Gunnlaugsson|Önnu Sigrid Pétursdóttur Gunnlaugsson]], Gunnlaugur arkitekt. Ella verzlunarstjóri og Axel kaupmaður, gefið Byggðarsafninu úr dánarbúi foreldra sinna.
* 915. ''Beinasög'' (H. G.).
* 916. ''Beinatöng'' (H. G.).
* 917. ''Blóðtökuhorn'', fjögur að tölu.
Þau voru almennt notuð til þess að taka fólki blóð við gigtarverkjum, taksting og fleiri kvillum. Þessi horn eru stiklar af nauts og kýrhornum. Gat er borað gegnum stikilendann. Fyrst var skorið fyrir með bíld svo kölluðum, svo að blæddi, og var það blóð kallað dreifarblóð. Síðan var hornið sett yfir sárið og loftið sogið úr því. Svo var sett líknarbelgsskæni yfir gatið á horninu. Þannig sogaðist blóð og slæmir vessar út úr sár
inu. Þetta linaði þjáningar og bætti líðan. Væri enginn bíldur til, var skorið grunnt fyrir með rakhníf eða gæruhníf. 
Þessi blóðtökuhorn átti og notaði frú [[Ingibjörg Jónsdóttir]] húsfreyja í Suðurgarði. Dóttir hennar, [[Anna Svala Johnsen]] gaf Byggðarsafninu tækin.
* 918. ''Blóðtökubíldur''. Þennan bíld átti frú [[Þóranna Ingimundardóttir]]
ljósmóðir frá Nýborg og notaði hér um árabil. (Sjá greinina Nýborgarheimilið í Bliki 1960).
* 919. ''Blóðtökutæki'', bíldur, lampi og glerkoppur. Útlend tæki. Þessi blóðtökutæki átti frú [[Solveig Pálsdóttir]] sóknarprests og skálds Jónssonar að Kirkjubæ. Frú Solveig Pálsdóttir var fyrsta lærða ljósmóðirin á landinu að sagt er og var ljósmóðir í fæðingarbyggð sinni, Vestmannaeyjum.1847-1867 eða í 20 ár.
(Sjá grein um ljósmóðurina í Bliki árið 1967). Gefandi: Ragnar ráðunautur Ásgeirsson. dóttursonur ljósmóðurinnar.
* 920. ''Flísatöng'' (H. G.).
* 921.''Fósturhimnutöng'' (H. G.).
* 922. ''Fæðingatöng,'' gömul gerð (H. G.).
* 923. ''Glusserínsprauta'' ( H. G.).
* 924. Handtaska, læknistaska [[Halldór héraðslæknir Gunnlaugsson|Halldórs héraðslæknis Gunnlaugssonar]].
* 925. ''Hlustunarpípa'' [[Þorsteinn héraðslæknir Jónsson|Þorsteins héraðslæknis Jónssonar]] (1865-1905) Gef.: Frú [[Matthildur Ágústsdóttir]]. þá í Eystra-Stakkagerði, dótturdóttir héraðslæknisins.
* 926. ''Hlustunarpípa'' [[Þórunn ljósmóðir Jónsdóttir|Þórunnar ljósmóður Jónsdóttur]]. Hún var ljósmóðir í Eyjum.
* 927. ''Hornskápur''. lyfjageymsla [[Þorsteinn héraðslæknir Jónsson|Þorsteins héraðslæknis Jónssonar]] öll þau ár, sem hann var hér héraðslæknir eða 40 ár. Skápurinn stóð í stofu héraðslæknishjónanna í Landlyst, þar sem þau bjuggu öll árin. Gefandi: Frú [[Matthildur Ágústsdóttir]], dótturdóttir læknishjónanna.
* 928. ''Innyflanál'', notuð við holskurð (H. G.).
* 929. Flaska undan Kínalífselixír, sem var í daglegu tali fólks nefndur Brami. Þessi vökvi var danskur .,''bitter''", sem Valdimar Petersen framleiddi og seldi í ríkum mæli til lækninga alls kyns kvillum. Fólkið hafði um sinn tröllatrú á þessum danska vökva og voru erlendir læknar fengnir til þess að mæla með honum í dönskum blöðum. Þau ummæli voru síðan þýdd á íslenzku og birt í íslenzkumn blöðum. Dr. T. Rodian í Kristianíu skrifaði 3. sept. 1887: „Hinn danski „''bitter''" er afbragðs matarlyf". Og íslenzkir hagyrðingar voru fengnir til að kveða lof um „bitterinn" og var sá kveðskapur stundum birtur í íslenzkum blöðum. Ég leyfi mér að birta hér tvær vísur, sem birtust í íslenzku blaði árið 1886:

::Alls kyns sótt ég áður var 
::og iðraverkum kraminn. 
::Mitt væri horfið heilsufar. 
::hefði ég ekki Braminn.

::Jónas lækni og Lárus þá 
::legg ég og Tómas saman. 
::Með ánægju læt ég alla þá 
::eitt fyrir glas af Brama. 

Ýmsir islenzkir læknar lögðust á móti Bramanum. Hér mun sveigt að Jónasi Jónassen, landlækni, Tómasi Hallgrímssyni, kennara Læknaskólans (í Reykjavík) og Lárusi Pálssyni, smáskammtalækni, föður Ólafs Ó. Lárussonar fyrrum héraðslæknis í Vestmannaeyjum.
Bramaflaska, eins og hún er sýnd, var seld í búðum hér á landi á kr. 1,50 á árunum 1880-1890. Það hefur verið býsna hátt verð þá.
* 930. ''Kokhlustarsprauta'' (H. G.).
* 931. ''Kviðarholsskæri'', notuð við holskurðaraðgerð. (H. G.).
* 932. ''Kviðslitsbindi'' (H. G.).
* 933. ''Læknistaska'', hnakktaska [[Halldór héraðslæknir Gunnlaugsson|Halldórs héraðslæknis Gunnlaugssonar]]. Hann notaði tösku þessa mánuðina, sem hann var héraðslæknir í Rangárvallasýslu (frá ágúst 1905 til marzm. 1906), en 1906 varð hann héraðslæknir í Vestmannaeyjum til dauðadags 16. des. 1924.
* 934. ''Raftæki'' til lækninga. [[Jónatan vitavörður Jónsson]] í Stórhöfða var starfandi hómópati, þegar hann var bóndi í Garðakoti í Mýrdal. Hann flutti til Eyja árið 1910, þegar hann réðst vitavörður á Stórhöfða. Lítið bar á hómópatastarfi hans í Eyjum, þó að margir Eyjabúar vissu getu hans eða viðleitni í þá átt. Þetta raftæki notaði hann eða lánaði sjúku fólki. sem þurfti að hressa upp á taugar sínar. Sjúklingurinn hélt um hnúðana og fékk þannig rafstraum í sig sér til styrktar, trausts og huggunar.
* 935. ''Röntgentæki''. tæki til gegnumlýsingar. Tæki þetta keypti hingað [[Ólafur Ó. Lárusson, héraðslæknir]], þegar hann hóf að reka „''klinik''" sína í íbúðarhúsi sínu [[Arnardrangi|Arnardrangur]] við Hilmisgötu (nr. 11). Þetta er fyrsta lausa röntgentækið, sem hingað var keypt. Gefandi: Sjúkrahús Vestmannaeyja, en það eignaðist tækið eftir fráfall héraðslæknisins, en hann lézt 6. júní 1952.
936. ''Sjónrannsóknargler'' (H. G.).
937. ''Sprittlampi'', sótthreinsunartœki (H .G.).
938. ''Sprittlampi''. Þessi lampi var notaður til þess að þynna loftið í blóðtökukoppi. Safninu barst þetta tæki úr dánarbúi frú [[Ingibjörg Jónsdóttir|Ingibjargar Jónsdóttur]], húsfreyju í Suðurgarði. Gefandi: Frú [[Anna Svala Johnsen]]. dótturdóttir frú Ingibjargar.
* 939. ''Stólpípa'' (H. G.).
* 940. ''Stólpípustútur'' (H. G.).
* 941. ''Tannbrotajárn'', notað til þess að ná tannbrotum úr gómi (H. G.).
* 942. ''Tann og kokspegill'' (H. G.).
* 943. ''Tanntökutangir, tanndráttartangir'' (H. G.).
* 944. ''Trekt,lyfjatrekt'' (H. G.).
* 945. ''Uppskurðarhnífur''. Hnífinn átti [[Árni læknir Gíslason]] frá Gjábakka við Bakkastíg, systursonur [[Jón formaður Ingimundarson|Jóns formanns Ingimundarsonar]] í Mandal. Læknirinn lézt vestur í Bolungavík árið 1917.
* 946. ''Vélindakúla'' úr fílabeini (H. G.).
* 947. ''Viðbragðahamar'', notaður til þess að rannsaka tilfinninganæmi (H. G.).
* 948. ''Vöðvaskurðarhnífar'', sem notaðir voru við aflimun (H. G.).
* 949. ''Æðabíldur''. Þessi æðahnífur var notaður, þegar opna þurfti æð. taka þurfti manni blóð. Æðabíld þennan átti frú [[Ingibjörg Jónsdóttir]] húsfr. í Suðurgarði. Gefandi: Frú [[Anna Svala Johnsen]] .dótturdóttir hennar.

 <center>15. kafli</center>
 
<center>Klæðnaður</center>

* 950. ''Axlabandahlýrar''. Axlabandahlýra þessa átti [[Kristján Ingimundarson]] í Klöpp við Njarðarstíg (nr. 16). Þeir voru saumaðir 1885, og notaði Kristján þá í mörg ár.
* 951. ''Belti''. Þetta baldíraða belti átti frú [[Soffía Andersdóttir]] húsfr. í Hlíðarhúsi, kona [[Gísli Stefánsson|Gísla Stefánssonar]] kaupmanns og bónda þar. Þau hjón voru foreldrar séra [[Jes A. Gíslason|Jes A. Gíslasonar]] á Hóli, frú Ásdísar, fyrri konu [[Gísli J. Johnsen|Gísla J. Johnsen]] og þeirra mörgu systkina frá Hlíðarhúsi. Frú Ásdís mun hafa erft beltið eftir móður sína. Börn þeirra hjóna, frú Ásdísar og Gísla, gáfu Byggðarsafninu beltið. en þau eru frú Soffía, ekkja Ísleifs heitins prófessors Árnasonar, frú Sigríður, ekkja Ástþórs heitins Matthíassonar forstjóra og [[Gísli Fr. Johnsen]] ljósmyndari.
* 952. ''Brúðarklæðnaður''. Þennan hátíðarklæðnað saumaði frú [[Ragnhildur Þórarinsdóttir]], kona [[Gísl Engilbertsson|Gísla Engilbertssonar]] verzlunarstjóra í Júlíushaabverzlun, þegar þau giftust árið 1868. Þá var hún 24 ára (f. 19. október 1844). Síðan var viðhafnarbúningur þessi hátíðarbúningur frúarinnar um tugi ára og oft lánaður brúði við giftingarathöfn. 
Frú Ragnhildur Þórarinsdóttir ..í Júlíushaab" gaf á sínum tíma dótturdóttur sinni, frú Þórhildi Þorsteinsdóttur, prófastsfrú að Breiðabólstað í Fljótshlíð, þennan hátíðarklæðnað. Hún gaf hann síðan Byggðarsafninu (25. ágúst 1960).
* 953. ''Dagtreyja''. Þessa dagtreyju átti síðast [[Margrét Jónsdóttir]], sem um árabil var vinnukona í Norðurgarði hjá bóndahjónunum þar. [[Finnbogi skipstjóri Björnsson|Finnboga skipstjóra Björnssyni]] og [[Rósu Eyjólfsdóttur]]. [[Margrét Jónsdóttir]] erfði treyjuna eftir móður sína, en amma Margrétar átti hana upprunalega. Treyjan var sögð um 100 ára gömul, þegar Byggðarsafnið eignaðist hana árið 1960.
954. ''Embættismannahúfa'', bæjarfógetahúfa, eins og þær litu út fyrir lýðveldisstofnunina árið 1944. [[Sigfús M. Johnsen]]. fyrrv. bæjarfógeti. gaf safninu.
* 955. ''Embættismannahúfa'', bæjarfógetahúfa, eins og þær litu út eftir stofnun lýðveldisins. S. M. J. gaf.
* 956. ''Handstúkur úlnliðaskjól smokkar''. Handstúkur þessar eru um það bil aldar gamlar. Upphaflegur eigandi var frú [[Guðný húsfreyja Ögmundsdóttir]] á Skækli í AusturLandeyjum. enda eru stúkurnar merktar með stöfunum G. O. Frú [[Auðbjörg Jónsdóttir]], fyrrum húsfr. að Bólstað (nr. 181 við Heimagötu, eignaðist stúkurnar, þegar hún var unglingur.
* 957. ''Handstúkur'', um það bil 100 ára gamlar. Árið 1876 prjónaði þær á fermingaraldri Stefanía Guðjónsdóttir frá Hamarsholti í Hreppum. síðar húsfr. að Hóli í Norðfirði um 40 ára bil (1901-1939), fósturmóðir Þ. Þ. V.
* 958. Handstúkur. Þær eru sagðar nær 200 ára gamlar. Gefandi: Frú [[Nikólína Eyjólfsdóttir]] í Laugardal við Vesturveg (nr. 5B).

* 959. ''Hanzkar''. Þá átti frú [[Ólöf Lárusdóttir]] húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum í Eyjum. Dóttir hennar, frú [[Lára Guðjónsdóttir]] á Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12) gaf hanzkana safninu.
* 960. Herðahyrna, dökkblá að lit, mjög gömul. Gefandi: Frú Nikólína Eyjólfsdóttir húsfr. i Laugardal við Vesturveg (nr. 5B).
* 961. ''Herðahyrna'', svört. Hyrnuna átti og notaði um tugi ára frú [[Jónína Jónsdóttir]] húsfr. í Gerði í Eyjum. Hún gaf hana safninu.
* 962. ''Herðahyrna''. Sami gefandi.
* 963.''Herðahyrna'', svört að lit. Hyrnuna átti frú [[Þórunn Snorradóttir]] húsfr. í Hlíð við Skólaveg (nr. 4). Hyrnan er hekluð úr svokölluðu togbandi. Gefandi: Frú [[Ásta Jónsdóttir]] frá Hlíð .dóttir frú Þórunnar og Jóns útvegsbónda Jónssonar.
* 964. ''Íleppar'', prjónaðir og fóðraðir á austfirzka vísu. Íleppana prjónaði frú Vilborg húsfr. Einarsdóttir frá Hleinargerði í Eiðaþinghá í Suður-Múlasýslu. Hún var kona Gríms bónda Þorsteinssonar frá Breiðavaði. Þessi hjón bjuggu á Arnoddsstöðum í Fljótsdal. Gefandi: Frú [[Guðrún Grímsdóttir]] fyrrv. húsfreyja að Oddstöðum í Eyjum. dóttir hjónanna.
* 965. ''Íleppar''. Þessa íleppa (spjarir) átti frú [[Auðbjörg Valtýsdóttir]] á Garðstöðum við Sjómannasund (nr. 5), kona [[Ólafur útgerðarmaður Eyjólfsson|Ólafs útgerðarmanns Eyjólfssonar]]. Frú Auðbjörg gekk alltaf á sauðskinnsskóm til aldurtilastundar.
* 966. ''Kaskeiti''. Á húfuna vantar derið. Kaskeitið átti Loftur póstur Ólafsson frá Neðradal í Mýrdal, hinn kunni póstur á milli Prestbakka á Síðu og Odda á Ranárvöllum á árunum 1904-1918, og svo á milli Kirkjubæjarklausturs og Garðsauka 1918-1936. Kaskeiti tóku að flytjast til landsins um miðja 19. öldina.
* 967. ''Konsúlsbúningur''. [[Gísli J. Johnsen]], kaupm og útgerðarm. í Eyjum, gerðist brezkur varakonsúll í kauptúninu árið 1907. Þá fékk hann þennan búning til að skarta í við hátíðleg tækifæri. Gefendur: [[Gísli Ísleifsson]], hrl., dóttursonur G. J. J., og Gísli Friðrik ljósmyndari, sonur G. J. J.
* 968. ''Kvenvettlingar'', útsaumaðir, gulleitir með rósum, merktir K. Th. D. 1827. Vettlinga þessa átti og notaði frú [[Katrín Þórðardóttir]] móðir frú [[Ragnhildur Þórarinsdóttir|Ragnhildar Þórarinsdóttur]] í Júliushaab, konu [[Gísli verzlunarstjóri Engilbertsson|Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar]]. Frú [[Elínborg Gísladóttir]] húsfr. í Laufási við Austurveg (nr. 5), dóttir þeirra hjóna. gaf Byggðarsafninu vettlingana.
* 969. ''Kvenvettlingar'', skrautprjónaðir. Þessa vettlinga prjónaði frú [[Þóra Jónsdóttir]] í Dalbæ (nr. 9) við Vestmannabraut. Hún gaf Byggðarsafninu þá.
* 970. „''Lundabuxur''". Þannig voru venjulegar karlmannabuxur úr garði gerðar, þegar nota átti þær við lundaveiðar. t. d. í Úteyjum. Þær voru fóðraðar utan til þess að verja þær sliti. þar sem setið var í þeim vikum saman í veiðistað, t. d. á brúnum og bergsyllum með lundaháfinn. Þegar svo „lundatíma" lauk, var fóðrinu sprett af buxunum og þær voru að mestu jafngóðar eftir þessa notkun. Frú Guðrún húsfr. á Oddstöðum í Eyjum, kona [[Guðjón Jónsson|Guðjóns Jónssonar]] bónda þar, bjó út „lundabuxurnar" og gaf þær síðan Byggðarsafninu.
* 971. ''Nautsleðurskór'', „leðurskór", eins og þeir voru gerðir handa íslenzkum almenningi um aldir. Skóna gerði frú [[Guðbjörg Björnsdóttir]] húsfreyja að Hallormsstað við Brekastíg (nr. 11), kona [[Sigurður smiður Sæmundsson|Sigurðar smiðs Sæmundssonar]], og gaf þá síðan safninu.
* 972. ''Peysufataslifsi'', hvítt að lit. Það átti og notaði frú [[Þórunn Snorradóttir]], kona Jóns útgerðarmanns Jónssonar í Hlíð við Skólaveg (nr. 4). Frú [[Ásta Jónsdóttir]], Sólhlíð, dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu slifsið. Það var búið til árið 1928.
* 973. ''Peysufataslifsi''. (Sjá fyrra númer).
* 974. ''Peysuföt'', hinn gamli þjóðbúningur íslenzkra kvenna. Þennan peysufatabúning átti frú [[Néríður Ketilsdóttir]], sem um langt árabil hafði hér nokkrar tekjur af því að sauma peysuföt á vestmanneyskar konur, eldri og yngri. Frú Néríður var talin slyng saumakona á þessu sviði. Peysuföt þessi gaf frú [[Ásta Jónsdóttir]] frá Hlíð (nr. 4 við Skólaveg) Byggðarsafninu nokkru eftir fráfall frú Néríðar.
* 975.''Samkvæmiskjóll'', gamalt snið, sem einu sinni var í tízku eða fyrir 40-50 árum. Gefandi hinn sami og að fyrra númeri.
* 976. ''Sauðskinnsskór'' með útprjónuðum íleppum (börðum, spjörum). Sauðskinsskó þessa átti frú [[Auðbjörg Valtýsdóttir]] húsfr. að Garðstöðum við Sjómannasund (nr. 5). (Sjá nr. 965 hér framarl. Tómthúsið Garðstaðir var rifið til grunna árið 1971. [[Jón Guðleifur Ólafsson]], sonur frú Auðbjargar, gaf safninu skóna eftir fráfall móður sinnar.
* 977. ''Sauðskinnsskór'' með rósaleppum. Frú [[Jónína Jónsdóttir]], húsfr. i Gerði, gerði skóna og prjónaði íleppana og gaf hvorttveggja Byggðarsafninu.
* 978. ''Silkiklútur''. Þessi hálsklútur mun vera um það bil 100 ára gamall.
Þessa og þvílíka hálsklúta notuðu konur við stakkpeysur sínar áður fyrr, áður en slifsin voru tekin í notkun. Frú [[Ingibjörg Ólafsdóttir]], fyrrv. húsfr. í Bólstaðarhlíð við Heimagötu, gaf Byggðarsafninu klútinn.
* 979. ''Slifsi''. Þetta er peysufataslifsi. Það átti frú [[Þórunn Snorradóttir]] húsfr. í Hlíð nr. 41 við Skólaveg, kona
[[Jón útgerðarmaður Jónsson|Jóns útgerðarmanns Jónssonar]]. Dóttir þeirra hjóna, frú Ásta, Sólhlíð 6, gaf Byggðarsafninu.
* 980. ''Slifsi''. Sjá fyrra nr.
* 981. ''Skotthúfa'' með skúfhólki. Frú [[Marta Jónsdóttir]] húsfr. i Baldurshaga við Vesturveg (nr. 5) prjónaði húfuna og notaði hana sjálf við peysufötin sín um árabil. Frú [[Ingibjörg Högnadóttir]] frá Baldurshaga, dóttir frú Mörtu, gaf Byggðarsafninu skotthúfuna. (Sjá nr. 602).
* 982. ''Skotthúfa''. Þessa skotthúfu prjónaði frú [[]]Ragnhildur Þórarinsdóttir verzlunarstjórafrú í Júliushaab árið 1880 og notaði um tugi ára. Frú Elínborg Gísladóttir í Laufási (nr. 5 við Austurveg9, dóttir frú Rafnhildar, gaf safninu húfuna.
* 983. ''Svunta'', brúnleit. Hún er mjög gömul, líklega um það bil 100 ára. Frú [[Nikólína Eyjólfsdóttir]] húsfr. í Laugardal (nr. 5 B l við Vesturveg), gaf Byggðarsafninu svuntuna. Hún erfði hana eftir ömmu sína, en sjálf var frú Nikólína fædd árið 1888.
* 984. ''Sönghúfa''. Eitt sinn var við barnaskólann í Vestmannaeyjum nafngetinn söngflokkur. sem ferðaðist til meginlandsins og gat sér góðan orðstír fyrir söng sinn í Reykjavík og víðar. [[Helgi Þorláksson]], kennari við barnaskólann, stofnaði þennan kór árið 1944 og stjórnaði honum. Kórinn hlaut nafnið „Smávinir". Þarna á Byggðarsafnið sýnishorn af sönghúfum kórsfélaganna.
* 985. „''Tyrkjahnappurinn''". Nokkru eftir síðustu aldamót fannst hnappur
þessi, þegar pældur var kálgarður [[Jón formaður Ingimundarson|Jóns formanns Ingimundarsonar]] í Mandal í námunda við íbúðarhúsið (nr. 18 við Njarðarstíg). Hnappurinn er með hálfmána og stjörnu, sem mótað er á hann. Þannig er hann merktur ræningjunum norðurafrík-önsku 1627. Við köllum hann þess vegna „Tyrkjahnappinn".
Vafalaust hefur hann slitnað af ræningjajakka í átökunum hér í námunda við hafnarvoginn 17. og 18. júlí 1627, þegar ræningjarnir drápu fólk eða rændu og fluttu út á skip.
* 986. ''Upphlutsbúningur''. Bolinn. pilsið og beltið gaf Byggðarsafninu frú [[Jórunn Ingimundardóttir]], Brekastíg 15 hér í bæ, til minningar um vinkonu sína frú [[Bjarghildur Einarsdóttir|Bjarghildi Einarsdóttur]], síðast til heimilis að Miðstræti 24 hér í bæ.
* 987. ''Upphlutsskyrta og upphlutssvunta''. Frú [[Elín Halldórsdóttir]], kona [[Ágúst Sigfússon|Ágústs Sigfússonar]], Landagötu 16, gaf þessa hluti Byggðarsafninu.
* 988. ''Upphlutsnál''. Nál þessa smíðaði [[Ólafur bóndi Guðmundsson]], sem bjó á Kirkjubæ á fyrri hluta síðustu aldar. Síðari kona hans var frú Guðrún yngri Pálsdóttir prests og skálds Jónssonar að Kirkjubæ. Afkomandi Ólafs bónda Guðmundssonar og fyrri konu hans, frú Helgu Ólafsdóttur, gaf Byggðarsafninu nálina. Hún er frú Ingibjörg Guðmundsdóttir kennari, Rauðarárstíg 3, Rvík. [[Ólafur bóndi Guðmundsson]] var vopnasmiður [[Herfylking Vestmannaeyja|Herfylkingar Vestmannaeyja]] á árunum 1857 1860. (Ó. G. lézt 1869).
* 989. ''Viðhafnarvesti'' [[séra Brynjólfur Jónsson sóknarprestur|séra Brynjólfs Jónssonar, sóknarprests]] að Ofanleiti (1860-1884). Þegar prestur lézt árið 1884, erfði frú Jónína húsfr. á Löndum, dóttir sóknarprestsins, vesti þetta. Þegar hún lézt árið 1904, erfði [[Brynjúlfur Sigfússon]], organisti og síðar söngstjóri, sonur frúarinnar, vestið eins og hvern annan ættargrip. Ekkja hans, frú [[Ingrid Sigfússon]], gaf Byggðarsafninu vestið.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, II. hluti

2009-11-30T14:03:46Z

Birna:

* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú [[Stefaníu Einarsdóttur|Stefanía Einarsdóttir]], konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú [[Una Jónsdóttir]], skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa [[Guðrúnu Jónsdóttur|Guðrún Jónsdóttir]], konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú [[Pálínu Jónsdóttur|Pálína Jónsdóttir]] og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú [[Kristín Vigfúsdóttir]] frá Keldum á Rangárvöllum, kona [[Halldórs Brynjólfssonar|Halldór Brynjólfsson]] frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú [[Steinunn Sveinbjarnardóttir]]. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú [[Ingibjörg Högnadóttir]], gaf Byggðarsafninu völurnar.

Snældustólar Byggðarsafnsins eru vissulega af ýmsum gerðum. Tóskaparkonur hér í kaupstaðnum hafa gefið safninu þessi tæki sín, og er það ekki ófróðlegt gestum þess að sjá og hugleiða hinar ýmsu gerðir þeirra og smíði. Flesta snældustólana hafa þær konur gefið, sem færðu Byggðarsafninu rokkinn sinn að gjöf. Um þá flesta er það að segja, að við látum númerin nægja. Þegar þráður var undinn af spunasnældu eða þræðir af tveim eða þrem snældum sameinaðir í prjónaband, þá voru snældustólarnir notaðir.
* 638. Snældustóll, sem merktur er stöfunum G. J. D. og ártalinu 1889.
Þennan snældustól átti frá æskuárum sínum í Káragerði í A-.Landeyjum frú [[Guðrún Jónsdóttir]] í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu, kona
[[Sigurðar Ísleifssonar|Sigurður Ísleifsson]], trésmíðameistara.
* 639. Snældustóll.
* 640. Snældustóll.
* 641. Snældustóll,
* 642. Snældustóll.
* 643. Snældustóll.
* 644. Snældustóll.
* 645. Snældustóll með skúffu. Snældustól þennan átti frú [[Marta Jónsdóttir]], húsfr. í Baldurshaga. í skúffunni geymdi hún t. d. bandprjóna og sauðarvölur (þráðarvölur).
* 646. Snældustóll.
* 647. Snældustóll.
* 648. Snældustóll með fangamarkinu G. Á. D. og ártalinu 1878. Þennan snældustól átti upprunalega frú Guðfinna Árnadóttir, fyrri eiginkona Sigurðar Finnbogasonar útvegsbónda um árabil að Stuðlum í Norðfirði. Þau hjón voru foreldrar frú Sigurbjargar Sigurðardóttur konu [[Árna Oddssonar|Árni Oddsson]] að Burstafelli (nr. 65 A) við Vestmannabraut. Sonur þeirra, Vilhjálmur Árnason, gaf Bygðarsafninu snældustólinn. Frú Guðfinna Árnadóttir lézt árið 1893 rúmlega 37 ára að aldri.
* 649. Snældustóll.
* 650. Snældustóll
* 651. Snældustóll.
* 652. Snældustóll.
* 653. Skeiðarkrækja, skeiðarkrókur, gikkur. Þetta áhald er notað til þess að draga þræðina gegnum skeiðina, þegar ofið er.
* 654. Spanstokkur. Hann var notaður til þess að halda jafnri breidd á voð í vefstól, meðan ofið var. Þennan spanstokk áttu hjónin á Kirkjubóli á Kirkjubæ, frú [[Ólöf Lárusdóttir]] og [[Guðjón Björnsson]]. Foreldrar Guðjóns bónda, Björn bóndi Einarsson og frú [[Guðríður Hallvarðsdóttir]], bjuggu á einu býli Kirkjubæja á árunum 1861 til 1884. Frú [[Ólöf Lárusdóttir]] húsfr. á Kirkjubæ eftir tengdaforeldra sína, gaf Byggðarsafninu spanstokkinn.
* 655. Spanstokkur. Þennan spanstokk átti Árni gjaldkeri Filippusson í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Hann óf á vetrum, eftir að hann fluttist í annað sinn til Eyja árið 1900, enda hafði hann stundað vefnað í uppvexti sinum í Holtum í Rangárvallasýslu, og svo þegar hann var sýsluskrifari hjá Hermanníusi Elíasi Johnsson sýslumanni Rangvellinga fyrir og eftir 1880. Þá mun hann hafa smíðað sér þennan spanstokk.
* 656. Snældusnúður. Snúðurinn á þessari tvinningarsnældu er mjög gamall. Hann fannst í bæjarrúst í Mýrdal fyrir um það bil 120 árum eða um miðja s.l. öld. Hann fylgdi búslóð Mýrdælings, sem hingað flutti um eða rétt eftir aldamótin. Gefandi: [[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, sem jafnframt fullyrti aldur hlutarins.
* 657. Tína, hnyklatína, mjög gömul. Þær voru notaðar til að geyma i bandhnykla o. fl. þess háttar frá ullariðnaðinum. Tínuna átti frú [[Kristín Gísladóttir]] húsfr. á Vestri-Búastöðum, sem lét setja nýtt lok á tínuna, þegar upprunalega lokið var slitið og ónýtt.
* 658. Tvinningarsnælda. Þessa snældu átti og notaði frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga. Ingibjörg dóttir hennar gaf Byggðarsafninu hana eftir daga móður sinnar.
* 659. Tvinningarsnælda.
* 660. Tvinningarsnælda. Þessi snælda er sérleg og verðmætur hlutur í hverju minjasafni vegna þess, að snúður hennar er renndur úr hvalbeini. [[Kristján Sigurðsson]], verkamaður að Brattlandi við Faxastíg (nr. 19) gaf Byggðarsafninu
snældu þessa. Mun hann sjálfur hafa smíðað hana.
* 661. Tvinningarsnælda. Svona litlar tvinningarsnældur notuðu börn og unglingar. Þessi snælda er með fagurlega útskornum snúð og mjög gömul. Efst á skaftinu standa stafirnir Þ. P. Ekki er vitað, hver hefur átt snældu þessa.
* 662. Tvinningarsnælda mjög gömul. Snúðurinn er skorinn út og hefur verið listilega vel gerður. Snældan ber aldurinn með sér.
* 663. Tvinningarsnælda, lítil með útskornum snúð.
* 664. Tvinningarsnælda.
* 665.Ullarkambar, gömul gerð. Eftir að hin yngri gerðin af ullarkömbum tók að flytjast til landsins, var hætt að notast við þessa gerð til þess að kemba ullina. Eftir það voru þeir helzt notaðir til þess að kemba hrosshár eða tog.
* 666. Ullarkambar, yngri gerðin. Þessa ullarkamba átti og notaði hin mikla tóskaparkona á Búastöðum, frú [[Guðrún Magnúsdóttir]] húsfreyja, móðir Eyjólfs skipstjóra Gíslasonar, Bessastöðum á Heimaey. Hann gaf Byggðarsafninu kambana.
* 667. Ullarkambar. Þessa kamba gaf Ólafur kaupmaður Ólafsson að Sólheimum við Njarðarstíg (nr. 15) Byggðarsafninu til að minna á landbúskap hans og konu hans, frú [[Steinunnar Jónsdóttur|Steinunn Jónsdóttir]], en þau stofnuðu til bús að Eyvindarhólum undir Eyjafjöllum árið 1911. (Sjá Blik 1973, bls. 172).
* 668. Vefjarskytta með spólu og þræði.
* 669. Vefjarskytta. Þessar litlu vefjarskyttur voru notaðar þegar ofið var úr smágerðum þræði. Vefjaskyttu þessa áttu hjónin á Kirkjubóli, frú [[Ólöf Lárusdóttir]] og [[Guðjón Björnsson]]. Frú Lára dóttir þeirra gaf Byggðarsafninu hlutinn.
* 670. Vefjarskytta. Skyttu þessa átti Ásgarðsheimilið við Heimagötu. Hana notaði um árabil Árni gjaldkeri Filippusson. (Sjá nr. 655).
* 671. Vefjarskyttur. Þessar vefjarskyttur bárust Byggðarsafninu frá Stóra-Gerði, heimili frú [[Sigurfinnu Þórðardóttur|Sigurfinna Þórðardóttir]] og Stefáns útgerðarmanns og formanns Guðlaugssonar. (Sjá nr. 649).
* 672. Vefjarskytta. Hana áttu hjónin á Mosfelli, frú [[Jenný Guðmundsdóttir]] húsfr. og [[Jón Guðmundsson]]. Á vissu tímaskeiði var mikill tóskapur og vefnaður stundaður á því heimili á þeirra búskaparárum.
* 673. Vefstóll. Þegar söfnun muna handa Byggðarsafninu hófst árið 1932, var ekki vitað, að nokkur vefstóll væri til í Eyjum. Þess vegna leitaði safnið eftir því að eignast vefstól úr byggð eða byggðum Suðurlandssveita. Þetta tókst vonum framar. Nokkuð af vefstól þessum var sent Byggðarsafninu frá Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum og nokkuð frá Núpakoti í sömu sveit. Úr hlutum frá báðum þessum bæjum er hann settur saman.
* 674. Vögguábreiða. Ábreiðu þessa heklaði frú [[Una Jónsdóttir]] skáldkona að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg. Hún gaf hana Byggðarsafninu.
* 675. Þráðarleggur, útskorinn. Þráðarleggur þessi er sagður vera um 200 ára gamall. Gefandi: Frú [[Sigríður Hróbjartsdóttir]], húsfrú um árabil að Hvítingavegi 10 hér í bæ, kona Magnúsar smiðs og blómaræktarmanns. Langamma frú Sigríðar hafði átt þráðarlegginn og eignazt hann gamlan. Hann var ættar og erfðagripur.
* 676. Þráðarleggur með ullarbandi (þræði). Gefandi: Frú [[Lára Kolbeins]], prestsfrú að Ofanleiti (1945-19611). Hún eignaðist þráðarlegginn á unglingsárum sinum á Hvallátrum við Breiðafjörð.
* 677. Þráðarleggur með útskorinni „''Þórsmynd''". Þennan sérlega þráðarlegg gaf frú [[Aðalheiður Ólafsdóttir]], Faxastíg 31, Byggðarsafninu.
* 678. Borðdregill („''löber''"). Þennan borðdregil heklaði frú [[Jenný Guðmundsdóttir]], fyrrverandi húsfreyja að Mosfelli. Hún var 96 ára. þegar hún heklaði þennan dregil og gaf hann Byggðarsafninu ( f. 1879 ). Frú Jenný Guðmundsdóttir er frá Bakka í Landeyjum. Eiginmaður hennar var Jón útvegsbóndi Guðmundsson frá Búðarhóli í Landeyjum. Frúin er enn á lífi, þegar þetta er ritað, 1975. (Sjá sögu Kf. Fram í Bliki 1974).
* 679. Borðdúkur. Hann saumaði á sínum tíma, eða um 1920, frú [[Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. Dóttir hennar, frú [[Lára Sturludóttir]], gaf hann Byggðarsafninu.
* 680. Bakkadúkur til þess gerður að hafa á bollabakka, t. d. Þegar gestum er borið kaffi. Dúk þennan átti frú [[Kapitóla Jónsdóttir]] frá Hlíð (nr. 4) við Skólaveg. Hún var gift [[Jóni Þorleifssyni|Jón Þorleifsson]], bifreiðarstjóra, og dóttir Hlíðarhjónanna, frú [[Þórunnar Snorradóttur|Þórunn Snorradóttir]] og [[Jón Jónsson]].
* 681. Borðdúkur. Þennan skrautlega borðdúk áttu héraðslæknishjónin í Landlyst, [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Héraðslæknirinn „''Þorsteinn Eyjakarl''", eins og hann var stundum nefndur sökum hins mikla valds síns í byggðinni, var virktavinur [[H. J. G. Schier Becks]] landlæknis (1883-1895). Þessi danski landlæknir í Reykjavík gaf héraðslæknishjónunum dúkinn, þegar hann flutti til Danmerkur árið 1895.

Dótturdætur læknishjónanna. frú Matthildur og frú Rebekka Ágústsdætur frá Valhöll Gíslasonar og k. h. Guðrún Þorsteinsdóttir. gáfu Byggðarsafninu dúkinn.
* 682. Borðdúkur. Þessir dúkar voru gjörðir í minningu 1000 ára afmælis alþingis árið 1930 og seldir í verzlunum. Þennan dúk áttu hjónin í Hlíð (nr. 4) við Skólaveg, frú [[Þórunn Snorradóttir]] og Jón útvegsbóndi Jónsson. Frú Ásta dóttir þeirra ( Sólhlíð 6) gaf Byggðarsafninu dúkinn.
* 683. Dúkur, hvítur, útsaumaður. Þennan dúk saumaði frú [[Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. þegar hún var 12 ára eða árið 1892. Hún giftist [[Sturla Indriðasyni|Sturla Indriðason]] frá Vattanesi. Frú Lára, dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu dúkinn.
* 684. Dúkur, heklaður. Þennan dúk heklaði frú [[Þóra Jónsdóttir]] í Dalbæ (nr. 91 við Vestmannabraut) og gaf hann Byggðarsafninu.
* 685. Gólfteppi. Þetta eru leifar af gömlu gólfteppi, sem frú ]]Sigríður Árnadóttir]] í Frydendal og vinnukonur hennar spunnu veturinn 1880. Bandið var ýmist látið halda sauðarlitnum eða litað jurtalitum úr Vestmannaeyjum. Síðan var slyngasti vefari i Eyjum, Pétur bóndi Benediktsson í Eystra-Þórlaugargerði, fenginn til að vefa teppið. Það var síðan á stofugólfi í Frydendal eða „''Húsinu''", eins og það var nefnt á máli Eyjabúa, fram undir aldamót og þá orðið slitur, sem hér geymast leifar af. [[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, sonur frú [[Sigríðar Árnadóttur]], geymdi lengi þessar leifar af tóskaparstarfi móður sinnar og gaf þær síðast Byggðarsafninu.
* 686. Gólfmotta, sem frú Una skáldkona Jónsdóttir brá á sínum tima og gaf Byggðarsafninu. Svona gólfþófar voru ekki óalgengir um árabil á vestmanneyskum heimilum og þóttu „''stofuprýði''".
 
<center>10. kafli</center>
 
<center>'''Mjólkurvinnslutæki'''</center>
 

<center>„'''Að breyta mjólk í mat'''"</center>

Frá upphafi byggðar í Vestmannaeyjum hafa Eyjamenn haft einhverja mjólkurframleiðslu.
Eftir að „ræktunaröldin" í Vestmannaeyjum gekk í garð, en hún átti sér stað á árunum 1926-1940, þá höfðu margir heimilisfeður 12 kýr. Alls urðu mjólkandi kýr í Eyjum á fjórða hundrað, þá flestar voru þar. Þá notuðu margir skilvindur í heimilum sínum, þeir sem framleiddu bæði smjör og skyr til heimilisnota.

Fyrsta skilvindan var keypt til Eyja í september 1901. Það gerði Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson, formaður Framfarafélags Vestmannaeyja. (Sjá grein í Bliki 1953 um Framfarafélag Vestmannaeyja ).
* 687. Mjólkurjata. íslenzk smíði. Þessa mjólkurfötu áttu hjónin i Gerði frú [[Guðbjörg Björnsdóttir]] frá Kirkjubæ og [[Jón Jónsson]], bóndi og formaður á teinæringnum Halkion. Frú Jónína, húsfr. í Gerði eftir foreldra sína, gaf Byggðarsafninu fötuna.
* 688. Mjólkurfötukilpur. Sú saga fylgir þessum hlut, að kilpurinn sé af mjólkurfötu, sem [[Sigurður Eiríksson]] Breiðfjörð skáld hafi smíðað, þegar hann dvaldist hér í Eyjum við beykisiðn við einokunarverzlunina 1826-1827. Kilpur þessi var lengi geymdur í Ottahúsi, sem áður hét Breiðfjörðshús, kennt við skáldið. Frá Ottahúsi barst kilpurinn að Gjábakka og var í eigu hjónanna [[Ingimundar Jónssonar|Ingimundur Jónsson]], hreppstjóra, og frú [[Margrétar Jónsdóttur|Margrét Jónsdóttir]]. Frá dóttur þeirra hjóna, frú Sesselju, konu Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka, barst Byggðarsafninu kilpurinn að gjöf.
* 689. Mjólkursigti. Þetta mjólkursigti gaf frú [[Guðrún Brandsdóttir]] húsfr. á Bessastöðum Byggðarsafninu.
* 690. Mjólkursigti.
* 691. Mjólkursigti.

* 692. Mjólkurtrog. Þetta mjólkurtrog áttu hjónin í Hlíðarási (nr. 3) við Faxastíg, frú [[Guðbjörg Magnúsdóttir]] og [[Magnús Guðmundsson]]. [[Guðbergur M. Magnússon]], sonur þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu trogið. Það er merkt: G. J. og D. A.
* 693. Mjólkurtrog. Þetta mjólkurtrog er komið frá Vestfjörðum. [[Frú Lára Kolbeins]] á Ofanleiti. kona séra Halldórs Kolbeins sóknarprests, eignaðist það, þegar prestshjónin bjuggu á Stað í Súgandafirði (1926-1941). Frú Lára gaf Byggðarsafninu trogið, þegar prestshjónin fluttu frá Eyjum.
* 694. Mjólkurtrog, sem jafnframt var um áratugi notað til þess að hnoða í brauðdeig.
* 695. Skilvinda (tegundin Milka). Þessa skilvindu áttu hjónin á Skaftafelli (nr. 62) við Vestmannabraut, frú [[Halldóra Þórólfsdóttir]] og Guðjón skipstjóri Hafliðason.
* 696. Skilvinda (teg. Velox). Þessa skilvindu áttu hjónin á Mosfelli (nr. 28 við Túngötu), frú [[Jenný Guðmundsdóttir]] og Jón útgerðarmaður Guðmundsson. (Sjá grein um Kf. Fram í Bliki 1974). [[Kristinn Jónsson]] á Mosfelli, sonur hjónanna, gaf Byggðarsafninu skilvinduna.
* 697. Skilvinda (teg. Alfa Laval). Þessa skilvindu áttu hjónin í Háagarði á búskaparárum sínum þar 1935-1947, frú [[Ingigerður Jóhannsdóttir]] og [[Þorsteinn Þ. Víglundsson]].
* 698. Skilvinda (teg. Rev. perm.). Þessi skilvinda er ein hinna elztu, sem keypt var til Eyja. Hún var keypt á fyrstu árum aldarinnar.
Hjónin á Hrauni (nr. 4) við Landagötu, frú [[Solveig Jónasdóttir]] og Jón bókavörður Einarsson, áttu hana. Jón var faðir hins kunna Eyjamanns, Þorsteins skiptstjóra Jónssonar í Laufási, og frú Solveig var stjúpmóðir hans. (Sjá Formannsævi í Eyjum eftir Þ. J.).

Frú Solveig Ólafsdóttir frá Þinghól (nr. 19 við Kirkjuveg) gaf Byggðarsafninu skilvinduna. Foreldrar hennar, hjónin í Þinghól, frú [[Margrét Sigurðardóttir]] og [[Ólafur Auðunsson]], útgerðarmaður, sonur Solveigar Jónasdóttur, notuðu skilvinduna eftir daga hjónanna á Hrauni.
* 699. Skyrskjóla. Þessi íslenzka tréfata er mjög gömul. Fötur af þessari gerð voru býsna tíðir „''gestir''" á vestmanneyskum heimilum á 19. öldinni og e. t. v. fyrr á tímum, og a. m. k. tvo fyrstu áratugi þessarar aldar. Skyr, smjör og fleiri matvæli frá bændabýlum í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu voru send vinum og frændfólki í Eyjum, þegar beinar ferðir féllu yfir Álinn eða austan úr Vík til Eyja. Þessar matvælagjafir voru venjulega launaðar með ýmis konar búðarvarningi, sem sendur var aftur í ílátum þessum til gefandans til endurgjalds, svo sem sykur, kaffi, tóbak, og svo gráfíkjur í kramarhúsi til þess að gæða börnunum í gómi. Stundum var sendingin lundi. Þannig voru þessi vöruskipti býsna almenn fyrr á tímum og höfðu þessar fötur merku hlutverki að gegna í viðskiptum þessum.

Skyrfötu þessa smíðaði og átti [[Árni Filippusson]] í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Hún er smíðuð fyrir eða um aldamótin síðustu.
* 700. Skyrgrind. Hún barst Byggðarsafninu úr dánarbúi hjónanna á Látrum (nr. 44) við Vestmannabraut, frú [[Sigurínar Katrínar Brynjólfsdóttur|Sigurín Katrín Brynjólfsdóttir]] og Friðriks útgerðarmanns Jónssonar. Gefendur: Frú [[Klara Friðriksdóttir]] og [[Jón I. Sigurðsson]], hafnsögumaður, hjón á Látrum.
* 701. Skyrgrind. Þessa skyrgrind gaf frú [[Guðrún Brandsdóttir]] á Bessastöðum í Eyjum Byggðarsafninu.
* 702. Skyrgrind.
* 703. Skyrgrind. Á grindum þessum var skyrið síað.
* 704. Smjörklöppur tvær ,báðar erlendar. Þær voru keyptar í einokunarverzluninni laust eftir aldamótin síðustu og notaðar hjá bændum tveim á Kirkjubæjum.
* 705. Strokkur, handsnúinn. Þessi sérkennilegi strokkur er smíðaður í Öræfum austur fyrir um það bil einni öld eða rúmlega það. Þá höfðu Öræfingar fundið upp þessa gerð af strokkum og notfært sér nýja tækni. Frú Solveig Pálsdóttir og Gunnar bóndi Jónsson, hjón að Svínafelli í Öræfum, sendu Byggðarsafninu strokkinn að gjöf árið 1965.
* 706. Strokkur. Þennan litla strokk eignuðust hjónin á Gjábakka, frú [[Margrét Jónsdóttir]] og Ingimundur hreppstjóri Jónsson, þegar þau gengu í hjónaband, en það var árið 1858. Þau notuðu síðan strokkinn í búskap sínum meira en hálfa öld.

Barnabarn þeirra, [[Jón Stefánsson]] frá Mandal (nr. 18) við Njarðarstíg, gaf Byggðarsafninu strokkinn til minningar um ömmu sína og afa.
Í „''Íslenzkum þjóðháttum''" er tekið fram, að strokkunin með þessum íslenzku bullustrokkum þótti ganga vel, ef komizt var af með 600-700 bulluslög, áður en rjóminn skildist í strokknum. Stundum urðu slögin 1000-1200 stendur þar skrifað.
* 707. Strokkur. Þennan bullustrokk gáfu Byggðarsafninu hjónin á Bessastöðum á Heimaey, frú [[Guðrún Brandsdóttir]] og [[Eyjólfur Gíslason]], skipstjóri.
* 708. Strokkur, handsnúinn, erlendur að gerð. Þeir voru orðnir algengir á vestmanneyskum mjólkurframleiðsluheimilum eftir að „''ræktunaröldin''" hófst að marki á Heimaey eða á árunum 1925-1930.
* 709. Strokkur úr búi frú [[Þóru Finnsdóttur|Þóra Finnsdóttir]] og
[[Ólafs Guðmundssonar|Ólafur Guðmundsson]], sem bjuggu á Flötum (húsinu Bakka, nr. 12). Strokkinn smíðaði Erlendur bóndi Árnason á Skíðbakka í Landeyjum árið 1935 og kostaði hann þá kr. 30,00.
* 710. Strokkur handsnúinn glerstrokkur. Þennan strokk áttu hjónin í Túni, frú [[Margrét Pálsdóttir]] og [[Árni Ólafsson]]. Frúin gaf Byggðarsafninu gripinn.
* 711. Strokkur handsnúinn glerstrokkur. Gefandi: Frú Ásta Jónsdóttir frá Hlíð (nr. 4) við Skólaveg. Strokkurinn er úr dánarbúi foreldra hennar, frú Þórunnar Snorradóttur og Jóns Jónssonar útgerðarmanns.
 
<center>11. kafli</center>
 
<center>'''Búr og eldhús'''</center>
 
<center>'''Matur er mannsins megin'''</center>

* 712. Asklok. Það er ársett 1818. Askinn áttu um tugi ára bóndahjónin á Kirkjubæ (4. býli) Björn bóndi Einarsson og frú Guðríður Hallvarðsdóttir, foreldrar Guðjóns bónda Björnssonar (d. 1940). Frú Lára Guðjónsdóttir á Kirkjulandi í Eyjum, sonardóttir hjónanna Björns og Guðríðar, gaf Byggðarsafninu asklokið úr dánarbúi foreldra sinna, Guðjóns bónda Björnssonar og frú Ólafar Lárusdóttur.
* 713. Asklok. Það er ársett 1861. Lárus Jónsson, síðar kunnur bóndi og hreppstjóri í Vestmannaeyjum. og Kristín Gísladóttir trúlofuðust 1861. Þá gaf Lárus Kristínu heitmey sinni askinn, sem lokið er af. Þessi hjón gengu í hjónaband árið eftir eða 1862. Þau fluttu til Vestmannaeyja frá Pétursey, þar sem þau hófu búskap, og settust að í Kornhólsfjósi 1863. Hófu búskap á Búastöðum 1870. Dóttir þeirra var frú Ólöf á Kirkjubæ. Dóttir hennar, frú Lára Guðjónsdóttir á Kirkjulandi. gaf Byggðarsafninu asklokið á 100 ára afmæli þess, eða 1961.
* 714. Askur með fagurlega útskornu loki. Hann er sagður vera um 150 ára gamall. Upprunalega er askur þessi frá Sléttabóli í Suðursveit. Á sínum tíma var hann gefinn prestsfrúnni á Kálfafellsstað í sömu sveit. mad. Helgu Skúladóttur, konu séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar.

Askar voru helzt smíðaðir úr góðum rekaviði eins og þessi askur.
Til þess að herða viðinn og gera askinn bragðlegri helltu hreinlætiskonur í þá nýja sjóðandi sortulyngsseiði og lét það standa í þeim 23 dægur.

Víða í íslenzkum sveitum var spónamatur etinn úr öskum fram að síðustu aldamótum og fram yfir þau. Þá tóku stóru grautarskálarnar við.

Hjónin, frú Jarþrúður Pétursdóttir Johnsen og Sigfús M. Johnsen gáfu ask þennan Byggðarsafninu, en frúin erfði hann eftir foreldra sína á Kálfafellsstað.
* 715. Askur. Þennan ask áttu hjónin í Klöpp (nr. 16 við Njarðarstíg), Kristján Ingimundarson, formaður og útgerðarmaður og frægur fuglari til hárrar elli, og frú Sigurbjörg Sigurðardóttir. Askurinn er ársettur 1848. Það mun rétt vera, að frú Margrét Jónsdóttir húsfreyja á Gjábakka, móðir Kristjáns formanns,
hafi upprunalega eignazt askinn.
Dóttursynir þeirra hjóna í Klöpp. Kristján og Theodór Georgssynir, gáfu Byggðarsafninu askinn.
* 716. Axarhaus. Hann var smíðaður hér í Eyjum um miðja síðastliðna öld .Öxin var notuð til þess að kljúfa harða eða hálfharða þorskhausa, sem þá voru næstum dagleg fæða Eyjabúa. Axarhaus þessi fannst í jörðu í námunda við Litlabæ fyrir allmörgum árum.
* 717. Axarhaus. Hann er íslenzk smíði. Það ber hann með sér. Þegar grafið var fyrir útihúsi við Ásgarð (nr. 29) við Heimagötu árið 1953, fannst þessi axarhaus þar um það bil tvo metra undir yfirborði jarðar. Erfitt var að ráða þá gátu, hvernig axarhausinn hefur grafizt þarna í jörðu, því að jarðvegurinn. þar sem hann lá, virtist aldrei hafa verið hreyfður. Þó var þarna dökkt moldarlag, sem skar sig úr um litinn frá jarðveginum í kring. Sú spurning vaknar: Var þarna gömul gröf frá 16. öld, en þá var Landakirkja byggð á lendum nálægt þessum stað, lóðum tómthúsanna að Löndum á Heimaey. Systurnar frá Ásgarði, frúrnar Katrín og Guðrún Árnadætur, gáfu Byggðarsafninu fund þennan.
* 718. Bitakassi. Nestiskassi sjómanns. Þetta var bitakassi hins kunna bónda, jarðræktarmanns og sjómanns Guðlaugs form. Jónssonar í Gerði.
* 719. Bitakassi. Þetta er síðasti bitakassi Þorsteins Jónssonar, hins kunna formanns og útgerðarmanns í Laufási við Austurveg (nr. 5). Frú Elínborg Gísladóttir, þá ekkja Þorsteins, gaf Byggðarsafninu kassann.
* 720. Bitakassi, rauður að lit. Þennan bitakassa átti Árni Jónsson sjómaður í Garðsauka (nr. 27) við Vestmannabraut. Á. J. stundaði hér sjó um tugi ára.
Barnabarn þeirra, Jón Stefánsson frá Mandal (nr. 18) við Njarðarstíg, gaf Byggðarsafninu strokkinn til minningar um ömmu sína og afa.
Í „Íslenzkum þjóðháttum" er tekið fram, að strokkunin með þessum íslenzku bullustrokkum þótti ganga vel, ef komizt var af með 600700 bulluslög, áður en rjóminn skildist í strokknum. Stundum urðu slögin 1000-1200 stendur þar skrifað.
* 721. Bitakassi. Þetta er síðasti bitakassinn, sem hinn merki útgerðarmaður og formaður í Eyjum, Stefán Guðlaugsson í Gerði átti og notaði um nokkurt árabil á v/b Halkion II VE. 205, en hann var skipstjóri á bátnum þeim samtals 23 vertíðir.
* 722. Bitakassi. Hann er merktur J. S.
* 723. Bollapar. Þetta er nálegt 90 ára gamalt bollapar, sem heimasætan á Búastöðum, Fríður Lárusdóttir hreppstjóra og bónda Jónssonar, fékk í fermingargjöf 26. maí 1894. Frú Lára Sturludóttir gaf Byggðarsafninu bollaparið, en hún erfði það eftir foreldra sína, hjónin frú Fríði og Sturla Indriðason frá Vattarnesi.
* 724. Bollapar. Þetta rósótta bollapar átti frú Néríður Ketilsdóttir og frú Geirdís Arnadóttir í Sjóbúð við Heimatorg. Frú Néríður var eftirsótt saumakona á sinni tíð og sú einasta, sem saumaði peysuföt í Vestmannaeyjabyggð fyrstu tugi aldarinnar.
* 725. Borðhnífur lítill úr málmblendi, bæði skaft og blað. Hnífur þessi er mjög gamall og sagður frá árum Niels Nikolai Bryde hér í Eyjum. Sonur hans, Johan Peter Thorkelin Bryde, notaði hnífinn, þegar hann dvaldist hér við verzlun sína á sumrum á árunum 1879-1910. Þetta var ættargripur „Brydanna".
* 726. Brauðhnífur, brauðskurðarhnífur. Þennan brauðhníf áttu hjónin í Skuld (nr. 40) við Vestmannabraut, frú Margrét Jónsdóttir og Stefán formaður og útgerðarmaður Björnsson.
* 727. Brauðhnífur. Þennan brauðhníf áttu hjónin í Skálholti (nr. 43 við Urðaveg), frú Sigríður Einarsdóttir og Gísli Magnússon, útgerðarmaður og formaður.
Brauðhníf þennan eignaðist Elliheimilið að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg eftir daga hjónanna, og þaðan barst hnífur þessi Byggðarsafninu að gjöf.
* 728. Brauðhnífur.
* 729. Brauðhnífur. Ekki er vitað, hver þennan brauðhníf átti. Þessir brauðhnífar þóttu mikið þarfaþing á fjölmennum útgerðarmannaheimilum hér í Eyjum á fyrstu áratugum vélbátaútgerðarinnar, þegar sjómenn og landverkafólk bjuggu heima hjá útvegsbændum og höfðu þar fæði og alla aðhlynningu.
* 730. Burðarskrína. Svo hétu þessir „kassar" í daglegu tali fólksins. Burðarskrínan var notuð til þess að bera í heim á bakinu ýmis konar búðarvarning, þegar engin voru farartækin í kauptúninu, og engar töskur eða önnur innkaupaílát áttu sér stað. Þetta er burðarskrína ætluð fullorðnum karlmanni. Hurðarskrínur, sem ætlaðar voru unglingum, voru mun minni. Í burðarskrínunni var band. t. d. kaðall eða reiptagl, sem brugðið var yfir öxlina. Á eggjatökutímum á vorin var burðarskrínan notuð í Úteyjum til þess að safna í hana eggjum.

Burðarskrínu þessa gaf Byggðarsafninu frú Kristbjörg Einarsdóttir. ekkja Guðmundar sjómanns Jónssonar, en þau hjón bjuggu um árabil í Málmey (nr. 32) við Hásteinsveg. Guðmundur Jónsson fluttist til Eyja árið 1903 og stundaði hér sjó 4050 ár. Hann lézt árið 1953 og þá hátt á áttræðisaldri.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga, II. hluti

2009-11-30T13:26:56Z

Birna:

* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú [[Stefaníu Einarsdóttur|Stefanía Einarsdóttir]], konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú [[Una Jónsdóttir]], skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa [[Guðrúnu Jónsdóttur|Guðrún Jónsdóttir]], konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú [[Pálínu Jónsdóttur|Pálína Jónsdóttir]] og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú [[Kristín Vigfúsdóttir]] frá Keldum á Rangárvöllum, kona [[Halldórs Brynjólfssonar|Halldór Brynjólfsson]] frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú [[Steinunn Sveinbjarnardóttir]]. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú [[Ingibjörg Högnadóttir]], gaf Byggðarsafninu völurnar.

Snældustólar Byggðarsafnsins eru vissulega af ýmsum gerðum. Tóskaparkonur hér í kaupstaðnum hafa gefið safninu þessi tæki sín, og er það ekki ófróðlegt gestum þess að sjá og hugleiða hinar ýmsu gerðir þeirra og smíði. Flesta snældustólana hafa þær konur gefið, sem færðu Byggðarsafninu rokkinn sinn að gjöf. Um þá flesta er það að segja, að við látum númerin nægja. Þegar þráður var undinn af spunasnældu eða þræðir af tveim eða þrem snældum sameinaðir í prjónaband, þá voru snældustólarnir notaðir.
* 638. Snældustóll, sem merktur er stöfunum G. J. D. og ártalinu 1889.
Þennan snældustól átti frá æskuárum sínum í Káragerði í A-.Landeyjum frú [[Guðrún Jónsdóttir]] í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu, kona
[[Sigurðar Ísleifssonar|Sigurður Ísleifsson]], trésmíðameistara.
* 639. Snældustóll.
* 640. Snældustóll.
* 641. Snældustóll,
* 642. Snældustóll.
* 643. Snældustóll.
* 644. Snældustóll.
* 645. Snældustóll með skúffu. Snældustól þennan átti frú [[Marta Jónsdóttir]], húsfr. í Baldurshaga. í skúffunni geymdi hún t. d. bandprjóna og sauðarvölur (þráðarvölur).
* 646. Snældustóll.
* 647. Snældustóll.
* 648. Snældustóll með fangamarkinu G. Á. D. og ártalinu 1878. Þennan snældustól átti upprunalega frú Guðfinna Árnadóttir, fyrri eiginkona Sigurðar Finnbogasonar útvegsbónda um árabil að Stuðlum í Norðfirði. Þau hjón voru foreldrar frú Sigurbjargar Sigurðardóttur konu [[Árna Oddssonar|Árni Oddsson]] að Burstafelli (nr. 65 A) við Vestmannabraut. Sonur þeirra, Vilhjálmur Árnason, gaf Bygðarsafninu snældustólinn. Frú Guðfinna Árnadóttir lézt árið 1893 rúmlega 37 ára að aldri.
* 649. Snældustóll.
* 650. Snældustóll
* 651. Snældustóll.
* 652. Snældustóll.
* 653. Skeiðarkrækja, skeiðarkrókur, gikkur. Þetta áhald er notað til þess að draga þræðina gegnum skeiðina, þegar ofið er.
* 654. Spanstokkur. Hann var notaður til þess að halda jafnri breidd á voð í vefstól, meðan ofið var. Þennan spanstokk áttu hjónin á Kirkjubóli á Kirkjubæ, frú [[Ólöf Lárusdóttir]] og [[Guðjón Björnsson]]. Foreldrar Guðjóns bónda, Björn bóndi Einarsson og frú [[Guðríður Hallvarðsdóttir]], bjuggu á einu býli Kirkjubæja á árunum 1861 til 1884. Frú [[Ólöf Lárusdóttir]] húsfr. á Kirkjubæ eftir tengdaforeldra sína, gaf Byggðarsafninu spanstokkinn.
* 655. Spanstokkur. Þennan spanstokk átti Árni gjaldkeri Filippusson í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Hann óf á vetrum, eftir að hann fluttist í annað sinn til Eyja árið 1900, enda hafði hann stundað vefnað í uppvexti sinum í Holtum í Rangárvallasýslu, og svo þegar hann var sýsluskrifari hjá Hermanníusi Elíasi Johnsson sýslumanni Rangvellinga fyrir og eftir 1880. Þá mun hann hafa smíðað sér þennan spanstokk.
* 656. Snældusnúður. Snúðurinn á þessari tvinningarsnældu er mjög gamall. Hann fannst í bæjarrúst í Mýrdal fyrir um það bil 120 árum eða um miðja s.l. öld. Hann fylgdi búslóð Mýrdælings, sem hingað flutti um eða rétt eftir aldamótin. Gefandi: [[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, sem jafnframt fullyrti aldur hlutarins.
* 657. Tína, hnyklatína, mjög gömul. Þær voru notaðar til að geyma i bandhnykla o. fl. þess háttar frá ullariðnaðinum. Tínuna átti frú [[Kristín Gísladóttir]] húsfr. á Vestri-Búastöðum, sem lét setja nýtt lok á tínuna, þegar upprunalega lokið var slitið og ónýtt.
* 658. Tvinningarsnælda. Þessa snældu átti og notaði frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga. Ingibjörg dóttir hennar gaf Byggðarsafninu hana eftir daga móður sinnar.
* 659. Tvinningarsnælda.
* 660. Tvinningarsnælda. Þessi snælda er sérleg og verðmætur hlutur í hverju minjasafni vegna þess, að snúður hennar er renndur úr hvalbeini. [[Kristján Sigurðsson]], verkamaður að Brattlandi við Faxastíg (nr. 19) gaf Byggðarsafninu
snældu þessa. Mun hann sjálfur hafa smíðað hana.
* 661. Tvinningarsnælda. Svona litlar tvinningarsnældur notuðu börn og unglingar. Þessi snælda er með fagurlega útskornum snúð og mjög gömul. Efst á skaftinu standa stafirnir Þ. P. Ekki er vitað, hver hefur átt snældu þessa.
* 662. Tvinningarsnælda mjög gömul. Snúðurinn er skorinn út og hefur verið listilega vel gerður. Snældan ber aldurinn með sér.
* 663. Tvinningarsnælda, lítil með útskornum snúð.
* 664. Tvinningarsnælda.
* 665.Ullarkambar, gömul gerð. Eftir að hin yngri gerðin af ullarkömbum tók að flytjast til landsins, var hætt að notast við þessa gerð til þess að kemba ullina. Eftir það voru þeir helzt notaðir til þess að kemba hrosshár eða tog.
* 666. Ullarkambar, yngri gerðin. Þessa ullarkamba átti og notaði hin mikla tóskaparkona á Búastöðum, frú [[Guðrún Magnúsdóttir]] húsfreyja, móðir Eyjólfs skipstjóra Gíslasonar, Bessastöðum á Heimaey. Hann gaf Byggðarsafninu kambana.
* 667. Ullarkambar. Þessa kamba gaf Ólafur kaupmaður Ólafsson að Sólheimum við Njarðarstíg (nr. 15) Byggðarsafninu til að minna á landbúskap hans og konu hans, frú [[Steinunnar Jónsdóttur|Steinunn Jónsdóttir]], en þau stofnuðu til bús að Eyvindarhólum undir Eyjafjöllum árið 1911. (Sjá Blik 1973, bls. 172).
* 668. Vefjarskytta með spólu og þræði.
* 669. Vefjarskytta. Þessar litlu vefjarskyttur voru notaðar þegar ofið var úr smágerðum þræði. Vefjaskyttu þessa áttu hjónin á Kirkjubóli, frú [[Ólöf Lárusdóttir]] og [[Guðjón Björnsson]]. Frú Lára dóttir þeirra gaf Byggðarsafninu hlutinn.
* 670. Vefjarskytta. Skyttu þessa átti Ásgarðsheimilið við Heimagötu. Hana notaði um árabil Árni gjaldkeri Filippusson. (Sjá nr. 655).
* 671. Vefjarskyttur. Þessar vefjarskyttur bárust Byggðarsafninu frá Stóra-Gerði, heimili frú [[Sigurfinnu Þórðardóttur|Sigurfinna Þórðardóttir]] og Stefáns útgerðarmanns og formanns Guðlaugssonar. (Sjá nr. 649).
* 672. Vefjarskytta. Hana áttu hjónin á Mosfelli, frú [[Jenný Guðmundsdóttir]] húsfr. og [[Jón Guðmundsson]]. Á vissu tímaskeiði var mikill tóskapur og vefnaður stundaður á því heimili á þeirra búskaparárum.
* 673. Vefstóll. Þegar söfnun muna handa Byggðarsafninu hófst árið 1932, var ekki vitað, að nokkur vefstóll væri til í Eyjum. Þess vegna leitaði safnið eftir því að eignast vefstól úr byggð eða byggðum Suðurlandssveita. Þetta tókst vonum framar. Nokkuð af vefstól þessum var sent Byggðarsafninu frá Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum og nokkuð frá Núpakoti í sömu sveit. Úr hlutum frá báðum þessum bæjum er hann settur saman.
* 674. Vögguábreiða. Ábreiðu þessa heklaði frú [[Una Jónsdóttir]] skáldkona að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg. Hún gaf hana Byggðarsafninu.
* 675. Þráðarleggur, útskorinn. Þráðarleggur þessi er sagður vera um 200 ára gamall. Gefandi: Frú [[Sigríður Hróbjartsdóttir]], húsfrú um árabil að Hvítingavegi 10 hér í bæ, kona Magnúsar smiðs og blómaræktarmanns. Langamma frú Sigríðar hafði átt þráðarlegginn og eignazt hann gamlan. Hann var ættar og erfðagripur.
* 676. Þráðarleggur með ullarbandi (þræði). Gefandi: Frú [[Lára Kolbeins]], prestsfrú að Ofanleiti (1945-19611). Hún eignaðist þráðarlegginn á unglingsárum sinum á Hvallátrum við Breiðafjörð.
* 677. Þráðarleggur með útskorinni „''Þórsmynd''". Þennan sérlega þráðarlegg gaf frú [[Aðalheiður Ólafsdóttir]], Faxastíg 31, Byggðarsafninu.
* 678. Borðdregill („''löber''"). Þennan borðdregil heklaði frú [[Jenný Guðmundsdóttir]], fyrrverandi húsfreyja að Mosfelli. Hún var 96 ára. þegar hún heklaði þennan dregil og gaf hann Byggðarsafninu ( f. 1879 ). Frú Jenný Guðmundsdóttir er frá Bakka í Landeyjum. Eiginmaður hennar var Jón útvegsbóndi Guðmundsson frá Búðarhóli í Landeyjum. Frúin er enn á lífi, þegar þetta er ritað, 1975. (Sjá sögu Kf. Fram í Bliki 1974).
* 679. Borðdúkur. Hann saumaði á sínum tíma, eða um 1920, frú [[Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. Dóttir hennar, frú [[Lára Sturludóttir]], gaf hann Byggðarsafninu.
* 680. Bakkadúkur til þess gerður að hafa á bollabakka, t. d. Þegar gestum er borið kaffi. Dúk þennan átti frú [[Kapitóla Jónsdóttir]] frá Hlíð (nr. 4) við Skólaveg. Hún var gift [[Jóni Þorleifssyni|Jón Þorleifsson]], bifreiðarstjóra, og dóttir Hlíðarhjónanna, frú [[Þórunnar Snorradóttur|Þórunn Snorradóttir]] og [[Jón Jónsson]].
* 681. Borðdúkur. Þennan skrautlega borðdúk áttu héraðslæknishjónin í Landlyst, [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Héraðslæknirinn „''Þorsteinn Eyjakarl''", eins og hann var stundum nefndur sökum hins mikla valds síns í byggðinni, var virktavinur [[H. J. G. Schier Becks]] landlæknis (1883-1895). Þessi danski landlæknir í Reykjavík gaf héraðslæknishjónunum dúkinn, þegar hann flutti til Danmerkur árið 1895.

Dótturdætur læknishjónanna. frú Matthildur og frú Rebekka Ágústsdætur frá Valhöll Gíslasonar og k. h. Guðrún Þorsteinsdóttir. gáfu Byggðarsafninu dúkinn.
* 682. Borðdúkur. Þessir dúkar voru gjörðir í minningu 1000 ára afmælis alþingis árið 1930 og seldir í verzlunum. Þennan dúk áttu hjónin í Hlíð (nr. 4) við Skólaveg, frú [[Þórunn Snorradóttir]] og Jón útvegsbóndi Jónsson. Frú Ásta dóttir þeirra ( Sólhlíð 6) gaf Byggðarsafninu dúkinn.
* 683. Dúkur, hvítur, útsaumaður. Þennan dúk saumaði frú [[Fríður Lárusdóttir]] frá Búastöðum. þegar hún var 12 ára eða árið 1892. Hún giftist [[Sturla Indriðasyni|Sturla Indriðason]] frá Vattanesi. Frú Lára, dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu dúkinn.
* 684. Dúkur, heklaður. Þennan dúk heklaði frú [[Þóra Jónsdóttir]] í Dalbæ (nr. 91 við Vestmannabraut) og gaf hann Byggðarsafninu.
* 685. Gólfteppi. Þetta eru leifar af gömlu gólfteppi, sem frú ]]Sigríður Árnadóttir]] í Frydendal og vinnukonur hennar spunnu veturinn 1880. Bandið var ýmist látið halda sauðarlitnum eða litað jurtalitum úr Vestmannaeyjum. Síðan var slyngasti vefari i Eyjum, Pétur bóndi Benediktsson í Eystra-Þórlaugargerði, fenginn til að vefa teppið. Það var síðan á stofugólfi í Frydendal eða „''Húsinu''", eins og það var nefnt á máli Eyjabúa, fram undir aldamót og þá orðið slitur, sem hér geymast leifar af. [[Sigfús M. Johnsen]], fyrrv. bæjarfógeti, sonur frú [[Sigríðar Árnadóttur]], geymdi lengi þessar leifar af tóskaparstarfi móður sinnar og gaf þær síðast Byggðarsafninu.
* 686. Gólfmotta, sem frú Una skáldkona Jónsdóttir brá á sínum tima og gaf Byggðarsafninu. Svona gólfþófar voru ekki óalgengir um árabil á vestmanneyskum heimilum og þóttu „''stofuprýði''".
 
<center>10. kafli</center>
 
<center>'''Mjólkurvinnslutæki'''</center>
 

<center>„'''Að breyta mjólk í mat'''"</center>

Frá upphafi byggðar í Vestmannaeyjum hafa Eyjamenn haft einhverja mjólkurframleiðslu.
Eftir að „ræktunaröldin" í Vestmannaeyjum gekk í garð, en hún átti sér stað á árunum 1926-1940, þá höfðu margir heimilisfeður 12 kýr. Alls urðu mjólkandi kýr í Eyjum á fjórða hundrað, þá flestar voru þar. Þá notuðu margir skilvindur í heimilum sínum, þeir sem framleiddu bæði smjör og skyr til heimilisnota.

Fyrsta skilvindan var keypt til Eyja í september 1901. Það gerði Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson, formaður Framfarafélags Vestmannaeyja. (Sjá grein í Bliki 1953 um Framfarafélag Vestmannaeyja ).
* 687. Mjólkurjata. íslenzk smíði. Þessa mjólkurfötu áttu hjónin i Gerði frú Guðbjörg Björnsdóttir frá Kirkjubæ og Jón Jónsson, bóndi og formaður á teinæringnum Halkion. Frú Jónína, húsfr. í Gerði eftir foreldra sína, gaf Byggðarsafninu fötuna.
* 688. Mjólkurfötukilpur. Sú saga fylgir þessum hlut, að kilpurinn sé af mjólkurfötu, sem Sigurður Eiríksson Breiðfjörð skáld hafi smíðað, þegar hann dvaldist hér í Eyjum við beykisiðn við einokunarverzlunina 1826-1827. Kilpur þessi var lengi geymdur í Ottahúsi, sem áður hét Breiðfjörðshús, kennt við skáldið. Frá Ottahúsi barst kilpurinn að Gjábakka og var í eigu hjónanna Ingimundar Jónssonar, hreppstjóra, og frú Margrétar Jónsdóttur. Frá dóttur þeirra hjóna, frú Sesselju, konu Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka, barst Byggðarsafninu kilpurinn að gjöf.
* 689. Mjólkursigti. Þetta mjólkursigti gaf frú Guðrún Brandsdóttir húsfr. á Bessastöðum Byggðarsafninu.
* 690. Mjólkursigti.
* 691. Mjólkursigti.

* 692. Mjólkurtrog. Þetta mjólkurtrog áttu hjónin í Hlíðarási (nr. 3) við Faxastíg, frú Guðbjörg Magnúsdóttir og Magnús Guðmundsson. Guðbergur M. Magnússon, sonur þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu trogið. Það er merkt: G. J. og D. A.
* 693. Mjólkurtrog. Þetta mjólkurtrog er komið frá Vestfjörðum. Frú Lára Kolbeins á Ofanleiti. kona séra Halldórs Kolbeins sóknarprests, eignaðist það, þegar prestshjónin bjuggu á Stað í Súgandafirði (1926-1941). Frú Lára gaf Byggðarsafninu trogið, þegar prestshjónin fluttu frá Eyjum.
* 694. Mjólkurtrog, sem jafnframt var um áratugi notað til þess að hnoða í brauðdeig.
* 695. Skilvinda (tegundin Milka). Þessa skilvindu áttu hjónin á Skaftafelli (nr. 62) við Vestmannabraut, frú Halldóra Þórólfsdóttir og Guðjón skipstjóri Hafliðason.
* 696. Skilvinda (teg. Velox). Þessa skilvindu áttu hjónin á Mosfelli (nr. 28 við Túngötu), frú Jenný Guðmundsdóttir og Jón útgerðarmaður Guðmundsson. (Sjá grein um Kf. Fram í Bliki 1974). Kristinn Jónsson á Mosfelli, sonur hjónanna, gaf Byggðarsafninu skilvinduna.
* 697. Skilvinda (teg. Alfa Laval). Þessa skilvindu áttu hjónin í Háagarði á búskaparárum sínum þar 1935-1947, frú Ingigerður Jóhannsdóttir og Þorsteinn Þ. Víglundsson.
* 698. Skilvinda (teg. Rev. perm.). Þessi skilvinda er ein hinna elztu, sem keypt var til Eyja. Hún var keypt á fyrstu árum aldarinnar.
Hjónin á Hrauni (nr. 4) við Landagötu, frú Solveig Jónasdóttir og Jón bókavörður Einarsson, áttu hana. Jón var faðir hins kunna Eyjamanns, Þorsteins skiptstjóra Jónssonar í Laufási, og frú Solveig var stjúpmóðir hans. (Sjá Formannsævi í Eyjum eftir Þ. J.).

Frú Solveig Ólafsdóttir frá Þinghól (nr. 19 við Kirkjuveg) gaf Byggðarsafninu skilvinduna. Foreldrar hennar, hjónin í Þinghól, frú Margrét Sigurðardóttir og Ólafur Auðunsson, útgerðarmaður, sonur Solveigar Jónasdóttur, notuðu skilvinduna eftir daga hjónanna á Hrauni.
* 699. Skyrskjóla. Þessi íslenzka tréfata er mjög gömul. Fötur af þessari gerð voru býsna tíðir „''gestir''" á vestmanneyskum heimilum á 19. öldinni og e. t. v. fyrr á tímum, og a. m. k. tvo fyrstu áratugi þessarar aldar. Skyr, smjör og fleiri matvæli frá bændabýlum í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu voru send vinum og frændfólki í Eyjum, þegar beinar ferðir féllu yfir Álinn eða austan úr Vík til Eyja. Þessar matvælagjafir voru venjulega launaðar með ýmis konar búðarvarningi, sem sendur var aftur í ílátum þessum til gefandans til endurgjalds, svo sem sykur, kaffi, tóbak, og svo gráfíkjur í kramarhúsi til þess að gæða börnunum í gómi. Stundum var sendingin lundi. Þannig voru þessi vöruskipti býsna almenn fyrr á tímum og höfðu þessar fötur merku hlutverki að gegna í viðskiptum þessum.

Skyrfötu þessa smíðaði og átti Árni Filippusson í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Hún er smíðuð fyrir eða um aldamótin síðustu.
* 700. Skyrgrind. Hún barst Byggðarsafninu úr dánarbúi hjónanna á Látrum (nr. 44) við Vestmannabraut, frú Sigurínar Katrínar Brynjólfsdóttur og Friðriks útgerðarmanns Jónssonar. Gefendur: Frú Klara Friðriksdóttir og Jón I. Sigurðsson, hafnsögumaður, hjón á Látrum.
* 701. Skyrgrind. Þessa skyrgrind gaf frú Guðrún Brandsdóttir á Bessastöðum í Eyjum Byggðarsafninu.
* 702. Skyrgrind.
* 703. Skyrgrind. Á grindum þessum var skyrið síað.
* 704. Smjörklöppur tvær ,báðar erlendar. Þær voru keyptar í einokunarverzluninni laust eftir aldamótin síðustu og notaðar hjá bændum tveim á Kirkjubæjum.
* 705. Strokkur, handsnúinn. Þessi sérkennilegi strokkur er smíðaður í Öræfum austur fyrir um það bil einni öld eða rúmlega það. Þá höfðu Öræfingar fundið upp þessa gerð af strokkum og notfært sér nýja tækni. Frú Solveig Pálsdóttir og Gunnar bóndi Jónsson, hjón að Svínafelli í Öræfum, sendu Byggðarsafninu strokkinn að gjöf árið 1965.
* 706. Strokkur. Þennan litla strokk eignuðust hjónin á Gjábakka, frú Margrét Jónsdóttir og Ingimundur hreppstjóri Jónsson, þegar þau gengu í hjónaband, en það var árið 1858. Þau notuðu síðan strokkinn í búskap sínum meira en hálfa öld.

Barnabarn þeirra, Jón Stefánsson frá Mandal (nr. 18) við Njarðarstíg, gaf Byggðarsafninu strokkinn til minningar um ömmu sína og afa.
Í „''Íslenzkum þjóðháttum''" er tekið fram, að strokkunin með þessum íslenzku bullustrokkum þótti ganga vel, ef komizt var af með 600-700 bulluslög, áður en rjóminn skildist í strokknum. Stundum urðu slögin 1000-1200 stendur þar skrifað.
* 707. Strokkur. Þennan bullustrokk gáfu Byggðarsafninu hjónin á Bessastöðum á Heimaey, frú Guðrún Brandsdóttir og Eyjólfur Gíslason, skipstjóri.
* 708. Strokkur, handsnúinn, erlendur að gerð. Þeir voru orðnir algengir á vestmanneyskum mjólkurframleiðsluheimilum eftir að „''ræktunaröldin''" hófst að marki á Heimaey eða á árunum 1925-1930.
* 709. Strokkur úr búi frú Þóru Finnsdóttur og Ólafs Guðmundssonar, sem bjuggu á Flötum (húsinu Bakka, nr. 12). Strokkinn smíðaði Erlendur bóndi Árnason á Skíðbakka í Landeyjum árið 1935 og kostaði hann þá kr. 30,00.
* 710. Strokkur handsnúinn glerstrokkur. Þennan strokk áttu hjónin í Túni, frú Margrét Pálsdóttir og Árni Ólafsson. Frúin gaf Byggðarsafninu gripinn.
* 711. Strokkur handsnúinn glerstrokkur. Gefandi: Frú Ásta Jónsdóttir frá Hlíð (nr. 4) við Skólaveg. Strokkurinn er úr dánarbúi foreldra hennar, frú Þórunnar Snorradóttur og Jóns Jónssonar útgerðarmanns.
 
<center>11. kafli</center>
 
<center>'''Búr og eldhús'''</center>
 
<center>'''Matur er mannsins megin'''</center>

* 712. Asklok. Það er ársett 1818. Askinn áttu um tugi ára bóndahjónin á Kirkjubæ (4. býli) Björn bóndi Einarsson og frú Guðríður Hallvarðsdóttir, foreldrar Guðjóns bónda Björnssonar (d. 1940). Frú Lára Guðjónsdóttir á Kirkjulandi í Eyjum, sonardóttir hjónanna Björns og Guðríðar, gaf Byggðarsafninu asklokið úr dánarbúi foreldra sinna, Guðjóns bónda Björnssonar og frú Ólafar Lárusdóttur.
* 713. Asklok. Það er ársett 1861. Lárus Jónsson, síðar kunnur bóndi og hreppstjóri í Vestmannaeyjum. og Kristín Gísladóttir trúlofuðust 1861. Þá gaf Lárus Kristínu heitmey sinni askinn, sem lokið er af. Þessi hjón gengu í hjónaband árið eftir eða 1862. Þau fluttu til Vestmannaeyja frá Pétursey, þar sem þau hófu búskap, og settust að í Kornhólsfjósi 1863. Hófu búskap á Búastöðum 1870. Dóttir þeirra var frú Ólöf á Kirkjubæ. Dóttir hennar, frú Lára Guðjónsdóttir á Kirkjulandi. gaf Byggðarsafninu asklokið á 100 ára afmæli þess, eða 1961.
* 714. Askur með fagurlega útskornu loki. Hann er sagður vera um 150 ára gamall. Upprunalega er askur þessi frá Sléttabóli í Suðursveit. Á sínum tíma var hann gefinn prestsfrúnni á Kálfafellsstað í sömu sveit. mad. Helgu Skúladóttur, konu séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar.

Askar voru helzt smíðaðir úr góðum rekaviði eins og þessi askur.
Til þess að herða viðinn og gera askinn bragðlegri helltu hreinlætiskonur í þá nýja sjóðandi sortulyngsseiði og lét það standa í þeim 23 dægur.

Víða í íslenzkum sveitum var spónamatur etinn úr öskum fram að síðustu aldamótum og fram yfir þau. Þá tóku stóru grautarskálarnar við.

Hjónin, frú Jarþrúður Pétursdóttir Johnsen og Sigfús M. Johnsen gáfu ask þennan Byggðarsafninu, en frúin erfði hann eftir foreldra sína á Kálfafellsstað.
* 715. Askur. Þennan ask áttu hjónin í Klöpp (nr. 16 við Njarðarstíg), Kristján Ingimundarson, formaður og útgerðarmaður og frægur fuglari til hárrar elli, og frú Sigurbjörg Sigurðardóttir. Askurinn er ársettur 1848. Það mun rétt vera, að frú Margrét Jónsdóttir húsfreyja á Gjábakka, móðir Kristjáns formanns,
hafi upprunalega eignazt askinn.
Dóttursynir þeirra hjóna í Klöpp. Kristján og Theodór Georgssynir, gáfu Byggðarsafninu askinn.
* 716. Axarhaus. Hann var smíðaður hér í Eyjum um miðja síðastliðna öld .Öxin var notuð til þess að kljúfa harða eða hálfharða þorskhausa, sem þá voru næstum dagleg fæða Eyjabúa. Axarhaus þessi fannst í jörðu í námunda við Litlabæ fyrir allmörgum árum.
* 717. Axarhaus. Hann er íslenzk smíði. Það ber hann með sér. Þegar grafið var fyrir útihúsi við Ásgarð (nr. 29) við Heimagötu árið 1953, fannst þessi axarhaus þar um það bil tvo metra undir yfirborði jarðar. Erfitt var að ráða þá gátu, hvernig axarhausinn hefur grafizt þarna í jörðu, því að jarðvegurinn. þar sem hann lá, virtist aldrei hafa verið hreyfður. Þó var þarna dökkt moldarlag, sem skar sig úr um litinn frá jarðveginum í kring. Sú spurning vaknar: Var þarna gömul gröf frá 16. öld, en þá var Landakirkja byggð á lendum nálægt þessum stað, lóðum tómthúsanna að Löndum á Heimaey. Systurnar frá Ásgarði, frúrnar Katrín og Guðrún Árnadætur, gáfu Byggðarsafninu fund þennan.
* 718. Bitakassi. Nestiskassi sjómanns. Þetta var bitakassi hins kunna bónda, jarðræktarmanns og sjómanns Guðlaugs form. Jónssonar í Gerði.
* 719. Bitakassi. Þetta er síðasti bitakassi Þorsteins Jónssonar, hins kunna formanns og útgerðarmanns í Laufási við Austurveg (nr. 5). Frú Elínborg Gísladóttir, þá ekkja Þorsteins, gaf Byggðarsafninu kassann.
* 720. Bitakassi, rauður að lit. Þennan bitakassa átti Árni Jónsson sjómaður í Garðsauka (nr. 27) við Vestmannabraut. Á. J. stundaði hér sjó um tugi ára.
Barnabarn þeirra, Jón Stefánsson frá Mandal (nr. 18) við Njarðarstíg, gaf Byggðarsafninu strokkinn til minningar um ömmu sína og afa.
Í „Íslenzkum þjóðháttum" er tekið fram, að strokkunin með þessum íslenzku bullustrokkum þótti ganga vel, ef komizt var af með 600700 bulluslög, áður en rjóminn skildist í strokknum. Stundum urðu slögin 1000-1200 stendur þar skrifað.
* 721. Bitakassi. Þetta er síðasti bitakassinn, sem hinn merki útgerðarmaður og formaður í Eyjum, Stefán Guðlaugsson í Gerði átti og notaði um nokkurt árabil á v/b Halkion II VE. 205, en hann var skipstjóri á bátnum þeim samtals 23 vertíðir.
* 722. Bitakassi. Hann er merktur J. S.
* 723. Bollapar. Þetta er nálegt 90 ára gamalt bollapar, sem heimasætan á Búastöðum, Fríður Lárusdóttir hreppstjóra og bónda Jónssonar, fékk í fermingargjöf 26. maí 1894. Frú Lára Sturludóttir gaf Byggðarsafninu bollaparið, en hún erfði það eftir foreldra sína, hjónin frú Fríði og Sturla Indriðason frá Vattarnesi.
* 724. Bollapar. Þetta rósótta bollapar átti frú Néríður Ketilsdóttir og frú Geirdís Arnadóttir í Sjóbúð við Heimatorg. Frú Néríður var eftirsótt saumakona á sinni tíð og sú einasta, sem saumaði peysuföt í Vestmannaeyjabyggð fyrstu tugi aldarinnar.
* 725. Borðhnífur lítill úr málmblendi, bæði skaft og blað. Hnífur þessi er mjög gamall og sagður frá árum Niels Nikolai Bryde hér í Eyjum. Sonur hans, Johan Peter Thorkelin Bryde, notaði hnífinn, þegar hann dvaldist hér við verzlun sína á sumrum á árunum 1879-1910. Þetta var ættargripur „Brydanna".
* 726. Brauðhnífur, brauðskurðarhnífur. Þennan brauðhníf áttu hjónin í Skuld (nr. 40) við Vestmannabraut, frú Margrét Jónsdóttir og Stefán formaður og útgerðarmaður Björnsson.
* 727. Brauðhnífur. Þennan brauðhníf áttu hjónin í Skálholti (nr. 43 við Urðaveg), frú Sigríður Einarsdóttir og Gísli Magnússon, útgerðarmaður og formaður.
Brauðhníf þennan eignaðist Elliheimilið að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg eftir daga hjónanna, og þaðan barst hnífur þessi Byggðarsafninu að gjöf.
* 728. Brauðhnífur.
* 729. Brauðhnífur. Ekki er vitað, hver þennan brauðhníf átti. Þessir brauðhnífar þóttu mikið þarfaþing á fjölmennum útgerðarmannaheimilum hér í Eyjum á fyrstu áratugum vélbátaútgerðarinnar, þegar sjómenn og landverkafólk bjuggu heima hjá útvegsbændum og höfðu þar fæði og alla aðhlynningu.
* 730. Burðarskrína. Svo hétu þessir „kassar" í daglegu tali fólksins. Burðarskrínan var notuð til þess að bera í heim á bakinu ýmis konar búðarvarning, þegar engin voru farartækin í kauptúninu, og engar töskur eða önnur innkaupaílát áttu sér stað. Þetta er burðarskrína ætluð fullorðnum karlmanni. Hurðarskrínur, sem ætlaðar voru unglingum, voru mun minni. Í burðarskrínunni var band. t. d. kaðall eða reiptagl, sem brugðið var yfir öxlina. Á eggjatökutímum á vorin var burðarskrínan notuð í Úteyjum til þess að safna í hana eggjum.

Burðarskrínu þessa gaf Byggðarsafninu frú Kristbjörg Einarsdóttir. ekkja Guðmundar sjómanns Jónssonar, en þau hjón bjuggu um árabil í Málmey (nr. 32) við Hásteinsveg. Guðmundur Jónsson fluttist til Eyja árið 1903 og stundaði hér sjó 4050 ár. Hann lézt árið 1953 og þá hátt á áttræðisaldri.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-11-30T12:57:17Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|400px|''Íbúðarhúsin á tveim Kirkjubæjarjörðunum.'']]
 
==Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja==
 
<center>''Framhald''</center>

(Árin 1972 og 1973 birti ég í Bliki skýringar við 562 hluti í Byggðarsafni Vestmannaeyja. Eldgosið á Heimaey truflaði þetta starf mitt og færði það úr skorðum, svo að framhald á minjaskránni birtist ekki í Bliki 1974, sem var 31. árgangur ritsins. Hér birti ég framhaldið, skýringar við hluti nr. 563-989 og fylla þær þrjár arkir. Þá hef ég látið prenta 8 arkir af minjaskránni eða samtals 128 bls. Sé engin skýring við hlutinn, er ástæðan sú, að mér er ekki leyfilegt að tjá hana eða ég veit engin deili á því, hver hann hefur átt.
(Þ. Þ. V.).
 

<center>7.kafli</center>
 
<center>'''Úr og klukkur</center>

* 563. ''Bakkaúr''. Þetta gamla bakkaúr „erfði“ Byggðarsafnið úr dánarbúi frú [[Margrét Sigurþórsdóttir|Margrétar Sigurþórsdóttur]] húsfr. á [[Garðstaðir|Garðstöðum]], (nr. 5) við [[Sjómannasund]]. Úr þetta var keypt á Eyrarbakka á fyrri öld og var lengi eign Sigurþórs bónda Ólafssonar á Garðstöðum á Rangárvöllum, föður frú Margrétar. [[Kristján Thorberg]], matsveinn, fóstursonur frú Margrétar, og kona hans frú [[Lydía Einarsdóttir]] gáfu Byggðarsafninu úrið.
* 564. ''Klukka''. Þessa borðklukku áttu héraðslæknishjónin frú [[Anna Gunnlaugsson|Anna]] og [[Halldór Gunnlaugsson]]. Héraðslæknir þessi starfaði hér í Eyjum við góðan orðstír í 18 ár (1906-1924). Hann drukknaði við [[Eiði]]ð 16. des. 1924. Börn læknishjónanna gáfu Byggðarsafninu klukkuna.
* 565. ''Klukka''. Þessa klukku áttu hjónin á Gjábakka (nr. 8) við Bakkastíg, [[Jón Einarsson|Jón kaupmaður Einarsson]] og frú [[Sesselja Ingimundardóttir]].
* 566. ''Klukka'' - veggklukka. Þessa veggklukku áttu héraðslæknishjónin í [[Landlyst]] (1865-1905) [[Þorsteinn Jónsson (héraðslæknir)|Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Hjónin áttu klukku þessa um tugi ára. Þegar læknishjónin fluttu héðan árið 1905, gáfu þau hjónunum á [[Hjalli|Hjalla]] við Vestmannabraut (nr. 57) klukkuna, en þau voru þá frú [[Kristólína Bergsteinsdóttir]] og [[Sveinn P. Scheving|Sveinn Pálsson Scheving]] meðhjálpari.
[[Einar Einarsson]] frá [[Norðurgarður|Norðurgarði]] eignaðist síðan klukkuna og flutti hana með sér til Reykjavíkur. Þegar hann féll frá, var hún send Byggðarsafninu samkvæmt beiðni hans. 
Upprunalega var annar kassi skrautlegri um klukkuverkið, en hann fór forgörðum veturinn 1918 í kulda og raka frostavetrarins mikla, og smíðaði þá [[Ágúst Árnason|Ágúst kennari og smiður Árnason]] í [[Baldurshagi|Baldurshaga]] (nr. 5 A) við Vesturveg þennan klukkukassa.
* 567. ''Klukka''. Þetta er elzta klukkan, sem Byggðarsafnið á. Klukku þessa áttu hin merku og nafnkunnu hjón í [[Nýibær|Nýjabæ]], frú [[Kristín Einarsdóttir]] húsfr. og [[Magnús J. Austmann]], bóndi þar og alþingismaður Eyjabúa. Þau giftust árið 1844 og fengu þá m.a. klukku þessa í brúðargjöf.
M.J. Austmann andaðist 1859. 
Fósturdóttir þeirra hjóna var frú [[Kristín S. Jónsdóttir]], síðar kona [[Davíð Árnason|Davíðs Árnasonar]] afgreiðslumanns frá Grænanesi í Norðfirði. Þau bjuggu hér á [[Ólafsvellir|Ólafsvöllum]] (nr. 61) við Strandveg. Frú Kristín eignaðist klukkuna, þegar fóstra hennar féll frá árið 1899. Frú [[Ásta Gunnarsdóttir]], húsfreyja í [[Hólshús]]i, er dóttir frú Kristínar S. Jónsdóttur. Hún eignaðist klukkuna að móður sinni látinni og gaf hana Byggðarsafninu.
* 568. ''Klukka''. Þessar klukkur voru framleiddar á styrjaldarárunum síðari (1939-1945). Ekki var þá leyft að nota málm í klukkukassa. Alla málma þurfti að nota í þágu hernaðarátakanna til tortímingar eignum og mannslífum.
* 569. ''Borðklukka''. Þessa gömlu klukku áttu tómthúshjónin á [[Fögrunellir|Fögruvöllum]], [[Sigurður Vigfússon|Sigurður sjómaður Vigfússon (Siggi Fúsa)]] og frú [[Þorgerður Erlendsdóttir]]. Hann var einn af kunnustu sjómönnum hér í kauptúninu á sínum langa æviferli. Þau hjónin bjuggu að Fögruvöllum við Strandveg (áður nr. 39 C, nú nr. 18 við [[Miðstræti]]) um hálfrar aldar skeið eða frá 1885-1935. Ýmsir töldu Sigurð Vigfússon fræðaþul og svo eru ýmis hnyttiyrði eftir honum höfð.
* 570. ''Klukka'' (standklukka). Hún var á sínum tíma einskonar „Bornholmsklukka“, sem stóð um árabil í stofunni á [[Gerði-stóra|Gerði]] hjá hjónunum frú [[Margrét Eyjólfsdóttir|Margréti Eyjólfsdóttur]] og [[Guðlaugur Jónsson|Guðlaugi bónda Jónssyni]], útgerðarmanni. Klukkukassa þennan smíðaði á fyrri öld [[Jón Vigfússon|Jón bóndi og smiður Vigfússon]] í [[Tún]]i.
* 571. ''Klukka''. Þegar flúið var úr bænum með Byggðarsafnið á fyrstu dögum eldsumbrotanna, tapaðist annar „vængurinn“ af klukkukassa þessum. Þessa klukku áttu fósturforeldrar [[Þorsteinn Þ. Víglundsson|Þorsteins Þ. Víglundssonar]], hjónin á Hóli í Norðfirði, frú [[Stefanía Guðjónsdóttir]] frá Hamarsholti í Hreppum og Vigfús smiður og útgerðarmaður Sigurðsson frá Kúfhóli í Landeyjum. Hann smíðaði klukkukassann. Þ.Þ.V. erfði klukku þessa eftir fósturforeldra sína og gaf hana Byggðarsafninu.
* 572. ''Klukka''. Þessi veggklukka var keypt haustið 1927 af [[Gísli Lárusson|Gísla Lárussyni]] gullsmið í [[Stakkagerði]], sem verzlaði þar með úr, klukkur og skartgripi. Hjónin [[Þorsteinn Þ. Víglundsson]] og [[Ingigerður Jóhannsdóttir]], sem þá voru nýflutt til kaupstaðarins, keyptu þessa klukku og áttu hana um tugi ára. Þau gáfu hana Byggðarsafninu.
* 573. ''Klukka'' - vekjaraklukka. Klukku þessa átti eitt sinn einn af lögregluþjónum kaupstaðarins. Erfingjar hans gáfu hana Byggðarsafninu.
*574. ''Klukka'' (veggklukka) frá [[Lönd|Stóru-Löndum]]. Klukku þessa áttu hjónin frú [[Elín Þorsteinsdóttir]] frá Dyrhólum í Mýrdal og [[Friðrik Svipmundsson]], skipstjóri og útgerðarmaður. Þau byggðu íbúðarhúsið að Stóru-Löndum (nr. 11) við Landagötu 1909.
* 575. ''Klukka'' („stimpilklukka“). Þetta mun vera fyrsta stimpilklukka, sem keypt var til Eyja. Hana átti [[Einar Sigurðsson]], hraðfrystihúsaeigandi,
(„Einar ríki“) og notaði hana um árabil í Hraðfrystistöð Vestmannaeyja. Hann gaf Byggðarsafninu klukkuna árið 1966.
* 576. ''Klukka'' („rafmagnsklukka“). Þessa klukku gaf [[Friðfinnur Finnsson]], kaupmaður frá [[Oddgeirshólar|Oddgeirshólum]], Byggðarsafninu. Frú [[Anna Johnsen]], Túngötu 7 í Reykjavík, gaf F.F. klukkuna og lagði um leið svo fyrir, að hann skyldi gefa hana Byggðarsafninu, þegar hann vildi ekki nota hana lengur eða eiga.
* 577. ''Klukka'' (borðklukka) úr gleri. Þessa klukku áttu héraðslæknishjónin að [[Kirkjuhvoll|Kirkjuhvoli]] (nr. 65 við Kirkjuveg), frú Anna og Halldór Gunnlaugsson. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu klukkuna eftir þeirra dag.
* 578. ''Klukka''. Þessa klukku átti [[Maríus Jónsson]], sjómaður í [[Framnes]]i (nr. 3 B) við Vesturveg. Klukkan var send Byggðarsafninu frá Vossabæjarhjáleigu í Gaulverjabæjarhreppi eftir fráfall Maríusar Jónssonar. Gefandi: Frú Anný Guðjónsdóttir, bróðurdóttir M.J.
* 579. ''Karlmannsúr''. Það fannst í norskum heybagga, sem keyptur var til Eyja um eða eftir 1930 og var fluttur frá Noregi með norska millilandaskipinu Lyru, sem þá hafði fasta áætlun milli landanna. [[Árni J. Johnsen]] frá Frydendal, síðast bóndi í Suðurgarði, gaf byggðarsafninu úrið.
* 580. Karlmannsúr. Þetta vasaúr gáfu fósturforeldrar Þ. Þ. V. honum. þegar hann fermdist vorið 1914. Það er „''15 steina úr''", eins og það var þá orðað. Síðan notaði hann úr þetta hér í bæ í 37 ár en alls 46 ár samfleytt. Með því gætti hann stundanna í Unglingaskóla Vestmannaeyja í 3 ár, í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum í 30 ár og í Sparisjóði Vestmannaeyja í 17 ár, áður en hann eignaðist armbandsúr. Úr þetta var sem sé notað til ársins 1960 og þá gefið Byggðarsafninu.
* 581. Karlmannsúr, mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Það var á sínum tíma keypt í einokunarverzluninni hér um 1860. — Úr þetta notaði um tugi ára Finnbogi bóndi og skipstjóri Björnsson í Norðurgarði . Gefandi: Frú [[Klara Kristjánsdóttir]] frá Heiðarbrún við Vestmannabraut (nr. 59).
* 582. Karlmannsúr mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Þetta úr átti hér upprunalega [[Michael Marius Ludvig Aagaard]], sem var sýslumaður hér í Eyjum 1872-1891. Pétur bóndi og bátasmiður Benediktsson í Þórlaugargerði eignaðist úrið við brottför sýslumanns frá Eyjum. Síðan erfði Jón bóndi og smiður Pétursson í Þórlaugargerði það eftir föður sinn og síðan Jón bóndi og smiður Guðjónsson í Þórlaugargerði eftir fósturforeldra sína. Hann gaf það Byggðarsafninu.
* 583.Karlmannsúr. Á árunum 1878-1882 reisti [[Jóhann Jörgen Johnsen]] í Vestmannaeyjum tvílyft timburhús byggt úr finnskum kjarnaviði. Meira en tvo tugi ára var hús þetta sjúkraskýli Eyjamanna, og veitingahús og gististaður gesta í kauptúninu. Yfirsmið við bygginguna sóttu hjónin, sem byggðu þetta langstærsta hús í kauptúninu, norður í Skagafjörð. Hann hét [[Árni Árnason]]. Hann settist síðan að í Eyjum og stundaði hér sjó. þegar hann var ekki við smíðar. Hann drukknaði í fiskiróðri árið 1887. [[Árni Árnason]] húsasmiður átti þetta úr. [[Sigfús M. Johnsen]], sonur hjónanna [[Jóhann J. Johnsen|Jóhanns J. Johnsen]] og frú [[Önna Sigríðar Árnadóttur|Anna Sigríður Árnadóttir]], sem byggðu húsið, eignaðist úrið og gaf það Byggðarsafninu.
* 584. Karlmannsúr. Þetta vasaúr átti [[Einar Kári Jónsson]] frá Káragerði í Landeyjum. Hann var bróðir frú Guðríðar síðari konu Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og þannig móðurbróðir [[Einars Sigurðssonar]]. hraðfrystihúsaeiganda. [[Einar Kári]] þótti með afbrigðum góður ræðari, og tók hann þátt í kappróðrum í Eyjum. Jafnframt var hann kunn aflakló á handfærið sitt.
* 585. Kvenúr. Þetta úr gaf Byggðarsafninu frú [[Steinunn Jónasdóttir]], síðast til heimilis hjá [[Óskari Jósúasyni|Óskar Jósúason]], syni sínum og frú að Kirkjuvegi 20 hér í kaupstaðnum. Hún var ekkja [[Jósúa Teitssonar|Jósúa Teitsson]] bólstrara. Úri þessu skyldi ávallt fylgja þessi orð frá gefanda: „Úrið er tryggðarpantur eiginmanns míns frá árinu 1910, en það ár hétum við hvort öðru trú og tryggð, unnum hjúskaparheit okkar í Snjóksdal í Dalasýslu."
* 586. Úrfesti, sem notað var við úrið nr. 580.
* 587. Úrfesti úr kvenhári. Úrfesti þessa átti Jón kaupmaður Einarsson á Gjábakka. Hún var gefin Byggðarsafninu við fráfall hans.
* 588. Úrkassi. Þennan úrkassa með rómverskum tölum átti [[Brynjólfur Einarsson]], bátasmíðameistari, Boðaslóð 4 hér í bæ.
* 589.Vasaúr. Þetta stóra vasaúr er sérlegt að því leyti, að á því eru engar tölur. Það er ætlað blindu fólki. Þetta úr átti [[Halldór Brynjólfsson]]
frá Norðurgarði, fóstursonur Jóns bónda í Gvendarhúsi og frú [[Sesselju Jónsdóttur|Sesselja Jónsdóttir]] konu hans. Halldór var blindur frá 13 ára aldri. Þó stundaði hann sjó um tugi ára og vann ýmis störf önnur til framfærslu sér og sínum. (Sjá grein um þennan merka mann í Bliki árið 1954). Halldór Brynjólfsson þreifaði um úrskífuna og fann á örðunum, hvað tímanum leið.
* 590.Skipsklukka. Þessa skipsklukku sendi Friðrik Ólafsson, sem var skipherra á varðskipum ríkisins í 6 ár á árunum 19251934. Síðar var hann skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík. Björgunar og varðskipið Þór strandaði á Sölvabakkaskerjum utanvert við Blönduós 21. des. 1929. Friðrik Ólafsson bjargaði ýmsum hlutum úr varðskipinu. m. a. þessari klukku, sem hann sendi Byggðarsafninu að gjöf. Klukka þessi mætti minna Eyjafólk á það mikla framtak, er Eyjamenn keyptu þetta fyrsta björgunar og varðskip íslenzku þjóðarinnar til landsins árið 1920.
* 591. Borðklukka.
* 592. Lóðaklukka. Þessa litlu lóðaklukku átti frú [[Una Jónsdóttir]], skáldkona, sem bjó um árabil að Faxastíg 21 (Sólbrekku) hér í bæ.
* 593. Veggklukka.
* 594. Úrfesti. Úrfesti þessi fylgdi úri nr. 584.
* 595. Úrkassi. gulur að lit. Úrkassar þessir voru algengir hér áður fyrr, þegar vasaúrin voru í tízku. Þeir voru notaðir til hlífðar þeim í vestisvasa. Þennan kassa átti [[Einar Kári Jónsson]] frá Káragerði (sjá nr. 584).
 
<center>8. kafli</center>
 
<center>'''Póstur og sími'''</center>

* 596. Flöskuskeyti. Um aldir var byggðin í Vestmannaeyjum mjög einangruð. Skipaferðir voru strjálar og vikum saman var ekki lendandi við sanda Suðurlandsstrandarinnar sökum brims. Fyrr á tímum var þess vegna algengt, að Eyjabúar sendu boð í flöskum til vina og nánasta vandafólks í Suðursveitum landsins með því að láta sunnan storminn bera skeytið (flöskuna) norður til strandar. 
Oft var daglega genginn Landeyjasandur í leit að reka, og svo fiski til matar. Þá fundust flöskur þessar. Skeytunum var komið til skila svo fljótt sem við varð komið. Það þótti sjálfsögð skylda og var ríkjandi drengskapur. Launin, burðargjaldið, fólst í flöskunni: Eilítil tóbakslús. 
Þetta er eftirlíking af flöskuskeyti. sem frú Ingibjörg Ólafsdóttir frá Bólstaðarhlið (nr. 39 við Heimagötu) sendi föður sínum, Ólafi bónda Ólafssyni í Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. haustið 1921. Guðjón skipstjóri Jónsson frá Sandfelli (nr. 36 við Vestmannabraut), kastaði flöskunni í sjóinn norður af Eiði á leið í fiskiróður. Ekki er annað vitað, en að þetta hafi verið síðasta flöskuskeytið, sem sent var milli Eyja og lands.
* 597. Frímerkjahylki. Þessi bláu hylki notaði póststjórnin íslenzka um tugi ára til þess að senda frímerki í til pósthúsa víðsvegar um landið. Þetta gamla frímerkjahylki fannst í gömlum skjalakassa, sem geymdur var í Godthaabshúsinu frá þeim tíma, er [[Gísli J. Johnsen]] gerðist hér póstmeistari (1904). Þá gerði hann húsið Godthaab að pósthúsi. En hylkið er eldra. [[Sigfús Árnason]] á Litlu-Löndum fékk send frímerki í hylkjum þessum, þegar hann var póstmeistari í Eyjum á árunum 1894-1904.
* 598. Ritsímalykill. Þetta er hinn fyrsti svokallaði ritsímalykill, sem notaður var með Morstækjunum hér í Eyjum. Með morslykli þessum voru búnir til punktar og strik, sem mynduðu stafrófið eða táknuðu stafi eftir punkta og strikafjölda. T. d. var A táknað með . og B með —... og C með .. o. s. frv. 
Þrír punktar áttu að vera jafnlangir og eitt strik og bil milli punkta og striks jafnlangt og einn punktur. Símritarar gátu náð ótrúlegum hraða í sendingu morsmerkja með svona ritsímalyklum. Algengt var að senda 150-160 stafatákn á mínútu. Morslykill þessi var tekinn í notkun hér á landi 1906. Þessi morslykill var gefinn [[Árna Árnasyni|Árni Árnason]], símritara frá Grund við Kirkjuveg (nr. 31), árið 1919. Þá lærði hann að nota lykilinn. Það þótti þá mikið afrek í símritarastarfinu. Árni Árnason gaf Byggðarsafninu lykilinn ásamt táknum þeim, sem hér eru birt.
* 599. Símtól. Árið 1919 var síminn lagður suður í Stórhöfða. Þetta er fyrsta talsímatólið, sem þar var notað og hékk þar á vegg.
* 600. Símtól. Þannig litu mörg fyrstu símtólin út, þau, sem ætlað var að standa á borðum. [[Valdimar Kristjánsson]], smíðakennari frá Kirkjubóli ,gaf Byggðarsafninu þetta tæki.
 
<center>9. kafli</center>
 
<center>'''Tóvinnutæki''', '''vefnaður og dúkar'''</center>

(Sumum finnst nóg um, hversu Byggðarsafn Vestmannaeyja hefur til sýnis mörg tóvinnutæki af líkri gerð, t. d. rokka og snældustóla. Þessu er til að svara: 
Tóvinnukonur, sem notað höfðu hluti þessa árum og áratugum saman og þótti vænt um þá, hafa gefið þá Byggðarsafninu, beðið það að geyma þá til minnis um eigendur og notendur þeirra og þær mörgu ánægjustundir, sem vinnan og tækin veittu þeim. Stundum eru það afkomendur þessara mætu kvenna, sem hér eiga hlut að máli. Það væri að bregðast góðum gefanda og göfugri hugsun að stinga einhverjum af hlutum þessum undir stól. Einnig eru munir þessir býsna mismunandi að gerð).
* 601. Alinmál úr harðviði, sem eingöngu var notað, þegar unnið var að vefnaði. Íslenzk smíði. - Þegar [[Árni Filippusson]] í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, hinn kunni Eyjabúi á sínum tíma (d. 1932), var sýsluskrifari hjá Hermanníusi sýslumanni Johnsson á Velli í Hvolhreppi á sínum yngri árum (f. 1856), stundaði hann vefnað í hjáverkum sínum. Þá smíðaði hann sér þetta alinmál. Það er þess vegna um það bil aldargamalt.
* 602. Bandprjónar. Prjóna þessa átti frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga (nr. 5 við Vesturveg), sem var prjónakona mikil. Þessa örmjóu prjóna notaði frúin, þegar hún prjónaði skotthúfur við íslenzka kvenbúninginn og svo fíngerða fingravettlinga.
* 603. „''Bandstýra''". Svo var þessi hlutur kallaður. Ullarbandið var látið renna gegnum gatið á „„''bandstýrttnni''", þegar það var undið í hnykil.
* 604. Hesputré, smíðað úr málmi. Þetta sérkennilega hesputré er gjöf til Byggðarsafnsins frá [[frú Dýrfinnu Gunnarsdóttur|Dýrfinna Gunnarsdóttir]], ekkju Páls heitins Bjarnasonar barnaskólastjóra í Vestmannaeyjum. Bróðir frúarinnar smíðaði á sínum tíma hesputréð handa móður sinni, frú Katrínu Sigurðardóttur, sem síðast var húsfreyja á Hólmum í Landeyjum.
*605. Hesputré. Þetta hesputré átti og notaði um árabil frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga, kona Högna Sigurðssonar, síðasta hreppstjórans í Vestmannaeyjum.
* 606. Hesputré, mjög gamalt. Síðast átti þetta hesputré frú [[Hólmfríður Jónsdóttir]], húsfreyja að Skjaldbreið í Eyjum (nr. 36 við Urðaveg). kona Sigurðar skipstjóra Ingimundarsonar. Frú Hólmfríður gaf Byggðarsafninu hesputréð nokkrum vikum áður en hún andaðist.
* 607. Hesputré. Þetta hesputré er upprunalega komið til Eyja frá Káragerði í Landeyjum. Árið 1903 fluttist hin aldraða húsfreyja í Káragerði, frú [[Ástríður Pétursdóttir]], til Vestmannaeyja með Guðrúnu dóttur sinni og manni hennar, [[Sigurði Ísleifssyni|Sigurður Ísleifsson]] trésmíðameistara. (Sjá Blik 1969, grein um hjónin í Merkisteini).
* 608. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 34 við Heimagötu. þ. e. Gömlu Heiði), frú [[Guðríður Jónsdóttir]] frá Káragerði í Landeyjum og Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson (d. 1916). foreldrar Einars hraðfrystihúsaeiganda.
* 609. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 19 við Sólhlíð. Stóru-Heiði. Húsið skemmdist í eldsumbrotunum og var brotið niður til grunna í júnímánuði 1975). Hjónin voru frú [[Bjarngerður Ólafsdóttir]] og [[Guðjón Jónsson]] skipstjóri. Frú Bjarngerður gaf Byggðarsafninu hesputréð.
* 610. Hnokki. Hann er smíðaður úr hvalbeini og þess vegna mjög sérlegur. Þennan hnokka gaf Byggðarsafninu frú [[Jóhanna Jónsdóttir]], sem hér dvaldist þá á elliheimilinu að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg.
* 611. Hnyklatína. Þær voru helzt notaðar til þess að geyma í bandhnykla. Hnyklatínu þessa átti frú [[Kristín Gísladóttir]], húsfreyja á Búastöðum (d. 1921). kona [[Lárusar Jónssonar|Lárus Jónsson]] hreppstjóra. Þau voru foreldrar hinna merku Eyjabúa Gísla gullsmiðs Lárussonar, útgerðarmanns, hákarlaformanns og kaupfélagsstjóra, og [[Fríðar Lárusdóttur|Fríður Lárusdóttir]], konu Sturlu Indriðasonar. Frú Fríður gaf Byggðarsafninu tínuna.
* 612. Hnyklatína. Þessi hnyklatína er mjög gömul. Hana átti og notaði síðast frú [[Salvör Þórðardóttir]]. stjúpa Árna gjaldkera Filippusonar í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Frú Salvör var seinni kona Filippusar ferjumanns og bónda Bjarnasonar í Háfshól í Holtum. Fyrri kona Filippusar ferjumanns, frú Guðrún Árnadóttir, dannibrogsmanns og bónda Jónssonar, átti tínu þessa. Hún var fædd að Stóra-Hofi á Rángárvöllum 26. okt. 1833 og lézt árið 1866. Frú Guðrún var unglingsstúlka, þegar hún eignaðist tínuna. 
Frú [[Salvör Þórðardóttir]] var fædd 16. nóv. 1831 og andaðist í Ásgarði við Heimagötu 17. nóv. 1911. Dætur [[Árna Filippussonar|Árni Filippusson]], stjúpsonar hennar, frú Guðrún og frú Katrín, gáfu Byggðarsafninu hnyklatínuna.
* 613. Kembulár eða lyppulár. Kembulár þennan átti frú [[Ingibjörg Jónsdóttir]], húsfreyja í Hraungerði (nr. 9) við Landagötu. Hún var síðari kona Gottskálks sjómanns Hreiðarssonar og stjúpa [[Sigurðar Gottskálkssonar|Sigurður Gottskálksson]] ,síðast bónda á Kirkjubæ. Í kembulárinn voru lagðar kembur, þegar verið var að kemba ullina.
Áður en rokkar komu til sögunnar, var ullin lyppuð ofan i lárinn. Þar af nafnið lyppulár. Ullin var þá spunnin á halasnældu eins og hrosshár. 
Kembulár þessi á dálitla sögu. Móðir frú Ingibjargar í Hraungerði, frú Katrín Guðmundsdóttir, eignaðist lárinn úr dánarbúi séra Ásmundar sóknarprests í Odda á Rangárvöllum Jónssonar. Hann lézt árið 1880. Móðir séra Ásmundar, frú Karítas Illugadóttir, kona Jóns lektors Jónssonar á Bessastöðum, átti lárinn upphaflega. Hún lézt árið 1837. Þá eignaðist sonur hennar, séra Ásmundur, lárinn.
* 614. Krókarefskefli. Þau voru smíðuð úr einni spýtu og þóttu völundarsmíð, ef vel tókst að telgja þau. Þau þóttu jafnan dýrgripir. Miklar hannyrðakonur áttu þau jafnan. Þær höfðu á þeim mislitan þráð til útsauma. Á þeim voru 2 eða 3 þráðahöld, sem svo voru nefnd. Þetta krókarefskefli áttu hjónin Sigfús M. og [[Jarþrúður P. Johnsen]] og gáfu það Byggðarsafninu.
* 615. Prjónastokkur, skrautmálaður. Prjónastokkur þessi er mjög gamall. Frú [[Katrín Þórðardóttir]] í Júlíushaab á Tanganum hér á Heimaey, flutti hann með sér hingað til Eyja árið 1869, en hún var tengdamóðir Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar í Júlíushaabverzlun. Eiginmaður hennar var Þórarinn bóndi Þórarinsson frá Mörtungu á Síðu. Frú Katrín Þórðardóttir eignaðist prjónastokkinn, þegar hún var fermd eða um það bil 1820. Þau hjón bjuggu í Neðra-Dal undir Eyjafjöllum.
* 616. Prjónastokkur. Þennan útskorna prjónastokk átti [[Guðrún Pálsdóttir]] prests Jónssonar á Kirkjubæ, Gunna skálda, sem svo var kölluð, af því að hún lét oft fjúka í kviðlingum, og var hún vel hagmælt eins og séra Páll skáldi faðir hennar. Hún fæddist árið 1818 og lézt 1890. Síðustu æviárin bjó hún í tómthúsinu Kuðungi við Sjómannasund, sem var þröng gata, er lá norður á Strandveginn.
* 617. Prjónastokkur. Þennan prjónastokk átti [[Björg Jóhannsdóttir]] frá Krosshjáleigu í Landeyjum, en hún var lengi vinnukona hjá frú
[[Jónínu Jónsdóttur|Jónína Jónsdóttir]] í Gerði og andaðist hjá henni árið 1940. Björg Jóhannsdóttir var margar vetrarvertíðir sjóbúðarbústýra, eins og það var kallað, hjá skipshöfnum úr Landeyjum. sem lágu hér við til fiskveiða á vetrarvertíðum. Frú Jónína Jónsdóttir. fyrrv. húsfreyja í Gerði, gaf Byggðarsafninu prjónastokkinn.
* 618. Prjónavél. Þetta er fyrsta prjónavélin, sem keypt var til Eyja. Það gerðist fyrir eða um síðustu aldamót. Prjónavélina átti og notaði um tugi ára frú [[Steinvör Jónsdóttir]], húsfr. í Nýjabæ, kona [[Jónasar Helgasonar|
Jónas Helgason]] bónda þar. Margur Vestmannaeyingur gekk og hefur gengið í sokkum. sem prjónaðir voru í þessari prjónavél. 
Frú [[Jóhanna Jónasdóttir]], húsfr. í Nýjabæ eftir foreldra sína, kona [[Sigurðar Þorsteinssonar|Sigurður Þorsteinsson]], sjómanns, gaf Byggðarsafninu prjónavélina.
* 619. Rokkur. Þetta er elzti rokkurinn, sem Byggðarsafnið á, enda berbrúðan þess vitni. Þennan rokk áttu upprunalega bóndahjónin í Þórlaugargerði. [[Jón Austmann Jónsson]] prests Austmanns að Ofanleiti og frú [[Rósa Hjartardóttir]]. [[Jón Austmann yngri]] var fæddur árið 1814. Hann lézt 1888. Sonur þeirra hjóna var Hjörtur bóndi í Þórlaugargerði. Hann var kvæntur frú
[[Guðríði Helgadóttur|Guðríður Helgadóttir]] frá Stóra-Gerði í Eyjum. Hún missti þennan mann sinn við slys í Hellisey sumarið 1883. Eina dóttur áttu þau, sem Rósa hét. Hún erfði þennan rokk, og mörgum árum eftir fráfall hennar eignaðist Byggðarsafnið hann, með því að frú Guðríður Helgadóttir, móðir hennar, giftist síðar [[Einari Sveinssyni|Einar Sveinsson]] í Þórlaugargerði. Sonur þeirra var okkar góði samborgari [[Hjörtur Einarsson]] á Geithálsi (nr. 2) við Herjólfsgötu. Frá konu hans, frú [[Katrínu Sveinbjarnardóttur|Katrín Sveinbjarnardóttir]], barst Byggðarsafninu rokkurinn.
* 620. Rokkur. Frú Anna Tómasdóttir, kona Bjarna Jónssonar, gjaldkera og útgerðarmanns að Svalbarða (milli Túngötu og Birkihlíðar, sunnan lóðar nr. 24 þennan rokk og notaði hann frá æskuárum sinum á Skammbeinsstöðum í Rangárvallasýslu (f. 1879). 
[[Bjarni Jónsson]] lét smíða skápinn utan um rokkinn og gaf síðan hvort tveggja Byggðarsafninu eftir fráfall konu sinnar eða árið 1956.
* 621. Rokkur með látúnsgjörð um hjólið. Þennan rokk smíðaði Þórður bóndi Þorsteinsson á Sléttabóli í AusturLandeyjum. Rokk þennan átti og notaði um tugi ára frú [[Ólöf Lárusdóttir]] húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, kona Guðjóns bónda Björnssonar. Frú [[Lára Guðjónsdóttir]], húsfr. að Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12), dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 622. Rokkur með málmgjörð um hjólið. Þennan rokk átti frú [[Sigurlaug Guðmundsdóttir]] í Miðgarði (nr. 13 A) við Vestmannabraut. Frú Sigurlaug var húsfreyja á Kirkjubæum tugi ára. Maður hennar var Ísleifur bóndi Guðnason. Þau hættu búskap á Kirkjubæ árið 1919 og fékk þá Þorbjörn Guðjónsson jörðina til ábúðar. Frú Una Helgadóttir, tengdadóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 623. Rokkur. Þennan sérlega rokk smíðaði á fyrstu árum 20. aldarinnar Jón rennismiður Þórðarson, kallaður Hlíðarskáld. (F. 1862, d. 1926).
Rokkurinn er með „''koparstelli''". Rokkinn átti upprunalega frú Sesselja Ingimundardóttir, kona Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka(nr. 8 við Bakkastíg). Sakir vináttu gaf hún rokkinn frú Helgu Skúladóttur, prestfrú á Kálfafellsstað í Suðursveit, sem var kona séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar (d.1926). Frú Helga Skúladóttir var frá Sigríðarstöðum í Ljósavatns skarði. Hún lézt árið 1953 og þá 87 ára gömul. 
Við lát prestsfrúarinnar eignaðist frú Jarþrúður P. Johnsen, dóttir prestshjónanna, rokkinn. Eins og Eyjabúum er kunnugt, var hún kona Sigfúsar M. Johnsen, fyrrverandi bæjarfógeta í Eyjum. Þau hjón gáfu Byggðarsafninu rokkinn.
* 624. Rokkur, svartur að lit. Þennan rokk átti frú [[Guðríður Jónsdóttir]] frá Káragerði i Landeyjum, húsfr. á Heiði (nr. 34) við Heimagötu, kona
[[Sigurðar Sigurfinnssonar|Sigurður Sigurfinnsson]], hreppstjóra. Hún varð síðar kona [[Guðjóns Jónssonar|Guðjón Jónsson]], skipstjóra á Heiði (nr. 19) við Sólhlíð. (Hús þetta var oft nefnt Stóra-Heiði og var steinhús, sem skemmdist mikið í gjóskuregninu í Eyjum við eldgosið 1973 og var brotið niður til grunna sumarið 1975). Eftir fráfall Guðríðar Jónsdóttur kvæntist Guðjón skipstjóri [[Bjarngerði Ólafsdóttur|Bjarngerður Ólafsdóttir]]. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát Guðjóns skipstjóra.
* 625 og 626. Rokkar. Á fyrstu árum vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum fluttu til Eyja hjónin [[Ingimundur Jónsson]] og frú [[Kristín Hreinsdóttir]], öldruð að árum. Með þeim fluttu til Eyja tvær dætur þeirra. Margrét og Jónína. Eftir fráfall hjónanna bjuggu dæturnar hér í Eyjum um árabil, t. d. um tíma í Hólmgarði (nr. 12) við Vestmannabraut. Þær voru hinar nýtustu konur. sem unnu hér við framleiðslustörf, t. d. við fiskþvott, fiskþurrkun o. s. frv. Á haustin og fram að vertíð unnu systurnar að tóskap svo að orð fór af. Árið 1953 voru þessar systur hættar erfiðisvinnu, enda var [[Margrét Ingimundardóttir]] þá orðin 84 ára og Jónína systir hennar 74 ára. Enn bjuggu þær þá saman í Hólmgarði. Um þetta bil sendu þær Byggðarsafninu rokkana sína, snældustólana og ullarkambana. Þessi tóvinnutæki þeirra systra eru hér til sýnis.
* 627. Rokkur. Þennan rokk átti frú [[Ingigerður Bjarnadóttir]], kona Magnúsar Árnasonar innheimtumanns að Lágafelli (nr. 10) við Vestmannabraut. [[Magnús Árnason]] gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát konu sinnar.
* 628. Rokkur. Þennan rokk átti fóstra mín, frú [[Stefanía Guðjónsdóttir]] að Hóli í Norðfirði. (Sjá Blik 1973, bls. 76).
* 629.Rokkur. Frú [[Guðrún Brandsdóttir]] heitir kona [[Eyjólfs Gíslasonar|Eyjólfur Gíslason]]. fyrrv. bátaformanns eða skipstjóra, og bjuggu þau hjón á Bessastöðum, íbúðarhúsi þeirra, sem stóð kippkorn austan við íbúðarhúsið að Stóra-Gerði. Frú Guðrún var á yngri árum tóskaparkona mikil og hannyrðakona. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 630. Rokkur. Þessi stóri rokkur var nefndur tog eða tvinningarrokkur, enda notaður til þess að spinna tog eða tvinna band. Rokkinn átti og notaði [[Sigurður Guðbrandsson]] frá Stokkseyri. Hann dvaldist síðustu árin hjá dóttur sinni hér í bæ, frú [[Sigurbjörgu Sigurðardóttur|Sigurbjörg Sigurðardóttir]] að Helgafellsbraut 17. Rokkur þessi var smíðaður árið 1907.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-11-27T22:30:39Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|''Íbúðarhúsin á tveim Kirkjubæjarjörðunum.'']]
 
<center>Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja</center>
 
<center>Framhald</center>

(Árin 1972 og 1973 birti ég í Bliki skýringar við 562 hluti í Byggðarsafni Vestmannaeyja. Eldgosið á Heimaey truflaði þetta starf mitt og færði það úr skorðum, svo að framhald á minjaskránni birtist ekki í Bliki 1974, sem var 31. árgangur ritsins. Hér birti ég framhaldið, skýringar við hluti nr. 563-989 og fylla þær þrjár arkir. Þá hef ég látið prenta 8 arkir af minjaskránni eða samtals 128 bls. Sé engin skýring við hlutinn, er ástæðan sú, að mér er ekki leyfilegt að tjá hana eða ég veit engin deili á því, hver hann hefur átt.
(Þ. Þ. V.).
 
<center>7.kafli</center>
 
''' Úr og klukkur'''

* 563. Bakkaúr. Þetta gamla bakkaúr „''erfði''" Byggðarsafnið úr dánarbúi frú [[Margrét Sigurþórsdóttir|Margrétar Sigurþórsdóttur]] húsfr. á Garðstöðum (nr. 5) við Sjómannasund. Úr þetta var keypt á Eyrarbakka á fyrri öld og var lengi eign Sigurþórs bónda Ólafssonar á Garðstöðum á Rangárvöllum, föður frú Margrétar. Kristján Thorberg, matsveinn, fóstursonur frú Margrétar, og kona hans frú Lydia Einarsdóttir gáfu Byggðarsafninu úrið.
* 564. Klukka. Þessa borðklukku áttu héraðslæknishjónin frú [[Anna og Halldór Gunnlaugsson]]. Héraðslæknir þessi starfaði hér í Eyjum við góðan orðstír í 18 ár (1906-1924). Hann drukknaði við Eiðið 16. des. 1924. Börn læknishjónanna gáfu Byggðarsafninu klukkuna.
* 565. Klukka. Þessa klukku áttu hjónin á Gjábakka (nr. 8) við Bakkastíg, [[Jón kaupmaður Einarsson]] og frú [[Sesselja Ingimundardóttir]].
* 566. Klukka veggklukka. Þessa veggklukku áttu héraðslæknishjónin í Landlyst (1865-1905) [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Hjónin áttu klukku þessa um tugi ára. Þegar læknishjónin fluttu héðan árið 1905, gáfu þau hjónunum á Hjalla við Vestmannabraut (nr. 57) klukkuna, en þau voru þá frú [[Kristólína Bergsteinsdóttir]] og [[Sveinn Pálsson Scheving]] meðhjálpari.
[[Einar Einarsson]] frá Norðurgarði eignaðist síðan klukkuna og flutti hana með sér til Reykjavíkur. Þegar hann féll frá, var hún send Byggðarsafninu samkvæmt beiðni hans. 
Upprunalega var annar kassi skrautlegri um klukkuverkið, en hann fór forgörðum veturinn 1918 í kulda og raka frostavetrarins mikla, og smíðaði þá Ágúst kennari og smiður Árnason í Baldurshaga (nr. 5 A) við Vesturveg þennan klukkukassa.
* 567. Klukka. Þetta er elzta klukkan, sem Byggðarsafnið á. Klukku þessa áttu hin merku og nafnkunnu hjón í Nýjabæ, frú [[Kristín Einarsdóttir]] húsfr. og [[Magnús J. Austmann]], bóndi þar og alþingismaður Eyjabúa. Þau giftust árið 1844 og
fengu þá m. a. klukku þessa í brúðargjöf. M J. Austmann andaðist
1859. 
Fósturdóttir þeirra hjóna var frú [[Kristín S. Jónsdóttir]], síðar kona [[Davíðs Árnasonar|Davíð Árnason]] afgreiðslumanns frá Grænanesi í Norðfirði. Þau bjuggu hér á Ólafsvöllum (nr. 61) við Strandveg. Frú Kristín eignaðist klukkuna, þegar fóstra hennar féll frá árið 1899. Frú [[Ásta Gunnarsdóttir]], húsfreyja í Hólshúsi, er dóttir frú [[Kristínar S. Jónsdóttur]]. Hún eignaðist klukkuna að móður sinni látinni og gaf hana Byggðarsafninu.
* 568. Klukka. Þessar klukkur voru framleiddar á styrjaldarárunum síðari (1939-1945). Ekki var þá leyft að nota málm í klukkukassa. Alla málma þurfti að nota í þágu hernaðarátakanna til tortímingar eignum og mannslífum.
* 569. Borðklukka. Þessa gömlu klukku áttu tómthúshjónin á Fögruvöllum, [[Sigurður sjómaður Vigfússon (Siggi Fúsa)]] og frú [[Þorgerður Erlendsdóttir]]. Hann var einn af kunnustu sjómönnum hér í kauptúninu á sínum langa æviferli. Þau hjónin bjuggu að Fögruvöllum við Strandveg (áður nr. 39 C, nú nr. 18 við Miðstræti) um hálfrar aldar skeið eða frá 1885-1935. Ýmsir töldu [[Sigurð Vigfússon]] fræðaþul og svo eru ýmis hnyttiyrði eftir honum höfð.
* 570. Klukka ( standklukka'). Hún var á sínum tíma einskonar „''Bornholmsklukka''", sem stóð um árabil í stofunni á Gerði hjá hjónunum frú [[Margréti Eyjólfsdóttur|Margrét Eyjólfsdóttir]] og Guðlaugi bónda Jónssyni, útgerðarmanni. Klukkukassa þennan smíðaði á fyrri öld [[Jón bóndi og smiður Vigfússon]] í Túni.
* 571.Klukka. Þegar flúið var úr bænum með Byggðarsafnið á fyrstu dögum eldsumbrotanna, tapaðist annar „''vængurinn''" af klukkukassa þessum. Þessa klukku áttu fósturforeldrar [[Þorsteins Þ. Víglundssonar]], hjónin á Hóli i Norðfirði, frú Stefanía Guðjónsdóttir frá Hamarsholti í Hreppum og Vigfús smiður og útgerðarmaður Sigurðsson frá Kúfhóli í Landeyjum. Hann smíðaði klukkukassann. Þ. Þ. V. erfði klukku þessa eftir fósturforeldra sína og gaf hana Byggðarsafninu.
* 572.Klukka. Þessi veggklukka var keypt haustið 1927 af [[Gísla Lárussyni|Gísli Lárusson]] gullsmið í Stakkagerði, sem verzlaði þar með úr, klukkur og skartgripi. Hjónin [[Þorsteinn Þ. Víglundsson]] og [[Ingigerður Jóhannsdóttir]], sem þá voru nýflutt til kaupstaðarins, keyptu þessa klukku og áttu hana um tugi ára. Þau gáfu hana Byggðarsafninu.
* 573. Klukka vekjaraklukka. Klukku þessa átti eitt sinn einn af lögregluþjónum kaupstaðarins. Erfingjar hans gáfu hana Byggðarsafninu.
*574. Klukka (veggklukka) frá Stóru-Löndum. Klukku þessa áttu hjónin frú [[Elín Þorsteinsdóttir]] frá Dyrhólum í Mýrdal og [[Friðrik Svipmundsson]], skipstjóri og útgerðarmaður. Þau byggðu íbúðarhúsið að Stóru-Löndum (nr. 11) við Landagötu 1909.
* 575.Klukka („''stimpilklukka''"). Þetta mun vera fyrsta stimpilklukka, sem keypt var til Eyja. Hana átti [[Einar Sigurðsson]], hraðfrystihúsaeigandi,
(„''Einar ríki''") og notaði hana um árabil í Hraðfrystistöð Vestmanaeyja. Hann gaf Byggðarsafninu klukkuna árið 1966.
* 576. Klukka („''rafmagnsklukka''"). Þessa klukku gaf [[Friðfinnur Finnsson]], kaupmaður frá Oddgeirshólum, Byggðarsafninu. Frú [[Anna Johnsen]], Túngötu 7 í Reykjavík, gaf F. F. klukkuna og lagði um leið svo fyrir, að hann skyldi gefa hana Byggðarsafninu, þegar hann vildi ekki nota hana lengur eða eiga.
* 577.Klukka (borðklukka) úr gleri. Þessa klukku áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli (nr. 65 við Kirkjuveg), frú Anna og Halldór Gunnlaugsson. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu klukkuna eftir þeirra dag.
* 578. Klukka. Þessa klukku átti [[Maríus Jónsson]],sjómaður í Framnesi (nr. 3 B) við Vesturveg. Klukkan var send Byggðarsafninu frá Vossabæjarhjáleigu í Gaulverjabæjarhreppi eftir fráfall Maríusar Jónssonar. Gefandi: Frú Anný Guðjónsdóttir, bróðurdóttir M. J.
* 579. Karlmannsúr. Það fannst í norskum heybagga, sem keyptur var til Eyja um eða eftir 1930 og var fluttur frá Noregi með norska millilandaskipinu Lyru, sem þá hafði fasta áætlun milli landanna. [[Árni J. Johnsen]] frá Frydendal, síðast bóndi í Suðurgarði, gaf byggðarsafninu úrið.
* 580. Karlmannsúr. Þetta vasaúr gáfu fósturforeldrar Þ. Þ. V. honum. þegar hann fermdist vorið 1914. Það er „''15 steina úr''", eins og það var þá orðað. Síðan notaði hann úr þetta hér í bæ í 37 ár en alls 46 ár samfleytt. Með því gætti hann stundanna í Unglingaskóla Vestmannaeyja í 3 ár, í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum í 30 ár og í Sparisjóði Vestmannaeyja í 17 ár, áður en hann eignaðist armbandsúr. Úr þetta var sem sé notað til ársins 1960 og þá gefið Byggðarsafninu.
* 581. Karlmannsúr, mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Það var á sínum tíma keypt í einokunarverzluninni hér um 1860. — Úr þetta notaði um tugi ára Finnbogi bóndi og skipstjóri Björnsson í Norðurgarði . Gefandi: Frú [[Klara Kristjánsdóttir]] frá Heiðarbrún við Vestmannabraut (nr. 59).
* 582. Karlmannsúr mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Þetta úr átti hér upprunalega [[Michael Marius Ludvig Aagaard]], sem var sýslumaður hér í Eyjum 1872-1891. Pétur bóndi og bátasmiður Benediktsson í Þórlaugargerði eignaðist úrið við brottför sýslumanns frá Eyjum. Síðan erfði Jón bóndi og smiður Pétursson í Þórlaugargerði það eftir föður sinn og síðan Jón bóndi og smiður Guðjónsson í Þórlaugargerði eftir fósturforeldra sína. Hann gaf það Byggðarsafninu.
* 583.Karlmannsúr. Á árunum 1878-1882 reisti [[Jóhann Jörgen Johnsen]] í Vestmannaeyjum tvílyft timburhús byggt úr finnskum kjarnaviði. Meira en tvo tugi ára var hús þetta sjúkraskýli Eyjamanna, og veitingahús og gististaður gesta í kauptúninu. Yfirsmið við bygginguna sóttu hjónin, sem byggðu þetta langstærsta hús í kauptúninu, norður í Skagafjörð. Hann hét [[Árni Árnason]]. Hann settist síðan að í Eyjum og stundaði hér sjó. þegar hann var ekki við smíðar. Hann drukknaði í fiskiróðri árið 1887. [[Árni Árnason]] húsasmiður átti þetta úr. [[Sigfús M. Johnsen]], sonur hjónanna [[Jóhann J. Johnsen|Jóhanns J. Johnsen]] og frú [[Önna Sigríðar Árnadóttur|Anna Sigríður Árnadóttir]], sem byggðu húsið, eignaðist úrið og gaf það Byggðarsafninu.
* 584. Karlmannsúr. Þetta vasaúr átti [[Einar Kári Jónsson]] frá Káragerði í Landeyjum. Hann var bróðir frú Guðríðar síðari konu Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og þannig móðurbróðir [[Einars Sigurðssonar]]. hraðfrystihúsaeiganda. [[Einar Kári]] þótti með afbrigðum góður ræðari, og tók hann þátt í kappróðrum í Eyjum. Jafnframt var hann kunn aflakló á handfærið sitt.
* 585. Kvenúr. Þetta úr gaf Byggðarsafninu frú [[Steinunn Jónasdóttir]], síðast til heimilis hjá [[Óskari Jósúasyni|Óskar Jósúason]], syni sínum og frú að Kirkjuvegi 20 hér í kaupstaðnum. Hún var ekkja [[Jósúa Teitssonar|Jósúa Teitsson]] bólstrara. Úri þessu skyldi ávallt fylgja þessi orð frá gefanda: „Úrið er tryggðarpantur eiginmanns míns frá árinu 1910, en það ár hétum við hvort öðru trú og tryggð, unnum hjúskaparheit okkar í Snjóksdal í Dalasýslu."
* 586. Úrfesti, sem notað var við úrið nr. 580.
* 587. Úrfesti úr kvenhári. Úrfesti þessa átti Jón kaupmaður Einarsson á Gjábakka. Hún var gefin Byggðarsafninu við fráfall hans.
* 588. Úrkassi. Þennan úrkassa með rómverskum tölum átti [[Brynjólfur Einarsson]], bátasmíðameistari, Boðaslóð 4 hér í bæ.
* 589.Vasaúr. Þetta stóra vasaúr er sérlegt að því leyti, að á því eru engar tölur. Það er ætlað blindu fólki. Þetta úr átti [[Halldór Brynjólfsson]]
frá Norðurgarði, fóstursonur Jóns bónda í Gvendarhúsi og frú [[Sesselju Jónsdóttur|Sesselja Jónsdóttir]] konu hans. Halldór var blindur frá 13 ára aldri. Þó stundaði hann sjó um tugi ára og vann ýmis störf önnur til framfærslu sér og sínum. (Sjá grein um þennan merka mann í Bliki árið 1954). Halldór Brynjólfsson þreifaði um úrskífuna og fann á örðunum, hvað tímanum leið.
* 590.Skipsklukka. Þessa skipsklukku sendi Friðrik Ólafsson, sem var skipherra á varðskipum ríkisins í 6 ár á árunum 19251934. Síðar var hann skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík. Björgunar og varðskipið Þór strandaði á Sölvabakkaskerjum utanvert við Blönduós 21. des. 1929. Friðrik Ólafsson bjargaði ýmsum hlutum úr varðskipinu. m. a. þessari klukku, sem hann sendi Byggðarsafninu að gjöf. Klukka þessi mætti minna Eyjafólk á það mikla framtak, er Eyjamenn keyptu þetta fyrsta björgunar og varðskip íslenzku þjóðarinnar til landsins árið 1920.
* 591. Borðklukka.
* 592. Lóðaklukka. Þessa litlu lóðaklukku átti frú [[Una Jónsdóttir]], skáldkona, sem bjó um árabil að Faxastíg 21 (Sólbrekku) hér í bæ.
* 593. Veggklukka.
* 594. Úrfesti. Úrfesti þessi fylgdi úri nr. 584.
* 595. Úrkassi. gulur að lit. Úrkassar þessir voru algengir hér áður fyrr, þegar vasaúrin voru í tízku. Þeir voru notaðir til hlífðar þeim í vestisvasa. Þennan kassa átti [[Einar Kári Jónsson]] frá Káragerði (sjá nr. 584).
 
<center>8. kafli</center>
 
<center>'''Póstur og sími'''</center>

* 596. Flöskuskeyti. Um aldir var byggðin í Vestmannaeyjum mjög einangruð. Skipaferðir voru strjálar og vikum saman var ekki lendandi við sanda Suðurlandsstrandarinnar sökum brims. Fyrr á tímum var þess vegna algengt, að Eyjabúar sendu boð í flöskum til vina og nánasta vandafólks í Suðursveitum landsins með því að láta sunnan storminn bera skeytið (flöskuna) norður til strandar. 
Oft var daglega genginn Landeyjasandur í leit að reka, og svo fiski til matar. Þá fundust flöskur þessar. Skeytunum var komið til skila svo fljótt sem við varð komið. Það þótti sjálfsögð skylda og var ríkjandi drengskapur. Launin, burðargjaldið, fólst í flöskunni: Eilítil tóbakslús. 
Þetta er eftirlíking af flöskuskeyti. sem frú Ingibjörg Ólafsdóttir frá Bólstaðarhlið (nr. 39 við Heimagötu) sendi föður sínum, Ólafi bónda Ólafssyni í Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. haustið 1921. Guðjón skipstjóri Jónsson frá Sandfelli (nr. 36 við Vestmannabraut), kastaði flöskunni í sjóinn norður af Eiði á leið í fiskiróður. Ekki er annað vitað, en að þetta hafi verið síðasta flöskuskeytið, sem sent var milli Eyja og lands.
* 597. Frímerkjahylki. Þessi bláu hylki notaði póststjórnin íslenzka um tugi ára til þess að senda frímerki í til pósthúsa víðsvegar um landið. Þetta gamla frímerkjahylki fannst í gömlum skjalakassa, sem geymdur var í Godthaabshúsinu frá þeim tíma, er [[Gísli J. Johnsen]] gerðist hér póstmeistari (1904). Þá gerði hann húsið Godthaab að pósthúsi. En hylkið er eldra. [[Sigfús Árnason]] á Litlu-Löndum fékk send frímerki í hylkjum þessum, þegar hann var póstmeistari í Eyjum á árunum 1894-1904.
* 598. Ritsímalykill. Þetta er hinn fyrsti svokallaði ritsímalykill, sem notaður var með Morstækjunum hér í Eyjum. Með morslykli þessum voru búnir til punktar og strik, sem mynduðu stafrófið eða táknuðu stafi eftir punkta og strikafjölda. T. d. var A táknað með . og B með —... og C með .. o. s. frv. 
Þrír punktar áttu að vera jafnlangir og eitt strik og bil milli punkta og striks jafnlangt og einn punktur. Símritarar gátu náð ótrúlegum hraða í sendingu morsmerkja með svona ritsímalyklum. Algengt var að senda 150-160 stafatákn á mínútu. Morslykill þessi var tekinn í notkun hér á landi 1906. Þessi morslykill var gefinn [[Árna Árnasyni|Árni Árnason]], símritara frá Grund við Kirkjuveg (nr. 31), árið 1919. Þá lærði hann að nota lykilinn. Það þótti þá mikið afrek í símritarastarfinu. Árni Árnason gaf Byggðarsafninu lykilinn ásamt táknum þeim, sem hér eru birt.
* 599. Símtól. Árið 1919 var síminn lagður suður í Stórhöfða. Þetta er fyrsta talsímatólið, sem þar var notað og hékk þar á vegg.
* 600. Símtól. Þannig litu mörg fyrstu símtólin út, þau, sem ætlað var að standa á borðum. [[Valdimar Kristjánsson]], smíðakennari frá Kirkjubóli ,gaf Byggðarsafninu þetta tæki.
 
<center>9. kafli</center>
 
<center>'''Tóvinnutæki''', '''vefnaður og dúkar'''</center>

(Sumum finnst nóg um, hversu Byggðarsafn Vestmannaeyja hefur til sýnis mörg tóvinnutæki af líkri gerð, t. d. rokka og snældustóla. Þessu er til að svara: 
Tóvinnukonur, sem notað höfðu hluti þessa árum og áratugum saman og þótti vænt um þá, hafa gefið þá Byggðarsafninu, beðið það að geyma þá til minnis um eigendur og notendur þeirra og þær mörgu ánægjustundir, sem vinnan og tækin veittu þeim. Stundum eru það afkomendur þessara mætu kvenna, sem hér eiga hlut að máli. Það væri að bregðast góðum gefanda og göfugri hugsun að stinga einhverjum af hlutum þessum undir stól. Einnig eru munir þessir býsna mismunandi að gerð).
* 601. Alinmál úr harðviði, sem eingöngu var notað, þegar unnið var að vefnaði. Íslenzk smíði. - Þegar [[Árni Filippusson]] í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, hinn kunni Eyjabúi á sínum tíma (d. 1932), var sýsluskrifari hjá Hermanníusi sýslumanni Johnsson á Velli í Hvolhreppi á sínum yngri árum (f. 1856), stundaði hann vefnað í hjáverkum sínum. Þá smíðaði hann sér þetta alinmál. Það er þess vegna um það bil aldargamalt.
* 602. Bandprjónar. Prjóna þessa átti frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga (nr. 5 við Vesturveg), sem var prjónakona mikil. Þessa örmjóu prjóna notaði frúin, þegar hún prjónaði skotthúfur við íslenzka kvenbúninginn og svo fíngerða fingravettlinga.
* 603. „''Bandstýra''". Svo var þessi hlutur kallaður. Ullarbandið var látið renna gegnum gatið á „„''bandstýrttnni''", þegar það var undið í hnykil.
* 604. Hesputré, smíðað úr málmi. Þetta sérkennilega hesputré er gjöf til Byggðarsafnsins frá [[frú Dýrfinnu Gunnarsdóttur|Dýrfinna Gunnarsdóttir]], ekkju Páls heitins Bjarnasonar barnaskólastjóra í Vestmannaeyjum. Bróðir frúarinnar smíðaði á sínum tíma hesputréð handa móður sinni, frú Katrínu Sigurðardóttur, sem síðast var húsfreyja á Hólmum í Landeyjum.
*605. Hesputré. Þetta hesputré átti og notaði um árabil frú [[Marta Jónsdóttir]] í Baldurshaga, kona Högna Sigurðssonar, síðasta hreppstjórans í Vestmannaeyjum.
* 606. Hesputré, mjög gamalt. Síðast átti þetta hesputré frú [[Hólmfríður Jónsdóttir]], húsfreyja að Skjaldbreið í Eyjum (nr. 36 við Urðaveg). kona Sigurðar skipstjóra Ingimundarsonar. Frú Hólmfríður gaf Byggðarsafninu hesputréð nokkrum vikum áður en hún andaðist.
* 607. Hesputré. Þetta hesputré er upprunalega komið til Eyja frá Káragerði í Landeyjum. Árið 1903 fluttist hin aldraða húsfreyja í Káragerði, frú [[Ástríður Pétursdóttir]], til Vestmannaeyja með Guðrúnu dóttur sinni og manni hennar, [[Sigurði Ísleifssyni|Sigurður Ísleifsson]] trésmíðameistara. (Sjá Blik 1969, grein um hjónin í Merkisteini).
* 608. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 34 við Heimagötu. þ. e. Gömlu Heiði), frú [[Guðríður Jónsdóttir]] frá Káragerði í Landeyjum og Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson (d. 1916). foreldrar Einars hraðfrystihúsaeiganda.
* 609. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 19 við Sólhlíð. Stóru-Heiði. Húsið skemmdist í eldsumbrotunum og var brotið niður til grunna í júnímánuði 1975). Hjónin voru frú [[Bjarngerður Ólafsdóttir]] og [[Guðjón Jónsson]] skipstjóri. Frú Bjarngerður gaf Byggðarsafninu hesputréð.
* 610. Hnokki. Hann er smíðaður úr hvalbeini og þess vegna mjög sérlegur. Þennan hnokka gaf Byggðarsafninu frú [[Jóhanna Jónsdóttir]], sem hér dvaldist þá á elliheimilinu að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg.
* 611. Hnyklatína. Þær voru helzt notaðar til þess að geyma í bandhnykla. Hnyklatínu þessa átti frú [[Kristín Gísladóttir]], húsfreyja á Búastöðum (d. 1921). kona [[Lárusar Jónssonar|Lárus Jónsson]] hreppstjóra. Þau voru foreldrar hinna merku Eyjabúa Gísla gullsmiðs Lárussonar, útgerðarmanns, hákarlaformanns og kaupfélagsstjóra, og [[Fríðar Lárusdóttur|Fríður Lárusdóttir]], konu Sturlu Indriðasonar. Frú Fríður gaf Byggðarsafninu tínuna.
* 612. Hnyklatína. Þessi hnyklatína er mjög gömul. Hana átti og notaði síðast frú [[Salvör Þórðardóttir]]. stjúpa Árna gjaldkera Filippusonar í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Frú Salvör var seinni kona Filippusar ferjumanns og bónda Bjarnasonar í Háfshól í Holtum. Fyrri kona Filippusar ferjumanns, frú Guðrún Árnadóttir, dannibrogsmanns og bónda Jónssonar, átti tínu þessa. Hún var fædd að Stóra-Hofi á Rángárvöllum 26. okt. 1833 og lézt árið 1866. Frú Guðrún var unglingsstúlka, þegar hún eignaðist tínuna. 
Frú [[Salvör Þórðardóttir]] var fædd 16. nóv. 1831 og andaðist í Ásgarði við Heimagötu 17. nóv. 1911. Dætur [[Árna Filippussonar|Árn Filippusson]], stjúpsonar hennar, frú Guðrún og frú Katrín, gáfu Byggðarsafninu hnyklatínuna.
* 613. Kembulár eða lyppulár. Kembulár þennan átti frú [[Ingibjörg Jónsdóttir]], húsfreyja í Hraungerði (nr. 9) við Landagötu. Hún var síðari kona Gottskálks sjómanns Hreiðarssonar og stjúpa [[Sigurðar Gottskálkssonar|Sigurður Gottskálksson]] ,síðast bónda á Kirkjubæ. Í kembulárinn voru lagðar kembur, þegar verið var að kemba ullina.
Áður en rokkar komu til sögunnar, var ullin lyppuð ofan i lárinn. Þar af nafnið lyppulár. Ullin var þá spunnin á halasnældu eins og hrosshár. 
Kembulár þessi á dálitla sögu. Móðir frú Ingibjargar í Hraungerði, frú Katrín Guðmundsdóttir, eignaðist lárinn úr dánarbúi séra Ásmundar sóknarprests í Odda á Rangárvöllum Jónssonar. Hann lézt árið 1880. Móðir séra Ásmundar, frú Karítas Illugadóttir, kona Jóns lektors Jónssonar á Bessastöðum, átti lárinn upphaflega. Hún lézt árið 1837. Þá eignaðist sonur hennar, séra Ásmundur, lárinn.
* 614. Krókarefskefli. Þau voru smíðuð úr einni spýtu og þóttu völundarsmíð, ef vel tókst að telgja þau. Þau þóttu jafnan dýrgripir. Miklar hannyrðakonur áttu þau jafnan. Þær höfðu á þeim mislitan þráð til útsauma. Á þeim voru 2 eða 3 þráðahöld, sem svo voru nefnd. Þetta krókarefskefli áttu hjónin Sigfús M. og [[Jarþrúður P. Johnsen]] og gáfu það Byggðarsafninu.
* 615. Prjónastokkur, skrautmálaður. Prjónastokkur þessi er mjög gamall. Frú [[Katrín Þórðardóttir]] í Júlíushaab á Tanganum hér á Heimaey, flutti hann með sér hingað til Eyja árið 1869, en hún var tengdamóðir Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar í Júlíushaabverzlun. Eiginmaður hennar var Þórarinn bóndi Þórarinsson frá Mörtungu á Síðu. Frú Katrín Þórðardóttir eignaðist prjónastokkinn, þegar hún var fermd eða um það bil 1820. Þau hjón bjuggu í Neðra-Dal undir Eyjafjöllum.
* 616. Prjónastokkur. Þennan útskorna prjónastokk átti [[Guðrún Pálsdóttir]] prests Jónssonar á Kirkjubæ, Gunna skálda, sem svo var kölluð, af því að hún lét oft fjúka í kviðlingum, og var hún vel hagmælt eins og séra Páll skáldi faðir hennar. Hún fæddist árið 1818 og lézt 1890. Síðustu æviárin bjó hún í tómthúsinu Kuðungi við Sjómannasund, sem var þröng gata, er lá norður á Strandveginn.
* 617. Prjónastokkur. Þennan prjónastokk átti [[Björg Jóhannsdóttir]] frá Krosshjáleigu í Landeyjum, en hún var lengi vinnukona hjá frú
[[Jónínu Jónsdóttur|Jónína Jónsdóttir]] í Gerði og andaðist hjá henni árið 1940. Björg Jóhannsdóttir var margar vetrarvertíðir sjóbúðarbústýra, eins og það var kallað, hjá skipshöfnum úr Landeyjum. sem lágu hér við til fiskveiða á vetrarvertíðum. Frú Jónína Jónsdóttir. fyrrv. húsfreyja í Gerði, gaf Byggðarsafninu prjónastokkinn.
* 618. Prjónavél. Þetta er fyrsta prjónavélin, sem keypt var til Eyja. Það gerðist fyrir eða um síðustu aldamót. Prjónavélina átti og notaði um tugi ára frú [[Steinvör Jónsdóttir]], húsfr. í Nýjabæ, kona [[Jónasar Helgasonar|
Jónas Helgason]] bónda þar. Margur Vestmannaeyingur gekk og hefur gengið í sokkum. sem prjónaðir voru í þessari prjónavél. 
Frú [[Jóhanna Jónasdóttir]], húsfr. í Nýjabæ eftir foreldra sína, kona [[Sigurðar Þorsteinssonar|Sigurður Þorsteinsson]], sjómanns, gaf Byggðarsafninu prjónavélina.
* 619. Rokkur. Þetta er elzti rokkurinn, sem Byggðarsafnið á, enda berbrúðan þess vitni. Þennan rokk áttu upprunalega bóndahjónin í Þórlaugargerði. [[Jón Austmann Jónsson]] prests Austmanns að Ofanleiti og frú [[Rósa Hjartardóttir]]. [[Jón Austmann yngri]] var fæddur árið 1814. Hann lézt 1888. Sonur þeirra hjóna var Hjörtur bóndi í Þórlaugargerði. Hann var kvæntur frú
[[Guðríði Helgadóttur|Guðríður Helgadóttir]] frá Stóra-Gerði í Eyjum. Hún missti þennan mann sinn við slys í Hellisey sumarið 1883. Eina dóttur áttu þau, sem Rósa hét. Hún erfði þennan rokk, og mörgum árum eftir fráfall hennar eignaðist Byggðarsafnið hann, með því að frú Guðríður Helgadóttir, móðir hennar, giftist síðar [[Einari Sveinssyni|Einar Sveinsson]] í Þórlaugargerði. Sonur þeirra var okkar góði samborgari [[Hjörtur Einarsson]] á Geithálsi (nr. 2) við Herjólfsgötu. Frá konu hans, frú [[Katrínu Sveinbjarnardóttur|Katrín Sveinbjarnardóttir]], barst Byggðarsafninu rokkurinn.
* 620. Rokkur. Frú Anna Tómasdóttir, kona Bjarna Jónssonar, gjaldkera og útgerðarmanns að Svalbarða (milli Túngötu og Birkihlíðar, sunnan lóðar nr. 24 þennan rokk og notaði hann frá æskuárum sinum á Skammbeinsstöðum í Rangárvallasýslu (f. 1879). 
[[Bjarni Jónsson]] lét smíða skápinn utan um rokkinn og gaf síðan hvort tveggja Byggðarsafninu eftir fráfall konu sinnar eða árið 1956.
* 621. Rokkur með látúnsgjörð um hjólið. Þennan rokk smíðaði Þórður bóndi Þorsteinsson á Sléttabóli í AusturLandeyjum. Rokk þennan átti og notaði um tugi ára frú [[Ólöf Lárusdóttir]] húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, kona Guðjóns bónda Björnssonar. Frú [[Lára Guðjónsdóttir]], húsfr. að Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12), dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 622. Rokkur með málmgjörð um hjólið. Þennan rokk átti frú [[Sigurlaug Guðmundsdóttir]] í Miðgarði (nr. 13 A) við Vestmannabraut. Frú Sigurlaug var húsfreyja á Kirkjubæum tugi ára. Maður hennar var Ísleifur bóndi Guðnason. Þau hættu búskap á Kirkjubæ árið 1919 og fékk þá Þorbjörn Guðjónsson jörðina til ábúðar. Frú Una Helgadóttir, tengdadóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 623. Rokkur. Þennan sérlega rokk smíðaði á fyrstu árum 20. aldarinnar Jón rennismiður Þórðarson, kallaður Hlíðarskáld. (F. 1862, d. 1926).
Rokkurinn er með „''koparstelli''". Rokkinn átti upprunalega frú Sesselja Ingimundardóttir, kona Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka(nr. 8 við Bakkastíg). Sakir vináttu gaf hún rokkinn frú Helgu Skúladóttur, prestfrú á Kálfafellsstað í Suðursveit, sem var kona séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar (d.1926). Frú Helga Skúladóttir var frá Sigríðarstöðum í Ljósavatns skarði. Hún lézt árið 1953 og þá 87 ára gömul. 
Við lát prestsfrúarinnar eignaðist frú Jarþrúður P. Johnsen, dóttir prestshjónanna, rokkinn. Eins og Eyjabúum er kunnugt, var hún kona Sigfúsar M. Johnsen, fyrrverandi bæjarfógeta í Eyjum. Þau hjón gáfu Byggðarsafninu rokkinn.
* 624. Rokkur, svartur að lit. Þennan rokk átti frú [[Guðríður Jónsdóttir]] frá Káragerði i Landeyjum, húsfr. á Heiði (nr. 34) við Heimagötu, kona
[[Sigurðar Sigurfinnssonar|Sigurður Sigurfinnsson]], hreppstjóra. Hún varð síðar kona [[Guðjóns Jónssonar|Guðjón Jónsson]], skipstjóra á Heiði (nr. 19) við Sólhlíð. (Hús þetta var oft nefnt Stóra-Heiði og var steinhús, sem skemmdist mikið í gjóskuregninu í Eyjum við eldgosið 1973 og var brotið niður til grunna sumarið 1975). Eftir fráfall Guðríðar Jónsdóttur kvæntist Guðjón skipstjóri [[Bjarngerði Ólafsdóttur|Bjarngerður Ólafsdóttir]]. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát Guðjóns skipstjóra.
* 625 og 626. Rokkar. Á fyrstu árum vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum fluttu til Eyja hjónin Ingimundur Jónsson og frú Kristín Hreinsdóttir, öldruð að árum. Með þeim fluttu til Eyja tvær dætur þeirra. Margrét og Jónína. Eftir fráfall hjónanna bjuggu dæturnar hér í Eyjum um árabil, t. d. um tíma í Hólmgarði (nr. 12) við Vestmannabraut. Þær voru hinar nýtustu konur. sem unnu hér við framleiðslustörf, t. d. við fiskþvott, fiskþurrkun o. s. frv. Á haustin og fram að vertíð unnu systurnar að tóskap svo að orð fór af. Árið 1953 voru þessar systur hættar erfiðisvinnu, enda var Margrét Ingimundardóttir þá orðin 84 ára og Jónína systir hennar 74 ára. Enn bjuggu þær þá saman í Hólmgarði. Um þetta bil sendu þær Byggðarsafninu rokkana sína, snældustólana og ullarkambana. Þessi tóvinnutæki þeirra systra eru hér til sýnis.
* 627. Rokkur. Þennan rokk átti frú Ingigerður Bjarnadóttir, kona Magnúsar Árnasonar innheimtumanns að Lágafelli (nr. 10) við Vestmannabraut. Magnús Arnason gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát konu sinnar.
* 628. Rokkur. Þennan rokk átti fóstra mín, frú Stefanía Guðjóns dóttir að Hóli í Norðfirði. (Sjá Blik 1973, bls. 76).
* 629.Rokkur. Frú Guðrún Brandsdóttir heitir kona Eyjólfs Gíslasonar. fyrrv. bátaformanns eða skipstjóra, og bjuggu þau hjón á Bessastöðum, íbúðarhúsi þeirra, sem stóð kippkorn austan við íbúðarhúsið að Stóra-Gerði. Frú Guðrún var á yngri árum tóskaparkona mikil og hannyrðakona. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 630. Rokkur. Þessi stóri rokkur var nefndur tog eða tvinningarrokkur, enda notaður til þess að spinna tog eða tvinna band. Rokkinn átti og notaði Sigurður Guðbrandsson frá Stokkseyri. Hann dvaldist síðustu árin hjá dóttur sinni hér í bæ, frú Sigurbjörgu Sigurðardóttur að Helgafellsbraut 17. Rokkur þessi var smíðaður árið 1907.
* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú Stefaníu Einarsdóttur, konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa Guðrúnu Jónsdóttur, konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú Pálínu Jónsdóttur og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú Kristín Vigfúsdóttir frá Keldum á Rangárvöllum, kona Halldórs Brynjólfssonar frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú Steinunn Sveinbjarnardóttir. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú Ingibjörg Högnadóttir, gaf Byggðarsafninu völurnar.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-11-27T17:05:54Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|''Íbúðarhúsin á tveim Kirkjubæjarjörðunum.'']]
 
<center>Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja</center>
 
<center>Framhald</center>

(Árin 1972 og 1973 birti ég í Bliki skýringar við 562 hluti í Byggðarsafni Vestmannaeyja. Eldgosið á Heimaey truflaði þetta starf mitt og færði það úr skorðum, svo að framhald á minjaskránni birtist ekki í Bliki 1974, sem var 31. árgangur ritsins. Hér birti ég framhaldið, skýringar við hluti nr. 563-989 og fylla þær þrjár arkir. Þá hef ég látið prenta 8 arkir af minjaskránni eða samtals 128 bls. Sé engin skýring við hlutinn, er ástæðan sú, að mér er ekki leyfilegt að tjá hana eða ég veit engin deili á því, hver hann hefur átt.
(Þ. Þ. V.).
 
<center>7.kafli</center>
 
''' Úr og klukkur'''

* 563. Bakkaúr. Þetta gamla bakkaúr „''erfði''" Byggðarsafnið úr dánarbúi frú [[Margrét Sigurþórsdóttir|Margrétar Sigurþórsdóttur]] húsfr. á Garðstöðum (nr. 5) við Sjómannasund. Úr þetta var keypt á Eyrarbakka á fyrri öld og var lengi eign Sigurþórs bónda Ólafssonar á Garðstöðum á Rangárvöllum, föður frú Margrétar. Kristján Thorberg, matsveinn, fóstursonur frú Margrétar, og kona hans frú Lydia Einarsdóttir gáfu Byggðarsafninu úrið.
* 564. Klukka. Þessa borðklukku áttu héraðslæknishjónin frú [[Anna og Halldór Gunnlaugsson]]. Héraðslæknir þessi starfaði hér í Eyjum við góðan orðstír í 18 ár (1906-1924). Hann drukknaði við Eiðið 16. des. 1924. Börn læknishjónanna gáfu Byggðarsafninu klukkuna.
* 565. Klukka. Þessa klukku áttu hjónin á Gjábakka (nr. 8) við Bakkastíg, [[Jón kaupmaður Einarsson]] og frú [[Sesselja Ingimundardóttir]].
* 566. Klukka veggklukka. Þessa veggklukku áttu héraðslæknishjónin í Landlyst (1865-1905) [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Hjónin áttu klukku þessa um tugi ára. Þegar læknishjónin fluttu héðan árið 1905, gáfu þau hjónunum á Hjalla við Vestmannabraut (nr. 57) klukkuna, en þau voru þá frú [[Kristólína Bergsteinsdóttir]] og [[Sveinn Pálsson Scheving]] meðhjálpari.
[[Einar Einarsson]] frá Norðurgarði eignaðist síðan klukkuna og flutti hana með sér til Reykjavíkur. Þegar hann féll frá, var hún send Byggðarsafninu samkvæmt beiðni hans.

Upprunalega var annar kassi skrautlegri um klukkuverkið, en hann fór forgörðum veturinn 1918 í kulda og raka frostavetrarins mikla, og smíðaði þá Ágúst kennari og smiður Árnason í Baldurshaga (nr. 5 A) við Vesturveg þennan klukkukassa.
* 567. Klukka. Þetta er elzta klukkan, sem Byggðarsafnið á. Klukku þessa áttu hin merku og nafnkunnu hjón í Nýjabæ, frú [[Kristín Einarsdóttir]] húsfr. og [[Magnús J. Austmann]], bóndi þar og alþingismaður Eyjabúa. Þau giftust árið 1844 og
fengu þá m. a. klukku þessa í brúðargjöf. M J. Austmann andaðist
1859. 
Fósturdóttir þeirra hjóna var frú [[Kristín S. Jónsdóttir]], síðar kona [[Davíðs Árnasonar|Davíð Árnason]] afgreiðslumanns frá Grænanesi í Norðfirði. Þau bjuggu hér á Ólafsvöllum (nr. 61) við Strandveg. Frú Kristín eignaðist klukkuna, þegar fóstra hennar féll frá árið 1899. Frú [[Ásta Gunnarsdóttir]], húsfreyja í Hólshúsi, er dóttir frú [[Kristínar S. Jónsdóttur]]. Hún eignaðist klukkuna að móður sinni látinni og gaf hana Byggðarsafninu.
* 568. Klukka. Þessar klukkur voru framleiddar á styrjaldarárunum síðari (1939-1945). Ekki var þá leyft að nota málm í klukkukassa. Alla málma þurfti að nota í þágu hernaðarátakanna til tortímingar eignum og mannslífum.
* 569. Borðklukka. Þessa gömlu klukku áttu tómthúshjónin á Fögruvöllum, [[Sigurður sjómaður Vigfússon (Siggi Fúsa)]] og frú [[Þorgerður Erlendsdóttir]]. Hann var einn af kunnustu sjómönnum hér í kauptúninu á sínum langa æviferli. Þau hjónin bjuggu að Fögruvöllum við Strandveg (áður nr. 39 C, nú nr. 18 við Miðstræti) um hálfrar aldar skeið eða frá 1885-1935. Ýmsir töldu [[Sigurð Vigfússon]] fræðaþul og svo eru ýmis hnyttiyrði eftir honum höfð.
* 570. Klukka ( standklukka'). Hún var á sínum tíma einskonar „''Bornholmsklukka''", sem stóð um árabil í stofunni á Gerði hjá hjónunum frú [[Margréti Eyjólfsdóttur|Margrét Eyjólfsdóttir]] og Guðlaugi bónda Jónssyni, útgerðarmanni. Klukkukassa þennan smíðaði á fyrri öld [[Jón bóndi og smiður Vigfússon]] í Túni.
* 571.Klukka. Þegar flúið var úr bænum með Byggðarsafnið á fyrstu dögum eldsumbrotanna, tapaðist annar „''vængurinn''" af klukkukassa þessum. Þessa klukku áttu fósturforeldrar [[Þorsteins Þ. Víglundssonar]], hjónin á Hóli i Norðfirði, frú Stefanía Guðjónsdóttir frá Hamarsholti í Hreppum og Vigfús smiður og útgerðarmaður Sigurðsson frá Kúfhóli í Landeyjum. Hann smíðaði klukkukassann. Þ. Þ. V. erfði klukku þessa eftir fósturforeldra sína og gaf hana Byggðarsafninu.
* 572.Klukka. Þessi veggklukka var keypt haustið 1927 af [[Gísla Lárussyni|Gísli Lárusson]] gullsmið í Stakkagerði, sem verzlaði þar með úr, klukkur og skartgripi. Hjónin [[Þorsteinn Þ. Víglundsson]] og [[Ingigerður Jóhannsdóttir]], sem þá voru nýflutt til kaupstaðarins, keyptu þessa klukku og áttu hana um tugi ára. Þau gáfu hana Byggðarsafninu.

* 573. Klukka vekjaraklukka. Klukku þessa átti eitt sinn einn af lögregluþjónum kaupstaðarins. Erfingjar hans gáfu hana Byggðarsafninu.
*574. Klukka (veggklukka) frá Stóru-Löndum. Klukku þessa áttu hjónin frú [[Elín Þorsteinsdóttir]] frá Dyrhólum í Mýrdal og [[Friðrik Svipmundsson]], skipstjóri og útgerðarmaður. Þau byggðu íbúðarhúsið að Stóru-Löndum (nr. 11) við Landagötu 1909.
* 575.Klukka („''stimpilklukka''"). Þetta mun vera fyrsta stimpilklukka, sem keypt var til Eyja. Hana átti [[Einar Sigurðsson]], hraðfrystihúsaeigandi,
(„''Einar ríki''") og notaði hana um árabil í Hraðfrystistöð Vestmanaeyja. Hann gaf Byggðarsafninu klukkuna árið 1966.
* 576. Klukka („''rafmagnsklukka''"). Þessa klukku gaf [[Friðfinnur Finnsson]], kaupmaður frá Oddgeirshólum, Byggðarsafninu. Frú [[Anna Johnsen]], Túngötu 7 í Reykjavík, gaf F. F. klukkuna og lagði um leið svo fyrir, að hann skyldi gefa hana Byggðarsafninu, þegar hann vildi ekki nota hana lengur eða eiga.
* 577.Klukka (borðklukka) úr gleri. Þessa klukku áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli (nr. 65 við Kirkjuveg), frú Anna og Halldór Gunnlaugsson. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu klukkuna eftir þeirra dag.
* 578. Klukka. Þessa klukku átti [[Maríus Jónsson]],sjómaður í Framnesi (nr. 3 B) við Vesturveg. Klukkan var send Byggðarsafninu frá Vossabæjarhjáleigu í Gaulverjabæjarhreppi eftir fráfall Maríusar Jónssonar. Gefandi: Frú Anný Guðjónsdóttir, bróðurdóttir M. J.
* 579. Karlmannsúr. Það fannst í norskum heybagga, sem keyptur var til Eyja um eða eftir 1930 og var fluttur frá Noregi með norska millilandaskipinu Lyru, sem þá hafði fasta áætlun milli landanna. [[Árni J. Johnsen]] frá Frydendal, síðast bóndi í Suðurgarði, gaf byggðarsafninu úrið.
* 580. Karlmannsúr. Þetta vasaúr gáfu fósturforeldrar Þ. Þ. V. honum. þegar hann fermdist vorið 1914. Það er „''15 steina úr''", eins og það var þá orðað. Síðan notaði hann úr þetta hér í bæ í 37 ár en alls 46 ár samfleytt. Með því gætti hann stundanna í Unglingaskóla Vestmannaeyja í 3 ár, í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum í 30 ár og í Sparisjóði Vestmannaeyja í 17 ár, áður en hann eignaðist armbandsúr. Úr þetta var sem sé notað til ársins 1960 og þá gefið Byggðarsafninu.
* 581. Karlmannsúr, mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Það var á sínum tíma keypt í einokunarverzluninni hér um 1860. — Úr þetta notaði um tugi ára Finnbogi bóndi og skipstjóri Björnsson í Norðurgarði . Gefandi: Frú [[Klara Kristjánsdóttir]] frá Heiðarbrún við Vestmannabraut (nr. 59).
* 582. Karlmannsúr mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Þetta úr átti hér upprunalega [[Michael Marius Ludvig Aagaard]], sem var sýslumaður hér í Eyjum 1872-1891. Pétur bóndi og bátasmiður Benediktsson í Þórlaugargerði eignaðist úrið við brottför sýslumanns frá Eyjum. Síðan erfði Jón bóndi og smiður Pétursson í Þórlaugargerði það eftir föður sinn og síðan Jón bóndi og smiður Guðjónsson í Þórlaugargerði eftir fósturforeldra sína. Hann gaf það Byggðarsafninu.
* 583.Karlmannsúr. Á árunum 1878-1882 reisti [[Jóhann Jörgen Johnsen]] í Vestmannaeyjum tvílyft timburhús byggt úr finnskum kjarnaviði. Meira en tvo tugi ára var hús þetta sjúkraskýli Eyjamanna, og veitingahús og gististaður gesta í kauptúninu. Yfirsmið við bygginguna sóttu hjónin, sem byggðu þetta langstærsta hús í kauptúninu, norður í Skagafjörð. Hann hét [[Árni Árnason]]. Hann settist síðan að í Eyjum og stundaði hér sjó. þegar hann var ekki við smíðar. Hann drukknaði í fiskiróðri árið 1887. [[Árni Árnason]] húsasmiður átti þetta úr. [[Sigfús M. Johnsen]], sonur hjónanna [[Jóhann J. Johnsen|Jóhanns J. Johnsen]] og frú [[Önna Sigríðar Árnadóttur|Anna Sigríður Árnadóttir]], sem byggðu húsið, eignaðist úrið og gaf það Byggðarsafninu.
* 584. Karlmannsúr. Þetta vasaúr átti [[Einar Kári Jónsson]] frá Káragerði í Landeyjum. Hann var bróðir frú Guðríðar síðari konu Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og þannig móðurbróðir [[Einars Sigurðssonar]]. hraðfrystihúsaeiganda. Einar Kári þótti með afbrigðum góður ræðari, og tók hann þátt í kappróðrum í Eyjum. Jafnframt var hann kunn aflakló á handfærið sitt.
* 585. Kvenúr. Þetta úr gaf Byggðarsafninu frú Steinunn Jónasdóttir, síðast til heimilis hjá Óskari Jósúasyni, syni sínum og frú að Kirkjuvegi 20 hér í kaupstaðnum. Hún var ekkja Jósúa Teitssonar bólstrara. Úri þessu skyldi ávallt fylgja þessi orð frá gefanda: „Úrið er tryggðarpantur eiginmanns míns frá árinu 1910, en það ár hétum við hvort öðru trú og tryggð, unnum hjúskaparheit okkar í Snjóksdal í Dalasýslu."
* 586. Úrfesti, sem notað var við úrið nr. 580.
* 587. Úrfesti úr kvenhári. Úrfesti þessa átti Jón kaupmaður Einarsson á Gjábakka. Hún var gefin Byggðarsafninu við fráfall hans.
* 588. Úrkassi. Þennan úrkassa með rómverskum tölum átti Brynjólfur Einarsson, bátasmíðameistari, Boðaslóð 4 hér í bæ.
* 589.Vasaúr. Þetta stóra vasaúr er sérlegt að því leyti, að á því eru engar tölur. Það er ætlað blindu fólki. Þetta úr átti Halldór Brynjólfsson
frá Norðurgarði, fóstursonur Jóns bónda í Gvendarhúsi og frú Sesselju Jónsdóttur konu hans. Halldór var blindur frá 13 ára aldri. Þó stundaði hann sjó um tugi ára og vann ýmis störf önnur til framfærslu sér og sínum. (Sjá grein um þennan merka mann í Bliki árið 1954). Halldór Brynjólfsson þreifaði um úrskífuna og fann á örðunum, hvað tímanum leið.
* 590.Skipsklukka. Þessa skipsklukku sendi Friðrik Ólafsson, sem var skipherra á varðskipum ríkisins í 6 ár á árunum 19251934. Síðar var hann skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík. Björgunar og varðskipið Þór strandaði á Sölvabakkaskerjum utanvert við Blönduós 21. des. 1929. Friðrik Ólafsson bjargaði ýmsum hlutum úr varðskipinu. m. a. þessari klukku, sem hann sendi Byggðarsafninu að gjöf. Klukka þessi mætti minna Eyjafólk á það mikla framtak, er Eyjamenn keyptu þetta fyrsta björgunar og varðskip íslenzku þjóðarinnar til landsins árið 1920.
* 591. Borðklukka.
* 592. Lóðaklukka. Þessa litlu lóðaklukku átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Faxastíg 21 (Sólbrekku) hér í bæ.
* 593. Veggklukka.
* 594. Úrfesti. Úrfesti þessi fylgdi úri nr. 584.
* 595. Úrkassi. gulur að lit. Úrkassar þessir voru algengir hér áður fyrr, þegar vasaúrin voru í tízku. Þeir voru notaðir til hlífðar þeim í vestisvasa. Þennan kassa átti Einar Kári Jónsson frá Káragerði (sjá nr. 584).
 
<center>8. kafli</center>
 
<center>'''Póstur og sími'''</center>

* 596. Flöskuskeyti. Um aldir var byggðin í Vestmannaeyjum mjög einangruð. Skipaferðir voru strjálar og vikum saman var ekki lendandi við sanda Suðurlandsstrandarinnar sökum brims. Fyrr á tímum var þess vegna algengt, að Eyjabúar sendu boð í flöskum til vina og nánasta vandafólks í Suðursveitum landsins með því að láta sunnan storminn bera skeytið (flöskuna) norður til strandar.

Oft var daglega genginn Landeyjasandur í leit að reka, og svo fiski til matar. Þá fundust flöskur þessar. Skeytunum var komið til skila svo fljótt sem við varð komið. Það þótti sjálfsögð skylda og var ríkjandi drengskapur. Launin, burðargjaldið, fólst í flöskunni: Eilítil tóbakslús.

Þetta er eftirlíking af flöskuskeyti. sem frú Ingibjörg Ólafsdóttir frá Bólstaðarhlið (nr. 39 við Heimagötu) sendi föður sínum, Ólafi bónda Ólafssyni í Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. haustið 1921. Guðjón skipstjóri Jónsson frá Sandfelli (nr. 36 við Vestmannabraut), kastaði flöskunni í sjóinn norður af Eiði á leið í fiskiróður. Ekki er annað vitað, en að þetta hafi verið síðasta flöskuskeytið, sem sent var milli Eyja og lands.
* 597. Frímerkjahylki. Þessi bláu hylki notaði póststjórnin íslenzka um tugi ára til þess að senda frímerki í til pósthúsa víðsvegar um landið. Þetta gamla frímerkjahylki fannst í gömlum skjalakassa, sem geymdur var í Godthaabshúsinu frá þeim tíma, er Gísli J. Johnsen gerðist hér póstmeistari (1904). Þá gerði hann húsið Godthaab að pósthúsi. En hylkið er eldra. Sigfús Árnason á Litlu-
Löndum fékk send frímerki í hylkjum þessum, þegar hann var póstmeistari í Eyjum á árunum 1894-1904.
* 598. Ritsímalykill. Þetta er hinn fyrsti svokallaði ritsímalykill, sem notaður var með Morstækjunum hér í Eyjum. Með morslykli þessum voru búnir til punktar og strik, sem mynduðu stafrófið eða táknuðu stafi eftir punkta og strikafjölda. T. d. var A táknað með . og B með —... og C með .. o. s. frv.

Þrír punktar áttu að vera jafnlangir og eitt strik og bil milli punkta og striks jafnlangt og einn punktur. Símritarar gátu náð ótrúlegum hraða í sendingu morsmerkja með svona ritsímalyklum. Algengt var að senda 150-160 stafatákn á mínútu. Morslykill þessi var tekinn í notkun hér á landi 1906. Þessi morslykill var gefinn Árna Árnasyni, símritara frá Grund við Kirkjuveg (nr. 31), árið 1919. Þá lærði hann að nota lykilinn. Það þótti þá mikið afrek í símritarastarfinu. Árni Árnason gaf Byggðarsafninu lykilinn ásamt táknum þeim, sem hér eru birt.
* 599. Símtól. Árið 1919 var síminn lagður suður í Stórhöfða. Þetta er fyrsta talsímatólið, sem þar var notað og hékk þar á vegg.
* 600. Símtól. Þannig litu mörg fyrstu símtólin út, þau, sem ætlað var að standa á borðum. Valdimar Kristjánsson, smíðakennari frá Kirkjubóli ,gaf Byggðarsafninu þetta tæki.
 
<center>9. kafli</center>
 
<center>'''Tóvinnutæki''', '''vefnaður og dúkar'''</center>

(Sumum finnst nóg um, hversu Byggðarsafn Vestmannaeyja hefur til sýnis mörg tóvinnutæki af líkri gerð, t. d. rokka og snældustóla. Þessu er til að svara:

Tóvinnukonur, sem notað höfðu hluti þessa árum og áratugum saman og þótti vænt um þá, hafa gefið þá Byggðarsafninu, beðið það að geyma þá til minnis um eigendur og notendur þeirra og þær mörgu ánægjustundir, sem vinnan og tækin veittu þeim. Stundum eru það afkomendur þessara mætu kvenna, sem hér eiga hlut að máli. Það væri að bregðast góðum gefanda og göfugri hugsun að stinga einhverjum af hlutum þessum undir stól. Einnig eru munir þessir býsna mismunandi að gerð).
* 601. Alinmál úr harðviði, sem eingöngu var notað, þegar unnið var að vefnaði. Íslenzk smíði. - Þegar Árni Filippusson í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, hinn kunni Eyjabúi á sínum tíma (d. 1932), var sýsluskrifari hjá Hermanníusi sýslumanni Johnsson á Velli í Hvolhreppi á sínum yngri árum (f. 1856), stundaði hann vefnað í hjáverkum sínum. Þá smíðaði hann sér þetta alinmál. Það er þess vegna um það bil aldargamalt.
* 602. Bandprjónar. Prjóna þessa átti frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5 við Vesturveg), sem var prjónakona mikil. Þessa örmjóu prjóna notaði frúin, þegar hún prjónaði skotthúfur við íslenzka kvenbúninginn og svo fíngerða fingravettlinga.
* 603. „''Bandstýra''". Svo var þessi hlutur kallaður. Ullarbandið var látið renna gegnum gatið á „„''bandstýrttnni''", þegar það var undið í hnykil.
* 604. Hesputré, smíðað úr málmi. Þetta sérkennilega hesputré er gjöf til Byggðarsafnsins frá frú Dýrfinnu Gunnarsdóttur, ekkju Páls heitins Bjarnasonar barnaskólastjóra í Vestmannaeyjum. Bróðir frúarinnar smíðaði á sínum tíma hesputréð handa móður sinni, frú Katrínu Sigurðardóttur, sem síðast var húsfreyja á Hólmum í Landeyjum.
*605. Hesputré. Þetta hesputré átti og notaði um árabil frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga, kona Högna Sigurðssonar, síðasta hreppstjórans í Vestmannaeyjum.
* 606. Hesputré, mjög gamalt. Síðast átti þetta hesputré frú Hólmfríður Jónsdóttir, húsfreyja að Skjaldbreið í Eyjum (nr. 36 við Urðaveg). kona Sigurðar skipstjóra Ingimundarsonar. Frú Hólmfríður gaf Byggðarsafninu hesputréð nokkrum vikum áður en hún andaðist.
* 607. Hesputré. Þetta hesputré er upprunalega komið til Eyja frá Káragerði í Landeyjum. Árið 1903 fluttist hin aldraða húsfreyja í Káragerði, frú Ástríður Pétursdóttir, til Vestmannaeyja með Guðrúnu dóttur sinni og manni hennar, Sigurði Ísleifssyni trésmíðameistara. (Sjá Blik 1969, grein um hjónin í Merkisteini).

* 608. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 34 við Heimagötu. þ. e. Gömlu Heiði), frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði í Landeyjum og Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson (d. 1916). foreldrar Einars hraðfrystihúsaeiganda.
* 609. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 19 við Sólhlíð. Stóru-Heiði. Húsið skemmdist í eldsumbrotunum og var brotið niður til grunna í júnímánuði 1975). Hjónin voru frú Bjarngerður Ólafsdóttir og Guðjón Jónsson skipstjóri. Frú Bjarngerður gaf Byggðarsafninu hesputréð.
* 610. Hnokki. Hann er smíðaður úr hvalbeini og þess vegna mjög sérlegur. Þennan hnokka gaf Byggðarsafninu frú Jóhanna Jónsdóttir, sem hér dvaldist þá á elliheimilinu að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg.
* 611. Hnyklatína. Þær voru helzt notaðar til þess að geyma í bandhnykla. Hnyklatínu þessa átti frú Kristín Gísladóttir, húsfreyja á Búastöðum (d. 1921). kona Lárusar Jónssonar hreppstjóra. Þau voru foreldrar hinna merku Eyjabúa Gísla gullsmiðs Lárussonar, útgerðarmanns, hákarlaformanns og kaupfélagsstjóra, og Fríðar Lárusdóttur, konu Sturlu Indriðasonar. Frú Fríður gaf Byggðarsafninu tínuna.
* 612. Hnyklatína. Þessi hnyklatína er mjög gömul. Hana átti og notaði síðast frú Salvör Þórðardóttir. stjúpa Árna gjaldkera Filippus.onar í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Frú Salvör var seinni kona Filippusar ferjumanns og bónda Bjarnasonar í Háfshól í Holtum. Fyrri kona Filippusar ferjumanns, frú Guðrún Árnadóttir, dannibrogsmanns og bónda Jónssonar, átti tínu þessa. Hún var fædd að Stóra-Hofi á Rángárvöllum 26. okt. 1833 og lézt árið 1866. Frú Guðrún var unglingsstúlka, þegar hún eignaðist tínuna.

Frú Salvör Þórðardóttir var fædd 16. nóv. 1831 og andaðist í Ásgarði við Heimagötu 17. nóv. 1911. Dætur Árna Filippussonar, stjúpsonar hennar, frú Guðrún og frú Katrín, gáfu Byggðarsafninu hnyklatínuna.
* 613. Kembulár eða lyppulár. Kembulár þennan átti frú Ingibjörg Jónsdóttir, húsfreyja í Hraungerði (nr. 9) við Landagötu. Hún var síðari kona Gottskálks sjómanns Hreiðarssonar og stjúpa Sigurðar Gottskálkssonar ,síðast bónda á Kirkjubæ. Í kembulárinn voru lagðar kembur, þegar verið var að kemba ullina.
Áður en rokkar komu til sögunnar, var ullin lyppuð ofan i lárinn. Þar af nafnið lyppulár. Ullin var þá spunnin á halasnældu eins og hrosshár.

Kembulár þessi á dálitla sögu. Móðir frú Ingibjargar í Hraungerði, frú Katrín Guðmundsdóttir, eignaðist lárinn úr dánarbúi séra Ásmundar sóknarprests í Odda á Rangárvöllum Jónssonar. Hann lézt árið 1880. Móðir séra Ásmundar, frú Karítas Illugadóttir, kona Jóns lektors Jónssonar á Bessastöðum, átti lárinn upphaflega. Hún lézt árið 1837. Þá eignaðist sonur hennar, séra Ásmundur, lárinn.
* 614. Krókarefskefli. Þau voru smíðuð úr einni spýtu og þóttu völundarsmíð, ef vel tókst að telgja þau. Þau þóttu jafnan dýrgripir. Miklar hannyrðakonur áttu þau jafnan. Þær höfðu á þeim mislitan þráð til útsauma. Á þeim voru 2 eða 3 þráðahöld, sem svo voru nefnd. Þetta krókarefskefli áttu hjónin Sigfús M. og Jarþrúður P. Johnsen og gáfu það Byggðarsafninu.
* 615. Prjónastokkur, skrautmálaður. Prjónastokkur þessi er mjög gamall. Frú Katrín Þórðardóttir í Júlíushaab á Tanganum hér á Heimaey, flutti hann með sér hingað til Eyja árið 1869, en hún var tengdamóðir Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar í Júlíushaabverzlun. Eiginmaður hennar var Þórarinn bóndi Þórarinsson frá Mörtungu á Síðu. Frú Katrín Þórðardóttir eignaðist prjónastokkinn, þegar hún var fermd eða um það bil 1820. Þau hjón bjuggu í Neðra-Dal undir Eyjafjöllum.
* 616. Prjónastokkur. Þennan útskorna prjónastokk átti Guðrún Pálsdóttir prests Jónssonar á Kirkjubæ, Gunna skálda, sem svo var kölluð, af því að hún lét oft fjúka í kviðlingum, og var hún vel hagmælt eins og séra Páll skáldi faðir hennar. Hún fæddist árið 1818 og lézt 1890. Síðustu æviárin bjó hún í tómthúsinu Kuðungi við Sjómannasund, sem var þröng gata, er lá norður á Strandveginn.
* 617. Prjónastokkur. Þennan prjónastokk átti Björg Jóhannsdóttir frá Krosshjáleigu í Landeyjum, en hún var lengi vinnukona hjá frú Jónínu Jónsdóttur í Gerði og andaðist hjá henni árið 1940. Björg Jóhannsdóttir var margar vetrarvertíðir sjóbúðarbústýra, eins og það var kallað, hjá skipshöfnum úr Landeyjum. sem lágu hér við til fiskveiða á vetrarvertíðum. Frú Jónína Jónsdóttir. fyrrv. húsfreyja í Gerði, gaf Byggðarsafninu prjónastokkinn.
* 618. Prjónavél. Þetta er fyrsta prjónavélin, sem keypt var til Eyja. Það gerðist fyrir eða um síðustu aldamót. Prjónavélina átti og notaði um tugi ára frú Steinvör Jónsdóttir, húsfr. í Nýjabæ, kona Jónasar Helgasonar bónda þar. Margur Vestmannaeyingur gekk og hefur gengið í sokkum. sem prjónaðir voru í þessari prjónavél.

Frú Jóhanna Jónasdóttir, húsfr. í Nýjabæ eftir foreldra sína, kona Sigurðar Þorsteinssonar, sjómanns, gaf Byggðarsafninu prjónavélina.
* 619. Rokkur. Þetta er elzti rokkurinn, sem Byggðarsafnið á, enda berbrúðan þess vitni. Þennan rokk áttu upprunalega bóndahjónin í Þórlaugargerði. Jón Austmann Jónsson prests Austmanns að Ofanleiti og frú Rósa Hjartardóttir. Jón Austmann yngri var fæddur árið 1814. Hann lézt 1888. Sonur þeirra hjóna var
Hjörtur bóndi í Þórlaugargerði. Hann var kvæntur frú Guðríði Helgadóttur frá Stóra-Gerði í Eyjum. Hún missti þennan mann sinn við slys í Hellisey sumarið 1883. Eina dóttur áttu þau, sem Rósa hét. Hún erfði þennan rokk, og mörgum árum eftir fráfall hennar eignaðist Byggðarsafnið hann, með því að frú Guðríður Helgadóttir, móðir hennar, giftist síðar Einari Sveinssyni í Þórlaugargerði. Sonur þeirra var okkar góði samborgari Hjörtur Einarsson á Geithálsi (nr. 2) við Herjólfsgötu. Frá konu hans, frú Katrínu Sveinbjarnardóttur, barst Byggðarsafninu rokkurinn.
* 620. Rokkur. Frú Anna Tómasdóttir, kona Bjarna Jónssonar, gjaldkera og útgerðarmanns að Svalbarða (milli Túngötu og Birkihlíðar, sunnan lóðar nr. 24 þennan rokk og notaði hann frá æskuárum sinum á Skammbeinsstöðum í Rangárvallasýslu (f. 1879).

Bjarni Jónsson lét smíða skápinn utan um rokkinn og gaf síðan hvort tveggja Byggðarsafninu eftir fráfall konu sinnar eða árið 1956.
* 621. Rokkur með látúnsgjörð um hjólið. Þennan rokk smíðaði Þórður bóndi Þorsteinsson á Sléttabóli í AusturLandeyjum. Rokk þennan átti og notaði um tugi ára frú Ólöf Lárusdóttir húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, kona Guðjóns bónda Björnssonar. Frú Lára Guðjónsdóttir, húsfr. að Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12), dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 622. Rokkur með málmgjörð um hjólið. Þennan rokk átti frú Sigurlaug Guðmundsdóttir í Miðgarði (nr. 13 A) við Vestmannabraut. Frú Sigurlaug var húsfreyja á Kirkjubæum tugi ára. Maður hennar var Ísleifur bóndi Guðnason. Þau hættu búskap á Kirkjubæ árið 1919 og fékk þá Þorbjörn Guðjónsson jörðina til ábúðar. Frú Una Helgadóttir, tengdadóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 623. Rokkur. Þennan sérlega rokk smíðaði á fyrstu árum 20. aldarinnar Jón rennismiður Þórðarson, kallaður Hlíðarskáld. (F. 1862, d. 1926).
Rokkurinn er með „''koparstelli''". Rokkinn átti upprunalega frú Sesselja Ingimundardóttir, kona Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka(nr. 8 við Bakkastíg). Sakir vináttu gaf hún rokkinn frú Helgu Skúladóttur, prestfrú á Kálfafellsstað í Suðursveit, sem var kona séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar (d.1926). Frú Helga Skúladóttir var frá Sigríðarstöðum í Ljósavatns skarði. Hún lézt árið 1953 og þá 87 ára gömul.

Við lát prestsfrúarinnar eignaðist frú Jarþrúður P. Johnsen, dóttir prestshjónanna, rokkinn. Eins og Eyjabúum er kunnugt, var hún kona Sigfúsar M. Johnsen, fyrrverandi bæjarfógeta í Eyjum. Þau hjón gáfu Byggðarsafninu rokkinn.
* 624. Rokkur, svartur að lit. Þennan rokk átti frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði i Landeyjum, húsfr.
á Heiði (nr. 34) við Heimagötu, kona Sigurðar Sigurfinnssonar, hreppstjóra. Hún varð síðar kona Guðjóns Jónssonar, skipstjóra á Heiði (nr. 19) við Sólhlíð. (Hús
þetta var oft nefnt Stóra-Heiði og var steinhús, sem skemmdist mikið í gjóskuregninu í Eyjum við eldgosið 1973 og var brotið niður til grunna sumarið 1975). Eftir fráfall Guðríðar Jónsdóttur kvæntist Guðjón skipstjóri Bjarngerði Ólafsdóttur. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát Guðjóns skipstjóra.
* 625 og 626. Rokkar. Á fyrstu árum vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum fluttu til Eyja hjónin Ingimundur Jónsson og frú Kristín Hreinsdóttir, öldruð að árum. Með þeim fluttu til Eyja tvær dætur þeirra. Margrét og Jónína. Eftir fráfall hjónanna bjuggu dæturnar hér í Eyjum um árabil, t. d. um tíma í Hólmgarði (nr. 12) við Vestmannabraut. Þær voru hinar nýtustu konur. sem unnu hér við framleiðslustörf, t. d. við fiskþvott, fiskþurrkun o. s. frv. Á haustin og fram að vertíð unnu systurnar að tóskap svo að orð fór af. Árið 1953 voru þessar systur hættar erfiðisvinnu, enda var Margrét Ingimundardóttir þá orðin 84 ára og Jónína systir hennar 74 ára. Enn bjuggu þær þá saman í Hólmgarði. Um þetta bil sendu þær Byggðarsafninu rokkana sína, snældustólana og ullarkambana. Þessi tóvinnutæki þeirra systra eru hér til sýnis.
* 627. Rokkur. Þennan rokk átti frú Ingigerður Bjarnadóttir, kona Magnúsar Árnasonar innheimtumanns að Lágafelli (nr. 10) við Vestmannabraut. Magnús Arnason gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát konu sinnar.
* 628. Rokkur. Þennan rokk átti fóstra mín, frú Stefanía Guðjóns dóttir að Hóli í Norðfirði. (Sjá Blik 1973, bls. 76).
* 629.Rokkur. Frú Guðrún Brandsdóttir heitir kona Eyjólfs Gíslasonar. fyrrv. bátaformanns eða skipstjóra, og bjuggu þau hjón á Bessastöðum, íbúðarhúsi þeirra, sem stóð kippkorn austan við íbúðarhúsið að Stóra-Gerði. Frú Guðrún var á yngri árum tóskaparkona mikil og hannyrðakona. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 630. Rokkur. Þessi stóri rokkur var nefndur tog eða tvinningarrokkur, enda notaður til þess að spinna tog eða tvinna band. Rokkinn átti og notaði Sigurður Guðbrandsson frá Stokkseyri. Hann dvaldist síðustu árin hjá dóttur sinni hér í bæ, frú Sigurbjörgu Sigurðardóttur að Helgafellsbraut 17. Rokkur þessi var smíðaður árið 1907.
* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú Stefaníu Einarsdóttur, konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa Guðrúnu Jónsdóttur, konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú Pálínu Jónsdóttur og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú Kristín Vigfúsdóttir frá Keldum á Rangárvöllum, kona Halldórs Brynjólfssonar frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú Steinunn Sveinbjarnardóttir. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú Ingibjörg Högnadóttir, gaf Byggðarsafninu völurnar.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-11-27T16:33:43Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|''Íbúðarhúsin á tveim Kirkjubæjarjörðunum.'']]
 
<center>Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja</center>
 
<center>Framhald</center>

(Árin 1972 og 1973 birti ég í Bliki skýringar við 562 hluti í Byggðarsafni Vestmannaeyja. Eldgosið á Heimaey truflaði þetta starf mitt og færði það úr skorðum, svo að framhald á minjaskránni birtist ekki í Bliki 1974, sem var 31. árgangur ritsins. Hér birti ég framhaldið, skýringar við hluti nr. 563-989 og fylla þær þrjár arkir. Þá hef ég látið prenta 8 arkir af minjaskránni eða samtals 128 bls. Sé engin skýring við hlutinn, er ástæðan sú, að mér er ekki leyfilegt að tjá hana eða ég veit engin deili á því, hver hann hefur átt.
(Þ. Þ. V.).
 
<center>7.kafli</center>
 
''' Úr og klukkur'''

* 563. Bakkaúr. Þetta gamla bakkaúr „''erfði''" Byggðarsafnið úr dánarbúi frú [[Margrét Sigurþórsdóttir|Margrétar Sigurþórsdóttur]] húsfr. á Garðstöðum (nr. 5) við Sjómannasund. Úr þetta var keypt á Eyrarbakka á fyrri öld og var lengi eign Sigurþórs bónda Ólafssonar á Garðstöðum á Rangárvöllum, föður frú Margrétar. Kristján Thorberg, matsveinn, fóstursonur frú Margrétar, og kona hans frú Lydia Einarsdóttir gáfu Byggðarsafninu úrið.
* 564. Klukka. Þessa borðklukku áttu héraðslæknishjónin frú [[Anna og Halldór Gunnlaugsson]]. Héraðslæknir þessi starfaði hér í Eyjum við góðan orðstír í 18 ár (1906-1924). Hann drukknaði við Eiðið 16. des. 1924. Börn læknishjónanna gáfu Byggðarsafninu klukkuna.
* 565. Klukka. Þessa klukku áttu hjónin á Gjábakka (nr. 8) við Bakkastíg, [[Jón kaupmaður Einarsson]] og frú [[Sesselja Ingimundardóttir]].
* 566. Klukka veggklukka. Þessa veggklukku áttu héraðslæknishjónin í Landlyst (1865-1905) [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Hjónin áttu klukku þessa um tugi ára. Þegar læknishjónin fluttu héðan árið 1905, gáfu þau hjónunum á Hjalla við Vestmannabraut (nr. 57) klukkuna, en þau voru þá frú [[Kristólína Bergsteinsdóttir]] og [[Sveinn Pálsson Scheving]] meðhjálpari.
[[Einar Einarsson]] frá Norðurgarði eignaðist síðan klukkuna og flutti hana með sér til Reykjavíkur. Þegar hann féll frá, var hún send Byggðarsafninu samkvæmt beiðni hans.

Upprunalega var annar kassi skrautlegri um klukkuverkið, en hann fór forgörðum veturinn 1918 í kulda og raka frostavetrarins mikla, og smíðaði þá Ágúst kennari og smiður Árnason í Baldurshaga (nr. 5 A) við Vesturveg þennan klukkukassa.
* 567. Klukka. Þetta er elzta klukkan, sem Byggðarsafnið á. Klukku þessa áttu hin merku og nafnkunnu hjón í Nýjabæ, frú [[Kristín Einarsdóttir]] húsfr. og [[Magnús J. Austmann]], bóndi þar og alþingismaður Eyjabúa. Þau giftust árið 1844 og
fengu þá m. a. klukku þessa í brúðargjöf. M J. Austmann andaðist
1859. 
Fósturdóttir þeirra hjóna var frú [[Kristín S. Jónsdóttir]], síðar kona [[Davíðs Árnasonar|Davíð Árnason]] afgreiðslumanns frá Grænanesi í Norðfirði. Þau bjuggu hér á Ólafsvöllum (nr. 61) við Strandveg. Frú Kristín eignaðist klukkuna, þegar fóstra hennar féll frá árið 1899. Frú [[Ásta Gunnarsdóttir]], húsfreyja í Hólshúsi, er dóttir frú Kristínar S. Jónsdóttur. Hún eignaðist klukkuna að móður sinni látinni og gaf hana Byggðarsafninu.
* 568. Klukka. Þessar klukkur voru framleiddar á styrjaldarárunum síðari (1939-1945). Ekki var þá leyft að nota málm í klukkukassa. Alla málma þurfti að nota í þágu hernaðarátakanna til tortímingar eignum og mannslífum.
* 569. Borðklukka. Þessa gömlu klukku áttu tómthúshjónin á Fögruvöllum, Sigurður sjómaður Vigfússon (Siggi Fúsa) og frú [[Þorgerður Erlendsdóttir]]. Hann var einn af kunnustu sjómönnum hér í kauptúninu á sínum langa æviferli. Þau hjónin bjuggu að Fögruvöllum við Strandveg (áður nr. 39 C, nú nr. 18 við Miðstræti) um hálfrar aldar skeið eða frá 1885-1935. Ýmsir töldu Sigurð Vigfússon fræðaþul og svo eru ýmis hnyttiyrði eftir honum höfð.
* 570. Klukka ( standklukka'). Hún var á sínum tíma einskonar „''Bornholmsklukka''", sem stóð um árabil í stofunni á Gerði hjá hjónunum frú Margréti Eyjólfsdóttur og Guðlaugi bónda Jónssyni, útgerðarmanni. Klukkukassa þennan smíðaði á fyrri öld Jón bóndi og smiður Vigfússon í Túni.
* 571.Klukka. Þegar flúið var úr bænum með Byggðarsafnið á fyrstu dögum eldsumbrotanna, tapaðist annar „''vængurinn''" af klukkukassa þessum. Þessa klukku áttu fósturforeldrar Þorsteins Þ. Víglundssonar, hjónin á Hóli i Norðfirði, frú Stefanía Guðjónsdóttir frá Hamarsholti í Hreppum og Vigfús smiður og útgerðarmaður Sigurðsson frá Kúfhóli í Landeyjum. Hann smíðaði klukkukassann. Þ. Þ. V. erfði klukku þessa eftir fósturforeldra sína og gaf hana Byggðarsafninu.
* 572.Klukka. Þessi veggklukka var keypt haustið 1927 af Gísla Lárussyni gullsmið í Stakkagerði, sem verzlaði þar með úr, klukkur og skartgripi. Hjónin Þorsteinn Þ. Víglundsson og Ingigerður Jóhannsdóttir, sem þá voru nýflutt til kaupstaðarins, keyptu þessa klukku og áttu hana um tugi ára. Þau gáfu hana Byggðarsafninu.

* 573. Klukka vekjaraklukka. Klukku þessa átti eitt sinn einn af lögregluþjónum kaupstaðarins. Erfingjar hans gáfu hana Byggðarsafninu.
*574. Klukka (veggklukka) frá Stóru-Löndum. Klukku þessa áttu hjónin frú Elín Þorsteinsdóttir frá Dyrhólum í Mýrdal og Friðrik Svipmundsson, skipstjóri og útgerðarmaður. Þau byggðu íbúðarhúsið að StóruLöndum (nr. 11) við Landagötu 1909.
* 575.Klukka („''stimpilklukka''"). Þetta mun vera fyrsta stimpilklukka, sem keypt var til Eyja. Hana átti Einar Sigurðsson. hraðfrystihúsaeigandi,
(„''Einar ríki''") og notaði hana um árabil í Hraðfrystistöð Vestmanaeyja. Hann gaf Byggðarsafninu klukkuna árið 1966.
* 576. Klukka („''rafmagnsklukka''"). Þessa klukku gaf Friðfinnur Finnsson, kaupmaður frá Oddgeirshólum, Byggðarsafninu. Frú Anna Johnsen, Túngötu 7 í Reykjavík, gaf F. F. klukkuna og lagði um leið svo fyrir, að hann skyldi gefa hana Byggðarsafninu, þegar hann vildi ekki nota hana lengur eða eiga.
* 577.Klukka (borðklukka) úr gleri. Þessa klukku áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli (nr. 65 við Kirkjuveg), frú Anna og Halldór Gunnlaugsson. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu klukkuna eftir þeirra dag.
* 578. Klukka. Þessa klukku átti Maríus Jónsson,sjómaður í Framnesi (nr. 3 B) við Vesturveg. Klukkan var send Byggðarsafninu frá Vossabæjarhjáleigu í Gaulverjabæjarhreppi eftir fráfall Maríusar Jónssonar. Gefandi: Frú Anný Guðjónsdóttir, bróðurdóttir M. J.
* 579. Karlmannsúr. Það fannst í norskum heybagga, sem keyptur var til Eyja um eða eftir 1930 og var fluttur frá Noregi með norska millilandaskipinu Lyru, sem þá hafði fasta áætlun milli landanna. Árni J. Johnsen frá Frydendal, síðast bóndi í Suðurgarði, gaf byggðarsafninu úrið.
* 580. Karlmannsúr. Þetta vasaúr gáfu fósturforeldrar Þ. Þ. V. honum. þegar hann fermdist vorið 1914. Það er „''15 steina úr''", eins og það var þá orðað. Síðan notaði hann úr þetta hér í bæ í 37 ár en alls 46 ár samfleytt. Með því gætti hann stundanna í Unglingaskóla Vestmannaeyja í 3 ár, í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum í 30 ár og í Sparisjóði Vestmannaeyja í 17 ár, áður en hann eignaðist armbandsúr. Úr þetta var sem sé notað til ársins 1960 og þá gefið Byggðarsafninu.
* 581. Karlmannsúr, mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Það var á sínum tíma keypt í einokunarverzluninni hér um 1860. — Úr þetta notaði um tugi ára Finnbogi bóndi og skipstjóri Björnsson í Norðurgarði . Gefandi: Frú Klara Kristjánsdóttir frá Heiðarbrún við Vestmannabraut (nr. 59).
* 582. Karlmannsúr mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Þetta úr átti hér upprunalega Michael Marius Ludvig Aagaard, sem var sýslumaður hér í Eyjum 1872-1891. Pétur bóndi og bátasmiður Benediktsson í Þórlaugargerði eignaðist úrið við brottför sýslumanns frá Eyjum. Síðan erfði Jón bóndi og smiður Pétursson í Þórlaugargerði það eftir föður sinn og síðan Jón bóndi og smiður Guðjónsson í Þórlaugargerði eftir fósturforeldra sína. Hann gaf það Byggðarsafninu.
* 583.Karlmannsúr. Á árunum 1878-1882 reisti Jóhann Jörgen Johnsen í Vestmannaeyjum tvílyft timburhús byggt úr finnskum kjarnaviði. Meira en tvo tugi ára var hús þetta sjúkraskýli Eyjamanna, og veitingahús og gististaður gesta í kauptúninu. Yfirsmið við bygginguna sóttu hjónin, sem byggðu þetta langstærsta hús í kauptúninu, norður í Skagafjörð. Hann hét Árni Árnason. Hann settist síðan að í Eyjum og stundaði hér sjó. þegar hann var ekki við smíðar. Hann drukknaði í fiskiróðri árið 1887. Árni Árnason húsasmiður átti þetta úr. Sigfús M. Johnsen, sonur hjónanna Jóhanns J. Johnsen og frú Önnu Sigríðar Árnadóttur, sem byggðu húsið, eignaðist úrið og gaf það Byggðarsafninu.
* 584. Karlmannsúr. Þetta vasaúr átti Einar Kári Jónsson frá Káragerði í Landeyjum. Hann var bróðir frú Guðríðar síðari konu Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og þannig móðurbróðir Einars Sigurðssonar. hraðfrystihúsaeiganda. Einar Kári þótti með afbrigðum góður ræðari, og tók hann þátt í kappróðrum í Eyjum. Jafnframt var hann kunn aflakló á handfærið sitt.
* 585. Kvenúr. Þetta úr gaf Byggðarsafninu frú Steinunn Jónasdóttir, síðast til heimilis hjá Óskari Jósúasyni, syni sínum og frú að Kirkjuvegi 20 hér í kaupstaðnum. Hún var ekkja Jósúa Teitssonar bólstrara. Úri þessu skyldi ávallt fylgja þessi orð frá gefanda: „Úrið er tryggðarpantur eiginmanns míns frá árinu 1910, en það ár hétum við hvort öðru trú og tryggð, unnum hjúskaparheit okkar í Snjóksdal í Dalasýslu."
* 586. Úrfesti, sem notað var við úrið nr. 580.
* 587. Úrfesti úr kvenhári. Úrfesti þessa átti Jón kaupmaður Einarsson á Gjábakka. Hún var gefin Byggðarsafninu við fráfall hans.
* 588. Úrkassi. Þennan úrkassa með rómverskum tölum átti Brynjólfur Einarsson, bátasmíðameistari, Boðaslóð 4 hér í bæ.
* 589.Vasaúr. Þetta stóra vasaúr er sérlegt að því leyti, að á því eru engar tölur. Það er ætlað blindu fólki. Þetta úr átti Halldór Brynjólfsson
frá Norðurgarði, fóstursonur Jóns bónda í Gvendarhúsi og frú Sesselju Jónsdóttur konu hans. Halldór var blindur frá 13 ára aldri. Þó stundaði hann sjó um tugi ára og vann ýmis störf önnur til framfærslu sér og sínum. (Sjá grein um þennan merka mann í Bliki árið 1954). Halldór Brynjólfsson þreifaði um úrskífuna og fann á örðunum, hvað tímanum leið.
* 590.Skipsklukka. Þessa skipsklukku sendi Friðrik Ólafsson, sem var skipherra á varðskipum ríkisins í 6 ár á árunum 19251934. Síðar var hann skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík. Björgunar og varðskipið Þór strandaði á Sölvabakkaskerjum utanvert við Blönduós 21. des. 1929. Friðrik Ólafsson bjargaði ýmsum hlutum úr varðskipinu. m. a. þessari klukku, sem hann sendi Byggðarsafninu að gjöf. Klukka þessi mætti minna Eyjafólk á það mikla framtak, er Eyjamenn keyptu þetta fyrsta björgunar og varðskip íslenzku þjóðarinnar til landsins árið 1920.
* 591. Borðklukka.
* 592. Lóðaklukka. Þessa litlu lóðaklukku átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Faxastíg 21 (Sólbrekku) hér í bæ.
* 593. Veggklukka.
* 594. Úrfesti. Úrfesti þessi fylgdi úri nr. 584.
* 595. Úrkassi. gulur að lit. Úrkassar þessir voru algengir hér áður fyrr, þegar vasaúrin voru í tízku. Þeir voru notaðir til hlífðar þeim í vestisvasa. Þennan kassa átti Einar Kári Jónsson frá Káragerði (sjá nr. 584).
 
<center>8. kafli</center>
 
<center>'''Póstur og sími'''</center>

* 596. Flöskuskeyti. Um aldir var byggðin í Vestmannaeyjum mjög einangruð. Skipaferðir voru strjálar og vikum saman var ekki lendandi við sanda Suðurlandsstrandarinnar sökum brims. Fyrr á tímum var þess vegna algengt, að Eyjabúar sendu boð í flöskum til vina og nánasta vandafólks í Suðursveitum landsins með því að láta sunnan storminn bera skeytið (flöskuna) norður til strandar.

Oft var daglega genginn Landeyjasandur í leit að reka, og svo fiski til matar. Þá fundust flöskur þessar. Skeytunum var komið til skila svo fljótt sem við varð komið. Það þótti sjálfsögð skylda og var ríkjandi drengskapur. Launin, burðargjaldið, fólst í flöskunni: Eilítil tóbakslús.

Þetta er eftirlíking af flöskuskeyti. sem frú Ingibjörg Ólafsdóttir frá Bólstaðarhlið (nr. 39 við Heimagötu) sendi föður sínum, Ólafi bónda Ólafssyni í Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. haustið 1921. Guðjón skipstjóri Jónsson frá Sandfelli (nr. 36 við Vestmannabraut), kastaði flöskunni í sjóinn norður af Eiði á leið í fiskiróður. Ekki er annað vitað, en að þetta hafi verið síðasta flöskuskeytið, sem sent var milli Eyja og lands.
* 597. Frímerkjahylki. Þessi bláu hylki notaði póststjórnin íslenzka um tugi ára til þess að senda frímerki í til pósthúsa víðsvegar um landið. Þetta gamla frímerkjahylki fannst í gömlum skjalakassa, sem geymdur var í Godthaabshúsinu frá þeim tíma, er Gísli J. Johnsen gerðist hér póstmeistari (1904). Þá gerði hann húsið Godthaab að pósthúsi. En hylkið er eldra. Sigfús Árnason á Litlu-
Löndum fékk send frímerki í hylkjum þessum, þegar hann var póstmeistari í Eyjum á árunum 1894-1904.
* 598. Ritsímalykill. Þetta er hinn fyrsti svokallaði ritsímalykill, sem notaður var með Morstækjunum hér í Eyjum. Með morslykli þessum voru búnir til punktar og strik, sem mynduðu stafrófið eða táknuðu stafi eftir punkta og strikafjölda. T. d. var A táknað með . og B með —... og C með .. o. s. frv.

Þrír punktar áttu að vera jafnlangir og eitt strik og bil milli punkta og striks jafnlangt og einn punktur. Símritarar gátu náð ótrúlegum hraða í sendingu morsmerkja með svona ritsímalyklum. Algengt var að senda 150-160 stafatákn á mínútu. Morslykill þessi var tekinn í notkun hér á landi 1906. Þessi morslykill var gefinn Árna Árnasyni, símritara frá Grund við Kirkjuveg (nr. 31), árið 1919. Þá lærði hann að nota lykilinn. Það þótti þá mikið afrek í símritarastarfinu. Árni Árnason gaf Byggðarsafninu lykilinn ásamt táknum þeim, sem hér eru birt.
* 599. Símtól. Árið 1919 var síminn lagður suður í Stórhöfða. Þetta er fyrsta talsímatólið, sem þar var notað og hékk þar á vegg.
* 600. Símtól. Þannig litu mörg fyrstu símtólin út, þau, sem ætlað var að standa á borðum. Valdimar Kristjánsson, smíðakennari frá Kirkjubóli ,gaf Byggðarsafninu þetta tæki.
 
<center>9. kafli</center>
 
<center>'''Tóvinnutæki''', '''vefnaður og dúkar'''</center>

(Sumum finnst nóg um, hversu Byggðarsafn Vestmannaeyja hefur til sýnis mörg tóvinnutæki af líkri gerð, t. d. rokka og snældustóla. Þessu er til að svara:

Tóvinnukonur, sem notað höfðu hluti þessa árum og áratugum saman og þótti vænt um þá, hafa gefið þá Byggðarsafninu, beðið það að geyma þá til minnis um eigendur og notendur þeirra og þær mörgu ánægjustundir, sem vinnan og tækin veittu þeim. Stundum eru það afkomendur þessara mætu kvenna, sem hér eiga hlut að máli. Það væri að bregðast góðum gefanda og göfugri hugsun að stinga einhverjum af hlutum þessum undir stól. Einnig eru munir þessir býsna mismunandi að gerð).
* 601. Alinmál úr harðviði, sem eingöngu var notað, þegar unnið var að vefnaði. Íslenzk smíði. - Þegar Árni Filippusson í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, hinn kunni Eyjabúi á sínum tíma (d. 1932), var sýsluskrifari hjá Hermanníusi sýslumanni Johnsson á Velli í Hvolhreppi á sínum yngri árum (f. 1856), stundaði hann vefnað í hjáverkum sínum. Þá smíðaði hann sér þetta alinmál. Það er þess vegna um það bil aldargamalt.
* 602. Bandprjónar. Prjóna þessa átti frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5 við Vesturveg), sem var prjónakona mikil. Þessa örmjóu prjóna notaði frúin, þegar hún prjónaði skotthúfur við íslenzka kvenbúninginn og svo fíngerða fingravettlinga.
* 603. „''Bandstýra''". Svo var þessi hlutur kallaður. Ullarbandið var látið renna gegnum gatið á „„''bandstýrttnni''", þegar það var undið í hnykil.
* 604. Hesputré, smíðað úr málmi. Þetta sérkennilega hesputré er gjöf til Byggðarsafnsins frá frú Dýrfinnu Gunnarsdóttur, ekkju Páls heitins Bjarnasonar barnaskólastjóra í Vestmannaeyjum. Bróðir frúarinnar smíðaði á sínum tíma hesputréð handa móður sinni, frú Katrínu Sigurðardóttur, sem síðast var húsfreyja á Hólmum í Landeyjum.
*605. Hesputré. Þetta hesputré átti og notaði um árabil frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga, kona Högna Sigurðssonar, síðasta hreppstjórans í Vestmannaeyjum.
* 606. Hesputré, mjög gamalt. Síðast átti þetta hesputré frú Hólmfríður Jónsdóttir, húsfreyja að Skjaldbreið í Eyjum (nr. 36 við Urðaveg). kona Sigurðar skipstjóra Ingimundarsonar. Frú Hólmfríður gaf Byggðarsafninu hesputréð nokkrum vikum áður en hún andaðist.
* 607. Hesputré. Þetta hesputré er upprunalega komið til Eyja frá Káragerði í Landeyjum. Árið 1903 fluttist hin aldraða húsfreyja í Káragerði, frú Ástríður Pétursdóttir, til Vestmannaeyja með Guðrúnu dóttur sinni og manni hennar, Sigurði Ísleifssyni trésmíðameistara. (Sjá Blik 1969, grein um hjónin í Merkisteini).

* 608. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 34 við Heimagötu. þ. e. Gömlu Heiði), frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði í Landeyjum og Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson (d. 1916). foreldrar Einars hraðfrystihúsaeiganda.
* 609. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 19 við Sólhlíð. Stóru-Heiði. Húsið skemmdist í eldsumbrotunum og var brotið niður til grunna í júnímánuði 1975). Hjónin voru frú Bjarngerður Ólafsdóttir og Guðjón Jónsson skipstjóri. Frú Bjarngerður gaf Byggðarsafninu hesputréð.
* 610. Hnokki. Hann er smíðaður úr hvalbeini og þess vegna mjög sérlegur. Þennan hnokka gaf Byggðarsafninu frú Jóhanna Jónsdóttir, sem hér dvaldist þá á elliheimilinu að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg.
* 611. Hnyklatína. Þær voru helzt notaðar til þess að geyma í bandhnykla. Hnyklatínu þessa átti frú Kristín Gísladóttir, húsfreyja á Búastöðum (d. 1921). kona Lárusar Jónssonar hreppstjóra. Þau voru foreldrar hinna merku Eyjabúa Gísla gullsmiðs Lárussonar, útgerðarmanns, hákarlaformanns og kaupfélagsstjóra, og Fríðar Lárusdóttur, konu Sturlu Indriðasonar. Frú Fríður gaf Byggðarsafninu tínuna.
* 612. Hnyklatína. Þessi hnyklatína er mjög gömul. Hana átti og notaði síðast frú Salvör Þórðardóttir. stjúpa Árna gjaldkera Filippus.onar í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Frú Salvör var seinni kona Filippusar ferjumanns og bónda Bjarnasonar í Háfshól í Holtum. Fyrri kona Filippusar ferjumanns, frú Guðrún Árnadóttir, dannibrogsmanns og bónda Jónssonar, átti tínu þessa. Hún var fædd að Stóra-Hofi á Rángárvöllum 26. okt. 1833 og lézt árið 1866. Frú Guðrún var unglingsstúlka, þegar hún eignaðist tínuna.

Frú Salvör Þórðardóttir var fædd 16. nóv. 1831 og andaðist í Ásgarði við Heimagötu 17. nóv. 1911. Dætur Árna Filippussonar, stjúpsonar hennar, frú Guðrún og frú Katrín, gáfu Byggðarsafninu hnyklatínuna.
* 613. Kembulár eða lyppulár. Kembulár þennan átti frú Ingibjörg Jónsdóttir, húsfreyja í Hraungerði (nr. 9) við Landagötu. Hún var síðari kona Gottskálks sjómanns Hreiðarssonar og stjúpa Sigurðar Gottskálkssonar ,síðast bónda á Kirkjubæ. Í kembulárinn voru lagðar kembur, þegar verið var að kemba ullina.
Áður en rokkar komu til sögunnar, var ullin lyppuð ofan i lárinn. Þar af nafnið lyppulár. Ullin var þá spunnin á halasnældu eins og hrosshár.

Kembulár þessi á dálitla sögu. Móðir frú Ingibjargar í Hraungerði, frú Katrín Guðmundsdóttir, eignaðist lárinn úr dánarbúi séra Ásmundar sóknarprests í Odda á Rangárvöllum Jónssonar. Hann lézt árið 1880. Móðir séra Ásmundar, frú Karítas Illugadóttir, kona Jóns lektors Jónssonar á Bessastöðum, átti lárinn upphaflega. Hún lézt árið 1837. Þá eignaðist sonur hennar, séra Ásmundur, lárinn.
* 614. Krókarefskefli. Þau voru smíðuð úr einni spýtu og þóttu völundarsmíð, ef vel tókst að telgja þau. Þau þóttu jafnan dýrgripir. Miklar hannyrðakonur áttu þau jafnan. Þær höfðu á þeim mislitan þráð til útsauma. Á þeim voru 2 eða 3 þráðahöld, sem svo voru nefnd. Þetta krókarefskefli áttu hjónin Sigfús M. og Jarþrúður P. Johnsen og gáfu það Byggðarsafninu.
* 615. Prjónastokkur, skrautmálaður. Prjónastokkur þessi er mjög gamall. Frú Katrín Þórðardóttir í Júlíushaab á Tanganum hér á Heimaey, flutti hann með sér hingað til Eyja árið 1869, en hún var tengdamóðir Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar í Júlíushaabverzlun. Eiginmaður hennar var Þórarinn bóndi Þórarinsson frá Mörtungu á Síðu. Frú Katrín Þórðardóttir eignaðist prjónastokkinn, þegar hún var fermd eða um það bil 1820. Þau hjón bjuggu í Neðra-Dal undir Eyjafjöllum.
* 616. Prjónastokkur. Þennan útskorna prjónastokk átti Guðrún Pálsdóttir prests Jónssonar á Kirkjubæ, Gunna skálda, sem svo var kölluð, af því að hún lét oft fjúka í kviðlingum, og var hún vel hagmælt eins og séra Páll skáldi faðir hennar. Hún fæddist árið 1818 og lézt 1890. Síðustu æviárin bjó hún í tómthúsinu Kuðungi við Sjómannasund, sem var þröng gata, er lá norður á Strandveginn.
* 617. Prjónastokkur. Þennan prjónastokk átti Björg Jóhannsdóttir frá Krosshjáleigu í Landeyjum, en hún var lengi vinnukona hjá frú Jónínu Jónsdóttur í Gerði og andaðist hjá henni árið 1940. Björg Jóhannsdóttir var margar vetrarvertíðir sjóbúðarbústýra, eins og það var kallað, hjá skipshöfnum úr Landeyjum. sem lágu hér við til fiskveiða á vetrarvertíðum. Frú Jónína Jónsdóttir. fyrrv. húsfreyja í Gerði, gaf Byggðarsafninu prjónastokkinn.
* 618. Prjónavél. Þetta er fyrsta prjónavélin, sem keypt var til Eyja. Það gerðist fyrir eða um síðustu aldamót. Prjónavélina átti og notaði um tugi ára frú Steinvör Jónsdóttir, húsfr. í Nýjabæ, kona Jónasar Helgasonar bónda þar. Margur Vestmannaeyingur gekk og hefur gengið í sokkum. sem prjónaðir voru í þessari prjónavél.

Frú Jóhanna Jónasdóttir, húsfr. í Nýjabæ eftir foreldra sína, kona Sigurðar Þorsteinssonar, sjómanns, gaf Byggðarsafninu prjónavélina.
* 619. Rokkur. Þetta er elzti rokkurinn, sem Byggðarsafnið á, enda berbrúðan þess vitni. Þennan rokk áttu upprunalega bóndahjónin í Þórlaugargerði. Jón Austmann Jónsson prests Austmanns að Ofanleiti og frú Rósa Hjartardóttir. Jón Austmann yngri var fæddur árið 1814. Hann lézt 1888. Sonur þeirra hjóna var
Hjörtur bóndi í Þórlaugargerði. Hann var kvæntur frú Guðríði Helgadóttur frá Stóra-Gerði í Eyjum. Hún missti þennan mann sinn við slys í Hellisey sumarið 1883. Eina dóttur áttu þau, sem Rósa hét. Hún erfði þennan rokk, og mörgum árum eftir fráfall hennar eignaðist Byggðarsafnið hann, með því að frú Guðríður Helgadóttir, móðir hennar, giftist síðar Einari Sveinssyni í Þórlaugargerði. Sonur þeirra var okkar góði samborgari Hjörtur Einarsson á Geithálsi (nr. 2) við Herjólfsgötu. Frá konu hans, frú Katrínu Sveinbjarnardóttur, barst Byggðarsafninu rokkurinn.
* 620. Rokkur. Frú Anna Tómasdóttir, kona Bjarna Jónssonar, gjaldkera og útgerðarmanns að Svalbarða (milli Túngötu og Birkihlíðar, sunnan lóðar nr. 24 þennan rokk og notaði hann frá æskuárum sinum á Skammbeinsstöðum í Rangárvallasýslu (f. 1879).

Bjarni Jónsson lét smíða skápinn utan um rokkinn og gaf síðan hvort tveggja Byggðarsafninu eftir fráfall konu sinnar eða árið 1956.
* 621. Rokkur með látúnsgjörð um hjólið. Þennan rokk smíðaði Þórður bóndi Þorsteinsson á Sléttabóli í AusturLandeyjum. Rokk þennan átti og notaði um tugi ára frú Ólöf Lárusdóttir húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, kona Guðjóns bónda Björnssonar. Frú Lára Guðjónsdóttir, húsfr. að Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12), dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 622. Rokkur með málmgjörð um hjólið. Þennan rokk átti frú Sigurlaug Guðmundsdóttir í Miðgarði (nr. 13 A) við Vestmannabraut. Frú Sigurlaug var húsfreyja á Kirkjubæum tugi ára. Maður hennar var Ísleifur bóndi Guðnason. Þau hættu búskap á Kirkjubæ árið 1919 og fékk þá Þorbjörn Guðjónsson jörðina til ábúðar. Frú Una Helgadóttir, tengdadóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 623. Rokkur. Þennan sérlega rokk smíðaði á fyrstu árum 20. aldarinnar Jón rennismiður Þórðarson, kallaður Hlíðarskáld. (F. 1862, d. 1926).
Rokkurinn er með „''koparstelli''". Rokkinn átti upprunalega frú Sesselja Ingimundardóttir, kona Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka(nr. 8 við Bakkastíg). Sakir vináttu gaf hún rokkinn frú Helgu Skúladóttur, prestfrú á Kálfafellsstað í Suðursveit, sem var kona séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar (d.1926). Frú Helga Skúladóttir var frá Sigríðarstöðum í Ljósavatns skarði. Hún lézt árið 1953 og þá 87 ára gömul.

Við lát prestsfrúarinnar eignaðist frú Jarþrúður P. Johnsen, dóttir prestshjónanna, rokkinn. Eins og Eyjabúum er kunnugt, var hún kona Sigfúsar M. Johnsen, fyrrverandi bæjarfógeta í Eyjum. Þau hjón gáfu Byggðarsafninu rokkinn.
* 624. Rokkur, svartur að lit. Þennan rokk átti frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði i Landeyjum, húsfr.
á Heiði (nr. 34) við Heimagötu, kona Sigurðar Sigurfinnssonar, hreppstjóra. Hún varð síðar kona Guðjóns Jónssonar, skipstjóra á Heiði (nr. 19) við Sólhlíð. (Hús
þetta var oft nefnt Stóra-Heiði og var steinhús, sem skemmdist mikið í gjóskuregninu í Eyjum við eldgosið 1973 og var brotið niður til grunna sumarið 1975). Eftir fráfall Guðríðar Jónsdóttur kvæntist Guðjón skipstjóri Bjarngerði Ólafsdóttur. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát Guðjóns skipstjóra.
* 625 og 626. Rokkar. Á fyrstu árum vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum fluttu til Eyja hjónin Ingimundur Jónsson og frú Kristín Hreinsdóttir, öldruð að árum. Með þeim fluttu til Eyja tvær dætur þeirra. Margrét og Jónína. Eftir fráfall hjónanna bjuggu dæturnar hér í Eyjum um árabil, t. d. um tíma í Hólmgarði (nr. 12) við Vestmannabraut. Þær voru hinar nýtustu konur. sem unnu hér við framleiðslustörf, t. d. við fiskþvott, fiskþurrkun o. s. frv. Á haustin og fram að vertíð unnu systurnar að tóskap svo að orð fór af. Árið 1953 voru þessar systur hættar erfiðisvinnu, enda var Margrét Ingimundardóttir þá orðin 84 ára og Jónína systir hennar 74 ára. Enn bjuggu þær þá saman í Hólmgarði. Um þetta bil sendu þær Byggðarsafninu rokkana sína, snældustólana og ullarkambana. Þessi tóvinnutæki þeirra systra eru hér til sýnis.
* 627. Rokkur. Þennan rokk átti frú Ingigerður Bjarnadóttir, kona Magnúsar Árnasonar innheimtumanns að Lágafelli (nr. 10) við Vestmannabraut. Magnús Arnason gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát konu sinnar.
* 628. Rokkur. Þennan rokk átti fóstra mín, frú Stefanía Guðjóns dóttir að Hóli í Norðfirði. (Sjá Blik 1973, bls. 76).
* 629.Rokkur. Frú Guðrún Brandsdóttir heitir kona Eyjólfs Gíslasonar. fyrrv. bátaformanns eða skipstjóra, og bjuggu þau hjón á Bessastöðum, íbúðarhúsi þeirra, sem stóð kippkorn austan við íbúðarhúsið að Stóra-Gerði. Frú Guðrún var á yngri árum tóskaparkona mikil og hannyrðakona. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 630. Rokkur. Þessi stóri rokkur var nefndur tog eða tvinningarrokkur, enda notaður til þess að spinna tog eða tvinna band. Rokkinn átti og notaði Sigurður Guðbrandsson frá Stokkseyri. Hann dvaldist síðustu árin hjá dóttur sinni hér í bæ, frú Sigurbjörgu Sigurðardóttur að Helgafellsbraut 17. Rokkur þessi var smíðaður árið 1907.
* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú Stefaníu Einarsdóttur, konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa Guðrúnu Jónsdóttur, konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú Pálínu Jónsdóttur og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú Kristín Vigfúsdóttir frá Keldum á Rangárvöllum, kona Halldórs Brynjólfssonar frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú Steinunn Sveinbjarnardóttir. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú Ingibjörg Högnadóttir, gaf Byggðarsafninu völurnar.
{{Blik}}

Blik 1976/Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja, þar sem getið er um 320 Vestmannaeyinga

2009-11-27T16:32:30Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_bygðasafn_bls175.jpg|thumb|250px|''Íbúðarhúsin á tveim Kirkjubæjarjörðunum.'']]
 
<center>Minjaskrá Byggðarsafns Vestmannaeyja</center>
 
<center>Framhald</center>

(Árin 1972 og 1973 birti ég í Bliki skýringar við 562 hluti í Byggðarsafni Vestmannaeyja. Eldgosið á Heimaey truflaði þetta starf mitt og færði það úr skorðum, svo að framhald á minjaskránni birtist ekki í Bliki 1974, sem var 31. árgangur ritsins. Hér birti ég framhaldið, skýringar við hluti nr. 563-989 og fylla þær þrjár arkir. Þá hef ég látið prenta 8 arkir af minjaskránni eða samtals 128 bls. Sé engin skýring við hlutinn, er ástæðan sú, að mér er ekki leyfilegt að tjá hana eða ég veit engin deili á því, hver hann hefur átt.
(Þ. Þ. V.).
 
<center>7.kafli</center>
 
''' Úr og klukkur'''

* 563. Bakkaúr. Þetta gamla bakkaúr „''erfði''" Byggðarsafnið úr dánarbúi frú [[Margrét Sigurþórsdóttir|Margrétar Sigurþórsdóttur]] húsfr. á Garðstöðum (nr. 5) við Sjómannasund. Úr þetta var keypt á Eyrarbakka á fyrri öld og var lengi eign Sigurþórs bónda Ólafssonar á Garðstöðum á Rangárvöllum, föður frú Margrétar. Kristján Thorberg, matsveinn, fóstursonur frú Margrétar, og kona hans frú Lydia Einarsdóttir gáfu Byggðarsafninu úrið.
* 564. Klukka. Þessa borðklukku áttu héraðslæknishjónin frú [[Anna og Halldór Gunnlaugsson]]. Héraðslæknir þessi starfaði hér í Eyjum við góðan orðstír í 18 ár (1906-1924). Hann drukknaði við Eiðið 16. des. 1924. Börn læknishjónanna gáfu Byggðarsafninu klukkuna.
* 565. Klukka. Þessa klukku áttu hjónin á Gjábakka (nr. 8) við Bakkastíg, [[Jón kaupmaður Einarsson]] og frú [[Sesselja Ingimundardóttir]].
* 566. Klukka veggklukka. Þessa veggklukku áttu héraðslæknishjónin í Landlyst (1865-1905) [[Þorsteinn Jónsson]] og frú [[Matthildur Magnúsdóttir]]. Hjónin áttu klukku þessa um tugi ára. Þegar læknishjónin fluttu héðan árið 1905, gáfu þau hjónunum á Hjalla við Vestmannabraut (nr. 57) klukkuna, en þau voru þá frú [[Kristólína Bergsteinsdóttir]] og [[Sveinn Pálsson Scheving]] meðhjálpari.
[[Einar Einarsson]] frá Norðurgarði eignaðist síðan klukkuna og flutti hana með sér til Reykjavíkur. Þegar hann féll frá, var hún send Byggðarsafninu samkvæmt beiðni hans.

Upprunalega var annar kassi skrautlegri um klukkuverkið, en hann fór forgörðum veturinn 1918 í kulda og raka frostavetrarins mikla, og smíðaði þá Ágúst kennari og smiður Árnason í Baldurshaga (nr. 5 A) við Vesturveg þennan klukkukassa.
* 567. Klukka. Þetta er elzta klukkan, sem Byggðarsafnið á. Klukku þessa áttu hin merku og nafnkunnu hjón í Nýjabæ, frú [[Kristín Einarsdóttir]] húsfr. og [[Magnús J. Austmann]], bóndi þar og alþingismaður Eyjabúa. Þau giftust árið 1844 og
fengu þá m. a. klukku þessa í brúðargjöf. M J. Austmann andaðist
1859. 
Fósturdóttir þeirra hjóna var frú [[Kristín S. Jónsdóttir]], síðar kona [[Davíðs Árnasonar|Davíð Árnason]] afgreiðslumanns frá Grænanesi í Norðfirði. Þau bjuggu hér á Ólafsvöllum (nr. 61) við Strandveg. Frú Kristín eignaðist klukkuna, þegar fóstra hennar féll frá árið 1899. Frú [[Ásta Gunnarsdóttir]], húsfreyja í Hólshúsi, er dóttir frú Kristínar S. Jónsdóttur. Hún eignaðist klukkuna að móður sinni látinni og gaf hana Byggðarsafninu.
* 568. Klukka. Þessar klukkur voru framleiddar á styrjaldarárunum síðari (1939-1945). Ekki var þá leyft að nota málm í klukkukassa. Alla málma þurfti að nota í þágu hernaðarátakanna til tortímingar eignum og mannslífum.
* 569. Borðklukka. Þessa gömlu klukku áttu tómthúshjónin á Fögruvöllum, Sigurður sjómaður Vigfússon (Siggi Fúsa) og frú [[Þorgerður Erlendsdóttir]]. Hann var einn af kunnustu sjómönnum hér í kauptúninu á sínum langa æviferli. Þau hjónin bjuggu að Fögruvöllum við Strandveg (áður nr. 39 C, nú nr. 18 við Miðstræti) um hálfrar aldar skeið eða frá 1885-1935. Ýmsir töldu Sigurð Vigfússon fræðaþul og svo eru ýmis hnyttiyrði eftir honum höfð.
* 570. Klukka ( standklukka'). Hún var á sínum tíma einskonar „''Bornholmsklukka''", sem stóð um árabil í stofunni á Gerði hjá hjónunum frú Margréti Eyjólfsdóttur og Guðlaugi bónda Jónssyni, útgerðarmanni. Klukkukassa þennan smíðaði á fyrri öld Jón bóndi og smiður Vigfússon í Túni.
* 571.Klukka. Þegar flúið var úr bænum með Byggðarsafnið á fyrstu dögum eldsumbrotanna, tapaðist annar „''vængurinn''" af klukkukassa þessum. Þessa klukku áttu fósturforeldrar Þorsteins Þ. Víglundssonar, hjónin á Hóli i Norðfirði, frú Stefanía Guðjónsdóttir frá Hamarsholti í Hreppum og Vigfús smiður og útgerðarmaður Sigurðsson frá Kúfhóli í Landeyjum. Hann smíðaði klukkukassann. Þ. Þ. V. erfði klukku þessa eftir fósturforeldra sína og gaf hana Byggðarsafninu.
* 572.Klukka. Þessi veggklukka var keypt haustið 1927 af Gísla Lárussyni gullsmið í Stakkagerði, sem verzlaði þar með úr, klukkur og skartgripi. Hjónin Þorsteinn Þ. Víglundsson og Ingigerður Jóhannsdóttir, sem þá voru nýflutt til kaupstaðarins, keyptu þessa klukku og áttu hana um tugi ára. Þau gáfu hana Byggðarsafninu.

* 573. Klukka vekjaraklukka. Klukku þessa átti eitt sinn einn af lögregluþjónum kaupstaðarins. Erfingjar hans gáfu hana Byggðarsafninu.
*574. Klukka (veggklukka) frá Stóru-Löndum. Klukku þessa áttu hjónin frú Elín Þorsteinsdóttir frá Dyrhólum í Mýrdal og Friðrik Svipmundsson, skipstjóri og útgerðarmaður. Þau byggðu íbúðarhúsið að StóruLöndum (nr. 11) við Landagötu 1909.
* 575.Klukka („''stimpilklukka''"). Þetta mun vera fyrsta stimpilklukka, sem keypt var til Eyja. Hana átti Einar Sigurðsson. hraðfrystihúsaeigandi,
(„''Einar ríki''") og notaði hana um árabil í Hraðfrystistöð Vestmanaeyja. Hann gaf Byggðarsafninu klukkuna árið 1966.
* 576. Klukka („''rafmagnsklukka''"). Þessa klukku gaf Friðfinnur Finnsson, kaupmaður frá Oddgeirshólum, Byggðarsafninu. Frú Anna Johnsen, Túngötu 7 í Reykjavík, gaf F. F. klukkuna og lagði um leið svo fyrir, að hann skyldi gefa hana Byggðarsafninu, þegar hann vildi ekki nota hana lengur eða eiga.
* 577.Klukka (borðklukka) úr gleri. Þessa klukku áttu héraðslæknishjónin að Kirkjuhvoli (nr. 65 við Kirkjuveg), frú Anna og Halldór Gunnlaugsson. Börn þeirra gáfu Byggðarsafninu klukkuna eftir þeirra dag.
* 578. Klukka. Þessa klukku átti Maríus Jónsson,sjómaður í Framnesi (nr. 3 B) við Vesturveg. Klukkan var send Byggðarsafninu frá Vossabæjarhjáleigu í Gaulverjabæjarhreppi eftir fráfall Maríusar Jónssonar. Gefandi: Frú Anný Guðjónsdóttir, bróðurdóttir M. J.
* 579. Karlmannsúr. Það fannst í norskum heybagga, sem keyptur var til Eyja um eða eftir 1930 og var fluttur frá Noregi með norska millilandaskipinu Lyru, sem þá hafði fasta áætlun milli landanna. Árni J. Johnsen frá Frydendal, síðast bóndi í Suðurgarði, gaf byggðarsafninu úrið.
* 580. Karlmannsúr. Þetta vasaúr gáfu fósturforeldrar Þ. Þ. V. honum. þegar hann fermdist vorið 1914. Það er „''15 steina úr''", eins og það var þá orðað. Síðan notaði hann úr þetta hér í bæ í 37 ár en alls 46 ár samfleytt. Með því gætti hann stundanna í Unglingaskóla Vestmannaeyja í 3 ár, í Gagnfræðaskólanum í Vestmannaeyjum í 30 ár og í Sparisjóði Vestmannaeyja í 17 ár, áður en hann eignaðist armbandsúr. Úr þetta var sem sé notað til ársins 1960 og þá gefið Byggðarsafninu.
* 581. Karlmannsúr, mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Það var á sínum tíma keypt í einokunarverzluninni hér um 1860. — Úr þetta notaði um tugi ára Finnbogi bóndi og skipstjóri Björnsson í Norðurgarði . Gefandi: Frú Klara Kristjánsdóttir frá Heiðarbrún við Vestmannabraut (nr. 59).
* 582. Karlmannsúr mjög gamalt, enda dregið upp með lykli. Þetta úr átti hér upprunalega Michael Marius Ludvig Aagaard, sem var sýslumaður hér í Eyjum 1872-1891. Pétur bóndi og bátasmiður Benediktsson í Þórlaugargerði eignaðist úrið við brottför sýslumanns frá Eyjum. Síðan erfði Jón bóndi og smiður Pétursson í Þórlaugargerði það eftir föður sinn og síðan Jón bóndi og smiður Guðjónsson í Þórlaugargerði eftir fósturforeldra sína. Hann gaf það Byggðarsafninu.
* 583.Karlmannsúr. Á árunum 1878-1882 reisti Jóhann Jörgen Johnsen í Vestmannaeyjum tvílyft timburhús byggt úr finnskum kjarnaviði. Meira en tvo tugi ára var hús þetta sjúkraskýli Eyjamanna, og veitingahús og gististaður gesta í kauptúninu. Yfirsmið við bygginguna sóttu hjónin, sem byggðu þetta langstærsta hús í kauptúninu, norður í Skagafjörð. Hann hét Árni Árnason. Hann settist síðan að í Eyjum og stundaði hér sjó. þegar hann var ekki við smíðar. Hann drukknaði í fiskiróðri árið 1887. Árni Árnason húsasmiður átti þetta úr. Sigfús M. Johnsen, sonur hjónanna Jóhanns J. Johnsen og frú Önnu Sigríðar Árnadóttur, sem byggðu húsið, eignaðist úrið og gaf það Byggðarsafninu.
* 584. Karlmannsúr. Þetta vasaúr átti Einar Kári Jónsson frá Káragerði í Landeyjum. Hann var bróðir frú Guðríðar síðari konu Sigurðar hreppstjóra Sigurfinnssonar og þannig móðurbróðir Einars Sigurðssonar. hraðfrystihúsaeiganda. Einar Kári þótti með afbrigðum góður ræðari, og tók hann þátt í kappróðrum í Eyjum. Jafnframt var hann kunn aflakló á handfærið sitt.
* 585. Kvenúr. Þetta úr gaf Byggðarsafninu frú Steinunn Jónasdóttir, síðast til heimilis hjá Óskari Jósúasyni, syni sínum og frú að Kirkjuvegi 20 hér í kaupstaðnum. Hún var ekkja Jósúa Teitssonar bólstrara. Úri þessu skyldi ávallt fylgja þessi orð frá gefanda: „Úrið er tryggðarpantur eiginmanns míns frá árinu 1910, en það ár hétum við hvort öðru trú og tryggð, unnum hjúskaparheit okkar í Snjóksdal í Dalasýslu."
* 586. Úrfesti, sem notað var við úrið nr. 580.
* 587. Úrfesti úr kvenhári. Úrfesti þessa átti Jón kaupmaður Einarsson á Gjábakka. Hún var gefin Byggðarsafninu við fráfall hans.
* 588. Úrkassi. Þennan úrkassa með rómverskum tölum átti Brynjólfur Einarsson, bátasmíðameistari, Boðaslóð 4 hér í bæ.
* 589.Vasaúr. Þetta stóra vasaúr er sérlegt að því leyti, að á því eru engar tölur. Það er ætlað blindu fólki. Þetta úr átti Halldór Brynjólfsson
frá Norðurgarði, fóstursonur Jóns bónda í Gvendarhúsi og frú Sesselju Jónsdóttur konu hans. Halldór var blindur frá 13 ára aldri. Þó stundaði hann sjó um tugi ára og vann ýmis störf önnur til framfærslu sér og sínum. (Sjá grein um þennan merka mann í Bliki árið 1954). Halldór Brynjólfsson þreifaði um úrskífuna og fann á örðunum, hvað tímanum leið.
* 590.Skipsklukka. Þessa skipsklukku sendi Friðrik Ólafsson, sem var skipherra á varðskipum ríkisins í 6 ár á árunum 19251934. Síðar var hann skólastjóri Stýrimannaskólans í Reykjavík. Björgunar og varðskipið Þór strandaði á Sölvabakkaskerjum utanvert við Blönduós 21. des. 1929. Friðrik Ólafsson bjargaði ýmsum hlutum úr varðskipinu. m. a. þessari klukku, sem hann sendi Byggðarsafninu að gjöf. Klukka þessi mætti minna Eyjafólk á það mikla framtak, er Eyjamenn keyptu þetta fyrsta björgunar og varðskip íslenzku þjóðarinnar til landsins árið 1920.
* 591. Borðklukka.
* 592. Lóðaklukka. Þessa litlu lóðaklukku átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Faxastíg 21 (Sólbrekku) hér í bæ.
* 593. Veggklukka.
* 594. Úrfesti. Úrfesti þessi fylgdi úri nr. 584.
* 595. Úrkassi. gulur að lit. Úrkassar þessir voru algengir hér áður fyrr, þegar vasaúrin voru í tízku. Þeir voru notaðir til hlífðar þeim í vestisvasa. Þennan kassa átti Einar Kári Jónsson frá Káragerði (sjá nr. 584).
 
<center>8. kafli</center>
 
<center>'''Póstur og sími'''</center>

* 596. Flöskuskeyti. Um aldir var byggðin í Vestmannaeyjum mjög einangruð. Skipaferðir voru strjálar og vikum saman var ekki lendandi við sanda Suðurlandsstrandarinnar sökum brims. Fyrr á tímum var þess vegna algengt, að Eyjabúar sendu boð í flöskum til vina og nánasta vandafólks í Suðursveitum landsins með því að láta sunnan storminn bera skeytið (flöskuna) norður til strandar.

Oft var daglega genginn Landeyjasandur í leit að reka, og svo fiski til matar. Þá fundust flöskur þessar. Skeytunum var komið til skila svo fljótt sem við varð komið. Það þótti sjálfsögð skylda og var ríkjandi drengskapur. Launin, burðargjaldið, fólst í flöskunni: Eilítil tóbakslús.

Þetta er eftirlíking af flöskuskeyti. sem frú Ingibjörg Ólafsdóttir frá Bólstaðarhlið (nr. 39 við Heimagötu) sendi föður sínum, Ólafi bónda Ólafssyni í Eyvindarholti undir Eyjafjöllum. haustið 1921. Guðjón skipstjóri Jónsson frá Sandfelli (nr. 36 við Vestmannabraut), kastaði flöskunni í sjóinn norður af Eiði á leið í fiskiróður. Ekki er annað vitað, en að þetta hafi verið síðasta flöskuskeytið, sem sent var milli Eyja og lands.
* 597. Frímerkjahylki. Þessi bláu hylki notaði póststjórnin íslenzka um tugi ára til þess að senda frímerki í til pósthúsa víðsvegar um landið. Þetta gamla frímerkjahylki fannst í gömlum skjalakassa, sem geymdur var í Godthaabshúsinu frá þeim tíma, er Gísli J. Johnsen gerðist hér póstmeistari (1904). Þá gerði hann húsið Godthaab að pósthúsi. En hylkið er eldra. Sigfús Árnason á Litlu-
Löndum fékk send frímerki í hylkjum þessum, þegar hann var póstmeistari í Eyjum á árunum 1894-1904.
* 598. Ritsímalykill. Þetta er hinn fyrsti svokallaði ritsímalykill, sem notaður var með Morstækjunum hér í Eyjum. Með morslykli þessum voru búnir til punktar og strik, sem mynduðu stafrófið eða táknuðu stafi eftir punkta og strikafjölda. T. d. var A táknað með . og B með —... og C með .. o. s. frv.

Þrír punktar áttu að vera jafnlangir og eitt strik og bil milli punkta og striks jafnlangt og einn punktur. Símritarar gátu náð ótrúlegum hraða í sendingu morsmerkja með svona ritsímalyklum. Algengt var að senda 150-160 stafatákn á mínútu. Morslykill þessi var tekinn í notkun hér á landi 1906. Þessi morslykill var gefinn Árna Árnasyni, símritara frá Grund við Kirkjuveg (nr. 31), árið 1919. Þá lærði hann að nota lykilinn. Það þótti þá mikið afrek í símritarastarfinu. Árni Árnason gaf Byggðarsafninu lykilinn ásamt táknum þeim, sem hér eru birt.
* 599. Símtól. Árið 1919 var síminn lagður suður í Stórhöfða. Þetta er fyrsta talsímatólið, sem þar var notað og hékk þar á vegg.
* 600. Símtól. Þannig litu mörg fyrstu símtólin út, þau, sem ætlað var að standa á borðum. Valdimar Kristjánsson, smíðakennari frá Kirkjubóli ,gaf Byggðarsafninu þetta tæki.
 
<center>9. kafli</center>
 
<center>'''Tóvinnutæki''', '''vefnaður og dúkar'''</center>

(Sumum finnst nóg um, hversu Byggðarsafn Vestmannaeyja hefur til sýnis mörg tóvinnutæki af líkri gerð, t. d. rokka og snældustóla. Þessu er til að svara:

Tóvinnukonur, sem notað höfðu hluti þessa árum og áratugum saman og þótti vænt um þá, hafa gefið þá Byggðarsafninu, beðið það að geyma þá til minnis um eigendur og notendur þeirra og þær mörgu ánægjustundir, sem vinnan og tækin veittu þeim. Stundum eru það afkomendur þessara mætu kvenna, sem hér eiga hlut að máli. Það væri að bregðast góðum gefanda og göfugri hugsun að stinga einhverjum af hlutum þessum undir stól. Einnig eru munir þessir býsna mismunandi að gerð).
* 601. Alinmál úr harðviði, sem eingöngu var notað, þegar unnið var að vefnaði. Íslenzk smíði. - Þegar Árni Filippusson í Ásgarði (nr. 29) við Heimagötu, hinn kunni Eyjabúi á sínum tíma (d. 1932), var sýsluskrifari hjá Hermanníusi sýslumanni Johnsson á Velli í Hvolhreppi á sínum yngri árum (f. 1856), stundaði hann vefnað í hjáverkum sínum. Þá smíðaði hann sér þetta alinmál. Það er þess vegna um það bil aldargamalt.
* 602. Bandprjónar. Prjóna þessa átti frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5 við Vesturveg), sem var prjónakona mikil. Þessa örmjóu prjóna notaði frúin, þegar hún prjónaði skotthúfur við íslenzka kvenbúninginn og svo fíngerða fingravettlinga.
* 603. „''Bandstýra''". Svo var þessi hlutur kallaður. Ullarbandið var látið renna gegnum gatið á „„''bandstýrttnni''", þegar það var undið í hnykil.
* 604. Hesputré, smíðað úr málmi. Þetta sérkennilega hesputré er gjöf til Byggðarsafnsins frá frú Dýrfinnu Gunnarsdóttur, ekkju Páls heitins Bjarnasonar barnaskólastjóra í Vestmannaeyjum. Bróðir frúarinnar smíðaði á sínum tíma hesputréð handa móður sinni, frú Katrínu Sigurðardóttur, sem síðast var húsfreyja á Hólmum í Landeyjum.
*605. Hesputré. Þetta hesputré átti og notaði um árabil frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga, kona Högna Sigurðssonar, síðasta hreppstjórans í Vestmannaeyjum.
* 606. Hesputré, mjög gamalt. Síðast átti þetta hesputré frú Hólmfríður Jónsdóttir, húsfreyja að Skjaldbreið í Eyjum (nr. 36 við Urðaveg). kona Sigurðar skipstjóra Ingimundarsonar. Frú Hólmfríður gaf Byggðarsafninu hesputréð nokkrum vikum áður en hún andaðist.
* 607. Hesputré. Þetta hesputré er upprunalega komið til Eyja frá Káragerði í Landeyjum. Árið 1903 fluttist hin aldraða húsfreyja í Káragerði, frú Ástríður Pétursdóttir, til Vestmannaeyja með Guðrúnu dóttur sinni og manni hennar, Sigurði Ísleifssyni trésmíðameistara. (Sjá Blik 1969, grein um hjónin í Merkisteini).

* 608. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 34 við Heimagötu. þ. e. Gömlu Heiði), frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði í Landeyjum og Sigurður hreppstjóri Sigurfinnsson (d. 1916). foreldrar Einars hraðfrystihúsaeiganda.
* 609. Hesputré. Þetta hesputré áttu hjónin á Heiði (nr. 19 við Sólhlíð. Stóru-Heiði. Húsið skemmdist í eldsumbrotunum og var brotið niður til grunna í júnímánuði 1975). Hjónin voru frú Bjarngerður Ólafsdóttir og Guðjón Jónsson skipstjóri. Frú Bjarngerður gaf Byggðarsafninu hesputréð.
* 610. Hnokki. Hann er smíðaður úr hvalbeini og þess vegna mjög sérlegur. Þennan hnokka gaf Byggðarsafninu frú Jóhanna Jónsdóttir, sem hér dvaldist þá á elliheimilinu að Skálholti (nr. 43) við Urðaveg.
* 611. Hnyklatína. Þær voru helzt notaðar til þess að geyma í bandhnykla. Hnyklatínu þessa átti frú Kristín Gísladóttir, húsfreyja á Búastöðum (d. 1921). kona Lárusar Jónssonar hreppstjóra. Þau voru foreldrar hinna merku Eyjabúa Gísla gullsmiðs Lárussonar, útgerðarmanns, hákarlaformanns og kaupfélagsstjóra, og Fríðar Lárusdóttur, konu Sturlu Indriðasonar. Frú Fríður gaf Byggðarsafninu tínuna.
* 612. Hnyklatína. Þessi hnyklatína er mjög gömul. Hana átti og notaði síðast frú Salvör Þórðardóttir. stjúpa Árna gjaldkera Filippus.onar í Ásgarði (nr. 29 við Heimagötu). Frú Salvör var seinni kona Filippusar ferjumanns og bónda Bjarnasonar í Háfshól í Holtum. Fyrri kona Filippusar ferjumanns, frú Guðrún Árnadóttir, dannibrogsmanns og bónda Jónssonar, átti tínu þessa. Hún var fædd að Stóra-Hofi á Rángárvöllum 26. okt. 1833 og lézt árið 1866. Frú Guðrún var unglingsstúlka, þegar hún eignaðist tínuna.

Frú Salvör Þórðardóttir var fædd 16. nóv. 1831 og andaðist í Ásgarði við Heimagötu 17. nóv. 1911. Dætur Árna Filippussonar, stjúpsonar hennar, frú Guðrún og frú Katrín, gáfu Byggðarsafninu hnyklatínuna.
* 613. Kembulár eða lyppulár. Kembulár þennan átti frú Ingibjörg Jónsdóttir, húsfreyja í Hraungerði (nr. 9) við Landagötu. Hún var síðari kona Gottskálks sjómanns Hreiðarssonar og stjúpa Sigurðar Gottskálkssonar ,síðast bónda á Kirkjubæ. Í kembulárinn voru lagðar kembur, þegar verið var að kemba ullina.
Áður en rokkar komu til sögunnar, var ullin lyppuð ofan i lárinn. Þar af nafnið lyppulár. Ullin var þá spunnin á halasnældu eins og hrosshár.

Kembulár þessi á dálitla sögu. Móðir frú Ingibjargar í Hraungerði, frú Katrín Guðmundsdóttir, eignaðist lárinn úr dánarbúi séra Ásmundar sóknarprests í Odda á Rangárvöllum Jónssonar. Hann lézt árið 1880. Móðir séra Ásmundar, frú Karítas Illugadóttir, kona Jóns lektors Jónssonar á Bessastöðum, átti lárinn upphaflega. Hún lézt árið 1837. Þá eignaðist sonur hennar, séra Ásmundur, lárinn.
* 614. Krókarefskefli. Þau voru smíðuð úr einni spýtu og þóttu völundarsmíð, ef vel tókst að telgja þau. Þau þóttu jafnan dýrgripir. Miklar hannyrðakonur áttu þau jafnan. Þær höfðu á þeim mislitan þráð til útsauma. Á þeim voru 2 eða 3 þráðahöld, sem svo voru nefnd. Þetta krókarefskefli áttu hjónin Sigfús M. og Jarþrúður P. Johnsen og gáfu það Byggðarsafninu.
* 615. Prjónastokkur, skrautmálaður. Prjónastokkur þessi er mjög gamall. Frú Katrín Þórðardóttir í Júlíushaab á Tanganum hér á Heimaey, flutti hann með sér hingað til Eyja árið 1869, en hún var tengdamóðir Gísla verzlunarstjóra Engilbertssonar í Júlíushaabverzlun. Eiginmaður hennar var Þórarinn bóndi Þórarinsson frá Mörtungu á Síðu. Frú Katrín Þórðardóttir eignaðist prjónastokkinn, þegar hún var fermd eða um það bil 1820. Þau hjón bjuggu í Neðra-Dal undir Eyjafjöllum.
* 616. Prjónastokkur. Þennan útskorna prjónastokk átti Guðrún Pálsdóttir prests Jónssonar á Kirkjubæ, Gunna skálda, sem svo var kölluð, af því að hún lét oft fjúka í kviðlingum, og var hún vel hagmælt eins og séra Páll skáldi faðir hennar. Hún fæddist árið 1818 og lézt 1890. Síðustu æviárin bjó hún í tómthúsinu Kuðungi við Sjómannasund, sem var þröng gata, er lá norður á Strandveginn.
* 617. Prjónastokkur. Þennan prjónastokk átti Björg Jóhannsdóttir frá Krosshjáleigu í Landeyjum, en hún var lengi vinnukona hjá frú Jónínu Jónsdóttur í Gerði og andaðist hjá henni árið 1940. Björg Jóhannsdóttir var margar vetrarvertíðir sjóbúðarbústýra, eins og það var kallað, hjá skipshöfnum úr Landeyjum. sem lágu hér við til fiskveiða á vetrarvertíðum. Frú Jónína Jónsdóttir. fyrrv. húsfreyja í Gerði, gaf Byggðarsafninu prjónastokkinn.
* 618. Prjónavél. Þetta er fyrsta prjónavélin, sem keypt var til Eyja. Það gerðist fyrir eða um síðustu aldamót. Prjónavélina átti og notaði um tugi ára frú Steinvör Jónsdóttir, húsfr. í Nýjabæ, kona Jónasar Helgasonar bónda þar. Margur Vestmannaeyingur gekk og hefur gengið í sokkum. sem prjónaðir voru í þessari prjónavél.

Frú Jóhanna Jónasdóttir, húsfr. í Nýjabæ eftir foreldra sína, kona Sigurðar Þorsteinssonar, sjómanns, gaf Byggðarsafninu prjónavélina.
* 619. Rokkur. Þetta er elzti rokkurinn, sem Byggðarsafnið á, enda berbrúðan þess vitni. Þennan rokk áttu upprunalega bóndahjónin í Þórlaugargerði. Jón Austmann Jónsson prests Austmanns að Ofanleiti og frú Rósa Hjartardóttir. Jón Austmann yngri var fæddur árið 1814. Hann lézt 1888. Sonur þeirra hjóna var
Hjörtur bóndi í Þórlaugargerði. Hann var kvæntur frú Guðríði Helgadóttur frá Stóra-Gerði í Eyjum. Hún missti þennan mann sinn við slys í Hellisey sumarið 1883. Eina dóttur áttu þau, sem Rósa hét. Hún erfði þennan rokk, og mörgum árum eftir fráfall hennar eignaðist Byggðarsafnið hann, með því að frú Guðríður Helgadóttir, móðir hennar, giftist síðar Einari Sveinssyni í Þórlaugargerði. Sonur þeirra var okkar góði samborgari Hjörtur Einarsson á Geithálsi (nr. 2) við Herjólfsgötu. Frá konu hans, frú Katrínu Sveinbjarnardóttur, barst Byggðarsafninu rokkurinn.
* 620. Rokkur. Frú Anna Tómasdóttir, kona Bjarna Jónssonar, gjaldkera og útgerðarmanns að Svalbarða (milli Túngötu og Birkihlíðar, sunnan lóðar nr. 24 þennan rokk og notaði hann frá æskuárum sinum á Skammbeinsstöðum í Rangárvallasýslu (f. 1879).

Bjarni Jónsson lét smíða skápinn utan um rokkinn og gaf síðan hvort tveggja Byggðarsafninu eftir fráfall konu sinnar eða árið 1956.
* 621. Rokkur með látúnsgjörð um hjólið. Þennan rokk smíðaði Þórður bóndi Þorsteinsson á Sléttabóli í AusturLandeyjum. Rokk þennan átti og notaði um tugi ára frú Ólöf Lárusdóttir húsfr. á Kirkjubóli á Kirkjubæjum, kona Guðjóns bónda Björnssonar. Frú Lára Guðjónsdóttir, húsfr. að Kirkjulandi við Birkihlíð (nr. 10 eða 12), dóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 622. Rokkur með málmgjörð um hjólið. Þennan rokk átti frú Sigurlaug Guðmundsdóttir í Miðgarði (nr. 13 A) við Vestmannabraut. Frú Sigurlaug var húsfreyja á Kirkjubæum tugi ára. Maður hennar var Ísleifur bóndi Guðnason. Þau hættu búskap á Kirkjubæ árið 1919 og fékk þá Þorbjörn Guðjónsson jörðina til ábúðar. Frú Una Helgadóttir, tengdadóttir þeirra hjóna, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 623. Rokkur. Þennan sérlega rokk smíðaði á fyrstu árum 20. aldarinnar Jón rennismiður Þórðarson, kallaður Hlíðarskáld. (F. 1862, d. 1926).
Rokkurinn er með „''koparstelli''". Rokkinn átti upprunalega frú Sesselja Ingimundardóttir, kona Jóns kaupmanns Einarssonar á Gjábakka(nr. 8 við Bakkastíg). Sakir vináttu gaf hún rokkinn frú Helgu Skúladóttur, prestfrú á Kálfafellsstað í Suðursveit, sem var kona séra Péturs Jónssonar sóknarprests þar (d.1926). Frú Helga Skúladóttir var frá Sigríðarstöðum í Ljósavatns skarði. Hún lézt árið 1953 og þá 87 ára gömul.

Við lát prestsfrúarinnar eignaðist frú Jarþrúður P. Johnsen, dóttir prestshjónanna, rokkinn. Eins og Eyjabúum er kunnugt, var hún kona Sigfúsar M. Johnsen, fyrrverandi bæjarfógeta í Eyjum. Þau hjón gáfu Byggðarsafninu rokkinn.
* 624. Rokkur, svartur að lit. Þennan rokk átti frú Guðríður Jónsdóttir frá Káragerði i Landeyjum, húsfr.
á Heiði (nr. 34) við Heimagötu, kona Sigurðar Sigurfinnssonar, hreppstjóra. Hún varð síðar kona Guðjóns Jónssonar, skipstjóra á Heiði (nr. 19) við Sólhlíð. (Hús
þetta var oft nefnt Stóra-Heiði og var steinhús, sem skemmdist mikið í gjóskuregninu í Eyjum við eldgosið 1973 og var brotið niður til grunna sumarið 1975). Eftir fráfall Guðríðar Jónsdóttur kvæntist Guðjón skipstjóri Bjarngerði Ólafsdóttur. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát Guðjóns skipstjóra.
* 625 og 626. Rokkar. Á fyrstu árum vélbátaútvegsins í Vestmannaeyjum fluttu til Eyja hjónin Ingimundur Jónsson og frú Kristín Hreinsdóttir, öldruð að árum. Með þeim fluttu til Eyja tvær dætur þeirra. Margrét og Jónína. Eftir fráfall hjónanna bjuggu dæturnar hér í Eyjum um árabil, t. d. um tíma í Hólmgarði (nr. 12) við Vestmannabraut. Þær voru hinar nýtustu konur. sem unnu hér við framleiðslustörf, t. d. við fiskþvott, fiskþurrkun o. s. frv. Á haustin og fram að vertíð unnu systurnar að tóskap svo að orð fór af. Árið 1953 voru þessar systur hættar erfiðisvinnu, enda var Margrét Ingimundardóttir þá orðin 84 ára og Jónína systir hennar 74 ára. Enn bjuggu þær þá saman í Hólmgarði. Um þetta bil sendu þær Byggðarsafninu rokkana sína, snældustólana og ullarkambana. Þessi tóvinnutæki þeirra systra eru hér til sýnis.
* 627. Rokkur. Þennan rokk átti frú Ingigerður Bjarnadóttir, kona Magnúsar Árnasonar innheimtumanns að Lágafelli (nr. 10) við Vestmannabraut. Magnús Arnason gaf Byggðarsafninu rokkinn eftir lát konu sinnar.
* 628. Rokkur. Þennan rokk átti fóstra mín, frú Stefanía Guðjóns dóttir að Hóli í Norðfirði. (Sjá Blik 1973, bls. 76).
* 629.Rokkur. Frú Guðrún Brandsdóttir heitir kona Eyjólfs Gíslasonar. fyrrv. bátaformanns eða skipstjóra, og bjuggu þau hjón á Bessastöðum, íbúðarhúsi þeirra, sem stóð kippkorn austan við íbúðarhúsið að Stóra-Gerði. Frú Guðrún var á yngri árum tóskaparkona mikil og hannyrðakona. Hún gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 630. Rokkur. Þessi stóri rokkur var nefndur tog eða tvinningarrokkur, enda notaður til þess að spinna tog eða tvinna band. Rokkinn átti og notaði Sigurður Guðbrandsson frá Stokkseyri. Hann dvaldist síðustu árin hjá dóttur sinni hér í bæ, frú Sigurbjörgu Sigurðardóttur að Helgafellsbraut 17. Rokkur þessi var smíðaður árið 1907.
* 631. Rokkur. Hann er smíðaður úr íslenzku birki. Rokkinn smíðaði Sigurður smiður Ísleifsson í Merkisteini við Heimagötu ( nr.9) fyrir frú Stefaníu Einarsdóttur, konu Guðmundar skipstjóra Vigfússonar frá Holti við Ásaveg (nr. 2). Frú Stefanía gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 632. Rokkur. Þennan rokk átti frú Una Jónsdóttir, skáldkona, sem bjó um árabil að Sólbrekku (nr. 21) við Faxastíg.
* 633. Rokkur, smíðaður út tekk. Þennan rokk smíðaði Sigurður trésmíðameistari Ísleifsson í Merkisteini (nr. 9) við Heimagötu handa Guðrúnu Jónsdóttur, konu sinni frá Káragerði. Hún spann mikið á rokkinn öll dvalarár sín í Eyjum. Hjónin frú Agnes og Ingi smiður Sigurðsson í Merkisteini, sonur hjónanna, gáfu Byggðarsafninu rokkinn. Snældustóllinn fylgdi rokknum.
* 634. Rokkur með málmhjóli. Rokk þennan eignaðist Byggðarsafnið úr dánarbúi hjónanna í Viðey (nr. 30) við Vestmannabraut, frú Pálínu Jónsdóttur og Guðmundar útgerðarmanns Einarssonar.
* 635. Rokkur. Þennan rokk átti frú Kristín Vigfúsdóttir frá Keldum á Rangárvöllum, kona Halldórs Brynjólfssonar frá Gvendarhúsi. Hún fluttist til Vestmannaeyja árið 1907. Hún lézt 1936 og hafði þá verið stoð og stytta eiginmanns síns um 30 ára skeið, en hann var blindur frá æskuárum sínum. (Sjá grein um þau hjón í Bliki 1954). Frú Steinunn Sveinbjarnardóttir. dóttir frú Kristínar, gaf Byggðarsafninu rokkinn.
* 636. Salonsábreiða, brekán, ofin rúmábreiða. Hún er um það bil 70 ára gömul eða unnin 1905. Ábreiðu þessa fékk Jón verkamaður Sveinsson á Nýlendu (nr. 42) við Vestmannabraut. í fermingargjöf árið 1905. Frú Arnbjörg Guðmundsdóttir spann bandið og óf ábreiðuna.
* 637. Sauðarvölur, Þráðarvölur, liðbein úr kné kindar. A þær var undið ullarbandið. þegar það var undið í hnykil. Þessar tvær sauðarvölur átti og notaði ein hin mesta tóskaparkona hér á sinni tíð, frú Marta Jónsdóttir í Baldurshaga (nr. 5A) við Vesturveg. Dóttir hennar, frú Ingibjörg Högnadóttir, gaf Byggðarsafninu völurnar.

{{Blik}}

Blik 1976/Skýrsla Rauða Kross Íslands og Hjálparstofnunar kirkjunnar um öflun fjár og framlög til uppbyggingar Eyjabyggðar

2009-11-27T16:21:35Z

Birna:

[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls180.jpg|thumb|250px|Björn Tryggvason bankastjóri]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls1801.jpg|thumb|250px|Eggert Ásgeirsson framkvæmdarstjóri Ruða Kross Íslands]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls181.jpg|thumb|250px|Kleppsvegur 32]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls182.jpg|thumb|250px|Síðumúli 21]]
[[Mynd:blik1976_rauðikross_bls183.jpg|thumb|250px|Kríuhólar 4]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls184.jpg|thumb|250px|Völvuborg, barnaheimili fyrir Eyjabörn]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls185.jpg|thumb|250px|Rauðagerði, barnaheimili vestmannaeyinga við Boðaslóð]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls1851.jpg|thumb|250px|Kirkjugerði, leiksóli Vestmannaeyjabarna]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls186.jpg|thumb|250px|Hraunbúðir, dvalarheimili aldraðra í Vestmannaeyjum]]
[[Mynd:Blik1976 rauðikross bls1861.jpg|thumb|250px|Hraunbúðir, suðurhlið]]

Grein væntanleg
 
<center>Vestmannaeyingar og Rauði Kross Íslands</center>
 <center>
og Hjálparstofnun kirkjunnar</center>

Tilgangur minn með útgáfu Bliks hefur ávallt verið sá öðrum þræði, að halda til haga köflum úr sögu Vestmannaeyinga og Vestmannaeyja. 
Í fyrra birtist í Bliki skýrsla um starfsemi Vestmannaeyjabæjar í Hafnarbúðum eftir bæjarlögfræðinginn [[Georg Tryggvason]]. Að þessu sinni birtir Blik skýrslu formanns Rauða Kross Íslands, Björns Tryggvasonar bankastjóra, um þá hina miklu hjálp og aðstoð, sem sú hjálparstofnun hefur veitt Vestmannaeyjabyggð og Vestmannaeyingum, til þess að endurreisa byggð í Eyjunum og veita aðstoð húsnæðislausum Eyjabúum eftir flóttann, þegar eldgosið hófst. Þá eru hér einnig birtar tölur, sem greina frá hjálp Hjálparstofnunar hinnar íslenzku þjóðkirkju til sömu aðila. Sú hjálp hafði samtals numið um kr. 25 milljónum við árslok 1974. M. a. greiddi Hjálparstofnun kirkjunnar kr. 12,5 milljónir til byggingar barnaheimilisins (leikskólans) Kirkjugerði. 
Enn eru skýrslur í fórum Bliks um þetta risavaxna hjálparstarf þessara stofnana, og skulum við vona, að Bliki endist aldur til þess að birta þær síðar.
Vissulega ber okkur Eyjabúum að þakka af alúð alla veitta hjálp á undanförnum árum, þakka einstaklingum og stofnunum, sem lagt hafa hér hönd á plóginn og veitt okkur ómetanlega hjálp til þess að lifa áfram mannsæmandi lífi þrátt fyrir öll ósköpin, sem yfir hafa dunið. Og það er mín sannfæring, að við megum þá heldur ekki gleyma að þakka ríkisvaldinu hjálp þess og alla aðstoð. Ég tek þetta sérstaklega fram af gildum ástæðum, öll þessi mikilvæga hjálp hinna mörgu einstaklinga og stofnana hefur valdið miklu. Hinn markverði árangur fer ekki framhjá neinum. Endurnýjun og uppbygging atvinnulífs og menningarlífs í ríkum mæli á sér stað í bænum okkar.

Hér birtum við myndir af byggingum, sem keyptar hafa verið eða reistar til hjálpar og uppbyggingar, og svo reikninga, sem veita okkur fræðslu um það, hvaðan féð til framkvæmdanna er runnið og hvernig því hefur verið varið.
Reikningsyfirlitið og greinargerðina hefur Rauði Kross íslands afhent Bliki til birtingar samkvæmt einlægri ósk minni,
Þ. Þ. V.

 
<center>'''Rauði Krossinn og Vestmannaeyjar</center>
 
<center>Byggingaþáttur og fjárreiður'''</center>

Í framhaldi fyrstu hjálpar Rauða Krossins við Vestmannaeyinga fyrstu vikurnar eftir að Heimaeyjargosið hófst, tók við af hans hálfu ráðstöfun þeirra fjármuna, sem honum hafði verið trúað fyrir til ýmissa félagslegra lausna bæði á landinu og í Vestmannaeyjum. 
Er viðeigandi að birta upplýsingar um þetta efni í Bliki, ársriti Vest-mannaeyinga nú, þegar aðalniðurstöður bókhalds um söfnunina og ráðstöfun liggur fyrir í bráðabirgðauppgjöri þannig:
 
<center>'''Vestmannaeyjasöfnun Rauða Krossins pr. 31. 12. 1974'''</center>

'''Uppruni fjármagns'''
* Ýmsir söfnunarreikningar 104.930.567,51
* Vextir af sama 2.307.386,10
* Söfnunarfé frá USA 30.480.689,00
* Gengishagnaður og vextir af sama 8.075.481,00
* Söfnun frá Danska Rauða krossinum .... 3.564.932,00
* Söfnun frá Sænska Rauða krossinum .... 16.180.220,00
* Söfnun frá Noregi á vegum Hjálparstofnunar kirkjunnar og RKÍ 109.294.815,00
* Styrkur ríkissjóðs 1.200.000,00
* Tekjur af seldri íbúð umfram bókf. verð . 2.045.000,00 278.079.090,61
278.079.090,61

'''Ráðstöfun fjármagns'''

''Rekstursliðir'' (''samandregnir að hluta''):
* Fjárhagsaðstoð og framfærslustyrkir .... 26.558.032,00
* Mötuneyti, Hafnarbúðir 2.996.062,30
* — Vestmannaeyjum 905.637,10
* — Silungapolli 426.484,70
* — Þorlákshöfn 32.954,80
* Riftún, Ölfusi (barnaheimili) 434.949,00
* Tónabær (samkomur unglinga) 44.487,00
* Ölfusborgir og félagsstarf í Ölfusi 150.000,00
* Elli-og hjúkrunarheimili 54.103,00
* Skátaheimili, Vestmannaeyjum 600.000,00
* Tjarnarbúð 81.182,00 32.283.891,90
* Félagsleg ráðleggingarmiðstöð, Rvík. ... 136.740,70
* Ferðakostnaður barna til Noregs 1973 . . 1.003.298,20
* Húsnæðiskönnun vorið 1973 34.207,00
* Ferðakostnaður til Noregs 459.385,00
* Færeyjaferð gagnfræðaskóla 150.000,00
* Félagsleg aðstoð 20.000,00 1.803,630,90
* Ýmis kostnaður (skv. bókun) 2.281.223,40 2.281.223,40

''Fjárfestingar'':

* Hraunbúðir, vistheimili aldraðra, Vm. . . 82.177.625,00
* Rauðagerði, barnaheimili, Vm 17.712.840,00
* Völvuborg, barnaheimili, Breiðholti 16.444.203,00
* Kríuhólar 4, Breiðholti 18.955.000,00
* Kleppsvegur 32, Rvík 28.876.630,00
* Síðumúli 21, Rvík 14.459.280,90
* Sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum 40.758.228,00 219.383.806,90

''Veltufjármunir'':

* Innstæða í Útvegsb. í Vestm.eyjum 15.062.704,00
* Danski Rauði krossinn 533.957,00
* Sparisjóðsbók í Landsb., Rvík 2.006.797,00
* Sparisjóðsbækur (lokatölurl 36.739,60
* Óráðstafaður sjóður 2.586.339,91
* Útistandandi skuldabr. v/ sölu kjallaraíbúðar að Kleppsvegi 32 1.500.000,00
* — afborgun — — 1.600.000,00 23.326.537,51
* - Ógreidd afborgun v/ Kleppsv 1.000.000,00 22.326.537,51
278.079.090,61

Erlendu gjafafé var ráðstafað beint til kaupa innfluttra heimila og er miðað við daggengi, er greiðslur gengu til framleiðenda.

Hinn 19. maí 1973 réðst Rauði Krossinn í að kaupa 13 íbúða blokk, sem var þá fokheld. Var það Björn Traustason, húsasmíðameistari, sem bauð eignina til kaups, og sá jafnframt um alla innréttingu.
Bréf Rauða Krossins til [[Bæjarstjórnar Vestmannaeyinga|Bæjarstjórn Vestmannaeyja]] um kaupin er dags. 7. júní 1973 og hljóðar svo:
„Stjórn Rauða Kross Íslands ákvað á fundi sínum í dag að afhenda Vest-mannaeyjakaupstað til umráða fyrir aldraða Vestmannaeyinga íbúðir þær, sem hann á í smíðum að Kleppsvegi 32, og afhentar verða 1. sept.n.k. íbúðirnar eru afhentar yður með þessum skilmálum:
* 1. Vestmannaeyjakaupstaður annist rekstur hússins og nauðsynlegt viðhald.
* 2. Kaupstaðurinn greiði af eigninni skatta og skyldur.
* 3. Kaupstaðurinn geri leigusamninga með þeim skyldum, að einstakar íbúðir verði ekki leigðar lengur en til árs í senn.
* 4. Leigu fyrir umræddar íbúðir verði stillt í hóf, en hún leggst ó-skipt til kaupstaðarins. Haft verði samráð við Rauða Kross íslands um framlengingu samnings.
* 5. Eigninni verði skilað i sama ástandi og hún er við afhendingu að öðru leyti en sem nemur eðlilegu sliti.

Rauði Kross Íslands mun ekki hafa afskipti af ráðstöfun íbúðarhússins í Síðumúla. Væntum þess, að vel takist til um ráðstöfun íbúðanna og að þær verði til góðs fyrir aldraða og þurfandi Eyjabúa. Væntum við, að bæjarstjórnin fallist á ofanritað og staðfesti það bréflega.

''Rauði Kross Íslands''."

Tólf íbúðir hafa frá janúar 1974 til þessa verið setnar öldruðu fólki frá Vestmannaeyjum. Eru íbúðirnar að stærð milli 50 og 60 fermetrar. Búið er að ganga frá öllu umhverfi hússins. Kjallaraíbúð hússins, sem er yfir 90 m, var seld, er hún var tilbúin.

Í apríl 1973 ákvað Rauði Krossinn í samráði við bæjarstjórn Vestmannaeyja að sjá um innréttingar 18 íbúða fyrir aldrað fólk frá Vestmannaeyjum í leiguhúsnæði í húsinu nr. 21 við Síðumúla í Reykjavík. 13 íbúðanna urðu tæplega 50 m að stærð, en fjórar nokkuð stærri, þ. e. 55 og 60 m. Vestmannaeyjabær gerði leigusamning um húsnæðið. Var flutt í allar íbúðirnar í desember 1973 og janúar 1974 og eru þær allar (17 talsins, þar sem einni íbúðinni var breytt í sameiginlega setustofu) setnar í dag. 
Þegar líða tók á sumarið 1973 var stofnað til samstarfs (sem starfaði um tíma undir nafninu Vesthjálp), sem að stóðu fulltrúi bæjarstjórnar Vestmannaeyja, Rauði Krossinn og Hjálparstofnun kirkjunnar. Starfaði nefndin með víðtækri aðstoð verkfræðiskrifstofu Hagverks. Í nefndinni störfuðu einkum Eggert Ásgeirsson og Björn Tryggvason af hálfu Rauða Krossins, Páll Bragi Kristjónsson af hálfu Hjálparstofnunar kirkjunnar, Magnús Magnússon, bæjarstjóri, og Gunnar Torfason af hálfu Hagverks. Samstarf Rauða Krossins og Hjálparstofnunarinnar kom m. a. til af því, að norska gjöfin, „''Hándslag til Ísland''", hafði verið afhent stofnununum sameiginlega. 
Var nefndinni vandi á höndum að athuga og undirbúa sem bezt, hvernig hinni stóru gjöf frá Noregi yrði bezt varið. Meðan óvissa ríkti enn um endurbyggð í Vestmannaeyjum, athugaði nefndin að koma upp barnaheimilum á landinu, þar sem Vestmannaeyingar höfðu einkum setzt að. Þá var og í athugun að koma upp dvalarheimili við Borgarspítalann í Reykjavík. 
Viðhorf breyttust er líða tók á árið og Vestmannaeyingar fóru að snúa heim í september það ár. Rauði Krossinn átti um þetta leyti vissa aðild að viðtöku barnaheimilis, sem samtökin Rádda barnen gáfu og sett var upp í Keflavík. Þá var og ákveðið að koma upp barnaheimili í Breiðholti, sem síðar var nefnt Völvuborg. Önnur áform um byggingu barnaheimila á landinu voru dregin til baka. 
Áður, eða 6. júlí 1973, var undirritaður félags og sameignarsamningur bæjarstjórnar Vestmannaeyja (að 1/5) Hjálparstofnunar kirkjunnar (að 1/10 )Rauða Kross Íslands (að 1/5) og Viðlagasjóðs (að ½) um byggingu 46 íbúða blokkhúss við Kríuhóla 4 í Breiðholti í Reykjavík. Fyrirtækið Breiðholt hf. bauð RKÍ samning um blokkina, skömmu eftir að eldgosið hófst og átti RKÍ frumkvæði að því, að í þetta var ráðist í samstarfi ofangreindra aðila. Var meginhluti þess fjár, sem Viðlagasjóður setti í blokkina, tilkominn í söfnun Göteborgsposten og var gert ráð fyrir, að því yrði ráðstafað í samráði við Rauða Krossinn og Hjálparstofnun kirkjunnar. Íbúðarblokkin var keypt á föstu verði og var hún afhent haustið 1974. íbúðirnar voru seldar sama haust og myndaður um söluverðið lánasjóður aðilanna og fé úr honum varið til íbúðabygginga í Vestmannaeyjum. Námu útlán úr sjóðnum til Vestmannaeyjabæjar vegna byggingaráætlunar hans og til annarra byggingaraðila um 96 millj. króna hinn 1. desember 1975. 
Gert er ráð fyrir, að lánasjóðnum verði slitið á árinu 1976. Veitt lán verða endurgreidd eftir því sem húsnæðismálastjórnarlán eru tekin út á þau. 
Það var fljótt stefna, er mörkuð var í Vesthjálp, að til þess að flýta fyrir uppbyggingu í Vestmannaeyjum, væri nauðsynlegt að kaupa tilbúin heimili frá útlöndum. Fyrirtækið Hagverk undirbjó útboðslýsingar og veitti víðtæka aðstoð. Var og keypt aðstoð frá sænska fyrirtækinu Hifab til að afla tilboða frá fremstu verksmiðum á Norðurlöndum. 
Byggingu barnaheimilis í Vestmannaeyjum var fyrst hreyft af hálfu Rauða Krossins í júlí 1973. Var skrifað undir kaupsamning við framleiðandann Oresjö Wallit í Svíþjóð 1/2 '74. Var það byggt við Boðaslóð í Vestmannaeyjum og tekið til starfa 15. maí 1974 og gefið heitið [[Rauðagerði]]. Var það mikill atburður af hálfu Rauða Kross manna að afhenda heimilið formlega hinn 18. maí þ. árs, enda var þá risið fyrsta byggingin í Vestmannaeyjum eftir að eldgosið hófst. Barnaheimilið er gert fyrir 56 börn, þ. e. tvær 18-20 barnaleikdeildir og eina 16 barna vöggudeild. Vestmannaeyjabær lagði til lóð og allar undirstöður. 
Það var 11. júlí 1973, sem fyrstu viðræður áttu sér stað milli bæjarstjórnar Vestmannaeyja og Rauða Kross Íslands um byggingu dvalarheimilis í Vestmannaeyjum. Verkið var síðan boðið út á haustmánuðum og bárust tilboð frá Finnlandi, Svíþjóð og Danmörku. Um áramótin var endanlega samið um byggingu hússins við danska fyrirtækið Asmussen & Weber A/S, en arkitekt var Íslendingurinn Hilmar Björnsson, er starfar hjá þessu fyrirtæki. Hagverk sf. annaðist útboð og hafði Gunnar Torfason yfirumsjón með efniskaupum og framkvæmdum öllum. Húsgögn og gluggatjöld voru keypt frá danska fyrirtækinu
Ny Form. 
Var dvalarheimilinu gefið heitið [[Hraunbúðir]], enda reist á gamla hrauninu í Vestmannaeyjum í hinu nýja íbúðarhverfi, sem þar var reist, og var byggt fyrir gjafafé, sem barst til Hjálparstofnunar kirkjunnar og Rauða Kross íslands vegna náttúruhamfaranna. Þeir erlendu aðilar, sem þarna áttu hlut að máli, voru Hándslag til Ísland frá Noregi, American Scandinavian Foundation, Íslandsvinir í Sviss og Rauða Kross félagar á Norðurlöndum og i Sviss. Sérsmíðaðar innréttingar í föndurherbergi, geymslur, þjónustuherbergi o. fl. voru gefnar af Rauða Krossi Íslands. Ýmis búnaður er gefinn af Soroptimistaklúbbi Reykjavíkur, kvenfélaginu Heimaey í Reykjavík, kvenfélaginu Líkn í Vestmannaeyjum, Lionsfélögum í Finnlandi og fleirum. Tók heimilið til starfa 15. september 1974. 
Dvalarheimilið er alls um 1865 fermetrar að stærð. Rúmafjöldi 41. Í húsinu er auk þess herbergi fyrir starfsfólk, aðstaða fyrir lækna og sjúkraþjálfara. Þá eru herbergi fyrir föndur, líkamsrækt og fleira. Matsalur er í miðju húsinu og fullkomið eldhús. Í kjallara er kyndiklefi og geymslur. 
Vestmannaeyjakaupstaður lagði af mörkum lóð og kostaði framkvæmdir
við undirstöður, kjallara og grunnlagnir. 
Húsið er í alla staði mjög vandað og sérstakt tillit tekið til ströngustu brunavarnaákvæða og íslenzks veðurfars við hönnun þess og byggingu. 
Hinir erlendu verktakar sáu um að reisa þau þrjú innfluttu heimili.
sem keypt voru á vegum hjálparfélaganna og reist i Vestmannaeyjum, þ. e. Hraunbúðir, [[Rauðagerði]] og [[Kirkjugerði]], sem er leikskóli, er Hjálparstofnun kirkjunnar lagði til og stendur í næsta nágrenni við Hraunhúðir. Allur rekstur heimilanna hefur frá upphafi verið á vegum Vestmannaeyjabæjar. 
Hinn 18. janúar 1974 ákváðu Hjálparstofnun kirkjunnar og Rauði Krossinn að verja 40 millj. króna af hinni norsku gjöf „''Hándslag til Ísland''" til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum. Er ráðstöfunin í formi láns, sem verður endurgreitt af ríkissjóði á árunum 1976, 1977 og 1978. Eru skilmálar þessa láns staðfestir af heilhrigðis og tryggingarmálaráðuneytinu í bréfi dags. 5. febrúar 1974. 
Áður hefur þess verið getið, að Rauði Krossinn keypti barnaheimili í Noregi frá Moelven Brug, sem reist var í Breiðholti í samvinnu við Reykjavíkurborg, sem lagði til alla aðstöðu. Var heimilinu gefið heitið Völvuborg. Það stendur við Völvufell í Breiðholti og var það tekið til starfa í nóvember 1974 undir stjórn Sumargjafar. Það er gert fyrir 40 börn sem dagvistunarheimili auk 12-16 barna vöggudeildar. Samningar við Reykjavíkurborg um heimilið eru ekki endanlega frágengnir, en gert er ráð fyrir aðgangsrétti fyrir börn frá Vestmannaeyjum að því. 
Hér hefur verið stiklað á stóru um helztu fjárfestingaráfanga af hálfu Rauða Krossins í Vestmannaeyjum.
Hjálparstofnun kirkjunnar og Rauði Krossinn stóðu saman að Hraunbúðum f. h. hinna norsku gefenda. Málinu er hvergi nærri lokið af hálfu Rauða Krossins. Eftir er mikið starf við endurráðstöfun fjármuna til Vestmannaeyjar, þegar eignir í Reykjavík verða seldar. Rekstur íbúða í Reykjavík fyrir aldraða er enn á vegum Vestmannaeyjabæjar. Vestmannaeyjasöfnun Rauða Krossins er nú undir stjórn sjóðstjórnar fulltrúa Vestmannaeyjadeildar Rauða Krossins og Rauða Kross Íslands, sem munu ráðgera og bera undir stjórnir sínar næstu áfanga í þessu máli. 
Enginn dómur skal lagður á þær ákvarðanir og ráðstafanir, sem gerðar voru. Það var mikið lán fyrir Rauða Krossinn og málið í heild, að ákvarðanir drógust fram á árið 1974. eftir að eldgosið hætti og menn fóru að verða vissir um endurbyggð í Vestmannaeyjum eftir gosið. Standa vonir til, að ákvarðanir hafi verið heilladrjúgar fyrir samfélagið, en reynzlan ein mun þó skera úr um það. Það má ekki gleymast, að félögin störfuðu sem fulltrúar gefenda innlendra sem erlendra, og ákvarðanir þeirra urðu að hallast að lausnum, sem samrýmdust starfsramma þeirra, enda gengið út frá því, að hugur gefenda hafi verið, að framlög þeirra færu í fyrstu hjálp meðan hennar var þörf og það, sem var afgangs í félagslegar innréttingar.

Frá Rauða Krossi Íslands.

{{Blik}}